dla mojej ukochanej Gabi, wspaniałego Szymona i przecudownej Idalii
z moim podziękowaniami za Waszą wiarę w moje możliwości,
a także cierpliwość, wyrozumiałość i miłość,
którymi mnie nieustannie obdarzacie.

To dla Was chcę się zmieniać na lepsze :)

Spis treści

KILKA SŁÓW NA POCZĄTEK

CZY ZROBISZ MI URODZINOWY PREZENT?

ASIA CZAPLA

KAMIL SIKORA

ORGANIZACJA TEGO EBOOKA

WNOP 001: PRZYWITANIE I DLACZEGO NAGRYWAM PODCAST „WNOP”

WNOP 002: ODWAŻ SIĘ SIĘGAĆ MARZEŃ - ARIADNA, SCRAPBOOKING I PAT FLYNN

WNOP 003: JAK KUPIĆ MIESZKANIE - CZĘŚĆ 1 Z PIOTREM HRYNIEWICZEM

WNOP 004: JAK KUPIĆ MIESZKANIE - CZĘŚĆ 2 Z PIOTREM HRYNIEWICZEM

WNOP 005: ZAKUP MIESZKANIA - PYTANIA I ODPOWIEDZI - CZĘŚĆ 3 Z PIOTREM HRYNIEWICZEM

WNOP 006: PAT FLYNN I „LET GO” - OD BEZROBOTNEGO DO BLOGERA ŻYJĄCEGO ZE SWOJEJ PASJI

WNOP 006: ZAPIS ROZMOWY Z PATEM FLYNNEM PO ANGIELSKU

WNOP 007: RZUCAM PRACĘ DLA BLOGOWANIA...

WNOP 008: WYWIAD Z MARCINEM Z PAYBACK I WIDEORELACJA ZE SZKOLENIA

WNOP 009: KREDYT HIPOTECZNY KROK PO KROKU - ROZMOWA Z DORADCĄ FINANSOWYM

WNOP 010: OSIEM SEKRETÓW MOJEJ PRODUKTYWNOŚCI

WNOP 011: PRACA DODATKOWA POZA ETATEM - 30 POMYSŁÓW

WNOP 012: TANIE ZWIEDZANIE ŚWIATA Z KRZYSZTOFEM SZYMAŃSKIM - CZĘŚĆ 1

WNOP 013: TANIE ZWIEDZANIE ŚWIATA Z KRZYSZTOFEM SZYMAŃSKIM - CZĘŚĆ 2

WNOP 014: INWESTOWANIE KROK PO KROKU ZE ZBYSZKIEM Z BLOGA APP FUNDS

WNOP 015: ZARABIANIE NA BLOGU, CZYLI JAK MONETYZUJĘ BLOG EKSPERCKI – CZĘŚĆ 1

WNOP 016: ZARABIANIE NA BLOGU – CZĘŚĆ 2, CZYLI JAK WSPÓŁPRACUJĘ Z FIRMAMI

WNOP 017: 10 WSKAZÓWEK JAK SKUTECZNIE PLANOWAĆCELE I OPRACOWAĆ KONKRETNY PLAN DZIAŁANIA

WNOP 018: DROGA OD PASJI DO WŁASNEJ FIRMY -MACIEJ MAZUREK Z BLOGA ZUCHRYSUJE.PL

WNOP 019: JAK OPRACOWAĆ SWOJĄ STRATEGIĘINWESTYCYJNĄ - ZE ZBYSZKIEM Z BLOGA APP FUNDS

WNOP 020: INWESTOWANIE WE WŁASNĄ FIRMĘ - ROZMOWA Z MICHAŁEM ŚLIWIŃSKIM Z NOZBE

Kilka słów na początek

Cześć! Jestem Michał i jestem blogerem.

Na blogu http://JakOszczedzacPieniadze.pl piszę o budżecie domowym, mądrym oszczędzaniu, wychodzeniu z długów, zarabianiu na swojej pasji i byciu odpowiedzialnym za swoje finanse. Konkretnie i na liczbach :-)

Ale dzisiaj nie będzie o tym. Będzie o czymś więcej niż oszczędzanie pieniędzy…

Książka, którą właśnie czytasz, to skrupulatny zapis mojej przygody z podcastowaniem - internetowym odpowiednikiem audycji radiowych.

Zaczęło się bardzo niewinnie. W maju 2012 roku, jeszcze zanim napisałem pierwszy artykuł, natrafiłem na podcast Pata Flynna prowadzącego blog http://SmartPassiveIncome.com. Stopniowo, z każdym odcinkiem, zanurzałem się w tą formę przyswajania wiedzy. Słuchałem spokojnego głosu Pata i jednocześnie przygotowywałem się do najważniejszego maratonu w moim życiu (moją maratońską historię przeczytasz pod adresem http://jakoszczedzacpieniadze.pl/maraton). Śmiało mogę powiedzieć, że to właśnie chęć posłuchania podcastów powodowała, że nie odpuszczałem treningów.

Słuchając głosu Pata zdałem sobie sprawę, że podcast ma gigantyczną moc. Poznawałem innego, obcego mi człowieka i… chciałem go słuchać. To słuchanie pomagało mi przetrwać chwile zwątpienia a Pat - coraz bardziej mi bliski - dodawał mi poprzez niego siły, inspirował, pokazywał nowe możliwości.

To od Pata nauczyłem się blogowania. To dzięki wdrażaniu w życie jego porad, mogę dzisiaj dumnie powiedzieć, że w ciągu 18-tu miesięcy udało mi się zbudować bardzo popularny blog, pomimo jego nudnej jak “flaki z olejem” tematyki - finansów osobistych i oszczędzania. I blog ten odwiedza już ponad 100 tys. Czytelników miesięcznie!

Nagrywanie własnego podcastu było jednym z moich ambitnych celów na rok 2013. Dziś śmieję się z obaw, które towarzyszyły mi rok temu. Nie lubiłem słuchać swojego głosu, ciszę wypełniałem przeciągłymi “yyyyy…”, co wybijało mnie z rytmu. Ale w międzyczasie dawaliście mi do zrozumienia, że “jest dobrze”, że to co mówię Wam się przydaje, a ja… zaprzyjaźniłem się z moim mikrofonem. Wy i on towarzyszyliście mi w tej wielkiej przygodzie, w trakcie której pożegnałem się z pracą na etacie i zająłem blogowaniem na pełen etat. Moimi emocjami dzieliłem się także w tym podcaście…

W ciągu niecałych 10 miesięcy nagrałem już 20 odcinków “Więcej niż oszczędzanie pieniędzy” zapraszając do ich współtworzenia licznych, inspirujących gości. To dzięki nim i Wam “WNOP” - jak go skrótowo nazywam - jest jednym z najpopularniejszych polskich podcastów i niezmiennie utrzymuje się na czołowych pozycjach w kategoriach Biznes i Inwestowanie w polskim iTunes.

I za to Wam serdecznie dziękuję :)

Czy zrobisz mi urodzinowy prezent?

Dzisiaj - 17 lutego - są moje urodziny. Pierwsze urodziny, które świętuję jako pełnoetatowy bloger. Postanowiłem je uczcić w nietypowy sposób. Dzisiaj to Ty otrzymujesz ode mnie prezent - ten eBook z zapisem treści wszystkich 20-tu dotychczas opublikowanych odcinków podcastu.

eBook ten udostępniam bezpłatnie. Możesz śmiało udostępniać go innym osobom (ale przyjmij do wiadomości, że objęty jest on moimi prawami autorskimi). Jego zawsze aktualną wersję znajdziesz pod adresem jakoszczedzacpieniadze.pl/wnop-ebook

Jeśli uznasz tę książkę za wartą chociażby symbolicznego rewanżu, to mam do Ciebie prośbę: zrób mi urodzinowy prezent i wybierz jedną z dwóch poniższych osób, i dokonaj na jej rzecz darowizny na dowolną kwotę. Może to być zarówno darowizna bezpośrednia, jak i nie kosztujące Cię absolutnie nic przekazanie 1% Twojego podatku przy rozliczaniu rocznego zeznania PIT.

Te osoby potrzebują Twojej pomocy dużo bardziej niż ja. Mi wystarczy jeśli w mailu na michal@szafranscy.pl lub w komentarzu pod wpisem jakoszczedzacpieniadze.pl/wnop-ebook napiszesz, że zdobyłeś się na ten gest. Chciałbym zobaczyć setki i tysiące Waszych komentarzy :)

Z góry Wam za to dziękuję :)

A jeśli spodoba Ci się sam podcast, to będę wdzięczny za jego rzetelną ocenę w iTunes. Możesz to uczynić tutaj klikając odpowiednią liczbę gwiazdek: https://itunes.apple.com/pl/podcast/wiecej-niz-oszczedzanie-pieniedzy/id629003560

Asia Czapla

Asia urodziła się tego samego dnia co ja - też ma urodziny 17 lutego. A przy tym jest dokładnie 17 lat młodsza. Ciekawy zbieg okoliczności, prawda?

Asi nie znam osobiście, ale to jej historia, prośba jej kolegi Rafała i ta zbieżność dat spowodowała, że zabrałem się za przygotowanie tego eBooka. To dzięki Asi trzymasz go w ręku.

Asia od urodzenia choruje na rdzeniowy zanik mięśni (SMA). Zdiagnozowano u niej I stopień choroby, czyli niestety najcięższy. Jednak każdy organizm, nawet z tym samym stopniem przechodzi tę chorobę bardzo różnie. Asia przez 20 lat żyła praktycznie normalnie, chodziła do szkoły, zdała maturę, miała przyjaciół, rozrywki, była pełna życia. Prawie nie odczuwała tego, że jest chora.

Jednak życie Asi zmieniło się o 180 stopni. Nie jest już w stanie sama oddychać, ma respirator, porusza się na wózku. W związku z tym pojawiło się wiele dodatkowych kosztów związanych z zakupem soli fizjologicznych, leków i urządzenia odsysającego wydzielinę z płuc. Jako osoba niepełnosprawna ma bardzo niewielką rentę.

Asia dzielnie walczy ze swoją chorobą, pracuje (zdalnie) jako analityk internetowy w firmie Łmeat - Łuków S.A. Prowadzi także swojego bloga ACZkolwiek - kocham życie - http://www.illuminatif-jeanne.blogspot.com/

Dodatkowe informacje: profil Joanny Czapli na stronie Fundacji AVALON - http://www.fundacjaavalon.pl/nasi_beneficjenci/lista/37/czapla_joanna.html.

Jak możesz pomóc Asi?

Pomóc można na dwa sposoby:

- Przekazując 1% podatku przy rozliczaniu rocznego PIT-u:

- Wpisz Numer KRS: 0000270809

- Wpisz Cel szczegółowy 1%: Joanna Czapla, 773

- Zaznacz “Wyrażam zgodę”

- Przekazując darowiznę w dowolnym momencie (taką darowiznę także możesz odliczyć od podatku):

- Przelew lub przekaz pocztowy na:
Fundacja AVALON - Bezpośrednia Pomoc Niepełnosprawnym
ul. Mikołaja Kajki 80/82/1, 04-620 Warszawa

- Numer konta: 62 1600 1286 0003 0031 8642 6001

- Tytuł wpłaty: Joanna Czapla, 773

Kamil Sikora

Kamil też ma urodziny w lutym - już w najbliższą niedzielę. Kończy właśnie 14 lat i jest synem Czytelnika mojego bloga i jednocześnie rówieśnikiem mojego syna.

Kamil choruje na postępujący zanik kory mózgowej. Skutkiem tej choroby jest to, że od 4-ego miesiąca życia cierpi na lekooporną padaczkę a także jest dzieckiem niepełnosprawnym psychicznie i ruchowo, leżącym i karmionym przez PEGa.

Kamilka nie można wyleczyć. Można jednak sprawić, aby choć trochę mniej cierpiał i był, choć w niewielkim stopniu, samodzielny. Do tego jednak potrzebna jest nie tylko wiara i chęci, ale także Wasza pomoc.

Dodatkowe informacje: profil Kamila Sikory na stronie Fundacji Dzieciom “Zdążyć z Pomocą” - http://dzieciom.pl/podopieczni/13147.

Jak możesz pomóc Kamilowi?

Kamilowi można pomóc na trzy sposoby:

- Przekazując 1% podatku przy rozliczaniu rocznego PIT-u:

- Wpisz Numer KRS: 0000037904

- Wpisz Cel szczegółowy 1%: 13147 Sikora Kamil

- Zaznacz “Wyrażam zgodę”

- Przekazując darowiznę w dowolnym momencie na konto fundacji wspierającej Kamila (taką darowiznę także możesz odliczyć od podatku):

- Przelew lub przekaz pocztowy na:
Fundacja Dzieciom “Zdążyć z Pomocą”

- Numer konta: 15 1060 0076 0000 3310 0018 2615

- Tytuł wpłaty: 13147 - Sikora Kamil - darowizna na pomoc i ochronę zdrowia

- Przekazując darowiznę w dowolnym momencie bezpośrednio na konto Mamy Kamila (tej darowizny NIE można odliczyć od podatku):

- Przelew dla: Katarzyna Sikora

- Bank: ING Bank Śląski

- Numer konta: 88 1050 1285 1000 0022 1492 8497

- Tytuł wpłaty: Darowizna dla Kamila

Organizacja tego eBooka

eBook to nic więcej niż zapis dwudziestu nagranych przeze mnie odcinków podcastu. Zapis jest chronologiczny, ale poniżej, dla ułatwienia, pogrupowałem poszczególne odcinki tematycznie.

Pasje i blog jako pasja

- WNOP 001: Przywitanie i dlaczego nagrywam podcast “Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”

- WNOP 002: Odważ się sięgać marzeń – Ariadna, scrapbooking i Pat Flynn

- WNOP 006: Pat Flynn i “Let Go” – od bezrobotnego do blogera żyjącego ze swojej pasji

- WNOP 007: Rzucam pracę dla blogowania…

- WNOP 018: Droga od pasji do własnej firmy – Maciej Mazurek z bloga ZuchRysuje.pl

Mieszkania i nieruchomości

- WNOP 003: Jak kupić mieszkanie – część 1 z Piotrem Hryniewiczem

- WNOP 004: Jak kupić mieszkanie – część 2 z Piotrem Hryniewiczem

- WNOP 005: Zakup mieszkania – pytania i odpowiedzi – część 3 z Piotrem Hryniewiczem

- WNOP 009: Kredyt hipoteczny krok po kroku – rozmowa z doradcą finansowym

Elementarz Inwestora

- WNOP 014: Inwestowanie krok po kroku ze Zbyszkiem z bloga APP Funds

- WNOP 019: Jak opracować swoją strategię inwestycyjną – ze Zbyszkiem z APP Funds

- WNOP 020: Inwestowanie we własną firmę – rozmowa z Michałem Śliwińskim z Nozbe

Produktywność, dodatkowa praca, inne

- WNOP 008: Wywiad z Marcinem z PAYBACK i wideorelacja ze szkolenia

- WNOP 010: Osiem sekretów mojej produktywności

- WNOP 011: Praca dodatkowa poza etatem – 30 pomysłów

- WNOP 017: 10 wskazówek jak skutecznie planować cele, opracować konkretny plan działania i uniknąć słomianego zapału

Podróżowanie

- WNOP 012: Tanie zwiedzanie świata z Krzysztofem Szymańskim – część 1

- WNOP 013: Tanie zwiedzanie świata z Krzysztofem Szymańskim – część 2

Blogowanie od strony zarobkowej

- WNOP 015: Zarabianie na blogu, czyli jak monetyzuję blog ekspercki – część 1

- WNOP 016: Zarabianie na blogu – część 2, czyli jak współpracuję z firmami

WNOP 001: Przywitanie i dlaczego nagrywam podcast „WNOP”

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/001

Michał Szafrański: To jest podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy” – odcinek pierwszy.

Cześć i dzień dobry, witam Cię w pierwszym odcinku podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne i sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności. Opowiadam, jak rozsądnie wydawać pieniądze i jak odważnie realizować swoje pasje i marzenia. Jeśli tylko szukasz odrobiny stabilizacji finansowej w swoim życiu, to ten podcast jest dla Ciebie.

Tak moi drodzy, to jest pierwszy odcinek mojego podcastu i jestem strasznie ciekawy, jak to się dalej potoczy. W tym odcinku powiem Wam krótko kim jestem, jak zetknąłem się z podcastingiem, dlaczego zdecydowałem się w ogóle nagrywać podcast i o czym on tak naprawdę będzie. Powiem Wam też jakie mam obawy i dlaczego tak długo zabierałem się za podcastowanie.

Zanim zacznę, to od razu bardzo chcę Cię przeprosić za jakość mojego głosu. Aktualnie jestem chory, ale bardzo zależało mi na tym, żeby przemówić do Ciebie jeszcze przed Świętami.

To może krótko na początek o mnie – ja mam na imię Michał, miesiąc temu stuknęła mi czterdziestka, mam cudowną żonę Gabi, mam dwójkę dzieci Szymona i Idę, mieszkamy sobie spokojnie na warszawskim Ursynowie. Można powiedzieć, że finansujemy nasze życie przede wszystkim z mojej pracy w firmie informatycznej, no ale także dorabiamy sobie, gdzieś tam na boku wynajmem mieszkań.

Ja mam to szczęście, że zarówno Gabi jak i ja jesteśmy pasjonatami rozsądnego oszczędzania. Rozsądnego, to znaczy takiego, które jest oparte na dosyć dużej świadomości naszych kosztów z jednej strony, a z drugiej strony na tym że wykonujemy pewne optymalizacje finansowe, które nie zmieniają jakości naszego życia, ale z drugiej strony dosyć pozytywnie wpływają na stan naszego portfela. Stosujemy taką kluczową zasadę, że wydajemy mniej niż zarabiamy, i to daje nam duże poczucie bezpieczeństwa finansowego, no i jednocześnie cały czas staramy się szukać jakichś nowych źródeł przychodów.

Naszymi doświadczeniami dotyczącymi oszczędzania dzielę się na moim blogu jakoszczedzacpieniadze.pl (oczywiście bez polskich znaków) i jeśli chciałbyś się dowiedzieć więcej o mnie, to zapraszam Cię na stronę jakoszczedzacpieniadze.pl/omnie.

Ale ten podcast nie jest ani o mnie, ani o blogu i od razu przejdę do następnego punktu – skąd dowiedziałem się w ogóle o podcastingu. Można powiedzieć, że pierwszy raz podcast usłyszałem blisko rok temu słuchając Pata Flynna, autora bloga SmartPassiveIncome.com, który był i nadal jest dla mnie dosyć dużą inspiracją zarówno przy tworzeniu bloga, jak również był inspiracją jeżeli chodzi o ten podcast. Ja jakoś nieszczególnie przepadałem za tą formą komunikacji, ale ona mi się dosyć dobrze sprawdziła podczas treningów biegowych. Słuchałem sobie po prostu podcastów podczas biegania. Z jednej strony był to dobry sposób na wypełnienie czasu, a z drugiej strony nie poświęcałem na samo słuchanie ciekawych informacji dodatkowego czasu. A więc rzeczywiście podcast doskonale sprawdza się według mnie czy to na siłowni, czy to podczas treningów biegowych, czy to, np. w samochodzie podczas dojazdów do pracy i z powrotem. Można go słuchać podobnie jak radia. Dla mnie to było takie swoiste dwa w jednym. Z jednej strony szybko mi upływał czas dzięki temu co Pat mówił, a z drugiej strony jakby nawiązałem taki dosyć osobisty kontakt z Patem, a w zasadzie on nawiązał taki kontakt ze mną. Tak że myślę, że tutaj podobny efekt uda mi się osiągnąć również mówiąc do Was.

Dzięki Patowi udało mi się jakoś do tego maratonu dotrwać, przebiegłem go w zeszłym roku i opisałem to u mnie na blogu. Jeżeli będziesz chciał przeczytać tą historię, to też Cię serdecznie zapraszam. Jest dosyć osobista, adres tego artykułu to jakoszczedzacpieniadze.pl/maraton. Wszystkie te linki znajdą się również na moim blogu pod nagraniem tego podcastu.

Trochę już powiedziałem o tym, dlaczego zdecydowałem się nagrywać podcast. Przede wszystkim daje mi on taki osobisty kontakt z Tobą. Ale też to, co jest pioruńsko istotne, to jest to, że podcast pozwala mi przekazać emocje, czyli w momencie, w którym mówię o rzeczach, które dla mnie są ważne, to mogę o nich mówić szybciej, wolniej, mogę nadawać odpowiednią intonację, mogę również mówić bezpośrednio i bez owijania w bawełnę i to mi się strasznie podoba.

Jak pracuję nad artykułami na bloga, no to one są takie wypieszczone, wymuskane, dosyć długie. Wszyscy mi mówią, że dosyć długie artykuły piszę i rzeczywiście tak jest, że czytam je raz, czytam je drugi raz, czytam je trzeci raz, poprawiam i w kółko koryguję. Podcast nie ma takiej formuły. Ja zresztą uważam, że najlepszy podcast to jest taki, który jest nagrywany raz na żywo i bez „cięć”. Tu się całkowicie zgadzam z innymi osobami, które podobnie do tego podchodzą. To co jest również dla mnie bardzo łatwe i wygodne, i istotne, to jest to, że podcast pozwala mi w łatwy sposób rozwijać te tematy i te artykuły, które wzbudziły Wasze zainteresowanie na blogu. Jeżeli więc gdzieś widzę dużo komentarzy, pojawia się dużo pytań, to możecie liczyć na to, że w tym podcaście będę to dodatkowo omawiał.

Wierzę też, że taka formuła rozmowy pozwoli mi przyciągnąć łatwiej do podcastu ciekawych gości. Na pewno łatwiej jest mi z kimś porozmawiać, nawet przez Skype’a to nagrać, niż przeprowadzić z nim wywiad w formie korespondencyjnej. Ci rozmówcy często nie mają czasu i mają inne zajęcia, ale zaangażowanie ich tylko na 10-15 minut powinno być łatwiejsze. Przygotowałem się tutaj technicznie do tego, żeby te podcasty nagrywać także w takim trybie: przez telefon lub przez Skype’a i mam nadzieję, że to ciekawie wypadnie.

No i też istotne jest to, że wydaje mi się, że nagranie podcastu będzie dla mnie po prostu szybsze niż napisanie artykułu. Jeśli widzieliście moje artykuły, to wiecie, że poświęcam na nie naprawdę wiele godzin. No a podcast to jest pół godzinki i w zasadzie „z głowy”. I tutaj bardzo liczę na to, że nawet większą wiedzę będę Wam w stanie przekazać w dużo krótszym czasie.

Oczywiście no mam pewne swoje obawy, co do jakości tego podcastu i tego czy w ogóle Wam się spodoba taka forma rozmowy. Żona mi co prawda tutaj podpowiada, że ja mam taki radiowy głos, chociaż nigdy w radiu nie pracowałem. Ciekawy jestem Twojej opinii.

I powiem Ci, że taki podstawowy problem, który mam, to jest to, że we wszystkim co robię staram się osiągnąć poziom, który uważam za wysoką jakość. I z tym podcastem męczę się już od kilku miesięcy i szczerze mówiąc doszedłem do jednego bardzo prostego wniosku: że bez względu na to, jaka będzie jakość tego nagrania, to dobry przekaz broni się sam. Czyli podobnie jak na blogu też mi się to sprawdza: fajne, ciekawe, dogłębne analizy i artykuły przyciągają zainteresowanie. Wierzę, że mniejsze znaczenie tutaj będzie miała jakość i „opakowanie” tego podcastu, a dużo większe to, że po prostu mówię wprost, mówię z głębi serca, opowiadam jak jest, opowiadam to w co wierzę, czy to co płynie po prostu z mojego doświadczenia i mam nadzieję, że to będzie dla Ciebie po prostu interesujące i wartościowe, i wybaczysz mi jakieś ewentualne potknięcia czy przejęzyczenia.

Taką refleksję też miałem, że takie próby bycia perfekcjonistą niestety często nas blokują i mi coraz częściej przeszkadza to, że zamiast zrobić coś szybciej, to ja często, że tak powiem, pieszczę, doglądam, niepotrzebnie zastanawiam się nad tym, jak to będzie, gdzie tutaj są plusy, a gdzie są minusy, jak to w ogóle wypadnie, a suma summarum i tak efekt końcowy wcale nie musi być lepszy niż coś co wypuszczam na żywo i w miarę szybko. Tak że bardzo ciekawy jestem również Twoich komentarzy i Twojej oceny jak to wypada i powiem szczerze, że nie mogę się doczekać tych pierwszych komentarzy pod wpisem zawierającym ten podcast.

Jest jeszcze jeden istotny aspekt. Nie wiem czy widziałeś u mnie na blogu moje drugie wideo, gdzie występuję na białym tle. Jeżeli nie widziałeś, to zapraszam Cię, żebyś wszedł na adres jakoszczedzacpieniadze.pl/drugiewideo. Moi znajomi oglądali ten film i powiedzieli tak: „No Michał, no fajnie to wyszło, ładna jakość, fajnie wyglądasz, dobrze gadasz, ale tak naprawdę nie wyglądasz na siebie, to znaczy ty na co dzień jesteś bardziej naturalny. Nie jest to takie, że tak powiem, zapięte na ostatni guzik”. Zmusili mnie tym do pewnej refleksji i zdecydowałem się, że przy tym podcaście przyjmę zupełnie inną strategię. Chcę te podcasty nagrywać w całości i publikować je praktycznie bez żadnych cięć. Tak że będziesz słyszeć wszystkie moje potknięcia, niedoskonałości, no ale będę to taki prawdziwy ja i „bez znieczulenia”. I z drugiej strony mam nadzieję, że dzięki tej świadomości, że nie robię tutaj żadnych dubli i nie nagrywam dla Ciebie powtórnie, to ja również będę dbał o to, żeby tą swoją dykcję poprawiać, żeby z odcinka na odcinek mówić coraz lepiej i mam nadzieję, że to nagrywanie podcastów będzie przychodziło mi coraz łatwiej. Szczerze mówiąc dużo lepiej się czuję przed mikrofonem niż przed kamerą.

Właśnie usłyszałeś mój kaszelek - tak to wygląda. No to może jeszcze kilka słów na temat tego jaki mam pomysł na zawartość tego podcastu.

Przede wszystkim chciałbym, żeby każdy odcinek liczył tak mniej więcej 20 do 40 minut, bo uważam, że nie da się dłużej wytrzymać przy słuchawkach. W szczególnych przypadkach, kiedy będę zapraszał gości, jeżeli będą fajne, ciekawe wywiady, no to wiadomo, że będę te odcinki przedłużał. Chciałbym również publikować te odcinki z pewną częstotliwością. Zobaczymy, jak to wyjdzie w praktyce, no ale spróbuję zadeklarować, że będzie to mniej więcej co 2-3 tygodnie. I zobaczymy tak naprawdę czy to się będzie Wam podobało.

Tematyka podcastu będzie dosyć zróżnicowana i wykraczać będzie poza podstawowe zagadnienia prezentowane na moim blogu, dlatego też ten podcast nosi tytuł „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Z jednej strony chcę tutaj omawiać artykuły, które wzbudziły Wasze zainteresowanie, ale trafią tu również takie tematy, które nie pasują do tematyki bloga, ale mają np. dużo wspólnego z inwestowaniem, poszukiwaniem dodatkowych form zarobkowania, takim również kreatywnym wydawaniem pieniędzy. Bo ja uważam, że w całym oszczędzaniu sztuka nie polega na tym, żeby odkładać pieniądze, bo te pieniądze mają nam do czegoś służyć. I jeżeli nawet mamy potrzebę nabycia, nazwijmy to jakiegoś dobra luksusowego, no to OK. Jeżeli jest to nasz cel to zróbmy to, wydajmy te pieniądze. Chodzi tylko o to, żeby w życiu codziennym nie przepuszczać tych pieniędzy między palcami, czyli żeby mieć konkretne cele związane z oszczędzaniem. I z drugiej strony, mi też zależy na tym, żeby Wam pokazywać różne fajne sposoby wydawania pieniędzy i jednocześnie by to wszystko, ten cały nasz nazwijmy to konsumpcjonizm, ocierał się o takie uniwersalne tematy, jak: szukanie równowagi w naszym życiu, poszukiwanie takich sposobów na to, żeby żyć przede wszystkim wydając mniej niż się zarabia, i to bez względu na to, jaki kto ma poziom zarobków. Bo to jest pioruńsko trudne, szczególnie wtedy jeżeli nagle w naszym portfelu pojawia się bardzo dużo pieniędzy. Jak nie wpaść w taką pułapkę konsumpcjonizmu i z drugiej strony jak radzić sobie z wychodzeniem z długów, jak gdzieś tam radzić sobie z własnymi obawami czy lękami związanymi z oszczędzaniem, np. każdy z nas myśli o tym „Ojej, czy ja już jestem sknerą, czy jeszcze nie jestem?”.

Ja chciałbym również poruszać takie bardziej ogólne tematy, które są dla mnie bardzo ważne, czyli ogólnie: jak stawać się lepszym człowiekiem, jak można wykorzystywać swoje pasje do tego by pomagać innym i tak jak mi wydaje się, że udaje mi się to już robić na moim blogu, że to, co piszę, jest dla Was przydatne, no tak chciałbym Wam również pokazywać, że w zasadzie każdy z nas ma takie możliwości i każdy z nas może zamienić tą swoją pasję w coś, co potencjalnie kiedyś, gdzieś może dać również konkretne pieniądze.

Wiadomo, że będę również wykorzystywał podcast do tego, żeby od czasu do czasu informować Was o różnych ciekawych aktualnych promocjach, takich pozwalających nam pozyskać więcej pieniędzy. Coś na co w zasadzie nie ma miejsca na moim blogu, przynajmniej w tej formule, którą ma obecnie.

Mam również nadzieję zapraszać tutaj od czasu do czasu gości, którzy z kolei opowiedzą nam, jak oni realizują swoje pasje i tak naprawdę ile te pasje ich kosztują. Chcę też zapraszać ekspertów w poszczególnych tematach. Jeden taki temat już nam się dosyć mocno skrystalizował na blogu: jesteście bardzo zainteresowani tematyką kupowania mieszkania, inwestowania w mieszkania itp. itd., także postaram się tutaj przyciągnąć takie osoby, które z kolei ja uważam za opiniotwórcze z jednej strony, a z drugiej strony osoby, które po prostu posiadają większe doświadczenie w tym obszarze niż ja.

No i tak na końcu chciałem powiedzieć, że podcast będzie też takim miejscem, w którym ja będę mógł odpowiadać na Wasze pytania. Te pytania, które są przysyłane do mnie e-mailem. Dostaję strasznie dużo tych e-maili, naprawdę, i bardzo Was przepraszam za to, że nie zawsze jestem w stanie odpowiedzieć na bieżąco. Niektórzy z Was dostają maile nawet z tygodniowym opóźnieniem. Ja bloguję i podcastuję w czasie wolnym, czyli generalnie pracuję na co dzień. Dlatego najczęściej siadam do tekstu w weekendy, nawet jeśli one się pojawiają w trakcie tygodnia, to większość tych tekstów jest po prostu pisana w weekendy. I na blogu będę chciał również umieścić taki przycisk, który umożliwi wam nagranie Waszego pytania. Także jeżeli zdecydujecie się nagrać Wasze pytanie, to ja bardzo chętnie będę te pytania odtwarzał tutaj w trakcie podcastu i od razu na nie odpowiadał. Myślę, że taka formuła może być dosyć ciekawa. Zobaczymy, jak to wypadnie.

No i najważniejsze jest to, że chcę dostosowywać formułę tego podcastu do Waszych oczekiwań. Także bardzo Cię zachęcam do tego, żebyś skomentował, powiedział mi co myślisz, czy to Ci się podoba czy nie podoba, co można poprawić, czy ja za dużo mówię czy za mało mówię. Wszelkie wszelkie Wasze sugestie są mile widziane. Ten podcast jest dla Was. Ja oczywiście mogę go nagrywać i chować do szuflady :-), niekoniecznie publikować, także - no tak jak mówię – skoro zdecydowałem się na opublikowanie, to jest on po prostu dla Was.

Ufff, no i „pierwsze koty za płoty”. Mam jeszcze tylko jedną ważną rzecz do zrobienia. Idą Święta Wielkanocne, więc chcę Ci z tej okazji życzyć wszystkiego, co najlepsze, tego by Pan Bóg obdarzał Cię łaskami, nawet jeśli w Niego nie wierzysz, by Twoje życie miało cel, byś Ty potrafił go dostrzegać i byś skutecznie do niego dążył, byś potrafił się cieszyć bądź byś potrafiła się cieszyć ze wszystkiego, co masz, i by praca dawała Ci prawdziwą frajdę, i by nie brakowało Ci na to, czego potrzebujesz na co dzień. I w końcu byś Święta spędził radośnie i jednocześnie spokojnie, w kontekście tego Dyngusa oczywiście mówię, w gronie Twoich znajomych, przyjaciół, rodziny. No tego właśnie Ci życzę.

Miałem właśnie takie marzenie, żeby Ci złożyć te życzenia głosowo i cieszę się, że udało mi się to zrobić.

W zasadzie zbliżamy się już do końca tego pierwszego odcinka podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Ja mam taką prośbę, jeśli czujesz, że ten podcast dostarczył Ci wartościowe informacje, które pomogą Ci zrealizować Twoje finansowe marzenia, to podziel się nim ze znajomymi. Powiedz im po prostu, aby weszli na mojego bloga jakoszczedzacpieniadze.pl (bez polskich znaków), a jeśli chciałbyś się ze mną skontaktować, to zostaw proszę komentarz u mnie na blogu lub napisz do mnie na adres michal@szafranscy.pl.

Dzięki wielkie, jeszcze raz życzę Ci udanych Świąt i skutecznego przenoszenia Twoich celów finansowych na wyższy poziom.

WNOP 002: Odważ się sięgać marzeń - Ariadna, scrapbooking i Pat Flynn

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/002

Michał Szafrański: To jest podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy” – odcinek drugi.

Cześć i dzień dobry, witam Cię w drugim odcinku podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne i sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności, opowiadam jak rozsądnie wydawać pieniądze i jak odważnie realizować swoje pasje i marzenia. Jeśli tylko szukasz odrobinę stabilizacji finansowej w swoim życiu to ten podcast jest dla Ciebie.

Cześć, witam Was w drugim odcinku podcastu. Wcale nie jest tak, że trema mi przeszła. Zauważyliście pewnie, że na okładce mojego podcastu jest taki podpis „Stabilne finanse osobiste i dobre życie” i dzisiaj będzie o tym dobrym życiu. Wspólnie z moim gościem opowiemy Wam historię, która pokazuje, że w życiu mogą się dziać rzeczy zupełnie niespodziewane i fajne - wspaniałe w sumie, i że szczęściu warto aktywnie pomagać. Będę chciał Was dzisiaj przekonać o tym, że warto się w Internecie od czasu do czasu pokazać, i jeżeli jest się wytrwałym, uczciwym w tym co się robi i odważnym, to efekty naszego działania mogą przekroczyć najśmielsze oczekiwania.

Dzisiaj opowiem Wam pewną historię, o tym jak poznałem mojego dzisiejszego gościa, a gość powie nam, co to jest scrapbooking i wspólnie spróbujemy Was przekonać, że warto ścigać własne marzenia.

Ale zanim jeszcze przejdę do przedstawienia gościa, to chciałem Wam serdecznie podziękować za to, że słuchacie tego podcastu, za to że wspieracie mnie w swoich komentarzach. Chciałem też podziękować Maciejasowi, który jako pierwszy w iTunes przyznał mojemu podcastowi 5 gwiazdek i powiem Wam, że cieszę się strasznie z każdego komentarza. Powiedzcie mi, co sądzicie na temat mojego podcastu, zależy mi na tym, żeby podwyższać jego jakość.

I to już jest ten moment, w którym chciałbym Wam przedstawić mojego gościa – Ariadnę Wiczling, założycielkę strony kreartywne.pl.

Ariadna Wiczling: Witam wszystkich.

Michał Szafrański: Ja zwracam uwagę na to kre-ART-ywne, taka specyficzna dosyć nazwa. To jest fajna strona. Możecie na niej znaleźć takie różne fajne artystyczne rzeczy, wzory personalizowanych kartek, kolaży, ręcznie rysowanych portretów również. Ale Ariadna pasjonuje się też scrapbookingiem. Opowiedz nam o tym, co to jest i skąd Ci się to wzięło :-)

Ariadna Wiczling: No więc, gdy z mężem założyliśmy rodzinę i spodziewaliśmy się naszego pierwszego dziecka, mieszkaliśmy wtedy w Stanach Zjednoczonych, i zaczęliśmy się zastanawiać, w jaki sposób tradycje rodzinne, które z tradycji jakby będą naszymi rodzinnymi tradycjami i w jaki sposób mamy zachować te wspomnienia dla naszych dzieci. I wtedy odkryłam scrapbooking. Scrapbooking pozwala zapisywać historie połączone ze zdjęciami w miły dla oka sposób, w postaci albumu. Wciągnęła mnie komputerowa wersja scrapbookingu, ponieważ jest ona tańsza, szybsza i po skończonej pracy nie czeka mnie pół godziny sprzątania.

Michał Szafrański: To są takie ozdobne albumy, tak?

Ariadna Wiczling: Tak, generalnie można powiedzieć, że są to ozdobne albumy, które mają za zadanie zapisywać historię rodziny. No i dzisiaj nasze dzieci oglądają takie albumy, widzą na nich siebie, jak wyglądały jak były małe, dowiadują się różnych ciekawych szczegółów. A takie drobne rzeczy jak chwilowe upodobania dziecka lub, np. w jaki sposób dziecko śmiesznie przekręca wyrazy, to są rzeczy, które bardzo szybko ulatują z pamięci. I dzięki tym albumom zachowujemy właśnie te wspomnienia na zawsze.

Scrapbooking stał się dla mnie nie tylko pasją, ale także stał się zawodem. Zajęłam się projektowaniem produktów, które służą do tworzenia właśnie takich albumów, kartek lub różnych dekoracji i produkty te są sprzedawane na całym świecie. Doczekałam się także publikacji swoich prac w amerykańskich czasopismach.

Michał Szafrański: Wiesz co, to z jednej strony wydaje się ciekawe, ale tak szczerze mówiąc nie bardzo to czuję...

Ariadna Wiczling: No tak ja wiem, że Ty jesteś taki umysł ścisły i do Ciebie docierają tylko wyniki badań naukowych i inne analizy. No więc powiem Ci, że czytałam bardzo ciekawy artykuł w New York Times i opisane tam były ciekawe badania, które zrobił dr Marshall Duke z Emory University w Atlancie. Jest to psycholog, który badał dzieci. Część z nich wiedziała dużo o swojej rodzinie, część wiedziała niewiele. I okazało się, że dzieci te, które wiedziały i znały historię swojej rodziny, wiedziały gdzie ich babcia chodziła do szkoły, jaki sklep prowadził ich dziadek i temu podobne rzeczy, te dzieci lepiej stawiają czoła wyzwaniom i mają wyższe poczucie własnej wartości. Poczucie, że jest się częścią czegoś wielkiego, to dawało im właśnie taki spokój. I myślę, że jest to bardzo ważny argument mówiący o tym, że warto opowiadać historię swojej rodziny dzieciom. Można to czynić przez scrapbooking, ale oczywiście też przez wspólne oglądanie albumów ze zdjęciami, wspólne przesiadywanie wieczorem, nawet można to zrobić po prostu rozmawiając. No ale może skończymy już mówić o scrapbookingu, bo naprawdę mogłabym opowiadać o tym godzinami :-)

Michał Szafrański: No to może rzeczywiście ja opowiem teraz o tym jak zaczęła się nasza znajomość, i jak doszło do tego, że siedzimy tutaj razem w Warszawie i nagrywamy wspólny podcast.

Zacznę od tego, że znamy się dosyć krótko, bo od dwóch tygodni, i zaczęło się to wszystko od maila, którego dostałem od Ariadny, zaczynał się tak: „Witaj Michale, około 10 dni temu poznałam Pata Flyna, było to w Seattle, w czasie kursu, który prowadził Derek Halpern dla CreativeLive. Pat jest przyjacielem Dereka i występował tam jako gość specjalny. Opowiedział nam i tysiącom internautów przed komputerami Twoją historię o złamanych nogach, o słuchaniu jego podcastu, o inspiracji, jaką Ci dał. Po zakończeniu kursu pokazał mi zdjęcie, które mu przesłałeś. Zrobiło to na mnie ogromne wrażenie. Pat opowiedział nam o tym, jak trzymałeś transparent z podziękowaniami dla żony, dla dzieci, dla niego, nie wspomniał natomiast o tym, że na pierwszym miejscu miałeś napisane „dzięki Ci Boże”. Twoja historia wzruszyła mnie więc dwa razy: raz jak opowiadał ją Pat i drugi raz jak zobaczyłam to zdjęcie. Pat nie wiedział, że dziękowanie Bogu to w Polsce nie taka popularna rzecz. Podziwiam Twój wyczyn i odwagę”. I tak się kończył ten mail.

Autentycznie przeczytałem to, był 1 kwietnia - pamiętam jak dzisiaj - drugi dzień Świąt, przeczytałem i spadłem z krzesła. Pierwsza myśl, która mi przeszła przez głowę to to, że napisałaś do mnie, jako osoba, która osobiście zna Pata Flynna. A jak zapewne większość moich Czytelników wie, Pat jest dla mnie wielką inspiracją, jeśli chodzi zarówno o blogowanie, jak i również o podcastowanie. Także jeśli możesz, to powiedz nam w trzech słowach w ogóle jak to się stało, że pojechałaś do Stanów Zjednoczonych i spotkałaś Pata.

Ariadna Wiczling: No więc wszystko zaczęło się od tego, że śledzę Dereka Halperna. Derek jest założycielem strony Social Triggers. Jest on specjalistą w marketingu internetowym, tak że jeżeli ktokolwiek z Was interesuje się tą tematyką, to szczerze polecam. Publikuje fantastyczne artykuły i wideo, które pomogą Wam w sprzedaży Waszych produktów. I dowiedziałam się, że Derek będzie miał kurs na CreativeLive i aby móc uczestniczyć w tym kursie, trzeba było nagrać wideo, które mówiło o motywacji, dlaczego właśnie chcesz się tam dostać.

Michał Szafrański: A co to jest tak naprawdę to CreativeLive?

Ariadna Wiczling: CreativeLive to jest taki uniwersytet internetowy. Jest to naprawdę fantastyczna strona, do której na pewno zalinkujemy pod tym podcastem, i jest to strona, która została stworzona przez fotografa, z myślą o fotografach. Natomiast oprócz kursów dla fotografów, które są świetnej jakości (jeśli jesteś fotografem to koniecznie tam zajrzyj), są tam też kursy o biznesie i możesz wśród nich znaleźć takie kursy jak, np. YouTube Marketing albo jak rozpocząć swoją sprzedaż w Internecie i jak prowadzić swój biznes. Naprawdę kursy są bardzo inspirujące i wysokiej jakości, z najlepszymi na świecie instruktorami.

Michał Szafrański: Możesz nam powiedzieć czy to są kursy płatne czy bezpłatne?

Ariadna Wiczling: No więc w momencie kiedy ten kurs dzieje się w Seattle na żywo ten kurs jest bezpłatny. On jest emitowany na cały świat przez Internet, przez tą ich stronę internetową. Natomiast po emisji kurs jest już płatny i kosztują te kursy około 200 $. Oprócz instruktorów, na żywo są również osoby z tzw. publiczności. Tych osób jest sześć i te kilka osób ma możliwość interakcji z instruktorem i uzyskania od niego osobistej porady, co jest rzadko spotykane. Nawet jeżeli z takim instruktorem spotkasz się w czasie jakiejś konferencji, to zwykle nie masz możliwości żeby z nim porozmawiać, a już tym bardziej zainteresować kogoś swoją działalnością i swoim biznesem. Tak więc udział bezpośredni jest bardzo wartościowy.

Michał Szafrański: OK, czyli Ty Ariadna uczestniczyłaś w tym szkoleniu bezpośrednio w Seattle. A jak tam dotarłaś? Jak to się stało, że tam się znalazłaś?

Ariadna Wiczling: Samolotem przyleciałam.

Michał Szafrański: Coś Ty?

Ariadna Wiczling: Poważnie.

Michał Szafrański: Niesamowite :-)

Ariadna Wiczling: Później taksówką.

Michał Szafrański: No ale jak się zakwalifikowałaś?

Ariadna Wiczling: No więc musiałam nagrać film. To był taki króciutki film, w którym miałam opowiedzieć dlaczego właśnie chcę pojechać na ten kurs, jaka jest moja motywacja i w czym Derek może mi pomóc. No i był to dosyć ciekawy proces. Kiedy zdecydowałam się już, że chcę nagrać to wideo, to pomyślałam żeby zrobić taką parodię jego wideo, które on emituje mniej więcej co tydzień. No i muszę powiedzieć, że zanim napisałam cały skrypt i zapamiętałam go, trochę zajęło to czasu. Zaczęłam nagrywać ten film i zajęło mi to chyba z 8 prób zanim powiedziałam wszystko tak jak uważałam, że powinno być. Przy pierwszej próbie usilnie mrugałam oczami ze zdenerwowania, no ale już za którymś razem udało się to wszystko powiedzieć. No zmontowałam ten film i wrzuciłam na YouTube. Później wysłałam na Twitterze twitta do Dereka i na CreativeLive, i czekałam na werdykt. Film wrzuciłam w piątek a na ten werdykt musiałam czekać do wtorku, co spowodowało zaburzenia snu...

Michał Szafrański: Bezsenne noce.

Ariadna Wiczling: Tak, sprawdzałam ciągle komórkę, nawet jak w nocy się budziłam o drugiej, to sprawdzałam, czy czasami nie ma wyników... śmiej się, śmiej... no ale w końcu wieczorem we wtorek przyszła wiadomość, że się zakwalifikowałam. Tak że byłam baaaardzo szczęśliwa i następnego dnia rano czym prędzej wydałam niecałe 5 tysięcy złotych na bilet do Stanów.

Michał Szafrański: Niesamowite. Powiem Wam, że ja widziałem ten film, jest niezły...

Ariadna Wiczling: Dziękuję.

Michał Szafrański: ...to znaczy, jeżeli ktoś wie, jak zachowuje się na filmach Derek Halpern. Ja w ogóle zamieszczę takie przykładowe linki do filmów Dereka i do filmu Ariadny w notatkach do tego podcastu. Możecie je znaleźć pod adresem jakoszczedzacpieniadze.pl/002. Każdy odcinek podcastu ma swój numer, drugi odcinek – 002. I powiem Ci Ariadna szczerze, że naprawdę podziwiam i zazdroszczę determinacji, bo – no to jest COŚ – nagrać siebie jest ciężko, sam siebie nagrywałem, masakryczne doświadczenie...

Ariadna Wiczling: Zgadzam się... ale nie mam bynajmniej na myśli Twojego wideo.

Michał Szafrański: Tak, ale wiem, ile razy je montowałem, żeby wyglądało jako tako, tak że potrafię sobie to wyobrazić. Ale z drugiej strony to jest taka historia, która naprawdę fajnie pokazuje, że jeżeli czegoś chcemy i sięgniemy po to, zdecydujemy się na to, mamy trochę determinacji, wrzucimy gdzieś tam ten materiał na YouTube czy ogólnie do Internetu i damy się zauważyć, to jest spora szansa na to, że nasze marzenia mogą się spełnić.

Cała ta historia i to że napisałaś do mnie z powodu kontaktu z Patem, to mi przypomina, w jaki sposób ja nawiązałem znajomość z Patem Flynnem. Dla tych, którzy nie wiedzą, to opisywałem u mnie na blogu tą moją maratońską historię. Zresztą w poprzednim odcinku podcastu również o tym opowiadałem. Istotne jest to – w dużym skrócie mówiąc – że wbiegłem na metę maratonu dzierżąc w ręku transparent, na którym dziękowałem tym najważniejszym dla mnie osobom. I ostatnią z tych osób, które były tam wymienione, był właśnie Pat Flynn. Zdjęcie, które mam z mety maratonu, wysłałem do Pata i opisałem mu całą historię, jak do tego doszło i dlaczego w ogóle wbiegłem na metę właśnie z jego imieniem i nazwiskiem na wielkim banerze.

Nie opowiadałem chyba jeszcze nigdy, co się działo potem. Generalnie Pat był tym bardzo wzruszony i opublikował tą historię również u siebie na blogu. Po jakimś czasie wydawało mi się już, że ta historia jakoś tam przygasła, umarła. To było w październiku ubiegłego roku. I całkiem niedawno, kilka tygodni temu, ja uczestniczyłem w takim kursie internetowym dotyczącym podcastowania, który prowadził Cliff Ravenscraft – to jest taka osoba, która znana jest w internecie pod pseudonimem PodcastAnswerMan i w zasadzie odpowiada na wszelkie pytania, jakie można mieć na temat podcastowania.

W jednym z e-maili Cliff przysłał mi zdjęcie z konferencji blogowej w Stanach Zjednoczonych i na tym zdjęciu zobaczyłem Pata ładnie ubranego i opowiadającego tą moją historię kilkuset uczestnikom jego prezentacji. I byłem w wielkim szoku, ponieważ obok niego na screenie było właśnie to moje zdjęcie, jak wbiegam na metę maratonu. Cliff powiedział, że generalnie wszyscy na tej sali byli bardzo tym poruszeni itp. itd., tak że to też mi pokazuje, że nośnikiem tego naszego pozytywnego komunikatu nie musimy być tylko my. To jest tak, że czasami wypuszczamy coś w świat i inni to podchwytują, i opowiadają również tą historię próbując zainspirować kolejne osoby. I to co dla mnie jest absolutnie niesamowite w tej całej historii to jest to, że Pat Flynn - osoba, która – z mojego punktu widzenia – no jest kimś takim totalnie abstrakcyjnie nieosiągalnym dla mnie, zupełnie inny poziom, zupełnie inny kraj, osoba, która odniosła dosyć duży sukces w tym biznesie internetowym – tak to nazwijmy – z własnej nieprzymuszonej woli wręcz rozprzestrzenia ta moją historię.

Spróbujcie sobie wyobrazić ten kolejny szok, kiedy Ariadna przysłała do mnie swojego maila. Kompletnie nieznana mi wtedy osoba napisała mi o tym, jak bardzo poruszona była tą historią i w jaki sposób do mnie dotarła. I tak już dodając, jakby puentując tą historię, powiem że strasznie się cieszę, że takie niesamowite rzeczy potrafią się przytrafiać, że mieliśmy okazję się w ten dziwny poniekąd sposób poznać i też że mogłem się dowiedzieć, że Pat wykorzystuje tą moją historię i opowiada ją innym, i - z tego co wiem – że nauczyłaś go mówić nareszcie, jak poprawnie wymawiać po polsku Michał, tak?

Ariadna Wiczling: Tak, mówił Mikel.

Michał Szafrański: No właśnie, no że tak powiem, otrzymałem też od niego maila, w którym przyznaje, że już nareszcie wie.. tak... jak się mówi „Michał” i że bardzo mnie przeprasza, że wymawiał to nieprawidłowo.

Ariadna Wiczling: On jest taki skromny.

Michał Szafrański: Powiedz... no właśnie... powiedz mi jeszcze Ariadno, czy po tym, jak cała ta historia się potoczyła, to czy uważasz, że warto było do tych Stanów na tą konferencję pojechać? Co ogólnie dało Ci to szkolenie? Co stamtąd wyniosłaś?

Ariadna Wiczling: No ja uważam, że było naprawdę warto pojechać. Jak jechałam, to bałam się strasznie, że nie dość, że zostawiam męża z trójką dzieci, i że wydaje jakieś w ogóle kolosalne pieniądze, jadę nie wiadomo gdzie. Ale czułam też, że taka okazja może się już nie zdarzyć, żeby poznać takich niesamowitych ludzi i uzyskać jakąś pomoc w wypromowaniu mojej strony i bloga, dowiedzieć się różnych rzeczy i naprawdę nauczyłam się bardzo wiele, i jedną z... chociaż kilka rzeczy, które mogłabym powiedzieć to, np. w czasie tego kursu było omówienie tego, jak powinna wyglądać twoja strona internetowa, czy jakich używać słów, aby opowiedzieć swoją historię i wzbudzić zaufanie, dlaczego ważne jest, żeby prowadzić podcast - to właśnie Pat opowiadał o tym temacie.

Po tym jak tutaj goszczę u Michała i jak zobaczyłam jego fantastyczny sprzęt, to też zachciałam mieć podcast. Tak więc być może pewnego dnia usłyszycie mnie też za mikrofonem jeszcze...

Michał Szafrański: Strategia „be everywhere”.

Ariadna Wiczling: Tak jest. Tak że generalnie chciałam powiedzieć, że naprawdę warto jest realizować właśnie te swoje marzenia i czasami zrobić coś... coś totalnie szalonego, co po prostu wydaje Ci się że... może spotkać Cię jedynie śmieszność, a tak naprawdę nigdy nie wiesz, co może się zdarzyć.

Michał Szafrański: Moja prośba serdeczna – przypomnij jeszcze Słuchaczom, gdzie w ogóle mogą znaleźć Twoją stronę, jak mogą do Ciebie trafić.

Ariadna Wiczling: No więc moja strona, to jest www.kreartywne.pl i oprócz tych ofert, o których wspomniał Michał i tych fajnych artystycznych rzeczach, prowadzimy także bloga, z którego możesz sobie, oprócz poczytania o różnych ciekawych rzeczach, np. jak Pinterest, ściągnąć też fajne rzeczy takie jak kalendarze, PDF czy kolorowanki dla dzieci.

Michał Szafrański: Warto, zdecydowanie warto.

Ariadna Wiczling: Ostatnio wrzuciłam nawet certyfikat „zębowej wróżki” dla wszystkich mam szczerbatych dzieci, także zachęcam do zajrzenia na tą stronę.

Michał Szafrański: Miejmy nadzieję, że dzieci nas nie słuchają i nie będą wiedziały, skąd się biorą certyfikaty „zębowej wróżki”...

Słuchajcie, w zasadzie będziemy się zbliżać do końca, tak że bardzo Wam dziękuję za wysłuchanie tego podcastu. Proszę o komentarze, proszę o głosowanie w iTunes, jeżeli się komuś naprawdę chce i uważa, że warto. Dzisiaj był taki lekki temat, inspirujący temat...

Ariadna Wiczling: Czuję, że jesteśmy cieniasami w tej sprawie, to czemu włączasz muzykę...

Michał Szafrański: Nie wiem, jakoś odruchowo włączyłem muzykę, baran ze mnie.

Ariadna Wiczling: Ty jesteś Wodnikiem, ja jestem Baranem.

Michał Szafrański: No dobra to spróbuję jeszcze raz... Tak, każdy rodzic wie, jak ważna jest „zębowa wróżka”, zwłaszcza wtedy, gdy dzieciaki nie mogą znaleźć jednak wymarzonego prezentu pod poduszką. Myślę, że najważniejsze jest to, co... od czego dzisiaj zacząłem, że czasami warto się wystawić na śmieszność, przynajmniej tak się nam wydaje, i wtedy, jeśli się pokażemy i będziemy wystarczająco odważni, to jesteśmy w stanie być zauważeni i osiągnąć niewyobrażalne efekty.

I tym optymistycznym akcentem chciałbym zakończyć dzisiejszy podcast. Tak, jak mówiłem, to jest podcast nie tylko o oszczędzaniu pieniędzy, dlatego poruszać też będę takie tematy - związane troszeczkę bardziej z tą duchową stroną naszego życia. Tak że jeżeli czujesz, że ten podcast dostarczył Ci jakkolwiek wartościowe informacje, które gdzieś tam przybliżą Cię jednak do realizacji Twoich marzeń, to moja serdeczna prośba – podziel się informacją o nim ze swoimi znajomymi. Powiedz im po prostu, żeby weszli na jakoszczedzacpieniadze.pl. Jeśli chciałbyś się ze mną skontaktować, to możesz zostawić komentarz na blogu, możesz napisać do mnie przez stronę Kontakt. Ja tymczasem dziękuję Ci za wspólnie spędzony czas, dziękuję Ariadnie za to, że dzisiaj do nas dołączyła...

Ariadna Wiczling: Ja też dziękuję.

Michał Szafrański: Mam nadzieję, że taka formuła podcastu Ci się podobała i już teraz serdecznie zapraszam Cię do wysłuchania kolejnego odcinka. Życzę Ci świetnego tygodnia i skutecznego przenoszenia Twoich celów finansowych na wyższy poziom. Do usłyszenia.

WNOP 003: Jak kupić mieszkanie - część 1 z Piotrem Hryniewiczem

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/003

Michał Szafrański: To jest podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy” – odcinek trzeci.

Część i dzień dobry, witam Cię w trzecim odcinku podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne i sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności, opowiadam, jak rozsądnie wydawać pieniądze i jak odważnie realizować swoje pasje i marzenia. Jeśli tylko szukasz odrobiny stabilizacji finansowej w swoim życiu, to ten podcast jest dla Ciebie.

Witam Was serdecznie. To jest już trzeci odcinek mojego podcastu i muszę powiedzieć Wam, że coraz bardziej podoba mi się ta moja przygoda z mikrofonem. W dzisiejszym odcinku ja i mój Gość omówimy temat, który zdecydowanie wygrał ranking oczekiwanych przez Was tematów na blogu „Jak oszczędzać pieniądze”. Tym tematem jest zakup mieszkania krok po kroku.

Temat okazał się na tyle obszerny, że cały nagrany materiał musiałem podzielić aż na trzy części. Tak, że dzisiaj pierwsza część, podczas której wspólnie z moim Gościem opowiemy Wam, jak przygotować się do zakupu mieszkania, gdzie warto szukać mieszkań, czy warto korzystać z usług pośrednika nieruchomości i w jakich przypadkach może być on nam pomocny, jak ustalać wynagrodzenie z takim pośrednikiem, co warto sprawdzić przed zakupem mieszkania, a także w jaki sposób można przystąpić do negocjacji ze sprzedającym i co warto sprawdzić przed zakupem mieszkania, jak sprawdzić jego sytuację prawną, co warto zweryfikować w księdze wieczystej, a także co warto obejrzeć w takim mieszkaniu podczas pierwszej wizyty. Opowiemy również dlaczego warto zawsze negocjować cenę mieszkania i w jaki sposób można to robić.

A w kolejnej drugiej części zastanowimy się nad tym, jakie zapisy powinny się znaleźć w umowie przedwstępnej, w jaki sposób sprawnie i bezpiecznie przejąć to mieszkanie od sprzedającego, a także co trzeba uczynić już po sfinalizowaniu transakcji. Wspólnie z moim Gościem zastanowimy się też nad kosztami związanymi z zakupem mieszkania.

A moim dzisiejszym Gościem jest Piotr Hryniewicz, aktywny inwestor z Poznania, osoba, która „połamała sobie zęby” na kupowaniu i sprzedawaniu nieruchomości. Piotr jest osobą, która ma gigantyczne praktyczne doświadczenie, ponieważ utrzymuje się dzisiaj z wynajmu mieszkań, tak że doskonale wie, na co zwracać uwagę kupując mieszkania, zarówno na własne potrzeby, jak i na cele inwestycyjne. Ja nie ukrywam, że z Piotrem współpracuję już od dłuższego czasu, staram się czerpać z Jego doświadczenia pełnymi rękami i zaprosiłem dzisiaj Piotra, żeby opowiedział nam o tym, jakimi kryteriami On kieruje się kupując nieruchomości. Warto też dodać, że Piotr stara się w aktywny sposób dzielić tymi wszystkimi swoimi doświadczeniami w ramach projektu edukacyjnego, który stworzył. To się nazywa „Edukacja Inwestowania w Nieruchomości”.

No ale dzisiaj tutaj Piotra zaprosiłem przede wszystkim po to, żeby krok po kroku przeanalizować cały proces zakupu mieszkania. Zapraszam Was serdecznie do wysłuchania pierwszej części naszej rozmowy.

Michał Szafrański: Cześć Piotrze!

Piotr Hryniewicz: Cześć Michale, witaj!

Michał Szafrański: Powiedz mi, ile Ty już mieszkań w życiu kupiłeś?

Piotr Hryniewicz: Hmmm, musiałbym to policzyć. Myślę, że było ich ze 40 albo 50 takich, które osobiście kupowałem. Natomiast mam bardzo dużo znajomych czy osób, które poznałem, którym w jakiś sposób pomagam właśnie przy zakupie mieszkań i łącznie z takimi osobami, to pewnie będzie ze 200.

Michał Szafrański: Ładnie, ładnie. No to, że tak powiem, warto skorzystać z Twojego doświadczenia na pewno. Tutaj Czytelnicy bloga poprosili mnie o napisanie takiego tematu, który już gdzieś wcześniej inicjowałem, czyli tak naprawdę zakup mieszkania, czy to w celach inwestycyjnych, czy to w celach własnych, ale generalnie sama procedura zakupu mieszkania krok po kroku. Czyli jak to zrobić, żeby z jednej strony kupić mieszkanie w dobrej cenie i z drugiej strony nie wpaść w jakieś ewentualne problemy.

Powiem tak, no to może zacznijmy od tego pierwszego etapu, czyli skąd Ty się w ogóle dowiadujesz, że takie mieszkanie na rynku jest, gdzie szukasz informacji o mieszkaniach?

Piotr Hryniewicz: Generalnie – wszędzie. Te informacje o mieszkaniach znajdują się tak naprawdę w bardzo wielu miejscach. Czyli najpopularniejszym takim, którym wszystkim przychodzi do głowy to jest Internet. W Internecie można znaleźć strony z ogłoszeniami, strony biur pośrednictwa, strony jakichś takich prywatnych osób, które sprzedają nieruchomości, tak że naprawdę bardzo bardzo dużo informacji można wyciągnąć z Internetu. Ale Internet to nie wszystko! Moim zdaniem informacje, które trafiają do Internetu czasami już są przebrane...

Michał Szafrański: Przefiltrowane...

Piotr Hryniewicz: ...przefiltrowane - tak. Te najlepsze kąski już wyszły. Czyli drugim, takim największym i najlepszym źródłem są pośrednicy. Ale my do pośredników mamy takie bardzo negatywne podejście, prawda? Większość z nas.

Michał Szafrański: No ja też się raczej sparzyłem niż przekonałem...

Piotr Hryniewicz: Tak, tak. Ja również. Dlatego korzystam z pośredników, ale z pośredników, którym ufam, z pośredników, z którymi już współpracuję od jakiegoś czasu lub wręcz zatrudniam pośredników. Robię to dając ogłoszenie, przychodzą osoby na rozmowę kwalifikacyjną, rozmawiamy sobie i, np. pojawia się osoba, którą przyuczam do tego, co dokładnie chcę znaleźć. Jakie dokładnie nieruchomości poszukuję. I ta osoba dostaje ode mnie również prowizję i wyszukuje również nieruchomości właśnie dla mnie i moich inwestorów, żebyśmy wszyscy mieli właśnie dokładnie takie nieruchomości, jakich poszukujemy.

Michał Szafrański: No dobra, ale tu przerwę od razu, bo to już jest taka powiedziałbym „wyższa szkoła jazdy”. Rozmawiamy i mówimy przede wszystkim o tym jak kupić mieszkanie. No ktoś kupuje swoje pierwsze, czy drugie mieszkanie, tak? Czyli pewnie nie będzie zatrudniał pośredników w ten sposób. Gdzie jeszcze można szukać informacji o mieszkaniach?

Piotr Hryniewicz: Wiesz co, ja wróciłbym jednak do pośredników, dlatego że Ci pośrednicy są naprawdę istotni. Teraz tak: kiedy można korzystać z pośrednika? Wtedy, kiedy nie masz czasu na przykład. Pośrednik może Ci znaleźć rzeczywiście bardzo dobrą ofertę. Zobacz, jest bardzo wielu nachalnych pośredników. Spróbuj wystawić jakiekolwiek ogłoszenie na Internecie, że coś chcesz sprzedać BEZPOŚREDNIO. Pierwsze 50 telefonów będzie właśnie od pośredników.

Michał Szafrański: yyyhhmm.

Piotr Hryniewicz: Niech któryś cię bardzo dobrze zmanipuluje, nie uda Ci się, wiesz, wybronić z tego, albo zastosuje jakieś tam dziwne nowe techniki, żeby cię przekonać do tego, żeby z nim podpisać umowę, to on już będzie miał to mieszkanie w swojej również ofercie. I ten pośrednik może do mnie zadzwonić, jeżeli będzie miał ode mnie przyzwoitą prowizję i zaproponować mi to. Ale czy ja muszę mu płacić? Teoretycznie tak, ale niekoniecznie, jeśli o tą cenę pośrednictwa, np. obniżę sobie cenę mieszkania.

Michał Szafrański: OK, czyli rozumiem, że w procesie dalszych negocjacji próbujesz obniżyć cenę mieszkania w taki sposób, żeby wyjść na to samo. Tak, żeby sfinansować pośrednika.

Piotr Hryniewicz: Tak, również. Czyli chodzi o to, że jeżeli znajdziesz mieszkanie, które ma pośrednik, ale ono również jest w Internecie i jesteś w stanie znaleźć jakiś inny sposób by kupić to mieszkanie bezpośrednio, to oczywiście absolutnie zgadzam się i zawsze warto to zrobić.

Natomiast mam taki ciekawy przypadek, o którym też często wspominam przy różnych okazjach, jak ktoś mówi, że współpraca z pośrednikiem w ogóle absolutnie „nie”. Kiedyś kupowałem taką kawalerkę 17-metrową w Poznaniu w 2010 roku i nie pojechałem do niej ja, tylko pojechała moja pośredniczka i złożyła ofertę w moim imieniu. Cena wywołania wynosiła 125 tysięcy. Ja poprosiłem ją żeby złożyła ofertę na 100 tysięcy, czyli „przegięcie”, prawda? I pośredniczka, która pojechała w moim imieniu, złożyła ofertę, ale że nie była stroną, to dowiedziała się taką informację od sprzedającej – „100 tys. to jest minimum jakie zakładaliśmy. Nie możemy sprzedać w tej cenie”. Jak sądzisz, w jakiej cenie kupiłem tą kawalerkę?

Michał Szafrański: 101 tysięcy?

Piotr Hryniewicz: 103 500 zł. Nie za 125 tys. zł, nie za 100 tys. zł oczywiście, ale wystarczyło niewiele więcej dołożyć, mając już informację od pośrednika. Pośrednik nie jest stroną, więc czasami warto z niego korzystać, ale trzeba umiejętnie wybrać moment, kiedy warto z niego korzystać. Nie zawsze, ale też nie za wszelką cenę rezygnować. Czyli nie rezygnowałbym z pośrednika, który ma dobry deal, tylko dla samego dealu bym sprawdził, czy rzeczywiście warto temu pośrednikowi zapłacić.

Michał Szafrański: A powiedz mi, skoro jesteśmy już przy pośrednikach, większość pośredników – przynajmniej tak mi się wydaje – umawia się lub próbuje się umówić z kupującymi na konkretną kwotę wynagrodzenia liczoną procentowo, czyli, np. 2,5 %, 3,5%, czasami mniej. Jaką Ty masz strategię? W jaki sposób umawiasz się z pośrednikami? Bo to co mi się wydaje, to że przy takim procentowym umówieniu się teoretycznie pośrednikowi może zależeć na tym, żeby ta cena zakupu była jak najwyższa, bo wtedy wartość jego wynagrodzenia również będzie wyższa.

Piotr Hryniewicz: Tak, masz tutaj bardzo dużo racji, szczególnie jeżeli pośrednik obsługuje dwie strony, czyli reprezentuje sprzedającego i reprezentuje ciebie jako kupującego. W tym momencie on nie reprezentuje żadnej ze stron, tylko reprezentuje samego siebie, więc zależy mu na jak najwyższej cenie, bo z dwóch stron zgarnia prowizję.

Natomiast jeżeli masz swojego pośrednika albo pośrednik od innego pośrednika dostał ofertę, czyli jest dwóch pośredników przy takiej transakcji, czyli każdy pośrednik reprezentuje drugiego, no to w tym momencie jest kwestia dobrych ustaleń z tym pośrednikiem. I rzeczywiście warto przy konkretnym już mieszkaniu ustalić kwotowo, nie procentowo a kwotowo, czyli jeżeli wcześniej dogadaliśmy się, np. że może 3%, a może 2 %, może netto czy brutto, ustalamy sobie – załóżmy jest mieszkanie za 300 tys. umówilismy się na 2% brutto, czyli ustalamy od razu – 6 tys. zł, ale „mi zależy panie pośredniku, żebyśmy tutaj wynegocjowali cenę 280 tys. zł, ale Pan zawsze dostanie 6 tys. zł jeżeli dojdzie do zakupu”.

Michał Szafrański: Jasne, jasne. To jest zbliżone do tej strategii, którą ja również starałem się stosować w kontaktach z pośrednikami. Powiem, że bywa różnie. Bywa ciężko rzeczywiście. Przynajmniej mi jest bardzo trudno znaleźć takiego pośrednika, który będzie rozumiał moje potrzeby i dosyć trudno, że tak powiem, te potrzeby wytłumaczyć.

OK, mówiliśmy o tym, że szukasz w internecie. A w jakichś konkretnych serwisach internetowych?

Piotr Hryniewicz: Wiesz co, we wszystkim, gdzie się pojawiają ogłoszenia, tam warto rzeczywiście szukać. No w tych najpopularniejszych, czyli Gumtree.pl, gratka.pl, otodom.pl, tablica.pl, domiporta.pl itd. Tak że wszystkie te najpopularniejsze, ale też takie, które są mniej znane, bo czasami ludzie namawiają właśnie sprzedających, szczególnie np. ci, którzy – nazwijmy ich, nie wiem - starszej daty lub takich, którzy nie chcą w internecie ogłaszać swoich właśnie nieruchomości, że oni zrobią to za nich właśnie, np. w jakimś tam nowym portalu. Tak więc myślę, że warto wszystko przeglądać, no bo znalezienie takiej perełki jest dość istotne, bo to na tym zarabiamy, tak?

Tu jeszcze warto omówić cel poszukiwania mieszkania. Mieszkania możemy szukać właśnie albo na zyski kapitałowe albo też na przychód pasywny. Tutaj też warto byłoby rozróżnić czy szukam mieszkania inwestycyjnego, ponieważ chcę je kupić i sprzedać, i na tym zarobić lub szukam mieszkania, które chcę kupić, dlatego, że chcę je wynajmować i generować z tego przychód pasywny. No i można chcieć kupić mieszkanie dla siebie.

Jeżeli tutaj są twoi Czytelnicy, którzy czytali też książki Roberta Kiyosaki, to znają pojęcie opóźnionej gratyfikacji, która ma znaczenie. Mam kilkanastu znajomych, którzy mimo że mają już po 3-4 mieszkania, to sami mieszkają w mieszkaniach wynajmowanych, żeby właśnie mieć lepszą zdolność kredytową, żeby kupować kolejne nieruchomości.

Michał Szafrański: A to jest oddzielny temat inwestowania, że tak powiem.

Piotr Hryniewicz: Tak, przeszedłem już jakby na inny temat, tak że myślę, że tutaj możemy sobie spokojnie wrócić na nasz główny, czyli gdzie szukamy mieszkania.

Michał Szafrański: Ja wiem, że Ty również specjalizujesz się w licytacjach komorniczych, tak? I w ten sposób pozyskujesz również te okazyjne mieszkania.

Piotr Hryniewicz: Tak, tak. Kupujemy też na licytacjach komorniczych. Wielokrotnie już rozmawialiśmy z różnymi komornikami, tak że mamy właśnie opracowane pewien schemat działania, właśnie jak to zrobić, żeby było można kupić bezpiecznie, ale też bez szkody dla tych dłużników. Czyli z tymi dłużnikami rozmawiamy wcześniej, mamy tutaj pewne swoje tutaj możliwości, to tak nazwijmy, żeby te osoby bez żadnego problemu mogły się z naszego mieszkania, nowego naszego nabytku, wyprowadzić i przeprowadzić w jakieś inne miejsce i były z tego zadowolone. Oczywiście bardzo często, jak to my się śmiejemy z tego, potrzebna jest do tego armia Jagiełło, ale da się to wszystko zrobić i rzeczywiście te licytacje komornicze są również ciekawe.

Michał Szafrański: yyyhhmmm. To gdzie można jeszcze pozyskiwać mieszkania? Czyli tak: ogłoszenia w internecie, licytacje komornicze, ale to jest już wyższa szkoła jazdy. Myślę, że być może oddzielnie sobie kiedyś porozmawiamy na ten temat, bo temat jest bardzo obszerny i tam bardzo dużo niuansów jest z nim związanych. Ja wiem jeszcze, że np. my z Gabi poszukujemy też mieszkań na przetargach organizowanych przez spółdzielnie mieszkaniowe. Jeszcze jakieś, że tak powiem pomysły, gdzie jeszcze możemy szukać mieszkań?

Piotr Hryniewicz: Tak, no tutaj wspomnieliśmy, np. o tych ludziach starszej daty. Oni mogą w zwykłych jakichś gazetach dawać ogłoszenia właśnie, czyli warto też czytać prasę, a szczególnie jak są jakieś takie dodatki właśnie nieruchomościowe. Warto też sprawdzać takie lokalne gazetki, związane tylko i wyłącznie z nieruchomościami, które są za darmo w marketach rozdawane. Nie pamiętam, jak one się nazywają, ale tam jest dużo reklam różnych, jakichś tam budowlanych, właśnie związanych z nieruchomościami plus właśnie jeszcze też są ogłoszenia, też dużo jest właśnie deweloperskich ogłoszeń tam, czyli również przechodzimy jakby do kolejnego tutaj punktu „gdzie można pozyskiwać?”, czyli od deweloperów. Warto zrobić sobie listę deweloperów w danym mieście i też, zbierając opinie o tych deweloperach, czy dobrze budują, w dobrych miejscach, czy ludzie są zadowoleni, czy dobrze jest później zarządzane, czy nie ma dużych kosztów. I wybierając właśnie konkretnego dewelopera, co jakiś czas też się wypytywać właśnie, czy szykuje jakąś nową inwestycję i na tym etapie, jeszcze zanim inwestycja trafi to do sprzedaży, można jeszcze uzyskać jakieś ciekawe informacje i zacząć się przygotowywać do zakupu.

Michał Szafrański: Dotknąłeś istotnego tematu i jednego z najczęstszych pytań, które się u mnie na blogu pojawiało, czyli – czy bardziej opłaca się, albo jakie są plusy i minusy kupowania mieszkania nowego od dewelopera versus mieszkanie, które kupujemy z rynku wtórnego, powiedzmy mającego już te kilkanaście czy wręcz kilkadziesiąt lat. Co Ty na ten temat sądzisz?

Piotr Hryniewicz: To tak, jak z samochodami. Czyli, który się bardziej opłaca: kupować nowe czy stare samochody?

Michał Szafrański: Wszystko zależy od preferencji.

Piotr Hryniewicz: No właśnie, tak! Chcesz się pokazać, chcesz zaprosić znajomych, z którymi razem załóżmy pracujecie w jakiejś korporacji, jesteś dyrektorem, no to nie kupisz mieszkania w bloku, w starej płycie, gdzie klatka schodowa jest brzydka. Tylko musisz kupić w nowym budownictwie, tak samo, jak kupisz nowy samochód a nie jakiś używany, prawda? Tak samo myślę, że tutaj to działa właśnie. Pytanie o cel – co chcemy osiągnąć właśnie tym zakupem? Czy chcemy się pokazać, czy chcemy, np. zarabiać na tym mieszkaniu. Czy chcemy w tym mieszkaniu mieszkać, czy za chwilę będziemy je wynajmować. I pojawia się pytanie jaki to mieszkanie ma potencjał.

Moim zdaniem największy potencjał mają te mieszkania, które można kupić właśnie w najlepszym stosunku ceny zakupu do możliwości wynajmu tego mieszkania. W tym momencie nie ma znaczenia, nie ograniczamy się do zakupu tylko mieszkań, np. w wielkiej płycie, czy tylko w kamienicach, czy tylko w nowym budownictwie. Za każdym razem porównujemy potencjał. Wielka płyta, np. w Polsce ma ten plus, że jest ona bardzo często w centrach i jest bardzo dobrze skomunikowana. W tej chwili, np. bardzo często deweloperzy, którzy budują w cenach bardzo zbliżonych właśnie do cen mieszkań z wielkiej płyty, robią to na obrzeżach, gdzie trzeba dojeżdżać już komunikacją, autobusami i to trwa bardzo długo. Więc trzeba się zastanowić po prostu, jaki te mieszkania mają potencjał.

Ja bym tu Michał nie faworyzował mieszkań deweloperskich, czy właśnie w wielkiej płycie, czy w kamienicach, tylko zawsze posługiwał się czystą, chłodną kalkulacją. Oczywiście będzie bardzo ciężko o chłodną kalkulację, jeżeli kupujemy dla siebie. Wtedy wchodzą emocje, a jak wiemy, im emocje są większe, tym bardziej inteligencja spada i wtedy liczby przestają mieć znaczenie.

Michał Szafrański: Tak, czytałem ostatnio taką opowieść, w której był jeździec, który jechał na wierzchu słonia. I ten jeździec to był nasz intelekt i nasza logika, a ten słoń, to były nasze emocje. I generalnie nie tak łatwo tym intelektem było tego słonia prowadzić...

Dobrze, no to OK – załóżmy, że już wybraliśmy, znaczy nie tyle wybraliśmy, co znaleźliśmy takie mieszkanie, które nas interesuje, z pośrednikiem bądź bez pośrednika. Co robimy dalej?

Piotr Hryniewicz: No trzeba byłoby sprawdzić stan techniczny, stan prawny, w ogóle wiedzieć, co to jest za mieszkanie, prawda? Czyli co – no podstawowa rzecz – księga wieczysta: czy jest księga wieczysta czy jej nie ma. Jaki jest stan prawny, czy to jest współwłasność czy to jest pełna własność z udziałem w gruncie, z użytkowaniem wieczystym, a być może to jest spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, a być może tylko jest spółdzielcze lokatorskie, ktoś jeszcze nie ma własności, będzie chciał dopiero przekształcić, tak że tutaj kwestie prawne wchodzą w grę, żeby dokładnie zbadać, co to jest za mieszkanie.

Czyli najprostsza wersja byłaby, żeby to mieszkanie posiadało już swoją księgę wieczystą i z tej księgi wieczystej wyczytujemy właśnie dokładnie: kto jest właścicielem tej nieruchomości, co to jest za nieruchomość opisana dokładnie z metrażami, no i plus w księdze wieczystej mamy dodatkowe dwa działy, czyli III dział – Ostrzeżenia i IV dział – Hipoteki. Księga wieczysta jest taką, w porównaniu do samochodów, taką kartą pojazdu. Czyli wszystko tam właśnie widać, co z tym mieszkaniem się dzieje od strony prawnej.

Michał Szafrański: Czy można założyć, że jeżeli mieszkanie ma księgę wieczystą, to w tej księdze wieczystej w zasadzie są wszystkie, czy powinny być wszystkie informacje i o wszystkich długach, które na tym mieszkaniu ciążą, również o jakiś zobowiązaniach w stosunku do osób trzecich, czy tych informacji trzeba szukać jeszcze gdzieś?

Piotr Hryniewicz: Nie trzeba. Można założyć że to jest komplet informacji, natomiast trzeba pamiętać o tym, że sąd wpisuje to na bieżąco, czyli jeżeli my dzisiaj przejrzymy tą księgę wieczystą, a można je przeglądać elektronicznie przez Internet, nie trzeba za każdym razem jechać do sądu, czyli jeżeli dzisiaj sobie obejrzymy sobie tą księgę wieczystą w Internecie, to nie znaczy, że ona jest aktualna na dzień dzisiejszy. Ona jest aktualna załóżmy na 3 dni czy na tydzień wcześniej. Czyli warto przed zakupem, zanim jeszcze wpłacimy cokolwiek, podjechać do sądu i wziąć odpis na dany dzień.

Michał Szafrański: Ja od razu skomentuję tutaj, że wszelkie adresy do wszystkich serwisów internetowych, w których można tego typu informacje sprawdzać, będą opublikowane w notatkach pod tym odcinkiem podcastu. Dokładnie to będzie adres jakoszczedzacpieniadze.pl/003, tak że ewentualnych Słuchaczy zapraszam pod ten adres.

Dobrze, czyli możemy sprawdzić sobie przez Internet i sprawdzamy księgę wieczystą. Ta księga żyje, czyli na bieżąco są dodawane tam nowe wpisy i dlatego przed samym zawarciem transakcji należałoby ją również ponownie sprawdzić - stan na dzień podpisania umowy przyrzeczonej, czyli aktu notarialnego.

Piotr Hryniewicz: Tak, na pewno warto.

Michał Szafrański: Super. A co jeżeli tej księgi wieczystej to mieszkanie nie ma? Co nam wtedy ewentualnie grozi?

Piotr Hryniewicz: No nie wiemy, co dokładnie kupujemy. W jednym z przypadków, np. może to być spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu i w tym momencie informacje o tym mieszkaniu możemy dowiedzieć się w spółdzielni. Czyli spółdzielnia nie wydzieliła lokalu, znaczy może lokal jest wydzielony, ale nie jest prawnie wydzielony, żeby mieć oddzielną księgę wieczystą i ta księga nie jest założona, ale żeby założyć księgę wieczystą, spółdzielnia musi wydać odpowiednie dokumenty do założenia i informacje o braku przeciwwskazań do jej założenia.

Czyli idąc do spółdzielni, teoretycznie moglibyśmy się wszystkiego dowiedzieć. Natomiast nie jesteśmy jeszcze stroną i dlatego, tutaj wracając właśnie do pośrednika, pośrednik jest w stanie takie informacje uzyskać, czego my – jako osoba, która chce kupić to mieszkanie – nie otrzymamy w spółdzielni. I wtedy powinniśmy pójść właśnie ze sprzedającym, żeby dowiedzieć się właśnie tych informacji lub poprosić jego właśnie o informacje ze spółdzielni, żeby przyniósł do nas pismo o braku przeciwwskazań do założenia księgi wieczystej.

Michał Szafrański: Co jeszcze powinniśmy w spółdzielni sprawdzić? Wiem, że, np. może być bieżące zadłużenie. Osoba, która sprzedaje mieszkanie może nie płacić na bieżąco czynszu, np. mogą być również jakieś służebności tego mieszkania, na rzecz osób trzecich prawdopodobnie, tak?

Piotr Hryniewicz: Tak, ale służebności to można zrobić tylko w przypadku bardziej pełnego aktu własności mieszkania. Oczywiście też być nabyte spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, ale taki zakup musi być udokumentowany aktem notarialnym. Czyli jeżeli jest akt notarialny, to w nim musi być właśnie w jakiś sposób to zaznaczone, że jest jakaś służebność tego mieszkania. Czyli my powinniśmy przy każdym zakupie mieszkania prosić o prawo własności nabycia tego mieszkania, żebyśmy właśnie mogli sprawdzić, czy nie było właśnie nabyte z właśnie jakąś służebnością. Przykładowo, że babcia darowała mieszkanie wnuczkowi, ale wpisała swoje dożywocie. I babcia jest żywotna, ma dopiero 60 lat, hmm, no i...

Michał Szafrański: Ma prawo mieszkać w tym mieszkaniu aż do śmierci rozumiem.

Piotr Hryniewicz: Tak, takich mieszkań wtedy warto unikać, chyba że znowu wymyślimy jakiś sposób. Porozmawiamy z tą babcią, porozmawiamy z tym wnuczkiem i wiemy, np. że babcia może być gdzieś indziej zameldowana, przeniesiona właśnie z tego mieszkania, tak że oczywiście nie przekreślamy tego, ale warto wiedzieć na czym się stoi.

Michał Szafrański: Tak dokładnie.

Piotr Hryniewicz: Kolejną rzeczą właśnie, którą warto sprawdzić w spółdzielni jest właśnie to zadłużenie, o którym powiedziałeś, ponieważ zadłużenie przechodzi na mieszkanie. Czyli my kupując mieszkanie z zadłużeniem, będziemy musieli to zadłużenie spłacić. Więc dobrze jest uregulować to ze sprzedającym tak żebyśmy kupili już czyste mieszkanie lub wynegocjować niższą cenę, jeżeli kupujemy to z jakimś długiem. Trzeba mieć tego świadomość.

Michał Szafrański: Jasne, to ja od razu też dodam, że to co jest istotne, to jest też ustalenie, co się ma dziać z ewentualnymi nadpłatami i czy niedopłatami z tytułu zużycia mediów. Czyli w pewnym momencie przejmujemy to mieszkanie i wiadomo, że jakiś stan rozliczeń ze spółdzielnią istnieje. Nawet jeżeli nie ma bieżącego zadłużenia, to ono się może w wyniku wyprowadzenia się sprzedającego dopiero pojawić po jakimś tam czasie, np. przy rozliczaniu sezonu grzewczego. Dlatego warto ustalić kto i kiedy, i w jaki sposób ma się rozliczyć, czy wtedy będziemy „ścigali” tego sprzedającego, żeby on nam coś dopłacił, czy po prostu uznajemy, że jeżeli się pojawi niedopłata, to bierzemy ja na siebie, ewentualnie jeżeli się pojawi nadpłata na tym koncie, co możemy też potwierdzić na podstawie stanu liczników z grubsza, no to wtedy ewentualnie ta dodatkowa kwota zostaje już na naszą korzyść.

Piotr Hryniewicz: Tak. Jeżeli jest ogrzewanie gazowe, piecowe, elektryczne, czy jakieś inne, które łatwo właśnie policzyć, no to w tym momencie to rozliczenie jest proste, tak jak woda, prąd, według liczników zużycia. Natomiast faktycznie, no znowu wracamy tutaj do tych mieszkań spółdzielczych, jak i własnościowych, gdzie jest zasilane tym miejskim cieplikiem na przykład, no to w tym momencie stosuje się bardzo często te podzielniki ciepła, które – tak jak się czyta w Internecie – no to najczęściej odparowują...

Michał Szafrański: ... więcej niż mniej, tak?

Piotr Hryniewicz: Tak, tak. Najczęściej latem, więc ludzie zasłaniają „złotkami”, jakieś tam inne „cuda-wianki” robią z tym, natomiast jakby jedna najważniejsza rzecz, to kto w tym mieszkaniu obecnie mieszka. Czyli jeżeli mieszkała jakaś właśnie babcia na przykład, czy osoba, która rzeczywiście według naszej wiedzy nie zużywała tak mocno energii, to musimy się spodziewać, że będziemy mieli dopłatę w przyszłym roku. Natomiast jeżeli tam mieszkała jakaś duża 4-osobowa rodzina, a my chcemy teraz sami na przykład zamieszkać czy z naszą partnerką, to raczej zużycie było dużo większe i my będziemy mieli nadpłatę na poczet zużycia. Tak że tutaj też warto sobie pomyśleć. Jeśli myślimy o mieszkaniu, np. pod wynajem dla studentów, to wiadomo że studenci, którzy będą mieszkali we wszystkich pokojach, będą zużywać dużo więcej wszystkiego. I mieszkanie, które było wykorzystywane dotychczas przez 1-2 osoby miało mniejsze zużycie, więc trzeba się nastawić na to, że w pierwszym roku będzie niedopłata, którą będziemy musieli uzupełnić i na pewno warto w umowie mieć uwzględnione to rozliczenie.

Michał Szafrański: Ale do umowy to jeszcze dojdziemy. Załóżmy, że wszystkie te papiery, że tak powiem, są w stanie nas zadowalającym. No i oczywiście chcielibyśmy też to mieszkanie pewnie zobaczyć, być może nawet przed obejrzeniem dokumentów, i pytanie jest takie: na co Ty zwracasz uwagę? Ja też spróbuję dodać parę punktów, na co my zwracamy razem z Gabi uwagę oglądając takie mieszkania, ale powiedz najpierw na co szczególnie zwracasz uwagę jak wchodzisz pierwszy raz do takiego mieszkania.

Piotr Hryniewicz: No wchodzę już z jakimś pewnym zamiarem, czyli chcę kupić albo dla siebie (no teraz już mi się to rzadziej zdarza, bo już mam nieruchomość, w której mieszkam) albo raczej inwestycyjnie. I teraz w zależności czy kupuję inwestycyjnie na wynajem, czy to mieszkanie ma być przeznaczone na szybką sprzedaż na zyski kapitałowe - w tym momencie troszeczkę inaczej się patrzy. No ale generalnie można powiedzieć tak: patrzymy na podłogę, jak taka podłoga wygląda, jak wyglądają ściany, sufit, drzwi, łazienka, kuchnia, czyli właściwie na każdy element, który jest w tym mieszkaniu, zwracamy uwagę. I to co mogliśmy jeszcze dowiedzieć się w spółdzielni czy wspólnocie: instalacje, czy były wymieniane czy są stare, czy nowe piony na przykład, wymiana okien. W Poznaniu często to po stronie spółdzielni są, np. okna i można na ich koszt je wymieniać. Ponadto w spółdzielni może się też dowiedzieć o pewne rzeczy, które są jakby w środku, w ścianach czy na zewnątrz, które niekoniecznie możemy sprawdzić sami, a które także mogą nas dotyczyć.

Michał Szafrański: OK, czyli też robimy taką wizję lokalną rozumiem, tak że sami oglądamy budynek z zewnątrz, czy on jest ocieplony czy nieocieplony, czy klatki zostały wyremontowane, też w jakim one są stanie, tak? Rozumiem, że jak oglądasz ściany, sufity, to przede wszystkim zwracasz uwagę pewno na pęknięcia, na stan tynków, czy to wystarczy pomalować, czy może koniecznie trzeba wszystko skuć i od nowa zrealizować, tak?

Piotr Hryniewicz: Dokładnie, wiesz czasami zdarza się kupić mieszkanie, które jest całe w boazerii – ok, była tam może modna 30-40 lat temu, natomiast w tym momencie jest to przeżytek. Takiego mieszkania na pewno nie chcielibyśmy później... ani w nim mieszkać, ani komuś oddać w najem, czy no też nie sprzedamy go w cenie takiej, jakiej byśmy chcieli, więc to na pewno też trzeba będzie właśnie wszystko zdjąć.

Czyli dobrze byłoby zobaczyć gdzieś, w miejscu gdzie, np. tej boazerii nie ma, jaka jest ściana pod spodem, bo być może była jakoś tam lepiej lub gorzej przygotowana. Wtedy też możemy poznać spodziewane koszty. Jeśli jest tapeta na przykład i przyklejona tak no „na słabo”, więc łatwo odchodzi, to jest to OK. Zdzieranie tapety, no to też jest i czas i koszty.

Jak podłoga jest, to sprawdzamy czy jest parkiet, czy będziemy go cyklinować, czy będziemy go wymieniać, jakie są drzwi, ościeżnice. To wszystko później ma wpływ na cenę remontu, niezależnie czy będziemy je sprzedawać później czy będziemy je wynajmować, ale to wszystko ma znaczenie później, właśnie ile wydamy na doprowadzenie tego mieszkania do takiego stanu, który chcielibyśmy, żeby był. Najgorsza myślę sytuacja jest taka, jeżeli znajdujemy mieszkanie, które na zdjęciach w małej rozdzielczości wygląda naprawdę super, a potem wchodzimy do tego mieszkania... ktoś powiedział nam na przykład, albo w ogłoszeniu jest napisane, że ono jest już do zamieszkania, remont był przeprowadzony rok lub dwa lata temu... wchodzimy i widzimy, że po prostu jest w ogóle nie w naszym guście, w ogóle nie w guście jakiejkolwiek osoby. Ale jest rzeczywiście wyremontowane, czyli ktoś włożył w to mieszkanie załóżmy - nie wiem - 50 czy 100 tys. zł , a ty wiesz, że musisz wszystko skuć.

Michał Szafrański: Masakra.

Piotr Hryniewicz: Tak się zdarza. Ludzie po prostu myślą, że sprzedają pałac, a ty kupujesz po prostu do skucia. Musisz wydać kilka czy kilkanaście tysięcy złotych na doprowadzenie do stanu deweloperskiego.

Michał Szafrański: Ja myślę, że warto też powiedzieć, że jeżeli wchodzimy do jakiegoś mieszkania (to jest coś czego ja się cały czas uczę dopiero), to przede wszystkim trzeba patrzeć na to jaki ono ma potencjał – to jest to co już powiedziałeś. Nawet jeżeli kupujemy dla siebie, to warto patrzeć na to mieszkanie już przez pryzmat tego gdzie, którą ścianę ewentualnie postawimy, niekoniecznie na to, jak to mieszkanie w danej chwili wygląda, tylko czy w ogóle ono nam umożliwia zrealizowanie jakiegoś swojego pomysłu. Szczególnie jeżeli kupujemy mieszkanie, które jest przeznaczone do remontu i i tak wiemy, że się nie wprowadzimy od razu do niego.

Piotr Hryniewicz: Tak, no taka ciekawostka jako przykład z ostatniej chwili: w ubiegłym tygodniu podpisaliśmy w piątek umowę zakupu 4-pokojowego mieszkania w Poznaniu. Na podłodze – panele, wszędzie eleganckie panele, no to OK podłogi nie trzeba ruszać, no ale Pani zabierała swoje meble, więc jak wszystko zabrała to okazało się, że panele były położone tylko do mebli.

Michał Szafrański: Znakomicie [śmiech], czyli bez możliwości przestawiania mebli w mieszkaniu...

Piotr Hryniewicz: Czyli pod ścianami dziury, które eliminują możliwość pozostawienia tego w takim stanie. Trzeba po prostu te wszystkie panele pozdejmować i położyć nowe.

Michał Szafrański: Tak, kojarzę też takie historie, że malowanie pokoi było też tylko do mebli, czyli za meblami był zupełnie inny kolor farby.

Piotr Hryniewicz: Tak, tak, a to często jeszcze później właśnie przy takich starych mieszkaniach, gdzie stała meblościanka kilkudziesięcioletnia i później to powoduje, że warstwa tej części, która jest widoczna, jest już tak gruba, że tam powstaje nawet taka dwucentymetrowa różnica, którą trzeba skuć.

Michał Szafrański: No niesamowite. Dlatego właśnie ta wizja lokalna myślę jest bardzo ważna, i ja tutaj się podzielę kilkoma takimi spostrzeżeniami na temat tego, jak moja Żona ogląda mieszkania, które mamy zamiar zakupić. Przede wszystkim sprawdza czy działają wszystkie urządzenia sanitarne, czyli każdy kran odkręca, zakręca, czy aby na pewno woda leci, sprawdza też, jaki jest stan okien, bo to że okna są, np. plastikowe, to jeszcze nie znaczy, że one świetnie funkcjonują. Każde okno trzeba otworzyć, zamknąć, sprawdzić czy się łatwo te klamki poruszają czy nie. Kolejna rzecz ważna, szczególnie w przypadku tych mieszkań, które są na ostatnich kondygnacjach, to jest sprawdzenie czy nie ma zacieków gdzieś tam w mieszkaniach, np. w mieszkaniu, które już kupiliśmy i sprzedaliśmy na Ursynowie mieliśmy taki problem, że jeden z parapetów zewnętrznych był mocno zdezelowany i nieszczelny, tak można powiedzieć, więc też trzeba na to zwracać uwagę, czyli nie tylko samo mieszkanie, ale też to, co się dzieje na zewnątrz: zewnętrzne parapety, stan balkonu, no wszystko, co potencjalnie podwyższa nam koszty ewentualnego remontu.

Piotr Hryniewicz: Tak, zgadzam się. Skoro już tak szczegółowo zacząłeś mówić, to ja jeszcze bym dodał, że warto też przejść się po podłodze, właściwie no w każdej części dlatego, że może być podłoga też wydeptana i w pewnym momencie też może, jak to się mówi – pływać. Gdzieś mogą być wybrzuszenia, bo gdzieś kaloryfer przeciekał czy właśnie okno było nieszczelne i doszło do takich wybrzuszeń, których na pierwszy rzut oka nie widać. Warto właśnie byłoby się przejść oglądając mieszkanie, starać się dotknąć każdego panelu czy prawie każdej klepki, tak żeby postawić swoją stopę na przestrzeni każdego pół metra kwadratowego. Warto wyczuć czy ta podłoga, którą właśnie zaliczamy, że nadaje się do zostawienia albo do wycyklinowania i polakierowania, rzeczywiście jest stabilna, że wszystko jest dobre.

Michał Szafrański: Tak, im lepiej tą wizję lokalną przeprowadzimy, tym mniej później będzie niespodzianek. I to co jest też istotne: im więcej felerów znajdziemy w takim mieszkaniu, tym łatwiej nam będzie później negocjować ze sprzedającym cenę.

Piotr Hryniewicz: Tak, tak. Oczywiście nie mówiąc w ten sposób, że to mieszkanie Pana/Pani jest w tak słabym stanie, że ja nie mogę dać takiej kwoty, ale właśnie ja będę musiał jeszcze w to mieszkanie włożyć tyle i tyle swoich zasobów gotówkowych, więc ponegocjujmy jeszcze... Zróbmy tutaj obniżkę, o te kilka procent, a te kilka procent w przypadku ceny mieszkań to się przekłada na kilka lub kilkanaście tysięcy złotych. Także warto.

Michał Szafrański: Warto, zdecydowanie warto. Ja jeszcze od siebie też dodam, że Ty to pewnie podchodzisz bardziej jak inwestor, czyli wiesz gdzie warto wchodzić w te mieszkania, które warto kupić i patrzysz bardziej na liczby i na stan formalny. A my kupujemy czasami sercem jeszcze i to co jest dla nas istotne to jest to, gdzie to mieszkanie rzeczywiście się znajduje i też tak naprawdę kto tam mieszka w tej samej klatce schodowej, czy tam są mili sąsiedzi czy niemili. Myślę, że warto się też przejść po tej klatce, być może zapukać do sąsiednich drzwi, dowiedzieć się, jak się tutaj mieszka, przespacerować się również w takich porach nietypowych, np. wieczorem i zobaczyć czy gdzieś tam w okolicy tego bloku jest bezpiecznie z naszego subiektywnego punktu widzenia czy nie. Tak po prostu spojrzeć, zrobić taki rekonesans w okolicy, gdzie jest najbliższy sklep spożywczy, czy poczta, szkoła, no wszystko zależy od tego, czy mamy dzieci, czy nie mamy dzieci, czy jeździmy komunikacją miejską, czy ten przystanek jest blisko czy raczej samochodem, a jeżeli już samochodem, to też czy jest gdzie zaparkować itp. itd. Im więcej takiego wywiadu zbierzemy, kupując dla siebie przede wszystkim, tym więcej będziemy mieli też takich elementów, które pomogą podjąć nam decyzję, bądź to na tak, bądź to na nie. Bo może się okazać, że pomimo tego, że mieszkanie jest fajne, pasujące, w stanie umożliwiającym szybkie wprowadzenie się, no to z drugiej strony okolica czy jakiś konkretny element tak nam bardzo przeszkadza, że ta decyzja, która miała być świetną decyzją już nam się wydaje mniej atrakcyjna.

Piotr Hryniewicz: W 100% się zgadzam Michał, absolutnie tak! Szczególnie właśnie jeżeli kupujemy dla siebie lub na wynajem również to też warto to przeprowadzić. Przy zakupie na sprzedaż, to może mniej się na takie rzeczy zwraca uwagę, chyba że chcesz właśnie jako atut pewien wykorzystać bliskość szkoły, bo chcesz sprzedać mieszkanie właśnie dla rodziny. Czy bliskość Biedronki, bo będziemy sprzedawać mieszkanie dla jakiegoś studenta, tak że tak, tak, masz tutaj bardzo dużo racji.

Michał Szafrański: No dobra. To skoro już jesteśmy po rekonesansie mieszkania i okolicy, i już wiemy, że ono nam się podoba, to prawdopodobnie chcielibyśmy porozmawiać ze sprzedającym o cenie. Jakie tu masz sugestie najlepsze, że tak powiem?

Piotr Hryniewicz: Jedną z takich najważniejszych zasad jest, że „10% każdy spuszcza”. To jest powiedzenie z giełdy samochodowej, które kiedyś usłyszałem, ale bardzo mi się spodobało, i ono mówi że warto z każdym negocjować, niezależnie kto, co sprzedaje, to warto z każdą osobą negocjować.

Oczywiście że można powiedzieć, że są jakieś tam stawki urzędowe, których negocjować się nie da, ale z mojego doświadczenia wynika, że w pięćdziesięciu, minimum w 50% przypadków uzyskuje się właśnie jakiś rabat, albo rabat cenowy, albo, np. jeżeli nie dostajemy rabatu cenowego, to ktoś tam coś dodatkowego dokłada.

Tak samo w mieszkaniach – warto zawsze pytać o cenę, warto pytać o to: jeżeli podobają nam się meble, to czy te meble mogłyby zostać w tej cenie. Podoba nam się, nie wiem, coś co ta osoba będzie zabierała, jakieś tam lampki czy inne rzeczy. Czy kontakty, np. chce wykręcić, bo czasami ludzie też takie rzeczy robią, nie zostawiają kontaktów, bo kupili sobie jakieś tam ładne, no a my chcielibyśmy żeby zostały bo wiemy, że to jest jakiś tam koszt. A więc warto wszystko negocjować, a najbardziej oczywiście cenę.

Michał Szafrański: Zdecydowanie. Czyli tak: 10% każdy spuszcza - tu się zgadzam. To jest taka strategia, która rzeczywiście działa i w zasadzie nikt już w tej chwili, zwłaszcza w obecnej sytuacji, gdy ceny nieruchomości spadają, to nie ma już chyba takich sprzedających, którzy mówią: „OK, ta cena, którą podałem to jest cena, która absolutnie nie podlega żadnym negocjacjom”. Przynajmniej ja się raczej spotykam z tym, że wszyscy mówią: „OK, ta cena, która jest w Internecie, no tak możemy rozmawiać jeszcze o jakimś rabaciku”. Także to zdecydowanie dobra strategia jest.

Podpowiedz mi jeszcze jakieś dobre pomysły na to jak negocjować ze sprzedającymi. Powiedziałeś o tych elementach wyposażenia, które mogłyby zostać. Tu zdecydowanie się zgadzam, to jest ciekawy punkt. Czy uważasz, np. że warto się w takich negocjacjach ze sprzedającym posługiwać naszym pośrednikiem, o ile korzystamy z jego usług, czy raczej nie?

Piotr Hryniewicz: Oczywiście, tu przypominam przykład mieszkania na Sienkiewicza, które kupiłem w Poznaniu redukując cenę ze 125 tys. i składając przez pośrednika ofertę na 100 tys. dowiedzieliśmy się, że to jest absolutne minimum. Kupując za 103.500 zł, no umówmy się, byliśmy bardzo blisko tego minimum. A więc pośrednika, zawsze warto wykorzystywać, jeżeli go mamy. Jeżeli nie mamy, to czasami warto po prostu umówić się z jakimś znajomym pośrednikiem, żeby nas reprezentował.

Nawet jeżeli znajdziemy mieszkanie samodzielnie, możemy się umówić z pośrednikiem, żeby - załóżmy za 2 tys. - żeby nas tylko i wyłącznie reprezentował. Nie musi nam sprawdzać, nie musi nam wszystkiego robić, ale niech tylko reprezentuje. Pośrednik nie jest w żaden sposób stroną, pośrednik będzie w tym momencie, no dla tego sprzedającego, osobą zupełnie postronną, z którą może porozmawiać. Jeżeli znajdziemy takiego pośrednika, który będzie w stanie budować dobre relacje, no to wyciągnie te informacje, za ile oni rzeczywiście chcą sprzedać i jak długo sprzedają, i jak bardzo im się spieszy. Bo są osoby, które – niezależnie o ile niższą cenę będziemy chcieli zaproponować – one po prostu są sztywne i tylko w tej cenie sprzedadzą, ale mają czas, np. wynajmują to mieszkanie i nie zależy im na szybkiej sprzedaży. Ma być 300 tys. i po prostu ani grosza mniej, i nawet za taką cenę mają, np. wystawione. Ale będą też osoby, które już jakiś czas wystawiły temu i przychodzą kupujący, oglądają to mieszkanie, ale nikt się nie decyduje, nikt nawet nie składa oferty, więc nasza oferta – mimo że jest niższa – może ich już zaciekawić. A więc na pewno warto składać swoje oferty i warto w jakiś sposób motywować tą ofertę, dlaczego tyle oferujemy, np. „fajnie, to mieszkanie rzeczywiście ja bym chciał kupić. Mógłbym dać 300 tys. zł, ale tu jeszcze będę musiał włożyć np. w remont, że 30 tys. zł, tak że no nie mam takiej zdolności kredytowej, nie mam tyle pieniędzy, więc no nie mogę aż tyle zapłacić”, czyli bardziej odgrywamy rolę takiego dobrego policjanta.

Nie wytykałbym tutaj błędów jakichś tam, że „ale wie Pani ja muszę tą boazerię zniszczyć, w ogóle wyrzucić itd., a w ogóle co to za kolory są w tym mieszkaniu, kto Pani to urządził?”, bo czasem będzie to dotykało tych ludzi osobiście. A im bardziej osobiście będzie ich dotykało, tym oni będą coraz bardziej negatywnie do nas nastawieni. I nawet gdybyśmy w końcu doszli do tej ceny, którą oni chcą uzyskać, to nie sprzedadzą nam, bo nas już nie będą lubić.

Michał Szafrański: Tak, zdecydowanie należy się dogadywać i zdecydowanie warto nawet obarczać tych „złych policjantów”, jak powiedziałeś, wszelkimi przyczynami tego, że nie możemy dać niestety takiej ceny, jaką sobie by sprzedający życzył. Ja pamiętam z naszych wcześniejszych rozmów, że takim złym policjantem w tych wszystkich rozmowach jest bank na przykład. Bank, który no niestety nie da nam kredytu w takiej wysokości, w jakiej byśmy sobie życzyli. My nawet byśmy bardzo chętnie za to mieszkanie zapłacili nawet tą sumę, bo to mieszkanie strasznie nam się podoba, ale tak naprawdę tej zdolności kredytowej nam brakuje, co wcale nie musi być takie odległe od prawdy.

Piotr Hryniewicz: Dokładnie, to chciałem powiedzieć właśnie Michale, że gdybyśmy mogli uzyskać od banku taką gotówkę, tyle tego kredytu właśnie na zakup tego mieszkania, to w bardzo wielu przypadkach nie trzeba byłoby w ogóle kombinować. Byś dostał pieniądze na zakup mieszkania, na wyremontowanie i jeszcze by coś ci, np. zostało, to bardzo często ta rata kredytowa byłaby bardzo zbliżona do możliwości wynajmu. Czyli kupiłbyś mieszkanie bez wkładu własnego, a może coś by jeszcze zostało tobie, więc no to jest idealna sytuacja, nieskończona stopa zwrotu, więc na pewno nie mijamy się za bardzo z prawdą mówiąc właśnie, że ze względu na bank... I jak już pewnie wiesz, będzie zaostrzenie rekomendacji bankowych i od 2014 maksymalnym LTV będzie 90%, czyli maksymalnie 90% wartości mieszkania będzie chciał i mógł kredytować bank.

Michał Szafrański: Tak, reszta będzie musiała stanowić wkład własny. Tak, myślę, że jeszcze takim dobrym sposobem na to, żeby się o tą cenę jeszcze troszeczkę pokłócić – w pozytywnym tego słowa znaczeniu – jest również wiedza o tym, kiedy to mieszkanie zostało kupione przez poprzedniego właściciela. Bo jeżeli ktoś kupił mieszkanie powiedzmy za 100 tys. a próbuje sprzedać za 400 tys., to dużo łatwiej nam będzie wytłumaczyć, że „no i tak przecież pan zrobił świetny interes na tym mieszkaniu, bo kupił pan w czasach, kiedy te mieszkania były bardzo, bardzo tanie, to ja teraz jestem w tej mniej komfortowej sytuacji, że muszę w dużym stopniu się zadłużyć, żeby zakupić to mieszkanie”, niż w przypadku takich osób, które dopiero co kupiły mieszkanie, powiedzmy 2 lata temu albo 3 lata temu, jak rynek mieszkaniowy był na swojej górce, czyli kupowały drożej w zasadzie niż cena, za którą próbują sprzedać obecnie.

Tutaj też ta wiedza może pomagać i to, co mi się wydaje: warto przede wszystkim rozmawiać z tymi osobami, które sprzedają i też próbować zrozumieć ich sytuację. Ja np. negocjowałem cenę takiego mieszkania na Ursynowie, którego niestety nie kupiłem, ale rozmowa sprowadzała się również do tego, żeby zrozumieć tak naprawdę, co ci Państwo, którzy próbowali sprzedać to mieszkanie zrobią, na co potrzebują tych pieniędzy po prostu. Okazało się, że się wyprowadzają gdzieś tam pod Grudziądz, planują kupić domek i ich największym zmartwieniem nie było to, czy dostaną pełną cenę, którą sobie zażyczyli, tylko to w jakim czasie Oni będą musieli się wyprowadzić z tego mieszkania. Samo to, że się tego dowiedziałem i że uzgodniłem z nimi, że OK, jeżeli kupiłbym to mieszkanie, pozwolę im jeszcze pomieszkać przez 3 miesiące, żeby oni mieli czas na zorganizowanie sobie nowego swego lokum, to pozwoliło mi zbliżyć się do nich w tych negocjacjach i oni byli gotowi pójść na ustępstwa z tego powodu, że ja byłem w stanie im pójść na rękę.

Piotr Hryniewicz: Tak, czyli oprócz pokazywania tej ceny, którą możemy zapłacić, to warto jeszcze właśnie budować relacje, żeby zrozumieć tych ludzi, tak jak powiedziałeś, i też wiedzieć po prostu czy jest sens w ogóle z niektórymi negocjować. Bo złożenie oferty na zasadzie, że przeglądam sobie Internet i składam na wszystkie nieruchomości 50% ceny też jest bez sensu, prawda?

Michał Szafrański: Tak, zdecydowanie, zdecydowanie. No wiadomo, że chcemy kupić to, co chcemy kupić, co po prostu spina się finansowo.

Piotr Hryniewicz: Dokładnie, konkretnie co chcemy kupić i jaki w tym mamy cel, i w tym momencie no jest o wiele łatwiej podjąć decyzje, konkretne nieruchomości, które chcemy oglądać, konkretne nieruchomości, na które chcemy składać swoje oferty.

Michał Szafrański: No i w tym momencie zakończymy już pierwszą część naszego poradnika o zakupie mieszkania.

W kolejnym podcaście będę kontynuował rozmowę z Piotrem i wtedy opowiemy Wam szczegółowo, jak wygląda proces zawierania umowy przedwstępnej na zakup mieszkania, co warto sprawdzić w dniu transakcji, w jaki sposób zorganizować przejęcie mieszkania od sprzedającego tak, żeby nie spotkały nas żadne przykre niespodzianki. Powiemy sobie również o tym, jak zawrzeć umowę przyrzeczoną, jakie formalności należy dopełnić już po zrealizowanej transakcji oraz jakie koszty dodatkowe wiążą się z zakupem mieszkania.

Jeśli podoba Ci się ten podcast, to mam do Ciebie serdeczną prośbę. Jeśli możesz wejść do iTunes i zostawić komentarz, i ocenę mojego podcastu, to będę Ci strasznie wdzięczny. Prawda jest taka, że im więcej mam tych gwiazdek, tym bardziej widoczny będę w iTunesach na ich podcastowej „liście przebojów” i tym więcej osób będzie miało szansę zauważyć mój podcast i skorzystać z tej wiedzy, którą się tutaj dzielę.

No i tak zbliżamy się już do końca tego trzeciego odcinka podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Jeśli tylko czujesz, że ten podcast dostarczył Ci wartościowe informacje, które pomogą Ci realizować Twoje marzenia, to proszę podziel się nim ze swoimi znajomymi. Powiedz im po prostu, by weszli na mojego bloga JakOszczedzacPieniadze.pl.

Dziękuję Ci za wspólnie spędzony dzisiaj czas i już teraz zapraszam Cię do kolejnego odcinka. Życzę Ci naprawdę świetnego dnia i skutecznego przenoszenia Twoich celów finansowych na wyższy poziom. Do usłyszenia.

WNOP 004: Jak kupić mieszkanie - część 2 z Piotrem Hryniewiczem

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/004

Idalia Szafrańska: To jest podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy” – odcinek czwarty.

Michał Szafrański: Cześć i dzień dobry. Witam Cię w czwartym odcinku podcastu więcej niż oszczędzanie pieniędzy. Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne i sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności. Opowiadam jak rozsądnie wydawać pieniądze i jak odważnie realizować swoje pasje i marzenia. Jeśli tylko szukasz odrobinę stabilizacji finansowej w swoim życiu to ten podcast jest dla Ciebie.

Cześć! Witam Was serdecznie w czwartym odcinku już podcastu. Dzisiaj z Wami przywitała się moja córeczka. Jesteś?

Idalia Szafrańska: Jestem.

Michał Szafrański: I towarzyszy mi cały czas podczas tego nagrania. Długo to nie będzie trwało, dzisiaj krótki wstęp, ponieważ po raz kolejny będziemy mieli szansę spotkać się z Piotrem Hryniewiczem. Dla tych, którzy nie słyszeli poprzedniej części: Piotr jest aktywnym inwestorem z Poznania, który działa na rynku nieruchomości. Kupuje, sprzedaje, wynajmuje mieszkania i żyje z tej działalności.

W poprzednim odcinku zaczęliśmy rozmawiać o tym, jak bezpiecznie kupić mieszkanie i w jaki sposób poszukiwać mieszkań na rynku, co to jest dobra okazja, jak kreować takie dobre okazje, w jaki sposób negocjować również ze sprzedającymi. Zastanawialiśmy się też nad tym w jaki sposób te mieszkania powinny być oglądane, tak żeby zauważyć wszystkie możliwe usterki i nie kupować kota w worku. Dzisiaj będę kontynuował moją rozmowę z Piotrem i nie będę jakoś strasznie długo się rozgadywał. Opowiemy sobie o tym, jak wygląda cały proces zawierania umowy przedwstępnej, dzień w którym dokonujemy transakcji, na co zwrócić uwagę, w jaki sposób bezpiecznie przekazać mieszkanie z rąk sprzedającego do rąk kupującego i jakich formalności należy dopełnić już po zakupie mieszkania. Zamienimy również trzy słowa na temat tego jakie koszty dodatkowe są związane z obsługą takiej transakcji zakupu mieszkania. Zapraszam Was serdecznie do słuchania.

Piotra będziemy jeszcze gościli w kolejnym odcinku podcastu, w którym będzie miał on miał szansę odpowiedzieć na wszystkie Wasze pytania, które zadaliście u mnie na blogu. A tymczasem zapraszam do wysłuchania kontynuacji mojej rozmowy z Piotrem.

Super, dobra czyli powiedzmy, że zamknęliśmy negocjacje, przechodzimy do kolejnego etapu, jesteśmy zdecydowani zakupić dane mieszkania za uzgodnioną cenę i teraz pytanie: co powinniśmy zweryfikować jeszcze przed samym pójściem do notariusza w celu podpisania umowy przedwstępnej.

Piotr Hryniewicz: No jeżeli my kupujemy, to trzeba byłoby zabezpieczyć się jeśli chodzi o kasę: skąd te pieniądze będziemy mieli, czy kupujemy za gotówkę, czy kupujemy w kredycie i czy bank nam przyzna ten kredyt. Warto też ze sprzedającym ustalić pewne warunki, pod jakimi kupimy to mieszkanie, czyli wymeldowanie się wszystkich osób, wyprowadzenie się tych osób, zostawienie takich to a takich mebli. Czyli trzeba stworzyć taki wcześniejszy protokół uzgodnień. W tym powinien nam pomóc pośrednik.

Widzisz mówiliśmy już o pośredniku wielokrotnie i to dość pozytywnie mimo, że mamy obaj dość negatywne doświadczenia z nimi, ale wierzymy, że rzeczywiście ta instytucja pośrednika nieruchomości jest dobra. Ona jest troszeczkę u nas wypaczona, ale zdaje się chyba nawet dzisiaj jest głosowanie w sejmie właśnie nad licencjonowaniem zawodu pośrednika. Więc być może, za jakiś czas, nie trzeba będzie mieć licencji pośrednika, żeby tym pośrednikiem być. Moim zdaniem wcale nie będzie gorzej i nie będzie to negatywnie rzutowało na jakość usług, które są świadczone na rynku.

Michał Szafrański: Będzie większa konkurencja.

Piotr Hryniewicz: Większa konkurencja z korzyścią dla nas - kupujących.

Michał Szafrański: Czyli tak: sprawdzamy i wymagamy, żeby w momencie, w którym będziemy kupować to mieszkanie, wszystkie osoby były wymeldowane z tego mieszkania. Ja miałem też taką sytuację, że w mieszkaniu które kupowałem, były zarejestrowane firmy i przyznam się, że tego nie zweryfikowałem. Dopiero później dowiedziałem się o tym, że tam te firmy są zarejestrowane. Czy to się da w jakiś sposób sprawdzić wcześniej przed zakupem?

Piotr Hryniewicz: Hmm, nie miałem takiej sytuacji Michał. Ciężko mi odpowiedzieć...

Michał Szafrański: Yhm.. znaczy teraz już wiem, że w zasadzie można byłoby zerknąć wcześniej do Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej (przynajmniej jeżeli chodzi o działalność gospodarczą) i przeszukać pod kątem czy ten adres, pod którym znajduje się to mieszkanie, gdzieś tam figuruje w dokumentach Ministerstwa Gospodarki. Co jeszcze?

Mówiliśmy już o tym, że weryfikujemy w spółdzielni lub wspólnocie czy są jakieś bieżące zaległości i, tak jak mówiłeś, tworzymy protokół uzgodnień. Czyli listę rzeczy, które w tym mieszkaniu będą w momencie kiedy my będziemy to mieszkania przejmowali. Ja wręcz jestem za tym, żeby takie mieszkanie obfotografować, czyli wszystko co można udokumentować na zdjęciach, dokumentujemy na zdjęciach. I nawet udało mi się ostatnio zorganizować to w taki sposób, że ta dokumentacja zdjęciowa stanowiła również załącznik do aktu notarialnego.

Piotr Hryniewicz: Tak, idealnie, mieliśmy też taką sytuację, może nie osobiście, ale kolega Sławek odbierając mieszkanie, w którym uzgodnili wszystko i w którym miała zostać kuchnia, która była o wartości kilkunastu tysięcy złotych (lat temu kilka), przychodzą na to mieszkanie i okazało się, że ta kuchnia zniknęła...

Michał Szafrański: [śmiech] Tak, znikają również kontakty. Wszystko potrafi zniknąć z takiego mieszkania, o ile nie jest uzgodnione, że to ma zostać.

Piotr Hryniewicz: Tak, także lepiej zapobiegać niż leczyć. Lepiej poświęcić dodatkowe 10 minut, 30 minut czy godzinę na spisanie tych wszystkich rzeczy, niż później mieć pretensje do siebie, że czemu ja tego nie zrobiłem.

Michał Szafrański: Dokładnie, dokładnie i teraz tak: już wiemy co powinniśmy sprawdzić. Sprawdziliśmy wszystko, jesteśmy przygotowani. W zależności od tego czy finansujemy zakup własną gotówką czy środkami z kredytu hipotecznego, no to możemy albo zawrzeć akt notarialny zakupu mieszkania od razu, gdy kupujemy za gotówkę, albo w przypadku kiedy ta płatność będzie odroczona, na przykład gdy sprzedaż jest uzależniona od tego czy uzyskamy kredyt hipoteczny, to proces zakupu jest dwuetapowy. Najpierw zawieramy umowę przedwstępną, która formułuje założenia dotyczące sprzedaży i dopiero później, kiedy będziemy wiedzieli, że możemy sfinalizować ten zakup, zawieramy tak zwaną umowę przyrzeczoną, czyli oficjalny, formalny akt sprzedaży tej nieruchomości.

Piotr Hryniewicz: Tak dokładnie, sprzedaż nieruchomości w Polsce musi się odbywać właśnie poprzez akt notarialny u notariusza. Natomiast, tak jak wspomniałeś, ta umowa przedwstępna nie musi być zawierana u notariusza. Nie musimy ponosić tych dodatkowych kosztów. Może być to normalna umowa cywilna, ponieważ tam tylko najważniejszy jest opis nieruchomości plus warunki na jakich chcemy kupić nieruchomość, za jaką cenę i w jakim czasie na przykład.

Istotne jest to, że wpłacamy zaliczkę albo zadatek najczęściej na zakup takiej nieruchomości i tutaj pojawia się pytanie czy chcemy zaryzykować wpłatę takich pieniędzy bez aktu notarialnego. Zależy ile zadatku wpłacamy – do 5 tysięcy złotych nie ma problemu, żeby podpisać umowę cywilną tak zwaną zwykłą. Natomiast powyżej wolę zawsze zawierać akt notarialny i zapłacić notariuszowi. Wtedy czuję się lepiej, bezpieczniej, mam lepsze roszczenia i w razie, gdyby nie doszło do zakupu i sprzedaży tej nieruchomości, szybciej jestem w stanie uzyskać te pieniądze.

Michał Szafrański: Dobrze Piotrze, to jeszcze jedno istotne pytanie z perspektywy osób, które finansują zakup kredytem. Jak sądzisz, jaki jest taki racjonalny okres pomiędzy dniem zawarcia umowy przedwstępnej, a dniem umowy przyrzeczonej – taki, który powinien nam umożliwić dopełnienie wszystkich formalności kredytowych?

Piotr Hryniewicz: Dla nas jako kupującego, im dłuższy tym lepszy. Jeżeli uda Wam się przekonać sprzedającego, żeby był to nawet okres roku czasu na załatwienie formalności – oczywiście, jeśli umowę będzie już mieli, sami będziecie chcieli przystąpić do tej umowy – można jak najdłużej. Bo chodzi o to, żeby mieć jakiś minimalny okres, w którym się wyrobimy, składając do jednego, dwóch czy nawet trzech banków wnioski kredytowe, musimy liczyć dwa miesiące – to jest absolutne minimum, a najlepiej byłoby trzy miesiące.

Natomiast im dłużej tym lepiej, bo gdyby się okazało, że nie jesteśmy w stanie przystąpić do tej transakcji – bank nam nie udzielił kredytu albo nie udzielił na takich warunkach, na jakich nam obiecywał – mając dłuższy okres jesteśmy jeszcze w stanie wymyślić jakieś kreatywne sposoby albo na zdobycie tej zdolności kredytowej, żeby ją zbudować dodatkowymi 1-2-3 miesiącami, żeby jednak ten kredyt uzyskać lub na znalezienie innego źródła finansowania. Także 3 miesiące bym traktował jako takie minimum, żeby czuć się dobrze, że damy radę rzeczywiście sfinansować transakcję przy pomocy kredytu.

Michał Szafrański: Jasne. Oczywiście im sprawniej jesteśmy w stanie zorganizować fundusze, tym też pewnie lepszą mamy pozycję negocjacyjną. Zdecydowanie lepiej się kupuje mieszkania, jeżeli potrafimy sprzedającemu pokazać plik banknotów w ręku, niż kiedy kupujemy z pozycji osoby, która dopiero się będzie starała o kredyt.

Piotr Hryniewicz: Tak, oczywiście i to też ma znaczenie jeśli chodzi o zadatek i zaliczkę. Im więcej tej kasy wpłacimy osobie sprzedającej, tym ona też będzie uważała nas za pewniejszego klienta.

Michał Szafrański: Bezpieczniej się będzie czuła po prostu...

Piotr Hryniewicz: Tak, więc wtedy wydłużenie tego okresu z 2-3 miesięcy nawet na pół roku nie będzie problemem, bo my te pieniądze oddajemy tej osobie na nieoprocentowany dla nas rachunek. Ona może z tymi pieniędzmi robić co chce. Więc ta osoba będzie wiedziała, że my podchodzimy poważnie do tematu i nie powinno być problemów, natomiast jeżeli wpłacimy 5 czy 10 tysięcy złotych no to oczywiście będzie chciała ta osoba doprowadzić jak najszybciej właśnie do sprzedaży tej nieruchomości. Będzie chciała jak najszybciej uzyskać resztę zapłaty, a to niestety nie będzie zależne od nas. Będzie zależne od analityków, czyli nawet nie od pani w banku, która będzie przyjmowała nasz wniosek. Także lepiej przyjąć moim zdaniem minimum 3 miesiące.

Michał Szafrański: Świetnie. Dobrze, to załóżmy, że podpisaliśmy już taką umowę przedwstępna, zorganizowaliśmy kredyt, udało nam się go uzyskać i przymierzamy się do podpisania umowy przyrzeczonej. Teraz pytanie: jakie formalności należy dopełnić i na co jeszcze powinniśmy zwrócić uwagę w dniu samej transakcji? Co warto jeszcze zweryfikować?

Piotr Hryniewicz: Czasami mówią, że nadgorliwość gorsza od faszyzmu, ale w tym przypadku chodzi o duże pieniądze, więc warto to nadgorliwością czasami się wykazać. W dniu podpisania umowy warto sprawdzić jeszcze raz księgę wieczystą, ale nie w Internecie, tylko pójść do sądu i dostać odpis, zapłacić za niego ale, jak to się mówi językiem prawniczym, dochować należytej staranności. Czyli odbieramy odpis księgi wieczystej danego dnia, dana godzina i w tym momencie mamy wpisane tam wszystkie informacje na tą chwilę i jeżeli jest wszystko OK, to czujemy się dobrze. I tak samo jeżeli osoby miały się wymeldować i nawet dostaniemy wcześniej zaświadczenie o wymeldowaniu tych osób (a szczególnie warto to zrobić jeżeli mieszkanie dalej idzie na sprzedaż, czyli będziemy chcieli je szybko sprzedać), to w tym momencie warto ze sprzedającym umówić się w Wydziale Meldunkowym Urzędu Miasta, żeby sprawdzić, że rzeczywiście te osoby zostały wymeldowane. Trzeba mieć świadomość, że ta osoba, mimo wcześniejszego zaświadczenia o wymeldowaniu, przecież mogła pójść następnego dnia zameldować kogoś. Wymeldowanie trybem administracyjnym trwa długo, więc jeżeli mieszkanie jest na wynajem czy dla nas, to nie ma żadnego znaczenia oczywiście, bo ta osoba nie będzie mogła zamieszkać z nami, mimo że jest zameldowana. Natomiast będzie problem przy sprzedaży mieszkania, więc takie dwie rzeczy: księga wieczysta i zameldowanie - warto jeszcze byłoby sprawdzić w dniu zawierania umowy przyrzeczonej.

Michał Szafrański: Tak. Ja dodam jeszcze od siebie, że jeżeli tam rzeczywiście pojawił się problem, jeżeli mieliśmy zarejestrowane działalności gospodarcze w tym mieszkaniu, to też warto sprawdzić chociażby w Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej czy te adresy tych działalności już zostały zmienione na inne niż adres tego mieszkania, które kupujemy.

Jeżeli chodzi o sam fakt zameldowania, też warto podkreślić, że musimy to zrobić z kupującym, ponieważ my nie mamy formalnie prawa odpytania Urzędu Gminy o to, kto jest zameldowany w jakimś tam mieszkaniu. Także musimy się tam udać z kupującym, najlepiej tuż przed samą transakcją i rzeczywiście on odpytuje wtedy, czy ktokolwiek jest zameldowany w tym mieszkaniu. Jeżeli słyszymy odpowiedź, że nie, bądź otrzymujemy zaświadczenie wręcz na papierze, no to możemy się czuć w miarę bezpiecznie.

Ja jeszcze dopytywałem w Urzędzie co się stanie, bo można sobie wyobrazić taką hipotetyczną sytuację, że zweryfikujemy rano z tą osobą ten fakt zameldowania bądź niezameldowania kogoś w tym mieszkaniu, no a później już po tym jak już to sprawdzimy, jeszcze ktoś się w tym mieszkaniu próbuje zameldować, na przykład przynosząc jakiś akt notarialny, dawno temu zawarty. Urzędnik w takim przypadku może rzeczywiście dokonać takiego meldunku. Informacja, którą uzyskałem, była taka, że w takim przypadku, jeżeli, np. już po godzinie podpisania aktu notarialnego coś takiego nastąpiło, to jest to traktowane jako błąd urzędnika i po prostu jest w zasadzie automatycznie cofana taka decyzja. Jeżeli robimy tą weryfikację tego samego dnia i za chwile jedziemy do notariusza podpisać akt notarialny, to w zasadzie można się czuć dosyć bezpiecznie.

Piotr Hryniewicz: Tak, zgadza się. Tu przychodzi mi do głowy taka sytuacja, którą mieliśmy niedawno. Na szkoleniu w Łodzi, podczas którego było zresztą kilku czytelników Twojego bloga, jedna z pań zasugerowała właśnie bardzo fajne, ciekawe rozwiązanie. Będę chciał to przetestować przy najbliższej okazji. Przed aktem notarialnym jedziemy do tego mieszkania ze sprzedającym, wymieniamy zamek, ale komplet kluczy dajemy sprzedającemu i on trzyma je przy sobie i razem jedziemy na akt notarialny. Podpisujemy akt i on przekazuje nam ten komplet kluczy, wszystkie protokoły itd. Czyli to może nas zabezpieczyć dodatkowo przed takimi sytuacjami, w których, np. nie wpisaliśmy na protokole gniazdek elektrycznych i gniazdka zniknęły lub meble zniknęły. W innym przypadku wszystko w tym czasie może zniknąć, no bo tak naprawdę nie mamy dostępu do tego mieszkania.

Michał Szafrański: Tak, tak. To jest też uzależnione od tego, kiedy tak naprawdę następuje płatność. No bo sam fakt podpisania aktu notarialnego nie musi się wiązać z przekazaniem pieniędzy, a na pewno się nie będzie wiązał, jeżeli zakup jest finansowany kredytem. Bank uruchomi transzę kredytu dopiero wtedy, kiedy dostarczymy do banku akt notarialny. Czyli jeszcze w międzyczasie możemy zweryfikować, czy aby na pewno wszystko w tym mieszkaniu jest takie, jak się umawialiśmy. Chociaż z drugiej strony formalnie już jesteśmy właścicielami tego mieszkania.

Piotr Hryniewicz: Tak. Formalnie jesteśmy właścicielami, ale nie mamy tylko jego „wydania”. Przy gotówce warto dochować wszelkiej staranności na wypadek gdyby coś miało być nie tak. Także w samej umowie, gdzie zapisujemy zabezpieczenie w postaci roszczenia z art. 777 kodeksu postępowania cywilnego o dobrowolnym poddaniu się egzekucji. My - na zapłatę reszty ceny, a sprzedający - na wydanie lokalu. Czyli to też jest fajny zapis, którego osoby może nie rozumieją, dlatego się boją wydać lokal czy podpisać umowę, no bo przecież nie dostały jeszcze pieniędzy, a to roszczenie jest całkiem przyzwoite i dające w miarę duże bezpieczeństwo.

Michał Szafrański: Co w praktyce oznaczają te trzy siódemki - gdybyś mógł słuchaczom wyjaśnić.

Piotr Hryniewicz: To oznacza, że nie trzeba się sądzić z taką osobą, że nie wydała nam lokalu, czy że nie zapłaciła pozostałej kwoty, tylko po prostu od razu składamy wniosek do sądu o nadanie klauzuli wykonalności. Otrzymujemy to w miarę szybciutko i w tym momencie nie ma problemu: możemy już iść do komornika z taką klauzulą wykonalności i składać wniosek o wydanie nieruchomości albo roszczenie zapłaty tej pozostałej ceny i komornik może już licytować nieruchomość.

Michał Szafrański: Jasne. Tak czy siak nie jest to na pewno procedura przyjemna dla zwykłego śmiertelnika, a więc lepiej dmuchać na zimne i zabezpieczyć się na wszystkie możliwe sposoby. Ten sposób, który podawałeś z wymianą zamków i towarzyszeniem sprzedającemu przez cały dzień, wydaje się rzeczywiście być bardzo dobrym rozwiązaniem.

Piotr Hryniewicz: Tak, szczególnie jeśli zakup jest gotówkowy. W przypadku banku dostajemy właśnie klucze do mieszkania mieszkanie najczęściej jak pieniądze wpłyną, więc w tym czasie mogą się różne rzeczy zdarzyć. Dlatego lepiej ten protokół mieć już wcześniej podpisany, protokół uzgodnień, który zawiera wszystkie elementy. Jest obustronnie podpisany z wymienionymi wszystkimi elementami, które mają zostać w mieszkaniu. A w dniu przekazania podpisujemy lokalu podpisujemy protokół zdawczo-odbiorczy dopisujące stany liczników.

Michał Szafrański: Piotrze, jeszcze jedna rzecz, która nie daje mi spokoju i wiem, że jest bardzo istotna. Czy my możemy zaufać notariuszowi, że on dopilnuje za nas wszystkich szczegółów takiej transakcji?

Piotr Hryniewicz: Teoretycznie chcielibyśmy i tak powinno być, ponieważ notariusz jest bezstronny i działa w interesie obu stron: i kupującego i sprzedającego, więc tak powinno być. Natomiast notariusz nie będzie wiedział o tych wszystkich rzeczach, które ustaliliśmy ze sprzedającym, w jaki sposób będziemy się rozliczać, w jaki sposób będziemy przekazywać mieszkanie, jakieś inne jeszcze szczegóły, które dopracowywaliśmy podczas naszych negocjacji i naszych spotkań.

Więc na pewno warto czytać umowy. Ja rozumiem, że ludzie nie lubią, np. czytać instrukcji obsługi pewnych urządzeń, natomiast umowy sprzedaży koniecznie i zawsze musi być przez nas przeczytana. Także ta finalna, którą sporządził notariusz. Najlepiej poprosić, aby jeszcze przed aktem, najlepiej może na dzień wcześniej, żeby otrzymać projekt takiego aktu. Żeby się z nim spokojnie zapoznać. Jeżeli nawet nie zrozumiemy pewnych zapisów, żeby mieć jeszcze czas skonsultować to, np. z prawnikiem.

Michał Szafrański: Tak, zdecydowanie. Ja tu powiem też z własnego doświadczenia, że niestety notariusze są różni. Warto szukać takich notariuszy, którzy są nastawieni na współpracę z klientami, czyli takich, którzy są w stanie nam e-mailem taki projekt aktu notarialnego przesłać do konsultacji i takich, którzy są również otwarci na nasze pytania i sugestie. Praktyka wskazuje, że notariusz dba o to, żeby wszystko było poprawnie zapisane z punktu widzenia prawa, ale tak naprawdę to w naszym interesie jest, żeby w tym akcie znalazły się jak najbardziej szczegółowe ustalenia. Jeżeli nawet nie w samym akcie, to w załącznikach do tego aktu. Można spokojnie dołączyć do aktu notarialnego taki protokół uzgodnień pisany zwykłym, powiedziałbym nieprawniczym językiem, ale jednoznaczny, tak żeby nie było żadnych niedomówień.

Piotr Hryniewicz: Tak. Tutaj Michale teraz powiedziałeś jeszcze o notariuszu, czyli osobie, którą trzeba byłoby wybrać. Nie każdemu chcielibyśmy zaufać. Wspominałeś też o pośrednikach, mówiliśmy też o prawniku, do tego dochodzą jeszcze inne osoby, które warto mieć albo w swoim zespole, jeżeli robimy to już na poważnie, a jeżeli kupujemy nieruchomość dla siebie, no to warto zastanowić się czy ta osoba nie będzie nam potrzebna, żeby skorzystać z jej usług. Zakup mieszkania jest na dużą kwotę i wydanie kilkuset złotych na poradę pewnych osób, które mogą nam pomóc, ma znaczenie i pomyłka o kilka procent, będzie oznaczać różnicę w kosztac rzędu kilku czy kilkunastu tysięcy złotych, więc warto też wziąć pod uwagę.

Czyli kto jeszcze może nam się przydać? Może nam się przydać doradca podatkowy, jeżeli będziemy to mieszkanie wynajmować, czy sprzedawać i chcemy w jakiś sposób się dobrze rozliczyć. Warto będzie też skonsultować się z budowlańcem. Jeżeli mamy mieszkanie w spółdzielni, no to spółdzielnia nam powie bardzo dużo rzeczy. Natomiast jeśli to jest wspólnota i to są kamienice, to stan techniczny będzie nam samodzielnie ciężko sprawdzić, więc dobrze byłoby mieć jakiegoś budowlańca, który nam pomoże właśnie w tych rzeczach.

Dobrze mieć doradcę kredytowego, który rozumie po co my chcemy właśnie to mieszkanie kupić. I bez względu czy to będzie na inwestycje czy dla nas, to żeby pomógł nam uzyskać najlepszy w danym momencie kredyt. Niekoniecznie najtańszy, ale właśnie taki, który będzie idealnie pasował do naszego celu.

Wspomniany notariusz. Jeszcze ubezpieczyciel, bo możemy kupić ubezpieczenie w banku, jeżeli kredytujemy się, bo bank i tak będzie wymagał ubezpieczenia nieruchomości, ale możemy też kupić w jakimś innym towarzystwie robiąc później jego cesję na bank. Warto też przeczytać ogólne warunki ubezpieczenia, ale komu się chce... więc dobrze byłoby właśnie mieć tą osobę, która to robi na co dzień i dla niej nie ma problemu, żeby przeczytać te warunki i żeby nam powiedziała, które ubezpieczenie będzie dla nas najlepsze.

A więc warto zbudować sobie zespół. Jeżeli „robimy” nieruchomości na poważnie, to zdecydowanie tych specjalistów polecam. Ale jeżeli nawet jest to jest jednorazowy zakup, to warto zastanowić się, czy czasem z jakiegoś eksperta nie warto skorzystać.

Michał Szafrański: Jeszcze do tego teamu dorzuciłbym jedną osobę, czyli rzeczoznawcę, który pomoże nam oszacować tak naprawdę, jaka może być cena tego mieszkania na rynku. Nie w oparciu ceny wywoławcze, które są podawane w Internecie, bo to jesteśmy w stanie sprawdzić sami, tylko rzeczoznawca majątkowy ma dostęp do aktów notarialnych i dokonuje swoje wyceny w oparciu o weryfikację prawdziwych cen transakcyjnych.

Ja powiem szczerze, że działając i próbując szukać atrakcyjnych ofert na rynku, posługujemy się wspólnie z Żoną usługami rzeczoznawcy majątkowego. Nie jest to szczególnie droga usługa. Można mieć taką szacunkową wycenę nieruchomości już za 250 zł w przypadku Warszawy i za te 250 zł my dowiadujemy się, np. ile kosztowało kilkadziesiąt mieszkań (w zależności od tego jak duża to jest wycena, to może być 20-30 mieszkań). Jakie były prawdziwe ceny transakcyjne tych mieszkań w okolicy tego mieszkania, które my planujemy ewentualnie zakupić.

Wcześniej mówiliśmy o tym, że w negocjacjach można używać różnych argumentów. Ja niekoniecznie jestem za tym, żeby sprzedającym tłumaczyć, że cena którą próbują sobie życzyć za mieszkanie, jest za wysoka w ten sposób, że będziemy podawali im ceny innych mieszkań w okolicy, które sprzedały się taniej. Ale z drugiej strony to mocno wpływa na nasze przekonanie o tym, że cena, którą my proponujemy, która jest niższa niż cena, którą życzy sobie sprzedający, że ta cena jest nadal atrakcyjna uwzględniając to, po ile naprawdę są sprzedawane mieszkania na rynku. Także tu też, warto chociażby dla własnego przekonania i takiego samoutwierdzenia się w naszej racji, korzystać z usług rzeczoznawcy majątkowego.

Piotr Hryniewicz: Tak, zdecydowanie. Tu można mieć wątpliwości, czy te ceny transakcyjne rzeczywiście są prawdziwe. To są prawdziwe ceny transakcyjne, natomiast czy to są prawdziwe ceny po których doszło do kupna/sprzedaży właśnie danej nieruchomości, to też można jeszcze tutaj podyskutować. Często ludzie chcą sprzedać taniej mieszkanie [wpisując niższą cenę do aktu notarialnego], żeby zapłacić mniejszy podatek PCC i dogadują się z kupującym. Lub odwrotnie: jeśli kupujący chce uzyskać, np. większy kredyt, to zawyżają cenę mieszkania, jeśli druga osoba nie płaci podatku, żeby uzyskać właśnie większe możliwości z tym związane.

Michał Szafrański: Tak, ale jeżeli kilkadziesiąt takich transakcji przeanalizujemy, to pewnie gdzieś tam jakąś średnią uda nam się z tego wyciągnąć. No to Piotrze, skoro już wspomniałeś o PCC, czyli od podatku od czynności cywilno-prawnych, to zastanówmy się jeszcze nad kosztami. Jakie koszty wiążą się z zakupem mieszkania? Dodatkowe, wykraczające poza samą cenę mieszkania...

Piotr Hryniewicz: No tak, tych kosztów jest troszeczkę. Ja sobie pozwolę wspomóc się taką moją analizą inwestycyjną. Czyli mamy tak: podatek – czyli w naszym państwie płacimy zawsze podatek, pytanie teraz jaki. Czy zapłacimy od tego VAT, czy zapłacimy PCC. Jeżeli mieszkanie kupujemy od developera, to najczęściej zapłacimy VAT już w cenie. Czyli ta cena, którą nam podaje developer, jest już ceną brutto powiększoną, np. o 8% VATu.

Natomiast kupując na rynku wtórnym, gdzie już tego VATu nie ma, może być właśnie podatek PCC i najczęściej jest. Jest on w wysokości 2%. Łatwo policzyć sobie: jeżeli mamy nieruchomość wartą 300 tysięcy złotych, to w tym momencie ten podatek PCC będzie wynosił 6000 złotych.

Kolejnym elementem jest taksa notarialna, czyli wynagrodzenie notariusza. To też łatwo sobie policzyć. Zresztą można w pamięci, jeśli ktoś lubi. Ty na swoim blogu właśnie bardzo szczegółowo, fajnie opisujesz, dlatego masz też czytelników takich, którzy są umysłami ścisłymi. Czyli mamy nadwyżkę powyżej 60 tysięcy złotych. Mnożymy ją sobie razy 4 promile, dodajemy do 1010 złotych i tu mamy wysokość taksy notarialnej. Maksymalnej taksy notarialnej netto. W przypadku zakupu nieruchomości spółdzielczych oraz własnościowych, płacimy połowę tej maksymalnej taksy, czyli podzielimy to sobie na pół, dodamy do tego 23% VATu i to jest wynagrodzenie notariusza.

Michał Szafrański: Pogubiłem się. Czyli ile wynosi taksa dla takiej nieruchomości wartej 300 tysięcy złotych?

Piotr Hryniewicz: To wychodzi 1212 zł.

Michał Szafrański: OK. Czyli PCC 6000 zł i 1212 zł póki co taksa...

Piotr Hryniewicz: Tak. Dochodzą jeszcze koszty sądowe, wniosek do sądu i inne kwestie mogą być, np. założenie księgi wieczystej itd. Czyli dochodzi dodatkowe kilkaset złotych. Jeżeli kupowaliśmy mieszkanie z księgą wieczystą, to koszty wynoszą jakieś 450 zł. Jeżeli mieszkanie nie miało księgi wieczystej, to musimy założyć jakieś 510 zł. Czyli w przybliżeniu około 500 zł dodatkowych kosztów.

Kolejną rzeczą są wypisy aktu notarialnego. Wydaje nam się często, że skoro podpisujemy akt notarialny, no to dwa wypisy nam wystarczą. Ale okazuje się, że notariusz wysyła do gminy, do sądu...

Michał Szafrański: ...do Urzędu Skarbowego...

Piotr Hryniewicz: Tak. Do spółdzielni. Więc tych wypisów jest najczęściej minimum pięć, a często właśnie sześć i więcej jeżeli potrzebujemy do umowy kredytowej oryginał. A dodatkowo może być nam potrzebny wypis do przepisywania na nas umów dostawy prądu, gazu czy telewizji. Może się nawet skończyć na sześciu albo siedmiu wypisach i to jest kolejne kilkaset złotych, w zależności od notariusza i tego ile weźmie za każdy wypis. Ale załóżmy, że to będzie około 300 - 400 złotych.

Michał Szafrański: Tak, wszystko zależy od tego jak długi jest też akt notarialny, bo te wypisy są zawsze liczone od strony.

Piotr Hryniewicz: Tak.

Michał Szafrański: Tak i tu jeszcze też wskazówka, która może być przydatna. Jeżeli u tego samego notariusza zawieramy umowę przedwstępną i umowę przyrzeczoną, to zawsze można a nawet trzeba prosić o jakiś rabat.

Piotr Hryniewicz: Tak, o rabat trzeba prosić zawsze. Więc nawet jeśli to jest jedna umowa, warto poprosić o rabat. Ale rzeczywiście, robiąc umowę przedwstępną i umowę przyrzeczoną, to są już jakby takie zakupy hurtowe, czyli dwie umowy. Większość notariuszy jest w stanie tą obniżkę nam zaproponować.

Kolejnym kosztem jest - to o czym wspominałeś - rzeczoznawca. Można dodać do kosztów operat lub opinię. Na początek wystarczy nam prosta informacja cenowa, natomiast później do kredytu będzie potrzebny operat. Koszt wynosi od kilkaset do załóżmy kilku tysięcy złotych przy jakiejś dużej nieruchomości komercyjnej. Liczyłbym, że w Warszawie dla mieszkania, będzie to do tysiąca złotych.

Michał Szafrański: W przypadku mieszkań, pomiędzy 600 zł a 1000 zł brutto powinien kosztować taki operat dla banku.

Piotr Hryniewicz: Tak. Kolejne koszty: jeżeli korzystaliśmy z pośrednika, to koszty pośrednika. Warto też oszacować sobie koszt remontu i też wiedzieć, że oprócz tej samej ceny mieszkania i tych wszystkich opłat, poniesiemy jeszcze koszt remontu. Umeblowanie, wyposażenie - tak samo. No jakieś nieprzewidziane wydatki - tu również warto byłoby sobie zaplanować zapas kilku procent. Jeśli mieszkanie jest warte 300 tysięcy złotych, to w tym przypadku 1500-2000 zł warto byłoby przyjąć sobie takich nieprzewidzianych wydatków.

Michał Szafrański: Tak. Być może konsultacja z prawnikiem również... Ci wszyscy eksperci też swoje wynagrodzenie będą chcieli pobrać.

Piotr Hryniewicz: Tak.

Michał Szafrański: OK. Czyli koszty mamy podsumowane. W zasadzie jesteśmy blisko końca naszej transakcji. To jeszcze jedno pytanie: jakich formalności powinniśmy dopełnić już po samym zakupie?

Piotr Hryniewicz: Jeżeli była zawierana umowa kredytowa, no to w tym momencie musimy zanieść akt notarialny do banku i musimy wszelkich formalności kredytowych dopełnić.

Jakoś miesiąc temu sprzedawaliśmy mieszkanie Panu, który brał na działalność gospodarczą kredyt w Idea Banku. Wyobraź sobie, tam warunki do wypłaty kredytu były od punktu A do punktu X! Włącznie do X! Naprawdę. Było tego bardzo dużo. Idea Bank w swojej umowie pisze, że transzę kredytu uruchamia w ciągu 14 dni roboczych, a większość banków ma do 3-7 dni roboczych. Tu jest do 14 dni roboczych i rzeczywiście dopiero po dwóch tygodniach te pieniądze do nas dotarły.

A więc jeśli to my jesteśmy stroną kupującą i bierzemy kredyt, to warto zadbać o spełnienie wszystkich wymagań banku niezbędnych do wypłaty kredytu i dopilnować wtedy wszystkich tych elementów. Warto oczywiście po zakupie jakoś porozmawiać z notariuszem oczywiście, poprosić go, żeby jak najszybciej wpisał nas na hipotekę, żeby wykreślił hipoteki te, które są wpisane. To jest wszystko w akcie notarialnym wpisane, bo czasem możemy kupić nieruchomość, na której ktoś miał kredyt, czy ktoś był inny wpisany, ale ten wierzyciel jeżeli został spłacony, to w tym momencie chcemy mieć czystą księgę wieczystą, gdzie nie ma żadnych zapisów w trzecim i czwartym dziale. No chyba, że kupujemy na kredyt, no to chcemy tam wpisać właśnie nasz bank. Powinno nam zależeć, żeby jak najszybciej złożyć te wszystkie dokumenty do sądu, żebyśmy jak najszybciej zostali wpisani jako właściciel oraz bank wpisany na hipotekę, dlatego, że często jest ubezpieczenie pomostowe, kosztujące nas 1-2% kwoty kredytu.

Michał Szafrański: Jasne. My też mieliśmy przy naszym kredycie hipotecznym taką dodatkową polisę ubezpieczeniową, którą musieliśmy pokryć za cały rok z góry i bank zwrócił nam nadpłaconą kwotę dopiero wtedy, kiedy dostarczyliśmy wypis z księgi wieczystej już z wpisaną hipoteką na rzecz banku. I to się odbywało w ten sposób, że rzeczywiście rozliczenie następowało z dokładnością co do dnia. Jeżeli w ciągu tygodnia dostarczyliśmy ten wypis do banku, to w zasadzie bank zwrócił nam za niewykorzystane 360 dni nadpłaconą kwotę za polisę. W sumie to było niemało, bo blisko 9000 złotych, z tego co kojarzę, w skali całego kredytu.

Piotr Hryniewicz: Rzeczywiście duża kwota. Bank zachował się fair, więc bardzo fajnie. Z dodatkowych rzeczy po umowie, to jeszcze warto poprzepisywać na siebie media, czyli prąd i gaz.

Trzeba też zgłosić się do spółdzielni. Dobrze ustalić, co będziemy z tą nieruchomością robić (czy wynajmować czy coś innego), jakie dodatkowe koszty są i kogo musimy powiadomić – czy Urząd Gminy czy poprosić o wymiar podatku. Wracając do zespołu, warto jeszcze skonsultować się z księgową czy doradcą podatkowym, które rzeczy będą nam potrzebne.

Michał Szafrański: Tak. I to co warto tutaj od razu dodać, to że jeżeli do któregokolwiek z dostawców się udajemy, to trzeba mieć oczywiście ze sobą akt notarialny, ale trzeba mieć również podpisany przez obie strony protokół przekazania mieszkania łącznie ze spisanymi stanami liczników, jeżeli te liczniki w tym mieszkaniu są.

Piotr Hryniewicz: Tak, bo to jest dopiero podstawa do tego, żeby wiedzieć tak naprawdę, od którego momentu te media przejmujemy.

Michał Szafrański: Cieszę się Piotrze, że mieliśmy okazję wspólnie przeanalizować cały proces zakupu mieszkania. Nie odpowiedzieliśmy sobie jeszcze na pytania naszych czytelników, ale to uczynimy w kolejnym odcinku podcastu. Ja póki co bardzo Ci dziękuję za to pierwsze nasze spotkanie. No i liczę na powtórkę za tydzień.

Piotr Hryniewicz: OK, bardzo mi miło. Także również dziękuję Michał za zaproszenie. Tak, myślę że przerobiliśmy dużą część, natomiast też pewnie są jeszcze elementy, które ludzie będą przerabiać na własnym doświadczeniu (czy przerobili) i które warto byłoby też tutaj zaznaczyć. Może nie wszystkich dotyczące, ale pewnie dostaniesz jakiś dodatkowy feedback, ludzie będą komentować. Bardzo chętnie spotkam się kolejny raz, bardzo chętnie odpowiem na te pozostałe pytania.

Michał Szafrański: Dzięki Piotrze, do usłyszenia.

Piotr Hryniewicz: Dziękuję Michał, do usłyszenia.

Michał Szafrański: No i to już koniec mojej dosyć długiej rozmowy z Piotrem. Dwa odcinki podcastu. Uff. Za tydzień odpowiemy z kolei na Wasze pytanie, które opublikowaliście u mnie na blogu.

Ida cały czas tutaj jest ze mną. Isiu, bardzo się nudziłaś?

Idalia Szafrańska: Nie, nie nudziłam się.

Michał Szafrański: He He, nie zabrzmiało to zbyt przekonująco.

No nic, w każdym razie zbliżamy się już do końca tego czwartego odcinka podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Moja serdeczna prośba, jeśli tylko czujesz, że ten podcast dostarczył Ci wartościowe informacje, które pomogą Ci realizować Twoje marzenia, to proszę podziel się nim ze swoimi znajomymi. Powiedz im po prostu, żeby weszli na mojego bloga jakoszczedzacpieniadze.pl.

Dziękuję Ci...

Idalia Szafrańska: I ja też.

Michał Szafrański: [śmiech] ...za wspólnie spędzony czas i już teraz zapraszam do wysłuchania kolejnego odcinka. Życzę Ci naprawdę świetnego, długiego, majowego weekendu, czy kiedykolwiek tego słuchasz i skutecznego przenoszenia Twoich celów finansowych na wyższy poziom. Do usłyszenia!

WNOP 005: Zakup mieszkania - pytania i odpowiedzi - część 3 z Piotrem Hryniewiczem

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/005

To jest podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy” - odcinek piąty. Tak, tak, już piąty.

Cześć i dzień dobry. Witam Cię w piątym odcinku podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne i sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności, a czasami nawet inwestowania. Opowiadam, jak rozsądnie wydawać pieniądze i jak odważnie realizować swoje pasje i marzenia. Jeśli tylko szukasz odrobiny stabilizacji finansowej w swoim życiu, to ten podcast jest dla Ciebie.

Witam Was! W dzisiejszym odcinku będę kontynuował temat tego, jak bezpiecznie kupić mieszkanie. Po raz trzeci będę dzisiaj gościł Piotra Hryniewicza - osobę, która jest inwestorem działającym na rynku nieruchomości w Poznaniu. Osobę, która żyje z wynajmu i z obrotu mieszkaniami.

Jeśli regularnie słuchasz moich podcastów, to wiesz, że w poprzednich dwóch częściach, czyli w odcinkach 3 i 4, omawialiśmy z moim gościem cały proces zakupu mieszkania krok po kroku. A dzisiejszy podcast w całości przeznaczę na odpowiedzi na Wasze pytania.

Dla tych Słuchaczy, którzy jeszcze nie wiedzą - poza podcastami prowadzę również blog „Jak oszczędzać pieniądze”, który dostępny jest pod tym samym adresem http://jakoszczedzacpieniadze.pl (oczywiście bez polskich znaków). Tam właśnie opublikowałem kilka, cieszących się dość dużym zainteresowaniem Czytelników, artykułów dotyczących zakupu mieszkań. Opisałem w nich moją własną inwestycję – mieszkanie, które kupiłem pierwotnie z zamiarem jego wynajmowania. Duże, czteropokojowe mieszkanie na warszawskim Ursynowie zamierzałem wynajmować na pokoje. W trzech kolejnych artykułach opisałem szczegółowo, jakie były losy tej inwestycji. Na początku pisałem o moich planach i założeniach finansowych dotyczących wynajmu, co spotkało się z różnymi głosami Czytelników. Niektórzy twierdzili, że jest to bardzo słaby pomysł. Generalnie wywiązała się bardzo fajna, ciekawa i długa, ale na pewno bardzo wartościowa dyskusja (pod artykułem było ponad 390 komentarzy).

W kolejnych artykułach pisałem o zagrożeniach i ryzykach przed jakimi stoją właściciele wynajmujący mieszkania, a w ostatnim artykule opisałem finał mojej inwestycji, która - dosyć niespodziewanie - przerodziła się w tzw. „flipa”, czyli szybką sprzedaż nieruchomości.

Krótko mówiąc, w ciągu dwóch i pół miesiąca udało mi się zarobić ponad 40 tysięcy złotych na tej inwestycji i całą tą historię opisałem szczegółowo na blogu, tak że możesz wejść i przeczytać historię tej inwestycji od początku do końca. Dla osób, które słuchają tego podcastu, najprościej będzie trafić do tych artykułów po wpisaniu w przeglądarkę internetową http://jakoszczedzacpieniadze.pl/005.

Tak, jak wspomniałem, warto przeczytać nie tylko same artykuły, ale też całą dyskusję, która znajduje się pod tymi trzema artykułami - łącznie ponad 600 komentarzy. Dla tych osób, które myślą o inwestowaniu w nieruchomości, uważam, że jest to zdecydowanie lektura obowiązkowa.

No i właśnie z powodu tych artykułów mój blog, który był pierwotnie i nadal jest głównie o oszczędzaniu, skręcił trochę w stronę tematów związanych z kupowaniem i sprzedawaniem mieszkań. Zapytałem Czytelników o to, jakiego typu artykuły, na jakie tematy chcą czytać na moim blogu, no i niefortunnie temat zakupu mieszkania, tego jak bezpiecznie kupić mieszkanie, wylądował na pierwszym miejscu. Tak więc - chcąc nie chcąc - muszę kontynuować ten temat, bo taka jest Wasza wola i Wasz wybór.

Mam nadzieję, że dwa poprzednie odcinki podcastu spodobały się Wam. Cieszę się, że zadaliście tak dużo pytań dotyczących tematu zakupu mieszkania. Bardzo Wam za te wszystkie pytania dziękuję i mam nadzieję, że tym odcinkiem podcastu będę mógł się Wam przynajmniej częściowo zrewanżować za tą aktywność.

Wasze pytania dotyczyły w zasadzie 4 tematów:

Pierwszym tematem był Bezpieczny zakup mieszkania, czyli dokładnie to, co omawialiśmy w poprzednich odcinkach podcastu: jak kupić mieszkanie, co zweryfikować, w jaki sposób podpisać umowę itd. itd. jak również inne pytania, które dzisiaj będą poruszane dosyć szeroko.

Kolejnym tematem był pytania o kredyt, czyli jak dobrze wziąć kredyt hipoteczny, w jaki sposób przygotować się do niego, jak go wziąć mądrze tzn. jak zminimalizować wszystkie koszty dodatkowe.

Następnym tematem z Waszych pytań był zakup mieszkania na licytacji komorniczej.

No i pojawiły się także pojedyncze pytania związane z tym, jak wynajmować mieszkania oraz jak liczyć koszty i rentowność takich inwestycji.

Tak więc na wstępie zaznaczę, że skupimy się dzisiaj z Piotrem niestety tylko i wyłącznie na tym pierwszym temacie, czyli bezpiecznym zakupie mieszkania. Pozostałe tematy spróbuję omawiać w kolejnych odcinkach podcastów. W szczególności ten temat związany z finansowaniem zakupu nieruchomości i z kredytami hipotecznymi. Jest to dosyć obszerny temat, tak więc zdecydowanie warto omówić go w oddzielnym odcinku. Temat licytacji komorniczych jest też spory, na pewno większy niż na jeden podcast, jeśli mówimy tu o przekazaniu pełnej wiedzy na ten temat.

Tak więc, po przekazaniu Wam powyższych informacji, przechodzę już do nagrania mojego wywiadu z Piotrem i życzę Wam miłego słuchania.

Michał Szafrański: Witam Cię Piotrze ponownie. Tak nam się dobrze ostatnio rozmawiało, że nie starczyło nam czasu na odpowiedzi na pytania, które zadali Czytelnicy bloga.

Piotr Hryniewicz: Cześć Michale, z przyjemnością odpowiem na wszystkie Twoje/Wasze pytania.

Michał Szafrański: Super, no to pierwsze pytanie, które zadał nam Arek: „Czy przy ocenie mieszkania, stanu mieszkania, posiłkujesz się rzeczoznawcą majątkowym bądź inspektorem budowlanym, by rzetelnie ocenić stan mieszkania i oszacować potrzebne nakłady finansowe na remont?”

Piotr Hryniewicz: Tak - jak najbardziej. Rzeczoznawcą, którego wspominaliśmy już podczas naszej poprzedniej rozmowy, a także inspektorem budowlanym, czyli osobą, która zna się na budowlance i jest w stanie ocenić nam mieszkanie. Rzeczoznawca podpowie nam, jakie ceny transakcyjne uzyskano ze sprzedaży podobnych nieruchomości, czyli na ile można wycenić to mieszkanie, natomiast budowlaniec jest w stanie nam powiedzieć, jaki wkład finansowy będziemy musieli włożyć, żeby doprowadzić mieszkanie do wyglądu, jakiego oczekujemy. Tak więc zdecydowanie warto korzystać i z rzeczoznawcy, i z osoby, która zna się na budowlance.

Michał Szafrański: My oglądając mieszkania, bardzo chętnie zabieralibyśmy kogoś, kto jednym rzutem oka potrafi oszacować nakład pracy i skosztorysować remont. Prawda jest taka, że nie jest to łatwe, bo w momencie kiedy pierwszy raz wchodzimy do takiego mieszkania i je oglądamy, to – po pierwsze - niezręcznie jest przyprowadzać nam ze sobą zbyt wiele osób, a po drugie tak naprawdę nie mamy jeszcze do końca wizji, co w tym mieszkaniu można zrealizować.

Pomimo tego, że już kilka mieszkań remontowałem, to tak naprawdę cały czas mam sporą trudność w znalezieniu takiej ekipy remontowej, na której opinii mógłbym polegać. Oszacowania cenowe też bywają bardzo różne i dopiero konfrontacja i konsultacja z potencjalną konkurencją pozwala często tą cenę wypośrodkować.

Jednak bez wątpienia na oglądanie na pewno warto zabrać ze sobą kogoś, nawet kogoś z rodziny, kto po prostu rzuci okiem na takie mieszkanie, bo co dwie pary oczu (albo trzy pary oczu) to nie jedna. Zawsze każda osoba zauważy coś innego w takim mieszkaniu. Im więcej obserwujących, tym na pewno lepiej.

Piotr Hryniewicz: Ja z kolei raczej ostrożnie bym podszedł do porad osób z rodziny, bo od rodziny będziemy oczekiwać, że powie nam coś za darmo. Ta osoba może nam mniej więcej oszacować koszty plus minus 30%, co może rzutować na cenie plus minus kilka-kilkanaście tysięcy w jedną czy w drugą stronę. Więc myślę, że lepiej byłoby skorzystać nawet z fachowca, któremu będzie trzeba zapłacić za taką wizytę czy oszacowanie kosztów, ale mieć pewność, że jest to profesjonalista w swojej dziedzinie…

Michał Szafrański: … Tak, zdecydowanie tak. I jeszcze jedną rzecz bym dodał. Jest spora różnica między oglądaniem mieszkań, które kupujemy na rynku wtórnym, a dokonywaniem, np. odbioru mieszkania od dewelopera, kiedy przejmujemy mieszkanie, które było dla nas budowane. Wtedy na zupełnie inne aspekty zwracamy uwagę, no i inaczej podchodzimy do oceny stanu tego mieszkania, w zależności od tego, jaki standard był uzgodniony z deweloperem.

W tym przypadku zdecydowanie warto posiłkować się po prostu pomocą inspektora budowlanego, który potrafi zweryfikować, czy to mieszkanie, które deweloper nam oddaje, spełnia standardy zawarte w umowie. I to sprowadza się w najprostszym przypadku do tego, że bierzemy tzw. łatę, czyli 2-metrową listwę, którą przykładamy w rożnych miejscach mieszkania: do ścian i wylewek betonowych w poszczególnych pomieszczeniach, i sprawdzamy, czy są one po prostu równe, i czy trzymają poziom (sprawdzając to poziomicą).

Zatem zupełnie inaczej podchodzimy do kupowania mieszkania na rynku wtórym, które na przykład przeznaczymy do kompletnego remontu, a inaczej do odbioru teoretycznie nowego mieszkania.

Piotr Hryniewicz: Tak, zgadzam się.

Michał Szafrański: OK, przejdźmy w takim razie do następnego pytania. Zadał je Janosik444, który pyta: „Wynajmować czy kupować na kredyt? Przykładowo, wynajmuję pokój w mieszkaniu 3-pokojowym w Warszawie, od razu zaznaczam, że w mieszkaniu panuje rodzinna atmosfera, co jest efektem samodzielnego doboru pozostałych współlokatorów i taki układ bardzo mi odpowiada. Ogromną zaletą są nieduże koszty miesięczne, wynoszące około 800 zł, oszczędności inwestuję kumulując kapitał na zakup mieszkania w przyszłości za gotówkę (trochę mi jeszcze do tego brakuje) lub na kredyt. W podobnej sytuacji żyje bardzo wiele osób i zadają sobie identyczne pytanie. Jak obliczyć, co się bardziej opłaca?

Wiadomo, każda sytuacja jest inna, ale w każdej występuje kilka obligatoryjnych czynników jak np. zdolność kredytowa, kwota kredytu, czas spłaty, koszty kredytu, koszty wynajmu. Dochodzi również dużo zmiennych, jak wartość ceny mieszkań lub inflacja. Oba rozwiązania, czyli wynajmowanie mieszkania i kupienie na kredyt, mają również swoje wady i zalety np. mobilność przy wynajmie itp.

A więc, co się bardziej opłaca, wynajmowanie cudzego mieszkania i mieszkanie w nim czy kupowanie na kredyt?”

Piotr Hryniewicz: Michale, myślę, że ten temat i to pytanie są idealne, żebyś przygotował kolejny wpis na blogu, ponieważ ty to zrobisz tak szczegółowo, że naprawdę nie będzie się do czego przyczepić. Już widzę oczami wyobraźni właśnie takie tabelki, w których można sobie wpisać: jakie mam obecne koszty, ile może mnie kosztować mieszkanie, bo to będzie zależało od tego, gdzie mieszkanie wynajmujemy i jakie koszty ponosimy rzeczywiście. Janosik pisze, że ma nieduże miesięczne koszty w wysokości ok. 800 zł, ale czy to są koszty tylko czynszu czy koszty łącznie z opłatami? Warto Michale byłoby się zastanowić, jak będziesz miał trochę wolnego czasu, i zrobić taki naprawdę obszerny wpis na blogu, łącznie z jakimś arkuszem kalkulacyjnym, w którym będzie sobie można to wyliczyć. Oczywiście to tylko moja sugestia.

Natomiast odpowiadając na pytanie „wynajmować czy kupować na kredyt?”, to ja bym to połączył. Idąc tutaj śladem myśli Harva Ekera, który mówi właśnie, że nie albo to, albo to, tylko i to, i to, czyli i wynajmować i kupować na kredyt. Tzn. wynajmować mieszkanie cudze, w którym mieszkamy, ale kupić mieszkanie na kredyt, które będziemy wynajmować komuś innemu. Dzięki temu będziemy też budować zdolność kredytową i będziemy mogli kupować kolejne mieszkania. A kupując kolejne mieszkania i gromadząc tzw. dochód pasywny, w pewnym momencie - przy drugim, trzecim, może czwartym mieszkaniu – będziemy mogli kupić sobie mieszkanie, za które będą płaciły nam tamte pozostałe mieszkania.

Często osoby młode mają zdolność kredytową właśnie na zakup jednego mieszkania. Kupno tego mieszkania dla siebie może być tzw. strzałem w kolano, i później od razu kończy się inwestowanie. Kupiliśmy dla siebie, mieszkamy w fajnym mieszkaniu, bardzo ładnym, ale skończyło się nasze inwestowanie, i cóż możemy więcej zrobić? Natomiast kupując na kredyt, ale mieszkanie, które będziemy wynajmować, możemy z tego czerpać właśnie przychody, opodatkowywać je, budować zdolność kredytową i dalej - mieszkając przez jeszcze jakiś czas w wynajmowanym - właśnie zapewnić sobie możliwość kupna kolejnych mieszkań, które będą spłacały nam pozostałe mieszkania.

Michał Szafrański: Tak, tu zdecydowanie jeden wątek należy poruszyć - jest to nasze, powiedziałbym, emocjonalne podejście do tematu mieszkania w wynajmowanym mieszkaniu. O ile łatwo jest - będąc osobą młodą i „samotną” - taką decyzję podjąć, no to trochę się ta sytuacja komplikuje, kiedy żyjemy już wspólnie i mamy dzieci. Pod względem psychicznym możemy czuć dyskomfort mieszkając w cudzym mieszkaniu, ale jeżeli - tak jak powiedział Piotr - mamy cel i wiemy, po co to robimy, to akceptujemy myśl, że jest to okres przejściowy, chociaż być może trwający kilka lat. Wiemy, że kiedyś kupimy dla siebie mieszkanie, ale dopiero z tych przychodów, które wygenerują nam nasi najemcy.

Oczywiście wchodzi tutaj w grę wiele aspektów. Mogę taką analizę finansową jak najbardziej na blogu przeprowadzić i pewnie tego nie uniknę po tej deklaracji. Trzeba pamiętać, że istotne jest zarówno podejście finansowe, jak również ta strona emocjonalna, a także fakt, że takich decyzji często nie podejmuje się samodzielnie tylko wspólnie z najbliższymi.

No to przejdźmy do kolejnego pytania, które zadał Pedrito: „Załóżmy, że znaleźliśmy super mieszkanie w atrakcyjnej cenie, ale okazało się, że jest takie nie do końca „czyste” z punktu wiedzenia prawa. Jak wygląda proces zakupu takiego mieszkania z problemami? Jakie problemy są do przejścia, a jakie kategorycznie powinny dyskwalifikować dany lokal?”

Piotr Hryniewicz: Dyskwalifikować powinno, np. zadłużenie przekraczające wartość mieszkania. W takim przypadku mogłoby być nam rzeczywiście bardzo trudno dogadać się z wierzycielami, żeby kupić mieszkanie, płacąc za nie mniej niż oni mają swoich wierzytelności. Myślę, że zakup mieszkania - z zadłużeniem wynikającym z księgi wieczystej przekraczającym jego wartość - byłby bardzo ryzykowny, z dużym wykrzyknikiem - szczególnie dla osób początkujących i tych, które chcą kupić mieszkanie tylko dla siebie.

Natomiast w innym przypadku, jeśli są w KW jakieś ostrzeżenia, np. o służebności (czyli jeśli mamy wpis w dziale III KW), no to jest to kwestia negocjacji i rozmawiania ze sprzedającym, w jaki sposób możemy ten zapis wykreślić.

Michał Szafrański: …Dział trzeci księgi wieczystej, tak?

Piotr Hryniewicz: Tak, dział trzeci księgi wieczystej, tam gdzie są właśnie ostrzeżenia. Jeżeli jest tam wpisane na przykład dożywocie, to musimy zadbać o to, czy możliwe jest przeniesienie tego dożywocia na inny lokal.

Michał Szafrański: Przypomnijmy Piotrze, co to jest dożywocie, bo nie wszyscy mogli słuchać poprzedniej naszej rozmowy.

Piotr Hryniewicz: Dożywocie jest rodzajem służebności. Najłatwiej będzie wytłumaczyć to na konkretnym przykładzie: babcia chce podarować wnuczkowi swoje mieszkanie, ale dopóki żyje, to chciałaby tam mieszkać. Jednak żeby, po jej śmierci, wnuczek mógł to mieszkanie dostać, babcia robi darowiznę na wnuczka tego mieszkania, ale z zapisem w KW dożywocia, czyli dożywotniego korzystania z tego mieszkania. W tym momencie wnuczek nie może babci wyrzucić z mieszkania, mimo że babcia już je na niego przepisała, i mimo że to on jest formalnie jego właścicielem. Czyli kupując mieszkanie, z prawem dożywotniego przebywania w nim tej babci, powinniśmy ustalić, gdzie ta babcia się przeniesie i że na pewno zrzeknie się tego dożywocia, żebyśmy mogli kupić to mieszkanie z wyczyszczonym trzecim działem.

W czwartym dziale księgi wieczystej oznaczone są hipoteki. Tu najczęściej spotyka się wpisane jakieś zadłużenia związane albo z kredytem hipotecznym, albo z różnymi pożyczkami, kredytami. Może być tu nawet wpis dotyczący zakupu, np. maszyn czy sprzętów do firmy przez osobę, która w ten sposób zabezpieczyła kredyt firmowy na własnej nieruchomości.

Chodzi o to, żeby dogadać się z wierzycielami, którzy są wpisani w dziale czwartym KW, że w przypadku, gdy zostanie spłacony kredyt czy roszczenia, które są wpisane w księgę wieczystą, to oni się z niej wykreślą i księgę wieczystą będziemy mieli czystą. Najbezpieczniej byłoby dostać od nich tzw. list mazalny, który można złożyć w depozycie u notariusza. Można także zaprosić wierzycieli, żeby stawili się na akt notarialny i otrzymali tam od razu zwrot wierzytelności oraz złożyli poświadczony podpis, że zgadzają się na wykreślenie z księgi wieczystej.

Tak więc nie każde „nieczyste” mieszkanie jest złe. Na pewno warto jest w takim przypadku współpracować z prawnikiem, który pomoże nam to formalnie ogarnąć, wiedząc kto później będzie reprezentował jakiego wierzyciela i czy rzeczywiście ta reprezentacja jest prawidłowa. Zatem jeśli kupujemy mieszkanie, które ma jakieś zadłużenia, których być może nie będziemy w stanie w jakiś łatwy sposób wykreślić jednym aktem notarialnym, to zawsze warto skonsultować całą sytuację z prawnikiem, żeby nie popełnić jakiejś “skuchy”.

Michał Szafrański: Święta racja. Istotne jest tutaj też to, że zazwyczaj takie mieszkania z problemami są w atrakcyjnych cenach. Tak więc często poświęcenie jakiegoś dodatkowego czasu czy nerwów przy tych pierwszych transakcjach, wynagradzane jest tym, że kupujemy mieszkanie w rzeczywiście dobrej cenie, która jest dużo niższa niż cena rynkowa.

Piotr Hryniewicz: Tak, zdecydowanie.

Michał Szafrański: Pedrito zadał nam jeszcze jedno pytanie. Myślę, że to dosyć gorący temat, czyli kupno mieszkania bez pośrednika versus kupno mieszkania z pośrednikiem. Pedrito słusznie zauważa, że płaci kilkutysięczną prowizję przy takiej transakcji, ale przecież nie tylko za to, że ktoś nam znalazł mieszkanie i pośredniczył. Pyta: „Na jakie usługi możemy liczyć ze strony pośrednika w ramach tej prowizji i ile można ewentualnie zaoszczędzić na kupnie mieszkania bez pośrednika oraz o co musimy wtedy zadbać sami?”

Piotr Hryniewicz: Tak, o tym wspominaliśmy już w poprzedniej rozmowie. Dobrze jest ustalić z pośrednikiem, co za ustaloną prowizję mógłby dla nas zrobić, a więc kwestie: sprawdzenia księgi wieczystej, udania się (np. przed samym aktem notarialnym) do sądu i odebrania najświeższego wypisu z księgi wieczystej, czy udania się do urzędu miasta do wydziału meldunkowego, aby dowiedzieć się czy nikt nie jest w mieszkaniu zameldowany, a później np. przepisania prądu, gazu, otrzymania zaświadczeń ze spółdzielni o niezaleganiu z żadnymi opłatami. Nam, jako że nie jesteśmy stroną, będzie bardzo ciężko to uzyskać, a pośrednik może nam takie rzeczy - mówiąc kolokwialnie - załatwić, czyli zdobyć dla nas te dokumenty, które są potrzebne. Może zawozić dokumenty i konsultować się z notariuszem.

Tyle że w przypadku pośrednika, trzeba mieć do niego zaufanie! Jeżeli nie mamy jeszcze zaufania, bo jest to nowy pośrednik i osoba zupełnie nam nieznana, to i tak należałoby po prostu to wszystko przeprowadzić samodzielnie, żeby mieć pewność. Mieliśmy już kilka przypadków, gdzie pośrednicy nie zachowywali tej należytej staranności i popełnili sporo błędów, które kosztowały nas pieniądze. Oczywiście można starać się odzyskać te pieniądze z ich ubezpieczenia, ale lepiej zapobiegać niż leczyć, czyli lepiej byłoby mimo wszystko nie mając zaufanego pośrednika pewne formalności sprawdzić samemu.

Czy pośrednik zasługuje na te kilka tysięcy prowizji? Moim zdaniem w większości przypadków nie. Jeżeli sami znaleźliśmy mieszkanie, ale ma je akurat jakiś pośrednik, z którym powinniśmy podpisać umowę pośrednictwa i zapłacić mu prowizję, to absolutnie się wtedy nie zgadzam, żeby tą prowizję mu płacić. Natomiast jeśli damy zlecenie pośrednikowi, żeby znalazł dla nas konkretną nieruchomość, która ma takie a takie parametry czy funkcjonalności, i my w międzyczasie będziemy sobie mogli chodzić do pracy albo zajmować się czymś, co lubimy, a on to rzeczywiście wykona, no to wtedy umówmy się, jakieś wynagrodzenie mu się należy. Zwłaszcza jeśli możemy nieruchomość skredytować, czyli w tym momencie dostać pieniądze z banku, które zapłacimy właśnie pośrednikowi, no to aż tak mocno nie będzie nas “bolało”.

Michał Szafrański: No mi niestety nie udało się jeszcze znaleźć takiego pośrednika, do którego miałbym pełne zaufanie. Tak że jeśli jest ktoś chętny z Warszawy, słucha tego podcastu i jest bardzo dobrym pośrednikiem, to zdecydowanie zapraszam do współpracy.

Kilka osób zadało mi bardzo zbliżone pytania dotyczące trudnych wyborów i dylematów: „Czy kupić mieszkanie w nowym bloku, w kamienicy czy w bloku z wielkiej płyty, oraz czy kupowanie mieszkania np. w kamienicy, która jest z połowy ubiegłego wieku, to generalnie dobry czy ryzykowny pomysł?”

Co byś nam tutaj Piotrze doradził?

Piotr Hryniewicz: Ja generalnie kupuję liczbami, czyli staram się wykorzystywać tutaj kalkulator, analizy Excela, żeby sprawdzić, czy rzeczywiście dana transakcja jest dla mnie dobra. Nie kupuję emocjami, nie kupuję oczami, więc tak naprawdę nie ma dla mnie znaczenia, czy mieszkanie jest w kamienicy, czy w 10-piętrowym bloku, czy jest to wielka płyta. Ważny jest po prostu potencjał, jaki to mieszkanie w sobie ma i oczywiście cena.

Dla mnie nie ma znaczenia lokalizacja-lokalizacja-lokalizacja, czyli ta mantra powtarzana przez amerykańskich inwestorów. Spotykając się z wolnymi finansowo inwestorami, którzy z sukcesami inwestują właśnie na polskim rynku, wszyscy oni powtarzają, że jednak najważniejsza jest cena. Nie tylko cena zakupu, ale też inne aspekty związane z ceną, czyli cena wynajmu i wysokość kosztów takiego mieszkania.

Nasz wybór czy to będzie kamienica, mieszkanie w wielkiej płycie, czy nowe budownictwo, musi się ściśle wiązać z celem, jaki chcemy osiągnąć, czyli tym, do czego ma służyć nam to mieszkanie.

Trzeba zadać sobie pytanie, czy ma być to mieszkanie dla nas, czy chcemy je kupić jako inwestycję na wynajem.

Dam ci taki przykład Michale z 2001 roku (czyli 12 lat temu), bo myślę, że to będzie dobry przykład, który pokaże również wpływ czasu na te nieruchomości. A więc w 2001 roku kupiliśmy z żoną w Poznaniu 74 metrowe 4-pokojowe mieszkanie, za które zapłaciliśmy 113 tys. zł. Było ono w wielkiej płycie z lat 80-tych. W tym samym czasie nasi znajomi kupowali mieszkanie 42 metrowe w nowym budownictwie. Piękne budynki, piękne mieszkanie, dwa pokoje (w tym pokój przejściowy) za 125 tys. zł. I jak my kupowaliśmy właśnie to nasze mieszkanie w wielkiej płycie, to znajomy przyniósł mi Forbesa, w którym było napisane, że „wielka płyta to już jest tragedia”.

Michał Szafrański: …Tak, tak, od wielu lat już o tym słyszymy…

Piotr Hryniewicz: …Mówiło się wtedy, że wielka płyta będzie 5% rocznie taniała, a nowe budownictwo 10% rocznie rosło, tak? Ja kupiłem za 113 wielką płytę, on kupił za 125 nowe budownictwo. Myślę, że teraz moja wielka płyta, gdybym chciał ją spieniężyć, sprzedałaby się za ok. 300 tysięcy zł (74 metrowe mieszkanie w Poznaniu). Natomiast mój znajomy spokojnie mógłby liczyć na jakieś 8 tysięcy zł za metr kwadratowy, czyli za te jego 40 metrów wyszłoby teraz jakieś 320 tysięcy.

Jak sobie policzymy, tak na szybko nawet, to ta stopa zwrotu, czyli wzrost wartości nieruchomości, jest prawie identyczny, więc po 12 latach rynek zweryfikował te przewidywania. To, że wielka płyta miała 5% tanieć, a nowe budownictwo drożeć, nie ma zupełnie żadnego znaczenia. Myślę, że trzeba kupować jakby dzisiejszy potencjał i możliwości, a nie coś, co ktoś nam mówi, że „no ale wielka płyta to się kiedyś zawali, a nowe budownictwo to będzie przez 50 lat jeszcze w miarę dobre”. Trudno tutaj to ocenić. Ja bym kupował mieszkanie po prostu na dzień dzisiejszy, patrząc na możliwości i potencjał dzisiejszych czasów.

Michał Szafrański: Mówisz Piotrze jak wytrawny inwestor. Dokładnie tak się powinno działać.

Nie mniej jednak, jeśli ktoś kupuje mieszkanie dla siebie, to jednak kupuje je emocjami. Więc jeśli słyszymy i czytamy, że bloki z wielkiej płyty już dogorywają i za chwilę zaczną się walić itd. itp., no to te emocje gdzieś tam wkraczają.

Kupując mieszkanie i biorąc kredyt na 30-35 lat, pytania: co z tym blokiem będzie za te kilkanaście czy kilkadziesiąt lat, czy on w ogóle będzie jeszcze stał, muszą się pojawić. I tutaj prawda jest taka, że nikt nam na te pytania nie odpowie. Dopóki te bloki nie zaczną się rzeczywiście walić, to tego typu przepowiednie mogą mieć uzasadnienie jedynie teoretyczne.

Piotr Hryniewicz: A może nowe budownictwo zacznie się prędzej sypać...?

Michał Szafrański: Wszystko być może. To jest właśnie dobre pytanie.

Zresztą takie pytanie tutaj kolejne również się pojawia i od razu do niego nawiążę. Osoba o nicku Najlepsze Lokaty Bankowe zapytała: „Z jakiego okresu mieszkania najlepiej kupować? Wcześniej byłam przekonana, że im nowsze tym lepiej, jednak ostatnio słyszałam, że najlepiej kupować mieszkanie sprzed roku 2007, bo wtedy jakość była o wiele lepsza i te mieszkanie były wykonane solidniej, a teraz ponoć to wszystko jest budowane na szybko i po kosztach”.

Piotr Hryniewicz: To pytanie skojarzyło mi się z filmem Armageddon, w którym Bruce Willis i Liv Tyler lecą razem rakietą w kierunku meteora czy meteorytu (nie wiem, jak jest poprawnie). I Bruce Willis mówi: „pomyśl sobie, że lecimy rakietą, którą zbudowała firma, która była najtańsza”.

Michał Szafrański: Tak, tak. “Pomyśl sobie, że lecimy rakietą, której części połączone są 30 tysiącami nitów, a dostawca tych nitów wygrał ten kontrakt, ponieważ był najtańszy.”

Piotr Hryniewicz: Dokładnie, dokładnie. Więc tutaj może być wiele racji, ale myślę, że zależy to też od dewelopera. Są deweloperzy, którzy rzeczywiście budowali i będą budować solidnie, i to niezależnie czy było to 10 czy 20 lat temu, czy w tej chwili.

Wciąż jednak pojawiają się deweloperzy, tacy jednosezonowi czy kilkusezonowi, którzy po prostu będą chcieli na tym boomie zarobić dużo pieniędzy, i tutaj słusznie koleżanka o nicku Najlepsze Lokaty Bankowe wspomina o 2007 roku. Kiedy ten boom na nieruchomości rzeczywiście wystartował pełną parą, często podczas rozmów w banku słyszałem, że firmy krawieckie zmieniają swoją działalność gospodarczą na deweloperską i budują mieszkania, więc rzeczywiście może być tutaj różnie.

Moim zdaniem wielka płyta ma duży potencjał ze względu właśnie na lokalizację. Na to, że bardzo często właśnie jest bezproblemowa komunikacja, że jest podpięta do miejskiego cieplika, więc nie ma problemu później z wynajmem takich nieruchomości, zarządzaniem nimi itd. Tak że wszystko trzeba przeliczyć, ale generalnie nie bałbym się żadnej nieruchomości czy to będzie nowa, czy to będzie kamienica, czy wielka płyta. Trzeba po prostu ocenić sobie samodzielnie potencjał i wyliczyć czy daną nieruchomość opłaca nam się kupić.

Oczywiście też Michale to, co powiedziałeś o tych emocjach - czyli jeśli znajdą się ludzie, którzy uwielbiają kamienice, ten styl, wysokie pomieszczenia, to oni i tak będą chcieli mieszkać tylko w kamienicy, natomiast inne osoby, które chcą mieć dostęp do pełnej infrastruktury, mieć blisko market, przedszkole, szkołę, łącznie z dobrą komunikacją, mogą wybrać właśnie wielką płytę. Ktoś kolejny będzie chciał po prostu mieć nowe budownictwo, bo woli zapłacić dużo więcej za coś nowego, mimo że - tak jak z samochodem wyjeżdżającym z salonu - już na “dzień dobry” traci na wartości. Kupując nowe nieruchomości, które może nie do końca są tyle warte, płacimy za tą nowość, za komfort i za ten zapach świeżości.

Tak więc dla każdego znajdą się odpowiednie nieruchomości.

Michał Szafrański: Jasne. Tu w zasadzie Marcin też ma pytanie, które tematycznie nawiązuje do tego kupowania starszych mieszkań, starszych nieruchomości. Marcin pyta o “problemy z zakupem mieszkania własnościowego i założeniem księgi wieczystej w budynku, co do którego toczy się postępowanie administracyjne o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego”. Tutaj chodzi mu o roszczenia dawnych właścicieli nieruchomości wywłaszczonych dekretem Bieruta. Marcin zwraca uwagę, że w Warszawie jest wiele takich nieruchomości. Osoby zainteresowane mogą sobie o tym poczytać na stronach urzędu miasta. I pytanie: czy tutaj, w jakiś sposób, da się to rozpoznać, zabezpieczyć się przed tym?

Piotr Hryniewicz: Ja nie znam rynku warszawskiego, więc odniosę to do rynku poznańskiego. Tutaj też mieliśmy dość sporo takich spraw i też się tym interesowałem. Chodzi tak naprawdę o te grunty, na których zostały postawione te budynki i w tym momencie, jeżeli spółdzielnia nie zrealizowała celu wywłaszczenia i na tym gruncie, np. nie postawiono budynku, bloku czy innej infrastruktury danego osiedla, no to w tym momencie taki właściciel mógł odzyskać pewne grunty, ale tak naprawdę nie odzyskiwał tych gruntów. Miasto dawało mu tylko po prostu jakieś odszkodowanie. Zostawało mu to bardzo często sprzedawane, więc tu jest sprawa dość skomplikowana.

Tego typu sprawy zawsze konsultowałbym z prawnikiem. Nauczyłem się już, że przy nieruchomościach, przy cenach tych nieruchomości, konsultacja prawnika, za którą trzeba zapłacić i kilkaset złotych za to, żeby on się zapoznał z dokumentami, czy żeby gdzieś zadzwonił, czy coś sprawdził, czy wy-google-ował, jest tak cenna i potrzebna, że jej koszty są nieporównywalnie mniejsze od potencjalnego ryzyka. To byłaby taka pozorna oszczędność decydując się działać samodzielnie, a nie korzystać właśnie z porady prawnej. Więc w tym przypadku wolałbym właśnie oddać to prawnikowi, żeby on potwierdził czy warto taką nieruchomość kupować czy nie.

Michał Szafrański: Zdecydowanie warto się posiłkować ekspertami - tu się całkowicie zgadzam.

Marcin zadał jeszcze jedno pytanie dotyczące wymogu posiadania świadectwa charakterystyki energetycznej przez właściciela mieszkania. Zwraca uwagę, że - zgodnie z prawem - takie świadectwa są wymagane od ponad 4 lat z obrocie nieruchomościami, zarówno na rynku pierwotnym, jak i wtórnym. A mało kto jest tego świadomy do momentu, w którym stawia się u notariusza i przystępuje do podpisania aktu notarialnego. Możesz to jakoś skomentować?

Piotr Hryniewicz: Tak, rzeczywiście taki wymóg posiadania świadectwa charakterystyki energetycznej istnieje, natomiast w budynkach wielomieszkaniowych stosuje się podczas aktów notarialnych takie oświadczenie, że sprzedający nie posiada takiego świadectwa charakterystyki, a kupujący nie żąda od niego tego świadectwa. Ale fakt jest faktem, że dopiero przeważnie u notariusza jest to stronom wyjaśniane, tak jak tutaj słusznie Marcin zauważył, że musi być w akcie zapis tego właśnie dotyczący, że sprzedający nie posiada, a kupujący nie żąda tego świadectwa.

Michał Szafrański: I to w zupełności wystarcza do zawarcia aktu notarialnego?

Piotr Hryniewicz: Na dzień dzisiejszy tak. No zresztą notariusz jest urzędnikiem państwowym i musi nas reprezentować i wszystko robić zgodnie z prawem, więc nie ma się za bardzo czym przejmować. Dotyczy to szczególnie właśnie tych budynków wielorodzinnych, wielomieszkaniowych. W przypadku domów, czy takich budynków wolnostojących, oczywiście jest zupełnie inna sytuacja.

Michał Szafrański: Tak, dokładnie. Aczkolwiek prawo też wymaga, żeby każdy nowy budynek już takie świadectwo posiadał, więc jeżeli podpisujemy akt notarialny, przejmując mieszkanie od dewelopera, no to już takie świadectwa energetyczne są dołączane.

Piotr Hryniewicz: Oczywiście.

Michał Szafrański: OK, to przejdźmy do kolejnego pytania, która zadała nam Diana. Diana chciałaby się dowiedzieć – „ile kosztowałoby mieszkanie, które się kupuje od dewelopera, kiedy jeszcze nie jest ono wybudowane, a jaki jest porównywalny koszt takiego mieszkania gotowego w stanie surowym?” I tutaj Diana w szczególności zastanawia się, czy kupno mieszkania z takim wyprzedzeniem daje jakąś oszczędność na etapie dziury w ziemi powiedzmy, tak?

Piotr Hryniewicz: Tak. To rzeczywiście jakby cofnąć się troszeczkę w czasie, przed boomem rzeczywiście to miało znaczenie, jak galopowały ceny, to kupując dziurę w ziemi mogliśmy zapłacić powiedzmy 3-4 tysiące za metr kwadratowy, na etapie surowego czy prawie surowego stanu mogliśmy już zapłacić 4, 5 czy 6 tysięcy za metr kwadratowy, a odbierając, kupując mieszkanie już gotowe, które deweloper już miał, ale oczywiście już często nie było takich mieszkań. Ale gdyby miał, no to w tym momencie trzeba by zapłacić pewnie 6 czy 7 tysięcy za metr kwadratowy. Więc myślę, że kiedyś miało to sens.

W tej chwili deweloperzy posiłkują się kredytami. Te kredyty nie są drogie i nie kojarzę takiej sytuacji, żeby można było, np. nie wiem, z 30% upustem kupić mieszkanie już teraz, niż właśnie odebrać je już takie w stanie deweloperskim.

Na dzień dzisiejszy deweloperzy prześcigają się albo w rabatach albo w dodatkowych usługach, które mogą świadczyć, np. wykończenie mieszkania czy dodatkowy garaż, żeby te gotowe mieszkania, które mają, w ogóle sprzedać. Więc na dzień dzisiejszy chyba nie ma takiej oszczędności, jeżeli chodzi o wyprzedzenie zakupu o kilka miesięcy czy tak o rok czy półtora.

Michał Szafrański: Dokładnie. Też mi się tak wydaje. I tu nawet patrząc na to, jak te nowe inwestycje są sprzedawane, to jedyną korzyścią z takiego wcześniejszego zakupu jest to, że mamy większy wybór mieszkań, czyli wybieramy to, co nam pasuje. Później ten wybór na pewno będzie znacznie ograniczony, ale rzeczywiście jest tak, że jeśli deweloperowi zostają ostatnie niesprzedane mieszkania, to wtedy można je nabyć z dużym dyskontem, bo zależy mu już na zamknięciu tej inwestycji…

Piotr Hryniewicz: Tak.

Michał Szafrański: OK. Teraz Magda zadaje nam pytanie dotyczące tego „jak ocenić wartość mieszkania, jak stwierdzić czy rzeczywiście natrafiliśmy na okazję cenową?”. Zwraca też uwagę, że na tym trzeba się chyba dobrze znać, bo sama cena za metr kwadratowy mieszkania nie wystarczy. Liczy się jeszcze jakość mieszkania. I tu Magda pyta „czy zamawiać operat szacunkowy, czy może kierować się operatem sporządzonym przez sprzedającego”, który przecież może być stary i nieaktualny. I zauważa, że zamówienie nowego operatu jest po prostu kosztowne.

Piotr Hryniewicz: To wracamy znowu do operatu szacunkowego, czyli usług rzeczoznawcy. Stary operat oczywiście może być nieaktualny. Jeśli mamy możliwości redukcji ceny, to operat sprzed 2-3 miesięcy może być przydatny i stale aktualny. Natomiast operat sprzed roku, dwóch, trzech, a nawet więcej rzeczywiście będzie zapewne bardzo przeszacowany.

Do czasu tego boomu, kiedy osiągnęliśmy szczyt „bańki nieruchomości”, rzeczywiście nieruchomości były bardzo, bardzo drogie. W tej chwili mamy już redukcję cen. Oczywiście ceny nie wróciły i nigdy nie wrócą do cen sprzed tego okresu. Nadal jest - w porównaniu do roku 2005 czy 2006 - ponad 2 razy drożej, ale mimo wszystko te ceny są niższe niż w roku 2009 czy 2010.

Zatem - moim zdaniem - warto może nie tyle zamawiać operat szacunkowy (bo takowy jest potrzebny jedynie jako dokument oficjalny do banku), ale zdecydowanie warto porozmawiać z rzeczoznawcą i “kupić” od niego istotne dla nas informacje. Czyli nie płacimy za operat szacunkowy 600 czy 1000 złotych, tylko płacimy 200-300 złotych za informację, ile taka nieruchomość rzeczywiście w dzisiejszych cenach transakcyjnych jest warta i jaka jest (ta rzeczywista dla danej okolicy) cena metra kwadratowego.

Dla przykładu: sprzedawałem w 2010 roku 17-metrowe mieszkanie za 134 tysiące złotych, i rzeczywiście znalazł się klient, który przeliczył sobie cenę za metr kwadratowy i powiedział: „Pan oszalał! 134 tysiące złotych to jest cena, jak w nowym budownictwie”. Ja mówię na to, że tutaj za 134 ma całe mieszkanie, małe, ale całe. „Za taką kwotę pan w nowym nic w ogóle nie kupi”.

Najmniejsza kawalerka 30-metrowa kosztuje ponad 200 tysięcy, więc tutaj nie było problemu, żeby znaleźć końcowego klienta, ale zdarzają się ludzie, którzy przeliczają na metr kwadratowy, który tak naprawdę niczego nie wskazuje, chyba że mamy dokładne porównanie tzw. jabłka z jabłkiem. Jeśli wiemy, że mieszkania są w takim samym budownictwie, mają ten sam standard, podobną lokalizację i metraż, to w tym momencie możemy porównywać ceny metra kwadratowego.

Tak więc ocena mieszkania powinna bardziej dotyczyć jego potencjału. Często się zdarza, że na mieszkaniowych portalach internetowych nie możemy znaleźć mieszkania w niskiej cenie. Trzeba jednak pamiętać, że wszystkie te ceny ofertowe, które się tam znajdują, są o 20, 30, 50, 100 tysięcy wyższe. Mogą też tam być informacje o okazjach, ale zawsze trzeba się temu bliżej przyjrzeć, sprawdzić stan prawny, czy nie jest to mieszkanie z problemami, a jeżeli jest z problemami to z jakimi, czy jesteśmy w stanie się z nimi uporać.

Tak że operat szacunkowy to dopiero tak naprawdę potrzebny jest do banku jako dokument oficjalny, ale sprawdzenie i rozmowa z rzeczoznawcą - jak najbardziej są wskazane, bo koszty poniesione przy zakupie złej inwestycji są zupełnie niewspółmierne z zapłatą za właściwą opinię rzeczoznawcy.

Michał Szafrański: To ja też się dołączę tutaj do tych argumentów, które stosujesz. Powiem, że w naszym przypadku przygotowana przez rzeczoznawcę taka szacunkowa ocena kosztowała 350 złotych, ale dzięki niej nie kupiliśmy mieszkania, które planowaliśmy, bo okazało się, że wbrew pozorom ta cena, która wydawała się nam atrakcyjna, wcale tak atrakcyjna nie była, biorąc pod uwagę ten konkretny rejon. Tak więc te wyceny mogą pomóc zweryfikować coś pozytywnie lub negatywnie. No i szkoda by było kupić mieszkanie w celach inwestycyjnych tylko po to, żeby się przekonać, że nie jesteśmy w stanie sprzedać go z takimi założeniami, jakie poczyniliśmy.

Piotr Hryniewicz: Tak, zdecydowanie zgadzam się.

Michał Szafrański: Tu bardzo istotne pytanie zadał nam też Kamil. Myślę, że wiele osób mierzy się też z podobnymi dylematami planując swoją inwestycję. Kamil pyta: „Jak sprawdzić czy w sąsiedztwie nie będzie w przyszłości żadnej uciążliwej działalności albo jakiejś hodowli zwierzątek?”

Piotr Hryniewicz: Czyli wracamy do nowego budownictwa i kupujemy mieszkanie gdzieś, gdzie jeszcze nie wszystko jest zagospodarowane. Można spróbować sprawdzić to w planach zagospodarowania przestrzennego lub w studium zabudowy, jakie możliwości tam będą.

Natomiast pamiętam sytuację, kiedy deweloper sprzedawał jakieś swoje nieruchomości pokazując na las czy jakieś pola i mówiąc, że „tutaj zawsze będzie pole, bo tutaj nie ma w ogóle żadnego planu itd.” I rzeczywiście tego planu w tamtym momencie nie było, ale 3 lata później okazało się, że pojawiły się nowe władze i powstały nowe inwestycje (tam akurat inne budynki mieszkalne). I dobrze, że była to tylko mieszkaniówka, a nie jakaś przemysłówka czy coś innego uznawanego za jakąś tam działalność uciążliwą.

Najbezpieczniej jest kupić coś, co już istnieje. Wtedy wiemy na pewno, co w danym miejscu kupujemy, bo widzimy jego sąsiedztwo. Z nowym budownictwem wiąże się zawsze jakieś ryzyko. Można sprawdzić plany zagospodarowania przestrzennego, czy studium, ale może się zdarzyć, że takiego planu po prostu nie ma lub jest w przygotowaniu. Tak więc nigdy takiej gwarancji chyba nie uzyskamy.

Michał Szafrański: Tak. Często są też planowane jakieś trasy szybkiego ruchu, obwodnice itd. Tak jak tutaj w Warszawie mamy sytuację na Ursynowie. Ale pytanie, kiedy tak naprawdę się ta dana inwestycja wydarzy albo na przykład czy przypadkiem trasa tej inwestycji nie zostanie jednak zmodyfikowana, to jest bardzo trudne do przewidzenia.

Marit zadała nam jeszcze jedno pytanie, które dotyczy transakcji wiązanej. Marit pyta: „W jaki sposób przeprowadzić transakcję kupna nowego mieszkania płacąc za nie środkami uzyskanymi ze sprzedaży mieszkania aktualne zajmowanego? Czy to w ogóle jest możliwe? Jak przeprowadzić technicznie taką operację, i jak pogodzić ze sobą to, że środki za zakup nowego będą dopiero po sprzedaży starego? O jakiej treści spisać umowy w takiej sytuacji? Z reguły kupowane mieszkania są w stanie deweloperskim, w jakim stanie zagwarantować sobie czas na remont, żeby nie wyprowadzić się od razu z aktualnie zajmowanego mieszkania? Czy to w ogóle jest możliwe? Może uda się jakoś rozwikłać ten problem?”

Piotr Hryniewicz: Hmmm… Niezależnie od tego, czy jest to stan deweloperski czy rynek wtórny, to jakiś remont zawsze może się trafić. Mamy więc mieszkanie i kupujemy nowe, ale inne mieszkanie. Zatem musimy znaleźć takiego kupującego, który zgodzi się zapłacić za nie wcześniej. Będzie miał on wtedy oczywiście odpowiednie roszczenie wobec nas a my możemy jeszcze w tym mieszkaniu mieszkać.

Bardzo podobną sytuację mieliśmy w kawalerce w Poznaniu, gdzie właściciele chcieli jeszcze przez 2 miesiące pozostać w mieszkaniu. Kupiliśmy od nich to mieszkanie, zapłaciliśmy im całą kwotę i po prostu wynajęliśmy im to mieszkanie, czyli oni stali się na okres 2 miesięcy naszymi najemcami. Otrzymane od nas pieniądze mogli sobie przeznaczyć właśnie na zakup nowego mieszkania i remont.

Tak więc myślę, że jest to możliwe i nie powinno być zbyt trudne.

Oczywiście trzeba znaleźć przede wszystkim odpowiedniego kupującego, bo nie wszyscy zgodzą się na te dwie rzeczy na raz tzn.: na zapłatę od razu całej kwoty i na nasze pozostanie w mieszkaniu przez jakiś czas. To jest jednak kwestia negocjacji i zaproponowania albo obniżenia ceny, albo właśnie podpisania umowy najmu.

Michał Szafrański: Do ugrania, jak najbardziej.

Piotr Hryniewicz: Zdecydowanie tak.

Michał Szafrański: Ja mam jeszcze trochę inny punkt widzenia na to, co Marit napisała. Pyta tutaj m.in. o zakup mieszkania od dewelopera, więc ja bym zwrócił uwagę jeszcze na taki aspekt, że deweloper sprzedający mieszkanie będzie najprawdopodobniej bardziej zainteresowany tym, żeby poczekać aż klient mu zapłaci.

Nawet mówi się o tym, że deweloperzy są skłonni wynajmować nowe mieszkania potencjalnym przyszłym klientom, czyli nie żądać od nich zapłaty, np. przez okres pół roku. Dopiero po tym czasie klienci płacą za to mieszkanie, w którym przetestowali już sobie, jak się mieszka. I tutaj - jeśli sytuacja dotyczyłaby akurat takiego dewelopera - możemy takie mieszkanie urządzić pod siebie, przeprowadzić się do niego, zacząć w nim mieszkać i dopiero wtedy sprzedać swoje stare mieszkanie, a jednocześnie deweloper powinien być zainteresowany, żeby poczekać na to, aż mu za to mieszkanie zapłacimy.

Od strony prawnej pewnie to wymaga konsultacji z prawnikiem, ale w przypadku deweloperów - to już wcześniej Piotrze rozmawialiśmy o tym - zdecydowanie każdą umowę podpisywaną z deweloperami warto skonsultować z prawnikiem, żeby mieć zabezpieczone swoje interesy. Ale generalnie wygląda na to, że od strony prawnej jak najbardziej da się to ograć.

Piotr Hryniewicz: Tak. Musielibyśmy przeanalizować sobie konkretny przypadek, tak żebyśmy wiedzieli dokładnie, jakie mieszkanie sprzedajemy, jakie mieszkanie kupujemy, ale nie widzę jakichś większych z tym problemów.

Michał Szafrański: Świetnie. No to ostatnie pytanie od Piotra, Twojego imiennika. Piotr pyta: „Przeglądając oferty widzę czasem, że dwa podobne do siebie mieszkania położone dosłownie pół kilometra od siebie mają bardzo różny czynsz np. różnica w jednym mieszkaniu jest 400 zł, w drugim mieszkaniu jest 700 zł. Na pierwszy rzut oka nie widać skąd ta różnica się bierze, żadne z mieszkań nie jest położone na strzeżonym osiedlu itp. Z czego to może wynikać? Czy wysokość czynszu powinna być brana pod uwagę przy zakupie czy to dla siebie, czy pod wynajem?”

Piotr Hryniewicz: Tak, wysokość czynszu trzeba zawsze brać pod uwagę, bo jest to nasz koszt albo koszt, którym będziemy, np. obciążać najemcę (jeśli czynsz jest wysoki, będzie mniej nam zostawało).

Z mojego doświadczenia wiem, że różnice w wysokości czynszu bardzo często wynikają ze zużycia. Najczęściej właśnie tak jest. Wiemy, że woda zawarta jest w czynszu, ale jej zużycie zależy od potrzeb mieszkańców. Tak więc samotny starszy pan, który z wody korzysta codziennie napełniając sobie dzbanuszek i raz w miesiącu robi sobie kąpiel, zapłaci na pewno mniejszy czynsz niż rodzina z czwórką małych dzieci, gdzie prania odbywają się 2 razy dziennie, na okrągło chodzi zmywarka, a kąpiele dzieci pochłaniają dwie 150 litrowe wanny wody.

Tak więc zużycie wody może być bardzo duże, a szczególnie widać to właśnie tam, gdzie te czynsze są wyższe i cena ciepłej wody też bywa bardzo wysoka - stąd może się brać duża różnica.

Mogą być też inne koszty, dlatego zawsze warto sprawdzić i porównać czynsze, żeby zobaczyć, na czym polega ta różnica. Jeżeli są to podobne mieszkania i w tej samej spółdzielni, to raczej chodzi o te koszty. Natomiast jeżeli są różne spółdzielnie, to ta różnica może wynikać z umów z dostawcami, jakie podpisała dana spółdzielnia, czyli duża spółdzielnia wynegocjuje pewno dużo lepsze stawki, no a mała może mieć te stawki trochę gorsze.

Michał Szafrański: Tak, to prawda. Też mam takie obserwacje, że teoretycznie porównywalne mieszkania mają zupełnie różne czynsze, ponieważ media stanowią bardzo dużą część zaliczek, które płacimy w czynszach. Różnica w czynszu też może zależeć od tego, że np. w jednym z mieszkań rozliczanie jest według liczników, a w drugim - po prostu ryczałtowe. I niekoniecznie płacimy za to, co sami zużyjemy. Stąd też biorą się różnice.

Piotrze, dotarliśmy do końca pytań dotyczących tematu kupna mieszkania, bezpiecznego kupna mieszkania i wszystkich zagadnień z tym związanych.

Nie odpowiedzieliśmy dosyć świadomie na pytania dotyczące inwestowania w nieruchomości, ani na pytania dotyczące zakupu mieszkań na licytacjach komorniczych, ale są to bardzo duże tematy. Być może kiedyś będziemy mieli jeszcze okazję na ten temat porozmawiać.

Ja świadomie również nie czytałem pytań dotyczących kredytów. Pomyślałem sobie, że zaproszę kolejnego gościa - specjalistę w zakresie kredytów, który odpowie nam na wszystkie pytania związane właśnie z tym, jak najlepiej przystąpić do kredytu hipotecznego, jakie mamy możliwości, jeżeli chodzi o negocjowanie z bankami. Czy w ogóle są takie możliwości?

Piotrze bardzo Ci dziękuję za to, że odpowiedziałeś na pytania Czytelników mojego bloga. To naprawdę duży kawał wiedzy. Mam nadzieję, że będzie ona dla wszystkich przydatna.

Mam też nadzieję, że kiedyś w przyszłości będziemy mieli jeszcze okazję porozmawiać na te bardziej złożone tematy związane z inwestowaniem.

Piotr Hryniewicz: Super Michale. Bardzo dziękuję za zaproszenie. Tak jak wiesz, bardzo chętnie dzielę się swoją wiedzą i doświadczeniem, ponieważ uważam, że nieruchomości są naprawdę fajne. Jeżeli ktoś się przekona do możliwości właśnie inwestowania w nieruchomości, to jest to fajna droga do własnej wolności finansowej, do zagwarantowania sobie nie bycia (no może trochę to w cudzysłowiu zróbmy) „niewolnikiem” korporacyjnym, czy nawet własnego stanowiska pracy, tylko żeby mógł korzystać z życia i sam decydować o swoim czasie i o tym, co chce robić. A nieruchomości dają właśnie takie możliwości.

Oczywiście, że jest ryzyko i sporo niebezpieczeństw z tym związanych, ale to tak, jak ze wszystkim. Jazda samochodem jest niebezpieczna, praca na etacie jest niebezpieczna itd. Tak więc myślę, że trzeba tutaj wybrać rzeczy, z którymi dobrze się czujemy.

Michał Szafrański: Tak, i które do nas pasują. Nie każdemu ta droga będzie odpowiadała, a faktem jest również, że pozyskiwanie tej wiedzy jest dosyć trudne i istnieje taka, powiedziałbym, duża bariera wejścia.

A w przypadku nieruchomości bardzo bolesna może być nauka na własnych błędach.

Piotr Hryniewicz: Tak, zdecydowanie najlepiej się uczyć na cudzych sukcesach lub cudzych błędach.

Tutaj jeszcze skojarzyła mi się taka anegdota: młoda kobieta spotyka starszego pana i pyta go: „przepraszam pana, jak dostać się do filharmonii”. On spogląda na nią i mówi: „Ćwiczyć, ćwiczyć i jeszcze raz ćwiczyć szanowna pani”. Tak więc myślę, że tutaj najlepsza puenta będzie taka, że nie da się wszystkiego zrobić od razu i tak natychmiast. Trzeba przejść pewne etapy, spróbować, przeanalizować itd. Najważniejsze żeby to robić. A jak będziemy robić, ćwiczyć i działać, to będziemy coraz bliżsi sukcesu.

Michał Szafrański: Tak, zdecydowanie. To tak samo jak z oszczędzaniem. Systematyczność przede wszystkim, a niekoniecznie szybkie, gwałtowne i nieprzemyślane cięcie kosztów.

Piotr Hryniewicz: Absolutnie! Tak że dzięki Michale, polecam się na przyszłość. Jeśli będziesz miał jeszcze jakieś pytania czy uwagi, bardzo chętnie spotkam się kolejny raz, by porozmawiać.

Michał Szafrański: Super. Dziękuję Ci ślicznie Piotrze i do usłyszenia.

Piotr Hryniewicz: Dzięki, pozdrawiam. Cześć.

Michał Szafrański: Wow! Mam nadzieję, że podoba się Wam formuła tego podcastu i szczerze ufam, że te informacje, które przekazuję Wam wspólnie z moimi Gośćmi są dla Was wartościowe.

Jeśli chcielibyście mi się troszkę zrewanżować, to proszę wejdźcie do iTunesów i wystawcie tam ocenę mojego podcastu. To mi bardzo pomaga, bo dzięki temu jestem bardziej widoczny i jeszcze więcej osób może dotrzeć do tych, jak sądzę wartościowych, informacji, które są tutaj przeze mnie i przez moich Gości prezentowane. Tak więc, jeśli możecie, zaznaczcie tam tyle gwiazdek, ile uważacie, i napiszcie parę słów, dlaczego podoba się Wam mój podcast, o ile się podoba. Jeżeli nie, to śmiało komentujcie również. Zależy mi na Waszej rzetelności.

Wszystkim tym osobom, które już to zrobiły, bardzo, bardzo dziękuję. To właśnie dzięki Waszym głosom mój podcast trafił do sekcji „New and Noteworthy”, która prezentuje nowe i godne uwagi podcasty w iTunesach. To naprawdę dużo dla mnie znaczy i motywuje mnie do dalszej pracy.

Powiem Wam, że chociaż rzadko to robię, spojrzałem dzisiaj w statystyki (tzn. rzadko zerkam w statystyki podcastu). Chciałem wiedzieć tak naprawdę, ile osób już odsłuchało ten podcast. No i okazuje się, że pobraliście wszystkie dotychczasowe odcinki już blisko 6 tysięcy razy. Tak więc naprawdę uważam, że jest to liczba, która robi wrażenie. Zwłaszcza, jeśli się weźmie pod uwagę, że tak naprawdę każdy z Was poświęca na słuchanie tych podcastów dużo czasu. Ten odcinek trwa chyba ponad godzinę. Niesamowite, po prostu niesamowite! Tym bardziej nie chcę już przedłużać…

To jest już koniec piątego odcinka podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Przypominam Ci, że wszystkie adresy stron i notatki, dotyczące tego odcinka, możesz znaleźć pod adresem http://jakoszczedzacpieniadze.pl/005.

A jeśli tylko czujesz, że ten podcast dostarczył Ci wartościowych informacji, które pomogły Ci zrealizować lub przybliżyć Twoje marzenia i finansowe cele, to proszę podziel się nim ze Swoimi znajomymi. Powiedz im po prostu, żeby weszli na mojego bloga. Adres już znasz.

Dziękuję Ci za wspólnie spędzony czas i już teraz zapraszam Cię do wysłuchania kolejnego odcinka.

Życzę Ci świetnego weekendu, dnia, poranka, popołudnia, wieczoru, kiedykolwiek słuchasz tego podcastu i życzę Ci też skutecznego przenoszenia Twoich celów finansowych na wyższy poziom. Do usłyszenia!

WNOP 006: Pat Flynn i „Let Go” - od bezrobotnego do blogera żyjącego ze swojej pasji

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/006

To jest podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy” – odcinek szósty.

Cześć i dzień dobry, witam Cię w szóstym odcinku podcastu "Więcej niż oszczędzanie pieniędzy". Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne i sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności, opowiadam jak rozsądnie wydawać pieniądze i jak odważnie realizować swoje pasje i marzenia. Jeśli tylko szukasz odrobiny stabilizacji finansowej w swoim życiu, to ten podcast jest dla Ciebie.

Witam Cię serdecznie po krótkiej przerwie. Dzisiejszy odcinek podcastu jest bardzo szczególny. Dzisiaj będę gościł osobę, której jestem wielkim fanem i o której mogę powiedzieć, że w zasadzie jest „ojcem chrzestnym” mojego bloga.

Za chwilę będziecie mogli usłyszeć moją rozmowę z Patem Flynn'em – autorem bloga i podcastu Smart Passive Income. Na tym blogu Pat opowiada o tym, w jaki sposób można zarabiać na swojej pasji właśnie dzięki Internetowi. Szczerze mówiąc podążam jego ścieżką, próbuję go naśladować i od samego początku istnienia mojego bloga marzyłem o tym, żeby przeprowadzić wywiad z Patem. No i właśnie dzisiaj moje marzenie się ziściło. Nasza rozmowa prowadzona będzie w języku angielskim, ale postaram się za jakiś czas wrzucić jej tłumaczenie na język polski.

Okazja do zaproszenia Pata w zasadzie jest potrójna: po pierwsze Pat niedawno opublikował swoją krótką książkę o tytule "Let Go". Zastanawiałem się jak to dla was przetłumaczyć i w zasadzie jedyny taki tytuł, jaki mi przychodzi w języku polskim, to po prostu "Odpuść", "Odpuść sobie", "Odpuść to". Książka jest dostępna w Amazonie, jeżeli ktoś chciałby ją zakupić. Opisuje historię Pata… w zasadzie nie będę więcej opowiadał, bo Pat o samej książce opowie w trakcie naszej rozmowy. Ale jest jeszcze drugi powód: właśnie mija piąta rocznica od momentu, kiedy Pata zwolniono z pracy. Jego historia... a o niej też za chwilę opowie. On sam mówi, że to zwolnienie z pracy to była najlepsza rzecz, jaka mu się mogła w życiu przytrafić i pomimo początkowych trudności bardzo szybko się pozbierał, zaczął tworzyć blog i dzisiaj zarabia na nim i na innych działalnościach tak dużo pieniędzy, że w zasadzie w polskich warunkach to są kwoty niewyobrażalne. Pat co miesiąc zarabia około 50 tysięcy dolarów. Dla większości z nas, w zasadzie można powiedzieć, to jest praca przez cały rok, prawda? I jest jeszcze jeden mały powód, dla którego tak strasznie cieszę się z zaproszenia Pata: tak naprawdę mój blog lada chwila będzie świętował swoje pierwsze urodziny. Ten wywiad z Patem traktuję też jako taki prezent, jako zwieńczenie tego pierwszego roku, taki prezent dla mnie samego.

Jeżeli chcesz się dowiedzieć ile pracy wymaga prowadzenie bloga, jak rozpocząć jego prowadzenie, jak podążać za własnymi pasjami, jak utrzymywać kontakt z rosnącą liczbą czytelników, no i w końcu dlaczego warto od czasu do czasu po prostu sobie odpuścić, to posłuchaj tej rozmowy. Serdecznie, serdecznie zapraszam.

Michał Szafrański: Cześć Pat! Witam Cię w podcaście "Więcej niż oszczędzanie pieniędzy". Jak się masz?

Pat Flynn: Mam się świetnie. Nawet lepiej teraz, kiedy mam w końcu okazją porozmawiać z Tobą, więc dziękuję za zaproszenie.

Michał Szafrański: Pat, dla wszystkich osób, które nie wiedzą kim jesteś i co robisz: czy mógłbyś powiedzieć nam jak zacząłeś?

Pat Flynn: Jasne, teraz robię mnóstwo rzeczy, ale kiedy zacząłem po raz pierwszy.... Myślę, że zacząłem po ukończeniu studiów. Ukończyłem je ze stopniem naukowym w architekturze, tutaj w Stanach. Dostałem moją wymarzoną pracę, wszystko było idealne, wszystko szło tak, jak powinno. Oświadczyłem się mojej dziewczynie, powiedziała "tak", dostałem awans. Wszystko miało się dobrze aż do lata 2008, kiedy poproszono mnie do biura i powiedziano mi, że zostanę zwolniony z pracy. I to był bardzo ciężki moment, ponieważ pracowałem bardzo ciężko, aby robić wszystko tak jak powinienem. Pracowałem bardzo ciężko, robiłem więcej niż mnóstwo innych osób, ale wiesz, stan gospodarki był zły i wszyscy byli zwalniani z pracy – nie tylko ja. I wiesz, to było bardzo dołujące, taki bardzo słaby okres w moim życiu. Ale miałem szczęście, ponieważ w czasie, kiedy nadal miałem pracę na etacie, częścią tego co robiłem dodatkowo było studiowanie do egzaminu LEED, czyli egzaminu dla architektów dotyczącego ekologicznego projektowania.

I żeby pomóc sobie w zdaniu tego egzaminu, ponieważ był bardzo trudny, zdecydowałem się na stworzenie strony internetowej, która miała mi pomóc zapanować nad moimi notatkami. Strona miała stać się niejako systemem zarządzania treścią, żeby pomóc mi zrozumieć egzamin i by pomóc mi w nauce, kiedy dużo podróżowałem, ale również dlatego, że było dużo wygodniej uczyć się z laptopa niż nosić ze sobą wszędzie stertę papierów. Więc uczyłem się do tego egzaminu i zdałem go może 4 – 5 miesięcy przed zwolnieniem. Tą stronę pozostawiłem sobie samej w Internecie i nigdy nie sądziłem, że coś jeszcze z nią zrobię. Zdałem już egzamin, więc nie miała już ona dla mnie zastosowania.

Po tym jak zostałem zwolniony, po tym jak próbowałem wrócić do architektury i nie mogłem, dowiedziałem się o czymś takim jak „biznes online”. Słuchałem podcastu „Internet Business Mastery” i występował tam facet, który opowiadał o tym, że zarabia na życie ucząc ludzi jak zdać egzamin z zarządzania projektami. I zarabiał znaczne pieniądze, kilkaset tysięcy dolarów rocznie. I wtedy zaświeciła mi się w głowie żaróweczka i pomyślałem: „Hej, ja też mam tą stronę, która pomogła mi zdać egzamin. Może są inni ludzie, którzy też chcą zdać ten sam egzamin?”.

Wtedy zacząłem się tym poważnie interesować i zaintrygowała mnie myśl o biznesie online. Jedną z pierwszych rzeczy, jakie zrobiłem, było uruchomienie na stronie narzędzia analitycznego, dzięki któremu, wiesz... mogłem zobaczyć ruch przychodzący na stronę. I następnego dnia zrobiło to na mnie ogromne wrażenie, kiedy zobaczyłem tysiące ludzi, tysiące ludzi z całego świata, z chyba 31 różnych krajów, przychodzących na moją stronę. I nie miałem zielonego pojęcia, że coś takiego się dzieje. Do dzisiaj nie wiem, jak długo to się działo. Ale to było niesamowite widzieć wszystkich tych ludzi odwiedzających moją stronę, którą stworzyłem tylko po to żeby pomóc samemu sobie zdać egzamin. W skrócie: w ciągu roku od tego wydarzenia udało mi się przekuć tą stronę w biznes przynoszący 6-cyfrową sumę w dolarach [ponad 100 000 dolarów rocznie].

W październiku 2008 wydałem e-booka, którego napisałem, aby pomóc ludziom zdać ten egzamin i w pierwszym miesiącu sprzedaży zarobiłem dokładnie 7908,55 $ z jednego e-booka kosztującego 19,99 $. Więc wiesz, miałem ponad 300 klientów i to po prostu zmieniło całe moje życie. Od tego momentu wiedziałem, że muszę pracować dla siebie i nie mogę oglądać się wstecz na korporacyjny świat. Ponadto zmieniło to mój pogląd na biznes online, ponieważ na początku myślałem, że jest „przekręt”. Rozumiesz, w pewnym sensie bardzo nieczysta dziedzina, bardzo agresywna i mnóstwo ludzi w niej obiecywało gruszki na wierzbie. Niejako przypadkiem natknąłem się na ten biznes i wtedy okazało się, że jestem w stanie robić to w sposób, w którym dostarczam ludziom treść o wysokiej wartości, dostaję w zamian za to pieniądze i te niesamowite, długie listy z podziękowaniami. Ludzie pisali „zaoszczędziłeś mi dużo czasu i pieniędzy, pokazując mi jak przygotować się do egzaminu”. To pokazało mi, że faktycznie są uczciwe sposoby robienia biznesu online i to podejście zachowałem do dnia dzisiejszego. I wtedy zacząłem prowadzić blog Smart Passive Income, na którym pokazuję ludziom, w ten sam sposób - będąc uczciwym i transparentnym, jak budować biznes online. Opowiadam o biznesie, który stworzyłem jako pierwszy i o nowych biznesach które tworzę. Pokazuję każdy krok na mojej drodze, niczego nie ukrywam. Zawsze dzielę się wszystkim, co robię dobrze i tym bardziej tym, co robię źle, żeby inne osoby mogły uczyć się na moim przykładzie, co warto robić, a czego warto unikać. I teraz mam blog Smart Passive Income, poprzez który my się poznaliśmy i poprzez który odkryło mnie 70 000 innych czytelników. Ponadto mój podcast ma już około 4 miliony pobrań, kanał na YouTube około 2,5 miliona wyświetleń i skupiam niesamowitą społeczność wspierających ludzi, gotowych zapłacić za informacje, które ode mnie dostają. To jest cudowny model i bardzo się cieszę, że tu jestem.

Michał Szafrański: Wspaniale Pat, wspaniale. Szczerze mówiąc właśnie tak się poznaliśmy. To znaczy, poznaliśmy się online, a przynajmniej to ja Ciebie poznałem. I zanim pójdziemy dalej, chciałbym podziękować Ci za bycie wspaniałą motywacją dla mnie i prawdopodobnie dziesiątek tysięcy innych ludzi. Jak wiesz, rok temu byłem osobą, która nie miała żadnego bloga, która zmagała się z przygotowaniem do maratonu, którego przebiegnięcie było moim marzeniem, po pewnym problemach w przeszłości. Patrzę wstecz na ostatnie 11 miesięcy i mogę powiedzieć, że ten okres jest magiczny…

Pat Flynn: Fantastycznie!

Michał Szafrański: …Ano właśnie. Przebiegłem maraton, słuchałem Twoich podcastów cały czas i mogę powiedzieć, ze pomogłeś mi nie tylko w spełnieniu mojego marzenia, jakim było przebiegnięcie maratonu, ale również w założeniu bloga, który odnosi teraz sukcesy. Z mojej perspektywy, uczciwość i otwartość, z którą dzielisz się informacjami z innymi osobami, jest absolutnie wyjątkowa.

Pat Flynn: Fantastycznie! Mówię to bardzo często...

Michał Szafrański: Tak, wiem, wiem. Mogę przypomnieć sobie jedno zdanie, które powiedziałeś w jednym ze swoich podcastów odnośnie blogowania. To było „tylko wyobraź sobie, co może pójść źle i co najgorszego może się stać”, i pamiętam, że powiedziałeś „OK, jeśli poniesiesz porażkę najgorsza rzecz jaka się może zdarzyć, to fakt, że nikt nie będzie czytał Twojego bloga. Więc po prostu spróbuj i zobacz co stanie się w przyszłości”. Dziękuję Pat i wiem, że nie jestem jedyną osobą, która chciałaby Ci podziękować. Czy możesz mi powiedzieć jak to zmieniło Twoje życie, to uczucie że zmieniasz życie innych ludzi i pomagasz innym?

Pat Flynn: Tak, to jest tak niesamowite uczucie. Pochodzę ze świata architektury, gdzie pracowaliśmy przez wiele długich dni żeby „poskładać” budynek. Zajmowało to lata żeby go zbudować, a kiedy ludzie szli przez niego to tak naprawdę nie wiedzieli, kto był architektem. Myślisz o budynku, w którym jesteś teraz albo o budynkach, przez które codziennie przechodzisz i nie wiesz tego (chyba, że jesteś w bardzo sławnym budynku), kto go zbudował, kto włożył mnóstwo czasu i wysiłku w jego stworzenie. Nie myślimy o tym.

Ale teraz jestem tutaj online, tworząc te przedsięwzięcia, mam podcast, blog i kanał na YouTube. Tworzę produkty, które pomagają innym i te osoby zwracają się później bezpośrednio do mnie, dziękując mi za zmienienie ich życia. To jest tak satysfakcjonujące, tak motywujące... Kiedy przesłałeś mi swoje zdjęcie wbiegającego na metę maratonu w Warszawie, trzymającego w górze banner z podziękowaniami dla Twojej Żony, dzieci i... dla Pata Flynna. Dla mnie! Świadomość, że miałem taki wpływ na Twoje życie, że zdecydowałeś się zrobić coś takiego. I zwariowane w tym wszystkim było to, że ja nie wiedziałem, że mam taki wpływ na Twoje życie, do czasu, gdy się tym ze mną podzieliłeś. Więc wiesz, gdybyś nie pokazał mi tego, nigdy bym się o tym nie dowiedział. To uświadomiło mi, że nawet nie wiem, w jakim zakresie pomagam ludziom. Nie wiedziałem dopóki mi tego nie powiedziałeś.

I może gdzieś być ktoś, kogo życie zmieniam właśnie teraz. Może gdzieś być ktoś, kto słucha tego i Ty zmieniasz jego życie. Nie wiemy tego. Dlatego myślę, że to obowiązek każdego - jeśli macie coś wartego dzielenia się, jeśli macie coś, co potencjalnie mogłoby poprawić czyjeś życie - musisz wyjść do ludzi i dzielić się tym. Musisz znaleźć się w takim miejscu, gdzie ludzie Cię odnajdą. I dlatego jestem wielkim zwolennikiem podcastów – to właśnie ich słuchałeś, kiedy niejako zbierałeś motywację do zrobienia tego, co planowałeś zrobić. YouTube, blog, masz wszystkie te rzeczy do reprezentowania swojej marki, żeby każdy, kto może czerpać korzyść z tego co masz do zaoferowania, mógł Cię znaleźć.

Michał Szafrański: Dokładnie, dokładnie. I to jest Twoja strategia "Be everywhere" [bądź wszędzie], prawda?

Pat Flynn: Dokładnie tak.

Michał Szafrański: By dotrzeć do ludzi na wszystkie sposoby, którymi możesz „dostarczyć” im swoje przesłanie. To jest właśnie to, co próbuję robić i mogę powiedzieć, że całkiem dobrze mi to idzie. 2 dni temu przekroczyłem 10 000 pobrań mojego podcastu, więc widzę, że to naprawdę działa.

Pat Flynn: To fantastycznie! Gratuluję.

Michał Szafrański: Dzięki. Pat, wszystko co robisz, robisz z zapałem i widzę, że wkładasz w to mnóstwo serca. Zastanawiam się, jaka mogłaby być Twoja rada dla tych osób, które chciałyby podążać za swoją pasją, robić to, co jest dla nich najważniejsze, ale boją się stracić pracę i stabilność, jaką ona daje. Co o tym myślisz?

Pat Flynn: Nie musisz wybierać i zamieniać jednego na drugie - to najlepsza rada jaką mogę dać. Nie musi być tak, że będziesz pracować na etacie i nie będziesz próbować niczego nowego. I nie musi być też tak, że będziesz musiał pozbyć się swojej pracy i próbować czegoś nowego. Dlaczego nie mieć obu? Możesz stworzyć coś na boku. W ten sposób zatrzymasz swój etat w pracy i bezpieczeństwo, jaki on daje, ale również spróbujesz nowych rzeczy, przetestujesz „nowy akwen” i zobaczysz, co się stanie. Korzyści z tego są takie, że możesz podjąć to ryzyko stworzenia własnego biznesu, bez martwienia się zbytnio i nie musisz od razu skakać na głęboką wodę, co jest czasami przerażające, w szczególności, jeśli nie umiesz pływać. Możesz zacząć na płyciźnie, zamoczyć palce w wodzie, poczuć jak to działa i jeśli zaczniesz nabierać tempa to masz opcję zrobienia jednego albo drugiego. Jedno albo drugie wypali i wtedy podejmij decyzję na podstawie tego. Więc jeszcze raz... Zrozum, że nie musisz robić jednego albo drugiego. Możesz robić obie rzeczy na raz przez jakiś czas. Testowanie nowej rzeczy na boku i zobaczenie jak to działa, może być bardzo korzystne na początku.

Michał Szafrański: Zdecydowanie tak. Ale są osoby, które powiedzą „OK, podoba mi się to co opowiadacie, ale szczerze mówiąc nie wiem co jest moją pasją. Po prostu wykonuję moją pracę codziennie, chodzę do pracy i wracam do domu. Chciałbym zrobić coś ze swoim życiem, ale nie wiem gdzie mam zacząć”. Czy Ty zawsze wiedziałeś, co jest Twoją pasją, czy musiałeś ją znaleźć?

Pat Flynn: Hmm, musisz ją znaleźć. Często, jeśli nie wiesz co to jest, musisz tego poszukać by to to znaleźć. Mam na myśli eksperymentowanie i próbowanie różnych nowych rzeczy. Piękno robienia biznesu online polega na tym, że możesz zaryzykować i próbować różnych rzeczy... I to właściwie jest niewielkie ryzyko, a nagroda znacznie je przewyższa, więc nawet, jeśli czymś się nie pasjonujesz, ale tylko trochę interesujesz, zacznij z tym, wypróbuj i zobacz co działa. I jeśli nie działa, cóż... przynajmniej spróbowałeś. Najgorszą rzeczą, jaką można zrobić, to leżeć i zastanawiać się „a co by było, gdybym to wtedy zrobił?”. „Gdybanie” będzie dręczyło Cię do końca życia. Ale jeśli pomyślisz „a co tam, przynajmniej spróbuję” i faktycznie spróbujesz, wtedy nie będziesz żałował decyzji, której nie podjąłeś.

Michał Szafrański: Dokładnie, dokładnie. Wiem, że właśnie wydałeś nową książkę. Nazywa się „Let Go” - bardzo prosty tytuł. Chciałbym przeczytać jedno zdanie z tej książki, takie z którym się utożsamiam. Piszesz: „Większość ludzi martwi się, kiedy życie nie przebiega w 100% zgodnie z planem. A powinni się w zasadzie martwić wtedy, gdy właśnie to życie przebiega według planu. Plany są ważne i warto je posiadać, ale nie powinny być wyryte w kamieniu. Bądź otwarty na niespodziewane zdarzenia, bo właśnie te nieplanowane momenty są często ziarnem najbardziej spektakularnych możliwości w Twoim życiu”. Powiedz proszę, o czym jest książka i dlaczego ktoś miałby ją przeczytać?

Pat Flynn: Cóż, książka jest o mojej historii. Opowiem szybko o tytule: zatytułowana jest „Let Go” i jest to historia o mnie, zwolnionym z pracy w architekturze i o tym, jak zostałem przedsiębiorcą. Ale ponadto, na głębszym poziomie, jest o odpuszczaniu sobie. Zostałem wychowany do uczenia się i dorastania w przekonaniu, że właściwą rzeczą jest pójście do pracy na etacie, pracowanie przed 40 lat i odejście na emeryturę. Rozumiesz: pójść do szkoły, zdobyć dobre wykształcenie, zdobyć stopień naukowy i pracę w tej dziedzinie. Ale musiałem to porzucić. Wiesz, poświęciłem 5 lat mojego życia nauce architektury i porzucenie tego było trudne. Myślałem, że to będzie marnotrawstwo, jeśli od tego odejdę. Ale to było coś, co musiałem odrzucić, żeby odkryć te wszystkie interesujące rzeczy i niesamowite okazje, które się tam skrywały. Na głębszym poziomie, książka jest o odrzuceniu pewnego strachu i wątpliwości, które pojawiają się w głowie kiedy próbujesz czegoś nowego. Pomyśl, o jakimkolwiek momencie swojego życia, kiedy wkraczałeś na nieznaną ścieżkę lub próbowałeś czegoś nowego – zawsze pojawiają się wątpliwości. I jeśli z tym czegoś nie zrobisz, nigdy nie zrobisz postępu i zawsze będziesz tkwił w tym samym miejscu co teraz. Książka wchodzi na naprawdę głęboki emocjonalny i osobisty poziom. Opisuję drogę od tego, co działo się w mojej głowie, kiedy zostałem zwolniony, do zarobienia mojego pierwszego dolara online, do zdobycia pierwszego klienta, do relacji, które miałem z ludźmi dookoła. Miało to być inspirujące, ale także miało pokazać, że nie jesteś sam w tym co czujesz kiedy próbujesz czegoś nowego.

Michał Szafrański: Nieźle, nieźle. Wiem, że masz teraz bardzo wyjątkową rocznicę. Świętujesz piąty rok od zwolnienia z pracy i założenia własnego biznesu w internecie. Moje gratulacje, oczywiście…

Pat Flynn: Dziękuję.

Michał Szafrański: Czy mógłbyś powiedzieć mi, wiedząc to co wiesz teraz i cofając się 5 lat wstecz, czy jest coś co być zmienił lub zrobił inaczej?

Pat Flynn: Hmm. Tak, jest parę takich rzeczy. Po pierwsze, myślę, że próbowałbym nawiązać kontakt z większą liczbą osób od samego początku. Myślę, że nie robiłem tego w takim stopniu, w jakim powinienem, aczkolwiek nawiązałem kilka naprawdę ważnych kontaktów. Odkryłem, że z im większą ilością osób się skontaktujesz, z tym większą ilością osób nawiążesz znajomość, im większej licznie osób się przedstawisz, tym więcej szans i możliwości przytrafi Ci się życiu.

Niedawno było badanie tu w Stanach, mówiące o tym, w jaki sposób większość ludzi zdobywa dzisiaj pracę. Większość osób zdobywa pracę dzięki kontaktom i dzięki znajomym. Nie poprzez własne CV, nie poprzez dzwonienie do firm, ale po prostu za pośrednictwem osób, które znają. Więc im więcej ludzi znasz, tym więcej okazji będzie dla Ciebie dostępnych. To jest więc jedna z tych rzeczy, które powiedziałbym wcześniejszemu sobie.

Inną radą byłoby... nie próbowanie robienia wszystkiego samemu. Dla mnie była to istotna sprawa, bo jestem facetem, a faceci nie chcą prosić innych ludzi o wskazówki, prawda? Nie wiem czy to była kwestia dumy, ale czułem, że inni ludzie nie powinni być częścią mojego biznesu. Chciałem wszystko zrobić samodzielnie. I wkrótce przekonałem się, w szczególności jak pojawiły się kwestie podatkowe i prawne, że to są obowiązki, którym nie potrafię podołać, więc musiałem zatrudnić do tego ludzi. Jednym z pierwszych doświadczeń w tej kwestii było próbowanie nagrania mojego audiobooka, kiedy próbowałem nagrać treść e-booka i stworzyć z niego audiobooka. Próbowałem przez 2 dni i wyglądało to beznadziejnie. Jakość dźwięku była fatalna i skończyło się na tym, że zatrudniłem osobę, która zrobiła to dużo lepiej i szybciej niż ja mógłbym to zrobić. Koszt zatrudnienia tej osoby zwrócił się w trzech pierwszych dnia sprzedaży na mojej stronie.

Michał Szafrański: Świetny przykład. A więc, streszczając: nawiązywałbyś więcej kontaktów z innymi osobami i poszukałbyś pomocy wśród innych.

Pat Flynn: Tak. Jeśli jest coś, czego nie umiem zrobić, to warto znaleźć osobę, która to umie zamiast marnować czas na próbowanie samemu. Są oczywiście rzeczy, do których powinieneś dojść samemu, ale jeśli naprawdę masz z tym trudności, to możesz poprosić kogoś o pomoc lub zatrudnić.

Michał Szafrański: Świetnie! Wracając do strony finansowej Twoich biznesów: bardzo otwarcie dzielisz się raportami swoich przychodów i co miesiąc publikujesz szczegółowe dane. I z tego co widzę, Twój miesięczny dochód prawdopodobnie przekracza kwotę, jaką większość ludzi zarabia w rok - przynajmniej w Polsce…

Pat Flynn: Tak, to wariactwo.

Michał Szafrański: …ale wiem, że nie zawsze tak było i z Twojej książki i historii, którą nam opowiedziałeś wiem, że miałeś ciężki okres, kiedy po raz pierwszy dowiedziałeś się, że stracisz pracę. Jak udało Ci się otrząsnąć i przetrwać ten trudny czas?

Pat Flynn: Cóż, dużo zawdzięczam wsparciu rodziny i przyjaciół. Miałem wielkie szczęście być w otoczeniu ludzi, którzy wspierali to, co robiłem. Bez tego na pewno nie byłbym tu gdzie jestem teraz. Również wyznaczanie sobie bardzo dużych celów, które były przytłaczające i przerażające, i dzielenie ich na mnóstwo bardzo małych kroków, pomogło mi w tej drodze. Te małe kamienie milowe, które osiągasz, te malutkie cele składają się na duży cel - to naprawdę pomaga Ci nieustannie iść do przodu. I właśnie to popychało mnie do przodu i motywowało przez cały czas.

Michał Szafrański: Wspaniale. To jest dokładnie to, co robię. Kiedy spojrzę na to, co ma być zrobione i widzę dużo, dużo tematów, którymi powinienem się zająć, czuję się całkowicie zagubiony. Ale jeśli wybiorę 1 lub 2 zadania i pomyśle, np. tylko o następnym artykule do napisania, staje się to dużo prostsze. Wracając do pieniędzy: zarabiasz z grubsza około 50 tysięcy dolarów miesięcznie, ale na Twoim blogu nie widzę ani jednej reklamy z Google AdSense. Skąd się biorą się te pieniądze?

Pat Flynn: Na moim blogu zarabiam głównie na czymś, co nazywa się „marketingiem afiliacyjnym”, co oznacza, że dostaję prowizję za każdym razem, kiedy polecę produkt stworzony przez inną osobę i tak jakby współpracuję z nią. Dostaję więc zapłatę za każdym razem, gdy ktoś przez mój link partnerski dokona zakupu. To jest piękny model, ponieważ umożliwia mi dostarczanie produktów i usług innych osób rozwiązujących realne problemy, których ja nie mogę samodzielnie zaadresować. Ale jest mnóstwo narzędzi i usług, które mogą to zrobić. I jeśli jesteś partnerem któregoś z tych produktów i sprzedasz je do swojej społeczności, zarabiasz prowizję. To tak jakbyś znajdował idealne rozwiązanie, z tą różnicą, że to nie Ty je stworzyłeś. Większość dochodu, jaki przynosi mi Smart Passive Income, to dzielenie się wiedzą, np. jak założyć domenę i hosting, jak przeprowadzać research w dziedzinie doboru słów kluczowych przy wykorzystaniu narzędzi i usług z tym związanych, i zarabianie prowizji na polecaniu tych produktów. Więc jeszcze raz, nie mówię czytelnikom, że tego potrzebują, ale dzielę się informacją o tych narzędziach, których sam używam i jeśli inni chcą zrobić to samo co ja, to mogą zacząć korzystając z moich przykładów.

Michał Szafrański: Więc Pat, mówisz, że zarabiasz większość pieniędzy na promowaniu produktów, które są dla Ciebie użyteczne i uważasz że mogą być użyteczne dla innych osób.

Pat Flynn: Tak.

Michał Szafrański: Prawdopodobnie większość słuchaczy zastanawia się, czy Twój sukces da się powtórzyć w innych krajach. Czy nie jest za późno na to, by założyć nowego bloga i zarabiać w programach afiliacyjnych?

Pat Flynn: Nie, zdecydowanie nie uważam żeby było za późno i myślę nawet, że jeśli zaczynasz teraz, to masz nawet przewagę. Wiem, że to może wydawać się nieco trudniejsze, ponieważ startujesz od zera, ale my wszyscy startowaliśmy od zera. Ale zaczynając teraz masz tą przewagę, że możesz podejść do tego w zupełnie nowy sposób. Możesz zobaczyć, co inne osoby już robią, a czego im brakuje lub czego nie robią, a powinni.

Możesz obejrzeć co robią Twoi konkurenci na rynku na którym działasz i zobaczyć co ludzie mówią o ich usługach, o produktach które dostarczają i czy są z nich zadowoleni czy nie. I jeśli są, to możesz zobaczyć, co robią dobrze i wprowadzić to do swojego biznesu. A jeśli robią coś źle lub widzisz szanse na przeniesienie tego na wyższy poziom, to wtedy zrób to. I jeśli na rynku jest ktoś, kto robi podobną rzecz do tej, którą Ty chciałeś robić, to jest to dobry znak, że rynek, na który chcesz wejść jest dobry. Jest rynek docelowy, są na nim pieniądze i są ludzie, którzy zarabiają na tym rynku. Sztuka polega na tym, żeby wejść na ten rynek w innowacyjny sposób, biorąc z niego to co najlepsze i dostarczając w jeszcze lepszy sposób. Nie musisz tworzyć czegoś zupełnie nowego, ale możesz wziąć coś to co już tam jest i zrobić to dużo lepiej, na swój unikalny sposób.

I właśnie to zrobiłem na SmartPassiveIncome.com. Nie byłem pierwszą osobą mówiącą o biznesie online i prawdopodobnie było milion blogów przede mną w tematyce biznesu online i blogowania. Ale ja celowo podszedłem do tego w sposób inny niż pozostali, bo wiedziałem, że muszę to zrobić, żeby zostać usłyszanym i wybić się z tłumu. W przypadku marketingu afiliacyjnego może być nieco ciężej w innych krajach znaleźć produkty, które będziesz w stanie uczciwie polecać swojej społeczności, więc musisz być kreatywny. Musisz naprawdę pomyśleć o problemach, z jakimi stykają się ludzie na Twoim rynku docelowym i zrozumieć, jakich rozwiązań oczekują. I wtedy albo znajdź produkt, który spełnia ich wymagania, albo – jeśli możesz go znaleźć – stwórz własny. W ten sposób dostaniesz 100% zysku ze sprzedaży. Oczywiście są niewielkie koszty z tym związane, ale dzięki temu zatrzymujesz czytelników na własnej stronie i dostarczasz im własny produkt i jeśli im się spodoba, będą chcieli się Ciebie trzymać. A to da Ci dobrą okazję do wykorzystania ich opinii do poprawienia Twojego produktu, oraz również do stworzenia lepszych produktów w przyszłości.

Michał Szafrański: Świetnie. Muszę też powiedzieć, że prowadzenie bloga nie jest łatwą pracą. To wymaga dużo czasu. Ludzie patrząc na Twój sukces nie widzą tego, że nie osiągnąłeś go z dnia na dzień. Czy możesz opowiedzieć ile czasu poświęcałeś na prowadzenie bloga 4-5 lat temu, a ile czasu inwestujesz w niego teraz?

Pat Flynn: Kiedy zaczynałem, nie wiedziałem że buduję biznes. Zacząłem ze stroną o egzaminie LEED i służyła mi ona tylko do przygotowania się do egzaminu. Ale spędzałem na niej 1-2 godziny kombinując, co umieścić na stronie, szukając informacji i publikując treści na stronie. Robiłem to na początku tylko dla siebie, ale możesz wyobrazić sobie robienie tego przez cały rok nie dostając nic w zamian. Nie oczekiwałem niczego, ale jeśli próbujesz budować biznes, to zajmuje to dużo czasu i nawet nie wiesz czy kiedyś na tym zarobisz. I tak, jeśli wiedziałbym wcześniej, że ludzie przychodzą na moją stronę, wtedy miałbym okazję stworzyć produkt wcześniej.

Nie wiem dokładnie kiedy pojawił się ruch na stronie, ale gdy się o nim dowiedziałem było mi dużo łatwiej zarobić na tym pieniądze, ponieważ zbudowałem już zaufanie i autorytet, i byłem już ekspertem w tej niszy, ponieważ poświęciłem dużo czasu na tworzenie wartościowych treści. A więc na początku wymaga to wiele czasu i wysiłku, ale teraz strona Green Exam Academy wymaga 1-2 godzin pracy miesięcznie. Tylko tyle. A wciąż generuje między 3000 a 6000 dolarów miesięcznie, co jest fantastyczne. Branża zmieniła się trochę. Dawniej zarabiałem sporo więcej, ale strona nadal istnieje i wiesz, inwestuję tylko parę godzin miesięcznie by działała bez zarzutu: odpowiadam na maile od klientów i dostarczam pliki, jeśli z jakiegoś powodu klient ich nie dostanie, co czasami się zdarza.

Nigdy nie będziesz miał stuprocentowo pasywnego dochodu, ale możesz się do tego zbliżyć wykorzystując różne narzędzia i usługi. Powtórzę: to wymaga czasu na początku na zbudowanie strony i zyskanie zaufania, ale są szanse w wielu różnych niszach by mieć solidny dochód ze skończonej ilości informacji na blogu. To samo zrobiłem w niszy szkoleń w zakresie ochrony [Pat prowadzi również stronę http://securityguardtraininghq.com]. Wymagało to skompilowania pewnej skończonej ilości informacji dotyczących tego tematu, a strona wciąż zarabia pieniądze. Więcej czasu poświęcasz na starcie, mniej czasu teraz, ale to teraz dostajesz więcej pieniędzy.

Natomiast z blogiem Smart Passive Income jest inaczej. To jest coś, od czego nie chcę odejść, ponieważ nawiązywanie kontaktu ze społecznością sprawia mi ogromną przyjemność i im więcej robię, tym większy jest mój autorytet oraz dochód. Więc w tym przypadku nie jest to aż tak pasywny przychód, jak przy innych stronach, które posiadam. Wciąż muszę poświęcać trochę czasu żeby tworzyć nową treść, napisać nowy artykuł i komunikować się z moimi czytelnikami. Nie mogę zaprzeczyć, że to wymaga czasu. Ale nadal jest to bardzo elastyczny model biznesowy, który pozwala mi wieść takie życie, jakie lubię.

Michał Szafrański: Świetna odpowiedź. Co do nawiązywania kontaktu ze społecznością Czytelników, to wiem, że wymaga to dużo czasu, by być w stanie odpowiedzieć na każdy e-mail lub chociaż być na bieżąco z Twitterem i Facebookiem. Nawet mi bardzo trudno nadążyć za moimi Czytelnikami. Jak sobie z tym radzisz? Jak zarządzasz tymi relacjami?

Pat Flynn: Na początku jest to oczywiście dużo łatwiejsze, ponieważ nie masz aż tylu kontaktów. To bardzo ważne żeby angażować się swoją społeczność, kiedy masz jeszcze małą liczbę Czytelników, ponieważ angażowanie się ze swoją pierwszą setką, pierwszymi 500 osobami jest naprawdę ważne. To są osoby, którzy będą Cię obserwować i pomagać Ci przenieść biznes na wyższy poziom. To jest Twoja docelowa grupa odbiorców i masz szansę naprawdę wejść w ich myśli i dowiedzieć się od nich gdzie powinieneś podążać dalej. I to jest bardzo ważne.

Ale w miarę wzrostu dojdziesz do punktu, kiedy e-maile będą przychodzić szybciej niż jesteś w stanie na nie odpowiedzieć. Tak samo tweety, wiadomości i pytania. Jest wiele rzeczy, które musisz zrobić żeby zarządzać swoim czasem i jest mnóstwo wskazówek z tym związanych. Jedna z nich to zobaczenie czy masz możliwość dostarczenia odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania, nawet zanim jeszcze ktoś do Ciebie napisze. Może to być wyświetlenie najpopularniejszych artykułów na stronie głównej, w których znajdą odpowiedzi na swoje pytania. Lub jeśli ktoś zada Ci pytanie, to możesz sprawdzić czy pisałeś już jakiś artykuł, który udzieli im odpowiedzi. Zamiast spędzić 5 minut odpisując na maila, możesz po prostu wysłać link do artykułu, co zajmie tylko kilka sekund.

Warto korzystać z tych efektywnych strategii. Możesz, np. zrobić listę najczęściej zadawanych pytań (FAQ), które ludzie najczęściej zadają i umieść odpowiedzi na wszystkie z nich na jednej stronie. Możesz nawet na stronie kontaktowej napisać „Hej, tu są najczęściej zadawane pytania. Zanim wyślesz mi wiadomość, sprawdź proszę czy znajduje się w nich odpowiedź na Twoje pytanie. Dzięki temu uzyskasz odpowiedź od razu i nie będziesz musiał czekać aż odpiszę osobiście”. Dużo osób, w tym również ja, woli żeby Czytelnicy zadawali pytania na Facebooku lub Twitterze. Daje to dwie korzyści. Pierwsza: zmniejsza długość wiadomości, w szczególności w przypadku Twittera, gdzie jest ograniczenie do 140 znaków, zamiast nieograniczonej ilości znaków w mailu. Czasami dostaję e-maile mające kilka stron i jest mi ciężko, gdy ich nie przeczytam, ale zajmują tak dużo czasu, że muszę odkładać je na później. Facebook też jest dobry, z tego samego powodu. To znaczy, długość wiadomości nie jest limitowana, ale ludzie wykazują skłonność do pisania krótszych wiadomości na Facebooku. W szczególności, gdy inni mogą je widzieć. Najlepszą częścią social media jest fakt, że inne osoby mogą odpowiedzieć na pytania zanim Ty będziesz mógł to zrobić. Społeczność się angażuje i wszyscy dobrze czują się w tym towarzystwie, oprócz tego, że mogą otrzymywać informacje, które Ty dostarczasz.

I to jest tych kilka podstawowych wskazówek. Znajduję się teraz w punkcie, gdzie bardzo trudno jest mi odpowiadać na bieżąco nawet na mediach społecznościowych. Wybieram więc kilka godzin każdego dnia, podczas których poświęcam się odpowiadaniu na maile oraz spędzaniu czasu w social media. I po prostu muszę zaakceptować fakt, że niektóre osoby nie dostaną odpowiedzi poprzez social media, a e-maile muszę „przetwarzać” chronologicznie, więc daję Czytelnikom znać, że to może chwilę potrwać zanim dostaną odpowiedź. Staram się być po prostu uczciwy i szczery. Jestem po prostu przeładowany i może to trochę potrwać zanim ktoś dostanie odpowiedź. Myślę, że kiedy jest się uczciwym – ludzie to rozumieją.

Michał Szafrański: Tak, to są świetne wskazówki, również dla mnie. Wielkie dzięki Pat. Czy mógłbyś powiedzieć mi gdzie powinni się udać Ci, którzy chcieliby dowiedzieć się więcej o Tobie lub o Twoim blogu?

Pat Flynn: Oczywiście. Możecie wejść na http://smartpassiveincome.com. Możecie również wejść na http://patflynn.me – moją nową stronę osobistą, na której możecie zobaczyć listę moich projektów, łącznie z książką „Let Go”. I oczywiście możecie przeczytać wszystko o mnie w mojej książce „Let Go”, którą znajdziecie na Amazon.com. Nie wiem czy umieścisz do niej linka na stronie, ale w razie czego można znaleźć ją na Amazonie…

Michał Szafrański: Oczywiście.

Pat Flynn: …po prostu możecie wpisać „Let Go by Pat Flynn” na Amazon i od razu ją zobaczycie.

Michał Szafrański: Dziękuję bardzo Pat za Twój czas. Naprawdę doceniam, że mogliśmy nagrać wspólnie ten podcast. Dzięki!

Pat Flynn: Jak najbardziej. To była dobra zabawa. Mam nadzieję zobaczyć się z Tobą niedługo na Skype, gdzie będziemy mogli pogadać, nawet jeśli nie będziesz tego nagrywał. Powinniśmy po prostu pogadać od czasu do czasu.

Michał Szafrański: Oczywiście, oczywiście. Bardzo dziękuję Pat.

Pat Flynn: Dziękuję.

Michał Szafrański: O rany, strasznie się cieszę, że udało się wyrwać Patowi te kilkadziesiąt minut. Mam nadzieję, że podobała Ci się nasza rozmowa i że wyniosłeś z niej coś dla siebie. Że troszeczkę Cię zainspirowaliśmy. Gorąco zachęcam Cię do lektury książki „Let Go” Pata Flynna. Tak jak mówiłem we wstępie, to w zasadzie nie jest żaden przewodnik biznesowy. To jest po prostu krótkie opowiadanie pokazujące, że konsekwentna praca nad własnym blogiem, przy jednoczesnej uczciwości i chęci pomocy innym, mogą przynosić naprawdę spektakularne efekty. Mogą, ale nie muszą oczywiście. Tak że tutaj troszeczkę szczęścia także potrzeba i w trakcie rozmowy z Patem cytowałem mój ulubiony fragment jego książki. Chciałbym to zrobić jeszcze raz jako takie podsumowanie tej rozmowy. Tym razem po polsku. Pat pisze, że „Większość ludzi martwi się, kiedy życie nie przebiega w 100% zgodnie z planem. A powinni się w zasadzie martwić wtedy, gdy właśnie to życie przebiega według planu. Plany są ważne i warto je posiadać, ale nie powinny być wyryte w kamieniu. Bądź otwarty na niespodziewane zdarzenia, bo właśnie te nieplanowane momenty są często ziarnem najbardziej spektakularnych możliwości w Twoim życiu”. No właśnie.

I w zasadzie tym optymistycznym akcentem chciałbym zakończyć dzisiejszą audycję i Was pożegnać. Jeżeli podobał się Wam ten podcast i chcielibyście się mi jakoś zrewanżować, to wejdźcie proszę na iTunes, wystawcie mi tam proszę ocenę - mojemu podcastowi. Bez względu na to czy dacie mi 1 gwiazdkę czy 5 gwiazdek, to mam tylko jedną prośbę, żebyście byli szczerzy w tym co robicie i żebyście wyrazili konstruktywną krytykę. Ja na taką krytykę jestem bardzo otwarty i wiem, że tylko dzięki Waszemu wkładowi jestem w stanie motywować się do stałego podnoszenia poziomu i dostarczania Wam cały czas ciekawszych materiałów. I dziękuję za to, że słuchacie mojego podcastu.

Przypominam, że wszystkie adresy stron internetowych czy notatki dotyczące tego odcinka podcastu, możecie znaleźć pod adresem http://jakoszczedzacpieniadze.pl/006, czyli numer tego odcinka. A jeśli tylko czujesz, że ten podcast dostarczył Ci wartościowe informacje, które pomogą Ci realizować Twoje marzenia, to proszę podziel się nim ze swoimi znajomymi. Powiedz im po prostu żeby weszli na mojego bloga http://jakoszczedzapieniadze.pl

Dziękuję Ci za wspólnie spędzony czas i już teraz zapraszam Cię do wysłuchania kolejnego odcinka. Życzę Ci świetnego dnia i skutecznego przenoszenia Twoich celów finansowych na wyższy pozom. Do usłyszenia!

WNOP 006: Zapis rozmowy z Patem Flynnem po angielsku

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/006

Michał Szafrański: Hi Pat! Welcome to "Więcej niż oszczędzanie pieniędzy" podcast. How are you?

Pat Flynn: I'm doing excellent, even better now that I finally get to talk to you. So thank you for having me.

Michał Szafrański: Pat, for everyone out there who doesn't know who you are and what you do. Can you tell us how have you started?

Pat Flynn: Yeah, I mean I do a lot of things now as you know Michał, but when I first started... I actually, I guess I started after graduating college. I graduated with a degree in architecture here in the States and I got my dream job, sort of coming right out of college and everything was perfect. Everything was going just the way it supposed to. I had proposed my girlfriend at that time, she said „yes”. I got promoted. Things were going good until summer of 2008, when I got pulled into the office and I was told that I was going to get let go of my position. And that was a very hard moment, because I had worked so hard to do everything the sort of way I was supposed to do and I was working really hard, I was doing more than a lot of other people, but you know, just the economy was so bad and everybody was getting laid off, not just me. And that was really depressing, sort of low moment in my life, but I was very fortunate, because when I still had my 9 to 5 job, part what I was doing sort of extracurricularly was studying for exam called „the LEED exam”, which was an exam in architecture industry about green and environmental friendly design.

And to help me pass this exam, because it was so hard, I decided to create a website to keep track of my notes and to become sort of content management system that helped me understand this exam, to help me study when I did a lot of traveling and also because it was so much more convenient to study from laptop that way, than just carrying all this bunch of paper. So I studied for that test, I passed and it was maybe 4-5 months before I got laid off and after that point I just let the site sit there. I never thought I was going to do anything else with it, because I already passed the exam and I didn't have any more use for it. Well, after I got laid off, after I tried get back to architecture and I couldn't, I discovered this thing called „online business” and I listened to this podcast called „Internet Business Mastery”. And on that show they had a guy come on, who talked about how he was making a living by teaching people how to pass the project management exam. And he was making a significant, 6-figure living from it and that's what the light bulb went off for me and I was like „Hey, I have this website that I used to help me pass the exam, maybe there are other people out there that want to pass the same exam”.

Well, then I started get really interested and excited about online business and of the first thing I did, was I put analytical tool on the site where I would, you know, hopefully see traffic coming to the site. And it blew me away when the next day I saw thousands of people, thousands from all around the world, like 31 different countries, coming to my website already. And I had no idea this was happening. I still don't even know how long it was happening. But it was incredible to see all these people coming to my site that I had created just for me to help them pass the exam too. And to make long story short: I ended turning that site into 6-figure business in a year after I discovered that site was there.

In October 2008 I had published e-book that I wrote to help these people pass this exam and that first month I had made 7908,55 $ from one 19,99 $ e-book. You know, over a 300 customers. And it just changed my entire life. I mean, from that point forward, I knew that I had to work for myself and there was no looking back to the corporate world. And it also changed sort of my view on online business and how that was done, because my original thoughts of how business was done online was very scummy, you know, very snarky sort of industry, very aggressive and a lot of people just overpromising things. When I almost got forced into doing online business I just stumbled upon it and then being able to do it the way where I could provide high value content to people, and get paid back in return, and get these incredible long thank you letters from people saying “you saved me so much time, you saved me so much money trying to figure out what to study for the exam” - that jut showed me that there are actually honest ways to do business online and that’s the approach I've taken from this day forward.

So that's when I started the Smart Passive Income blog, which is where I now show the people in the same manner, being very honest and transparent with people, how I build businesses online. And I talk about that business that I first created and new businesses that I create. And I just show every step along the way. I don't hide anything, I'm always sharing everything I’m doing right, and I'm always even more sharing what I do wrong, so that other people who want to do business online can see and learn from my example, either what to do or what not to do. And now I have the Smart Passive Income blog, that's how you and I met, that's how 70 000 other monthly readers have discovered me. And I have a podcast that has just about 4 million downloads now, YouTube channel with just about 2,5 million views and just amazing community of people who are very supportive and who are willing to pay me back for the information they earn from me and it's just incredible business model and I'm so happy to be here.

Michał Szafrański: Great Pat, great! To be honest, yes, that's the way we have met actually. I mean we met online, or at least I get to know you. And before we go any further I'd like to thank you Pat for being a great motivation for me and probably for tens of thousands of other people and, as you know actually, just a year ago I was a person who haven't started any blog, who was struggling with preparation for the marathon which was my dream to run a marathon after some problems I've got in the past and if I look back at this last 11 months I can say it's like magic...

Pat Flynn: It's awesome!

Michał Szafrański: Yeah, I have run through marathon. I was listening to your podcasts all the time and I could say you helped me not only to achieve my dream as a person who run a marathon, but also to start a blog which is right now quite successful. So from my perspective, the honesty and the openness you are sharing information with other people is completely awesome.

Pat Flynn: Awesome! I say that a lot, just so you know…

Michał Szafrański: Yeah, I know, I know. I can recall one phrase that you said in one of your podcasts. It was: “just imagine what can go wrong or the worst thing that could happen” and I remember you said “OK, if you fail there will be no one reading your blog, so that's the worst thing that could happen, so just give it a try and see what will happen in the future”. So, basically thank you Pat! I know I'm not the only person who would like to thank you. Can you please tell me how this really changed your life, this feeling that you are changing other people lives and helping others?

Pat Flynn: Yeah, it's such an incredible feeling. I came from the architecture world where we worked long hard days to build the building that took years to put up, that, when people walk through that building, they don't really know who was the architect. You think about the building you're in now or the buildings that you walk through every day and you don't really know, unless you're in very famous building, who built that building, who put all the time and effort into putting that building up and creating it. We don't think about that.

But here I am online, creating these businesses, I have a podcast, I have my blog and my YouTube channel. I'm creating my products that are helping people and people are directly messaging me saying “thank you” for changing their lives. It's so fulfilling, so motivating. I mean, when you sent me that picture of you crossing the finish line of the marathon in Warsaw, holding that banner up and your banner said thank you to your wife and kids and then Pat Flynn. Like me. I like to know that I made that impact on your life that you'd take time to do that! And the crazy part about that was I didn't know I was making that impact on your life until you finally shared that with me. So, you know, unless you didn't show that to me I wouldn't have known it and it happened and just made me realize I don't even know extent of which I'm helping people. I don't even know until they finally tell me.

And there could be someone out there who I’m changing their lives right now. There could be someone out there who could be watching this and you are changing their life right now. We don't really know. So I think that's why it's everybody's responsibility to, if they have something worth sharing, if they have something that could potentially change someone's life, you got to go out there and you got to share it. And you got to put yourself into a position where people can find you. And that's why really I’m really big believer in podcast, especially because that's what you were listening to, when you were sort of getting motivated to do your thing. YouTube, blog, you got all those things to represent your brand so that anyone, who can benefit from what you got to offer, can find you.

Michał Szafrański: Exactly, exactly. And this is your “be everywhere” strategy, right?

Pat Flynn: Exactly.

Michał Szafrański: To reach people everywhere you could possibly to deliver your message. This is definitely what I'm trying to do right now and I can say I’m pretty successful. Just two days ago I crossed 10 000 downloads on my podcasts, so basically I see that it really happens, you know?

Pat Flynn: That's awesome, congratulations!

Michał Szafrański: Thanks! Pat, you are very passionate about everything you do and I see that you are putting a lot of heart into it. And I'm wondering, what could be your advice to people that would like to chase their passion, to just fulfill what is the most important to them, but they are afraid to lose their job and the stability it offers. So what do you think?

Pat Flynn: It doesn't have to be one or another. I think that's the best sort of advice I can give you. It doesn't have to be: you only have to keep your job and not try something new. And it doesn't have to be: you only have to get rid of your job and try something new. It could be both. Why not have both? You can create something on the side and so that way you can keep the position you have now and that security, but also try stuff out and “test the waters” to see what happens. And the benefit of that is you can take this sort of risks that are required to make business happen without worrying too much and you can sort of not jump into deep end, which is scary sometimes, especially if you don't know how to swim. But you can start on the shallow end, put your toes into the water and get a feel on how things works and then, if things start to take off, you have the option to do one or another. And you know either one is going to work out for you. And then you can just make your decision off of that. So really, again, it's just... Understand it doesn't have to be one or the other. It could be both for a while. So testing something on the side and just seeing what it is like first can be really, really beneficial.

Michał Szafrański: Definitely, definitely. But there are some people that say “OK, I really like what you are telling guys, but honestly I don't know what my passion is. I'm just doing my job every day, going to the work and coming back to home and I would like to do something with my life, however I don't know where to start”. Did you always knew what your passion is or did you try to find it?

Pat Flynn: Umm… you have to find it. If you don't know what it is, you have to go and find it. And what that mean is sort of experimenting and trying different things. And that's the beauty of doing business online. You could try things and risk... is not that risky and the rewards far outweigh the risk, so even what you may not be passionate about, but have a little bit of interest in, start with that, and try it out and see what works. And if it doesn't, well at least you gave it a shot. The worst thing to do is later in life, think back and be like “what if I did that?”. The “what-ifs” are going to bother you for the rest of your life. But if you have that “well - at least I gave it a shot” then you know you gave yourself a shot and you don't have to regret the decision you didn't make.

Michał Szafrański: Exactly, exactly. And I know that you have just published new book. It's called “Let Go”. Very simple title. I would like to read just one sentence from the book and I think that's actually something that resonates very much with me. You say “most people worry when life doesn't go 100% according to the plan. Instead you should worry when it does. Plans are good and necessary to have, but they shouldn't be written in stone. Be open and welcoming of unforeseen events, because those unplanned moments are often the seeds of spectacular opportunities in your life”. Please tell me, what's the book about and why anyone should read this book?

Pat Flynn: Well, the book is about my story. I guess we'll talk about the title really quick. It's called “Let Go” and it's about the story of me getting let go of my job in architecture and how I became an entrepreneur. But even beyond that, on a deeper level it's about letting go of the sort of... When I was conditioned to learn and grow up with the fact that I was taught that the right thing to do was to get 9-to-5 job, do that for 40 years and then retire. You know: go to school, get good education, get a degree and then get a job of that. I had to let go of that. I devoted 5 years of my life to educating myself in architecture and that was hard to let go. I thought maybe that it was going to be wasteful if I let go of that. But that was something I had to let go to discover all these interesting stuff and these amazing opportunities that were out there. On deeper level it's about letting go of sort of fears and doubts that cross your mind when you're trying something new. You think about any moment of your life when you're venturing into unknown paths or trying something new, that doubt always comes into play. And unless you do something about it, you're never going to make progress or you're always going to be stuck at where you are at. And so the book really goes deep into emotional level and personal level, what was going through my head at the time, after I got laid off. All the way to making my first dollar online, to making my first customer, to the relationships I had with the people around me. It's meant to be inspirational, but also just show you that you are not alone in the way that you feel when you're trying something new.

Michał Szafrański: Great, great. I know you have a very special anniversary right now. You are celebrating your 5th year of letting go, starting your own business on the Internet. My congratulations of course…

Pat Flynn: Thank you.

Michał Szafrański: …Could you please tell me, knowing what you know right now, and looking back in the last 5 years, is there anything you would change or do differently?

Pat Flynn: Umm, yes, there are a few things. One, I think I would try to connect with more people right from the start. I think that was something I didn't do quite as much as I should have, although I did make some really important connections. I've discovered that the more people you connect with, the more people you become friend with, the more people that you introduce yourself to, the more opportunities there are that are going to happen in your life.

There was this really recent study here in the US, that came out, where it talked about how people are getting most of their jobs these days. Most people are getting their jobs from the connections and the people that they know. Not from the resumes they create, not by calling companies, but it's just from people that they know. And so the more people you know, the more opportunities are going to be out there available to you. So that's one thing I would tell my earlier self.

And another earlier self sort of comments would be... One would be not trying to do everything myself. I think that was a big thing for me, because I was a guy, and guys don't really want to ask other people for directions, you know. I don't know if it was a pride thing, but I didn't feel like other people should be a part of my business. I wanted to do everything myself. And I soon learned, especially once taxes rolled around and there was legal stuff to deal with, those are roles that I didn't know how to fill, so I had to hire people to do it. And one of the first experiences I had with that was when I tried to record my e-book and create an audiobook from that. I tried that for 2 days, it was terrible. The audio quality was just absurd and I ended up hiring someone to do much better and much quicker than I could do and I ended up making up the cost of hiring that person in the first 3 days of sales on my website.

Michał Szafrański: Great example. So basically, to recap - you'd connect more with other people and look for help elsewhere…

Pat Flynn: Yeah. If there's something I don't know how to do, it's worth trying to find people who know how to do it already instead of wasting time trying to figure out on your own. And now there's something you should do on your own and try to figure out, but if it's really bothering you, you can ask for help or hire help.

Michał Szafrański: Great! Coming back to the money side of your business, I would say you are very open with sharing your income reports online and every month you publish your sales, results and affiliate results. And as I can see your monthly income probably exceeds the amount the most people are making in year, at least in Poland…

Pat Flynn: It's crazy.

Michał Szafrański: …but I know it wasn't always the case and I know, from your book and the story you just told us, that you had a hard time when you first heard that you will lose your job. How have you managed to go through the tough time?

Pat Flynn: Well, a lot of this is because of support I had with family and friends who were, you know... I was very fortunate to be around people who supported what I was doing. And without that I definitely wouldn’t be where I'm at. Also taking these really big goals, that were overwhelming and very scary and sort of chunking them down to a lot of little goals, to help me along the way. So these little milestones that you reach, the sort of really tiny goals make up the big goals - that really help you keep moving forward. And that's really what kept me moving forward and kept me motivated all the way.

Michał Szafrański: Great! This is exactly what I do. If I look what has to be done and I see many, many topics I should look into, I feel completely lost. But if I just pick 1 or 2 topics and just think about the next article to write, it's getting much easier… Getting back to the money: you are making roughly about 50 000 dollars per month, but really, I don't see single Google AdSense advertisement on your blog. Where does this money come from?

Pat Flynn: On my blog I'm primarily monetizing through what's called “affiliate marketing” so that way I earn a commission every time I recommend a product that another person created and I sort of partner with them. So I get a payment every time somebody goes through my links and fulfill the purchase. And so it's just a beautiful model, because there are solutions for people's problems and issues that I can't provide myself, but there are tools and services out there that can do it. And if you can partner with those products and sell those products to your audience you earn commission from it. It's as if you're finding the perfect solution, it's just not the one you created yourself. And so most of the income I earn on Smart Passive Income is sharing things like how to do domains and hosting, or how to keyword research and tools and services that go along with that and earning a commission from recommending that product. So again, I’m not saying people need them but sharing them as tools that I use and so if people want to do the same thing, they can start with my example.

Michał Szafrański: So Pat, you say you make most of the money by promoting the products which you find useful and you think might be useful to other people.

Pat Flynn: Yeah.

Michał Szafrański: Probably most of the listeners are wondering whether your success could be replicated in other countries and languages other than English. Isn't it too late to start a new blog and try to earn affiliate commissions?

Pat Flynn: No, I definitely don't think it's too late and I think that if you're coming to this now, you are actually at an advantage. I know it seems like a little bit harder because you are starting from the scratch and, you know, we all started from the scratch, but you're actually coming to this at an advantage, because you are coming in sort of brand new and you can see what other people are already doing and what they are missing or what they are not doing that they should be doing.

You can go to all the different competitors in the market that you're in and you can see what people are saying about their services, about the products that they are providing and whether or not they're happy with them or not. And if they are, then you could see what they're doing right and incorporate that into your own business, and if they're doing something wrong or you can see that there are sort of opportunities to take things to the next level, then definitely you have to do that. And just because there is somebody that might be doing something similar to what you want to do: it's a good sign that the market that you want to get in is good, because there is money. There is a market, there is target market and people are going there and people are making money there in that market. The trick is just to go into that market in new, sort of innovating way, taking what is out there and making it better. You don't have to create something entirely brand new, but you can take something that's out there and make it a lot better and add your own twist to it.

That's what I did on SmartPassiveIncome.com. I wasn't the first person to talk about online business and probably I was millionth blog to talk about online business and blogging. But I approached it in a way that was different from what other people was doing purposefully, because I knew I had to do that in order to make some noise and stand out of the crowd. When it comes to affiliate marketing specifically, I know in other countries it might be a little more difficult to find a products that you might be able to be confident in promoting to your audience, so you might have to get a little creative. You might have to really think about what the problems are that people are having in your target market and also what kinds of solutions. Not maybe the exact products, but what would the solution provide them. And then, either find products that do that or if you can't find any products that help solve that problem, create it on your own. That way you'll get 100% of the profits, you don't have to split them. And of course there are minor fees potentially involved in that, but then you're keeping people on your own site and you are providing them a product that is of your own. And if they enjoy it, they'll want to stick with you and that will give you a good opportunity to use the feedback that they give you to improve the product and also make newer and better products in the future too.

Michał Szafrański: Great. But I have to also say that definitely running a blog is not an easy job. It requires a lot of time. And people are looking at your success and part of them don't see that it wasn't an overnight success. Can you please tell me how much time did you spent on running a blog 4-5 years ago and how much investment of your time it requires right now?

Pat Flynn: When I first started… I didn't know I was building a business when I first started that LEED Exam site and I was just studying for the exam. But then I was spending an hour or two every day figuring out what to put on that site, doing research and actually publishing content on that site. Again just for myself at the beginning, but you can imagine doing that for entire year with getting nothing in return. Again, I wasn't asking for anything in return, but if you're trying to build a business, it's a really long time to do stuff and not even know if you're going to make money on the other side of it. And yes, if I knew that people are coming earlier to my site then I may have had opportunity to create product much faster.

I don't know exactly when that traffic happened, but when I discovered it was there, it was much easier to monetize, because I had built that trust and that authority and I had been seen as the expert in that niche already. Because I had spent time creating that value content. So it does take a lot of time and effort in upfront, but now that Green Exam Academy website, I put an hour or two into it every month. That's it. It's still generating between 3000 and 6000 dollars a month, which is amazing. Industry has change a little bit. Back then it was making quite a bit more, but it's still around that. I'm just only investing couple hours a month to keep it going and answer customer e-mails and deliver files if, for some reason, people don't get them (that happens sometimes).

You'll never get a 100% passive income, but you can get pretty darn close utilizing these different tools and services that are out there. And again, it takes time to set that up, it takes time to build that and to gain that trust, but there are opportunities in a lot of different niches to have sort of finite information on your blog to provide something. I did the same thing in a Security Guard Training niche, you know. There's only a finite amount of information to tell people about security guard training industry and that is continuously making money as well. More time upfront, less time now, but more money now.

With Smart Passive Income blog however, that is something I don't really want to walk away from, because I really enjoy engaging with community and the more I do that the higher my authority level goes up, and also my income. So in that case it's not as passive as other websites that I have, but it is in the sense that I can make money without trading my time. I still have to invest time every once in a while to create content, to write new blog post and interact with my audience. And that does take time! I'm not going to deny that. But at the same it's still very flexible business model that allows me to live lifestyle I'm enjoying.

Michał Szafrański: Great answer. Regarding connecting with our community, I know it requires a lot of time to be able to respond to every e-mail or just follow up with the updates on Twitter and

Facebook. Even with connecting with my community I see it's really difficult to keep up to date. How do you handle it? How are you able to manage those relationships?

Pat Flynn: In the beginning it's much easier of course, because you don't have quite as many connections. And that's really important that you do engage with your audience when you do have just a small number of connections, because getting really engaged with your first hundred, your first five hundred people is really important. Those are the people that are gonna watch you and help you take your business to the next level. That's your target audience and you have the opportunity to really get into their heads and have them tell you where you should go next. And that's really important.

But you'll get to point, as you start to grow, where the e-mail start to come a lot faster than you can answer them. And the tweet, and messages and requests. So there's a lot of things you have to do to sort of manage your time and there's a lot of tips involved with that. One of them is trying to see if there are ways to provide answers to the most common questions before they even message you. So that's maybe having some of your most popular posts show on the front page so that they answer the questions that people have. Or whatever question people have, making sure you potentially have blog post about them that you could forward them to. So instead of spending 5 minutes writing an e-mail you just send a link and that only takes a couple of seconds.

Using this efficient strategies are kind of taking things to the next level. Frequently asked questions - make a list of the questions most people are asking and answer them and put that all on one page that people can go there. Maybe even on your contact page say “Hey, here are my most frequently asked questions. Before you send me a message see if the answer is there for you or see if you have any of these questions, because you're gonna get answer right away, instead of waiting for me to e-mail you back”. A lot of people also, and I do this, I prefer people to Facebook or Twitter to ask me a questions instead. And it does two things. One: it decreases the length of the e-mail that I get or the messages. Twitter especially, it's only 140 characters to ask me a question instead of infinite amount of text. And sometimes I used to get e-mails that are pages long and I feel bad not reading them, but they are so long that I have to put them aside, because it just takes too long. And Facebook is good too, for the same reason. I mean, it's not limited, but people tend not to spend so much time writing messages on Facebook. Especially when community can see it. And the best part of putting the people on social media is the fact that other people can answer the question before you get to do it. And so the community sort of gets involved and everybody gets to enjoy each other’s company in addition to the information you have to provide.

So those are some of the tips. I'm at a point now, where it's getting very difficult to even answer social media all the time. So I just have to pick hours of the day, when I'm devoted to either answering e-mails or spending my time in social media and that's it. And I just have to understand that certain things aren't going to be answered on social media and with e-mail I have to go in chronological order, so I do let people now it's gonna take a while for me to respond and I just try to be honest, you know. The load is pretty high, so it's gonna take a while to actually hear back from me. And as long as you're honest, I think people will understand.

Michał Szafrański: Yeah, those are great tips, also for me. So thank you very much Pat.

Could you please tell me, if someone would like to know more about you or your blog, where should they go?

Pat Flynn: Sure. You can go to http://SmartPassiveIncome.com of course. And you can also go to http://PatFlynn.me which is sort of new personal site where you can see a lot of my projects, including book “Let Go”. And of course you can read all about me in my book “Let Go” which is on Amazon, which... I don't know if you gonna put a link on your site, but you can find it on Amazon…

Michał Szafrański: Definitely.

Pat Flynn: …You can just look up “Let Go by Pat Flynn” in Amazon and you'll see it there.

Michał Szafrański: Thank you very much Pat for your time. I really do appreciate that we were able to do this podcast together. Thanks...

Pat Flynn: Absolutely! This has been a blast! I hope to have you on Skype soon, where we could just chat, even if it's not recorded. We should just hang out sometimes…

Michał Szafrański: Definitely, definitely. Thank you very much Pat.

Pat Flynn: Thank you.

WNOP 007: Rzucam pracę dla blogowania...

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/007

To jest podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy” odcinek siódmy – 007. Dzisiaj usłyszysz między innymi, dlaczego rzucam pracę dla blogowania.

Cześć i dzień dobry, witam Cię w siódmym, bardzo szczególnym dla mnie odcinku podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne i sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności. Opowiadam jak rozsądnie wydawać pieniądze i jak odważnie realizować swoje pasje i marzenia. Jeśli tylko szukasz odrobiny stabilizacji finansowej i emocjonalnej w swoim życiu, to ten podcast jest dla Ciebie. My name is Szafrański. Michał Szafrański. Odcinek 007 – magiczna liczba. A ja jestem wielkim fanem Bonda. Dla tych, którzy nie wiedzą. Dzisiaj skoncentruje się na dwóch bardzo ważnych tematach.

Pierwszym są okrągłe – pierwsze urodziny mojego bloga „Jak oszczędzać pieniądze”. No właśnie, mija już rok mojego blogowania. Powiem Ci jakie lekcje wyniosłem, gdzie popełniłem błędy, co mogę Tobie doradzić, jeśli zastanawiasz się nad tym, czy stworzyć własnego bloga. O tym właśnie będę mówił w tym odcinku podcastu.

Ale jest jeszcze jeden – drugi temat i jeżeli przeczytałeś tytuł tego podcastu, to już wiesz o co chodzi. Rzucam pracę. Tak, rzucam moją bardzo dobrze płatną pracę, po to by skoncentrować się na blogowaniu i realizowaniu mojej pasji, jaką jest edukacja finansowa, dzielenie się informacjami dotyczącymi tego jak oszczędzać, jak pomnażać oszczędności, jak to robić mądrze. Przyznam Ci się, że to była bardzo trudna decyzja i w zasadzie, bez względu na to jak potoczy się dalej ta cała moja historia, ta decyzja będzie miała na pewno kluczowy wpływ na moje życie i życie mojej rodziny. W zasadzie już ma. Dzisiaj Ci opowiem o kulisach podjęcia tej decyzji oraz moich planach na przyszłość. Ale zanim zacznę, to chcę Ci bardzo serdecznie podziękować, w zasadzie Wam wszystkim podziękować, że mnie słuchacie, że czytacie moje artykuły na blogu. Szczególnie dziękuję tym osobom, które angażują się w dyskusję w komentarzach, piszą do mnie maile. Mogę śmiało powiedzieć, że dzisiejsze święto obchodzę z Wami wspólnie, bo na pewno nie byłoby tego bloga, gdybyście przez ten cały czas nie przekonywali mnie, że praca którą w niego wkładam ma sens, że Wam to się przydaje, że warto dla was pisać. Powiem Wam autentycznie, że duma mnie rozpiera. Nie tylko z tego powodu, że udało mi się ten rok przetrwać, ale też dlatego, że czuję wielką satysfakcję, że udało mi się wokół bloga zgromadzić tak zaangażowaną grupę czytelników i również słuchaczy tego podcastu. Cieszę się też, że powoli zaczyna się to również konkretyzować od strony biznesowej, także mogę wiązać z tym blogiem i z tym podcastem bardziej poważne plany. Tak na początek może garść statystyk bloga. Przez te ostatnie 12 miesięcy napisaliście na nim ponad 4200 komentarzy. Ja napisałem z kolei około 90 wpisów, więc wychodzi na to, że bardzo intensywnie i aktywnie komentujecie to co piszę. To jest około 50 komentarzy na pojedynczy wpis. Także jak popatrzymy na inne blogi, no to można śmiało powiedzieć, że tutaj przejawiacie olbrzymią aktywność. Bardzo dużo czytelników odwiedza także mój blog. W samym czerwcu było to do tej pory 32 tysiące osób. 32 tysiące osób! Gigantyczna liczba! No taka liczba, która 9 miesięcy temu kompletnie nie przyszłaby mi do głowy. Była dla mnie niewyobrażalna. Cieszę się, że udało się w jakiś sposób spopularyzować ten blog. Przyznam się, że w zasadzie nie robiłem niczego specjalnego, poza tym, że pisałem artykuły. Cieszę się, że uznajecie je za ciekawe. Masę serca w to wkładałem. No i troszeczkę próbowałem być obecny w mediach społecznościowych, głównie na Facebooku. Korzystałem również z mailingu, aby Was informować o nowych artykułach. Sam fakt tego, że niedawno w czerwcu, na samym początku czerwca dodałem na blogu kalkulatory finansowe, w zasadzie powtórzyłem to co już na blogu miałem – kalkulatory były rozsiane na blogu. W chwili obecnej po zapisaniu się na newsletter możecie ściągnąć 22 kalkultory Microsoft Excel. To spowodowało, że te rejestracje na newsletter po prostu wystrzeliły w kosmos. W samym czerwcu na newsletter zapisało się trzy razy więcej osób niż w maju. Także uważam, że z takich najważniejszych doświadczeń jakie wyniosłem, to budowanie bazy mailingowej, która z kolei służy mi do tego, żeby Was ponownie zachęcić do wejścia na bloga, to jest najlepsza decyzja jaką mogłem podjąć na samym początku rok temu. Robiłem to od pierwszego dnia praktycznie i dzięki temu mam możliwość łatwego informowania Was o tym, co się dzieje u mnie, a z drugiej strony Wy możecie powracać po te artykuły, które są dla Was interesujące. Zastanawiałem się, co było najtrudniejsze w trakcie tworzenia mojego bloga. Chyba najtrudniejszą rzeczą było to, żeby znaleźć czas na to wszystko, czym chcę się z Wami podzielić. Same aspekty techniczne, uruchomienie bloga na WordPressie, wybranie skórki graficznej dla niego, jakieś modyfikacje tej skórki - to nie było szczególnie trudne. Jest w Internecie bardzo dużo informacji, które pomagają osobom, które dopiero ruszają ze swoim blogiem.

Jeszcze tutaj na samym początku też chciałbym od razu zaznaczyć, że to nie jest tak, że budowałem pozycję mojego bloga samodzielnie. Bardzo dużo zawdzięczam osobom, które pomogły mi na samym początku. Innym blogerom, którzy można powiedzieć, systematycznie mi pomagają. Pamiętam, że pierwszy był Remigiusz z „Racjonalnego oszczędzania”, który udostępnił mi łamy swojego bloga, bym mógł napisać wpis gościnny. Wziąłem udział w konkursie u niego na blogu. Potem był Krzysiek z „Metafinansów”, który prowadzi również blog usługi „Kontomierz”. Był Piotr z „Konto-lokata”, który ratował mnie poradami na temat reklamy na blogu, zarabiania na tym blogu, czego do dzisiaj mi się w zasadzie nie udaje jeszcze porządnie realizować. Pamiętam, że dużym pierwszym takim sukcesem, jeżeli chodzi o wzrost ruchu taki istotny, to było wrzucanie linka przez Zbyszka z bloga „AppFunds” na jego bloga. Także tutaj wielkie podziękowania i z drugiej strony wielki szacunek również, bo jeżeli spojrzycie sobie na http://appfunds.blogspot.com, to ten blog jest po prostu z niesamowitą częstotliwością aktualizowany. Ja jak patrzę na to, jak często jego autor publikuje wpisy, no to po prostu przysłowiowa szczęka mi opada. Pomógł mi także Maciek Samcik z „Subiektywnie o finansach”. Także generalnie jest to wysiłek kolektywny. Ja po prostu starałem się tworzyć jak najbardziej merytoryczne artykuły i miałem to szczęście, że gdzieś tam „wpadałem na radar” tych kilku poczytniejszych blogerów.

Takim bardzo ciekawym doświadczeniem były ankiety, które publikowałem u mnie na blogu. Zapytałem Was chyba dwa razy, o czym chcecie czytać. Podałem Wam listę tematów i poprosiłem o zagłosowanie na nie. No i powiem szczerze, że miałem dosyć mieszane uczucia, gdy te odpowiedzi już w końcu spłynęły. Z jednej strony ucieszyłem się, że jest takie zainteresowanie i że wskazaliście mi konkretne tematy, a z drugiej strony, jak już ułożyłem tą listę na podstawie Waszych głosów, to okazało się, że te ścieżki tematyczne, które mi wytyczacie, odbiegają trochę od podstawowej tematyki bloga. To był taki moment, że zastanawiałem się jak to dobrze rozegrać. Postarałem się w zasadzie można powiedzieć, pisać te artykuły w takiej kolejności, w jakiej one Was interesowały. Oczywiście byliście najbardziej zainteresowanymi tymi trudnymi tematami jak, np. zakup mieszkania i tak dalej. No cieszę się też, że miałem okazję przez ten okres ostatnich 12 miesięcy poznać naprawdę bardzo dużo wartościowych osób. I na blogu i w e-mailach. Pewnie nawet częściej w e-mailach dajecie mi dowody, że realnie wpływam w taki pozytywny sposób na Wasze życie, co jest absolutnie niesamowitą nagrodą za ten wysiłek, który wkładam w pisanie bloga. Ja od samego początku chciałem tworzyć coś, co będzie przydatne dla innych osób. Wydawało mi się, że są to inne odległe osoby, że to jest ktoś taki anonimowy, z kim nie będę miał większego kontaktu. Okazało się, że każdy z Was to jest bardzo konkretna osoba, w konkretnej sytuacji, także finansowej czy osobistej.

Niektórzy z Was, przesyłają mi bardzo osobiste maile, gdzie opisujecie mi historie Waszego życia ogólnie rzecz biorąc. Ja bym chciał każdemu z Was tak indywidualnie pomóc, ale czasami to jest po prostu niemożliwe, bo często trudno jest mi wniknąć w sytuację. Pisałem o tym ostatnio w artykule „Oszczędny czy sknera”. Pisałem o tym, że ważny jest kontekst. Ja nie zawsze jestem w stanie ten Wasz kontekst do końca zrozumieć i poznać go. Po prostu mam za mało informacji, więc trudno jest mi Wam tak bardzo precyzyjnie coś podpowiedzieć.

Prośba moja wielka: pamiętajcie, że nie jestem żadnym doradcą finansowym. Nadal uważam, że najlepszym doradcą finansowym dla siebie, jesteście Wy sami. To Wy powinniście samodzielnie podejmować wszelkie decyzje. Oczywiście możecie się radzić. Ja chętnie podpowiem to i owo, co mi się wydaje albo co ja bym zrobił, gdyby taka sytuacja przytrafiła się mi. To nie oznacza, że powinniście mnie traktować jak jakiegoś „guru”. Ja żadnym „guru” nie jestem, żeby to było jasne.

Fajne jest to, że ja na początku myślałem, ten kontakt z Wami będzie taki anonimowy, a to się okazało, że nie. Że Internet to jest takie miejsce, w którym można istnieć jako konkretna osoba. Ja już Was rozpoznaje po nickach z komentarzy, po Waszych adresach mailowych i cieszę się, że jest grupa osób, które są ze mną od bardzo, bardzo dawna i w zasadzie każdy nowy artykuł pochłaniają migusiem. Bałem się na początku trochę hejterstwa, zawistnych komentarzy. Mogę powiedzieć, że tego w ogóle u mnie na blogu nie ma. Przyznam się Wam, że przez cały ten okres 12 miesięcy skasowałem tylko 3 komentarze, które kompletnie nie nadawały się do publikacji, także bardzo Wam dziękuje za bardzo wysoki poziom dyskusji. Z tego co widzę, potwierdza się reguła, że dobre jakościowo artykuły przyciągają również dobre komentarze. Jakby jedno napędza drugie.

To nie jest też tak, że nie popełniałem błędów przez ten ostatni rok. Myślę, że za mało czasu poświęcałem na marketing bloga, pomimo że on się w zasadzie z Waszą pomocą tak świetnie rozwinął. Parę wydarzeń mi umknęło. Nie wystartowałem w konkursie Onetu na „Blog roku”, który był na początku roku, bo po prostu nic o nim nie wiedziałem. Jak już się dowiedziałem, że taki konkurs jest, to było za późno.

Zdecydowanie za mało także współpracowałem z innymi blogerami, co na pewno ograniczało mój zasięg. Też za dużo chyba próbuję robić na blogu sam. To znaczy mógłbym skorzystać niejednokrotnie z pomocy czy to programisty czy jakiegoś specjalisty od WordPressa, od tych wszystkich szablonów graficznych i tak dalej. Pewnie jemu niektóre prace zajęłyby kilka minut czy pół godzinki. Ja czasami poświęcałem na to godziny, czy całe wieczory. Także to na pewno był błąd i już w tej chwili, w niektórych zagadnieniach próbuję się radzić innych i korzystać z pomocy innych.

Zastanawiałem się, co mógłbym Ci powiedzieć jako osobie, która potencjalnie jest zainteresowana uruchomieniem własnego bloga. Nie mam dużego bagażu doświadczeń. Robię to dopiero rok, ale kilka wniosków już mi się nasuwa. Pierwszy wniosek i najważniejszy: jeśli zastanawiasz się czy warto prowadzić własny blog, czy pomoże Ci on zbudować Twoją pozycję, brzydkie słowo - „eksperta”, osoby, która zna się czy orientuje się w konkretnym temacie, jest specjalistą w tym temacie, albo po prostu jest pasjonatem w tym temacie – to ja uważam, że warto. Cały czas jest miejsce na nowe blogi. To nie jest tak, że każdy temat jest już „obstawiony”. Jest miejsce na nowe blogi. Zresztą wiele blogów się pojawia i znika. Wykruszają się. Nawet w tej tematyce oszczędnościowej. Jak startowałem to było ileś tam blogów, część z nich zniknęła, a pojawiło się też wiele nowych blogów. Po mnie, np. pojawił się blog livesmarter.pl. Całkiem fajny, z aktualnymi informacjami o promocjach organizowanych przez banki czy innych okazjach związanych z oszczędzaniem czy finansami osobistymi. Zdecydowanie warto. Jeśli chcesz tylko pisać i chcesz być konsekwentny i wytrwały, to warto z tym blogiem ruszyć. To pozwala usystematyzować własne myśli i przemyślenia na dany temat.

Możesz uważać, że mój sukces jest niepowtarzalny. Bo ja uważam, że osiągnąłem sukces. Że osiągnięcie poziomu 30 tysięcy czytelników miesięcznie to jest coś poza Twoim zasięgiem. Ale jeżeli spojrzysz na to z drugiej strony, rok temu – 28 czerwca 2012 roku ja miałem zero czytelników i zero wpisów na blogu. Pierwszy wpis pojawił się na początku lipca. Także w dowolnym momencie można wystartować i w zasadzie możesz powtórzyć to co mi się udało osiągnąć.

Kolejne porady: po pierwsze, ciężka, systematyczna praca. W tym nie ma nic trudnego. Musisz tylko chcieć pisać.

Kolejna rzecz: warto sobie zaplanować listę tematów, które będziesz poruszał na swoim blogu, tak żebyś miał kalendarz, harmonogram na najbliższy miesiąc, dwa czy trzy. Ja zaplanowałem wpisy na mniej więcej trzy miesiące. I powiem Ci szczerze, mam więcej tematów w chwili obecnej, niż miałem rok temu.

Kolejna rzecz: ćwiczenie pisania. Warto ćwiczyć i jeszcze raz ćwiczyć pisanie.

Kolejny element: od samego początku, jak będziesz ruszał ze swoim blogiem, myśl o tym, że w jakiś sposób będziesz go promować. Także ja od dnia pierwszego miałem swój fanpage na Facebooku. To jest bardzo prosta sprawa założenie takiego fanpage’a. Od początku budowałem również listę mailingową. Promowałem mój blog, każdy wpis na blogu we wszystkich kanałach społecznościowych na jakich się udzielam, a więc również na LinkedIn oraz Google+.

Kolejny bardzo ważny element to jest to, że pisząc pamiętaj o tym, że piszesz dla czytelników. Nie piszesz dla siebie. Jeżeli czytelnik nie znajdzie w Twoich tekstach czegoś interesującego dla siebie, to nie będzie do nich powracał. Nie będzie wracał na Twojego bloga. W ogóle jest tak generalnie, że mało kto powraca na bloga. Ta grupa osób, które w ogóle komentują i chcą wracać na Twojego bloga, to jest powiedzmy 1% czy 2% wszystkich osób, które Twój blog odwiedzają. Tak przynajmniej wygląda to w moim przypadku. Przez cały ten okrągły rok, na mój blog weszło ponad 160 tysięcy osób, a mam raptem 4200 komentarzy. A więc jak widać mała liczba osób zostawia komentarz.

Teraz kolejna rzecz, która się z tym wiąże: skoro tak mało osób komentuje, tak mało osób zadaje sobie wysiłek, żeby podzielić się z Tobą swoimi przemyśleniami, to wydaje mi się, że powinieneś być wdzięczny jako autor, że te osoby w ogóle chciały cokolwiek skomentować. Ja staram się dziękować za każdy konstruktywny komentarz. Tylko dzięki temu udaje się w jakiś sposób budować społeczność i angażować w dyskusję. Ważne jest to, że jeżeli te dyskusje u Ciebie na blogu się pojawiają, no to wiadomo, że mogą być dla Ciebie bardziej przechylne głosy i mniej przechylne głosy. Trzeba umieć sobie z tym samodzielnie poradzić. Nie brać wszystkiego absolutnie do siebie. Być ponad to i jednocześnie dążyć do tego, żeby dyskusja i sposób dyskutowania Twój jako autora z czytelnikami, dodawały nową wartość tym tekstom, które już na blogu zamieściłeś.

Wiadomo też, że Ty jako autor będziesz miał gorsze i lepsze dni, więc prawda jest taka, że już sam fakt pojawienia się dyskusji na Twoim blogu, będzie Cię bardzo pozytywnie motywował. Ci najbardziej lojalni czytelnicy pomogą Ci przetrwać te gorsze chwile, chociażby tym, że będą Cię zachęcali do dalszej pracy. Także warto być na pewno jako autor, cierpliwym, konsekwentnie trzymać się obranego kierunku. Chociaż tak naprawdę inni blogerzy, mogą powiedzieć co innego, że warto skakać z kwiatka na kwiatek. To są moje doświadczenia, niekoniecznie one muszą być zgodne z doświadczeniami innych osób.

No i dwa takie ostatnie elementy myślę: pierwszy to jest, żeby nauczyć się technologii internetowych ogólnie. Żeby rozumieć co to jest Google Analytics, żeby rozumieć co to jest Google AdWords. W jaki sposób analizować, skąd czytelnicy trafiają na Twojego bloga i troszeczkę pomagać Google w tym, żeby Twój blog pojawił się wysoko w wynikach wyszukiwania. Ja nie mówię o jakichś tam zaawansowanych technikach SEO itd., bo na tym kompletnie się nie znam. Ale wystarczy już samo to, że piszemy artykuły i w tych artykułach piszemy na konkretne tematy, oraz chociażby dobór tematu tego artykułu i formatowania w taki sposób, żeby była większa szansa odnalezienia Twojego artykułu w Google.

Ostatni element, który uważam jest bardzo, bardzo istotny to jest współpraca z innymi blogerami. Nawet jeżeli to nie jest tak, że się wspieracie non-stop i linkujecie do siebie non-stop, to warto wiedzieć kto jeszcze pisze na takie tematy jak ja, bo jest to dosyć dobre źródło informacji. Zawsze można wdać się w polemikę z innym blogerem na łamach swojego bloga. To zawsze troszeczkę pomaga i tak naprawdę pomaga również rozwijać tematy, które pojawiają się gdzieś indziej.

No i myślę, że to na szybko tyle wniosków, jeśli chodzi o pierwszy rok blogowania. Przejdę teraz do dużo ważniejszego dla mnie wydarzenia, jakim jest moje odejście z pracy. Zapowiadałem Wam jakiś czas temu wielki news. I to jest ten wielki news: ODCHODZĘ Z PRACY. Możecie powiedzieć „Ojej, co się dzieje? Szafrański, będziesz miał najwyżej zaraz następną pracę”. Nie będę miał innej pracy! Nie idę nigdzie na etat. Mam bardzo ważny plan. Chcę się skoncentrować na tworzeniu bloga oraz poszerzaniu jego tematyki o inne zagadnienia, które mi chodzą od dawna po głowie, a po prostu nie mam czasu na ich realizację.

Teraz już tak sobie myślę, że pewnie część z Was zastanawia się albo jest zaskoczona, że w ogóle taki racjonalny facet podejmuje takie ryzyko. Teoretycznie mam wszystko o czym marzy przeciętny Polak. Stanowisko dyrektorskie w firmie informatycznej, prężnej, realizującej fajne projekty. Świetnie zarabiam - można już powiedzieć, że zarabiałem. Absolutnie nie narzekam. Mam dwa mieszkania, mam kochającą rodzinę. Tu się akurat nic nie będzie zmieniało :-) Można powiedzieć, że jestem w wieku, w którym powinienem się zastanawiać nad „odcinaniem kuponów”, a nie poszukiwaniem nowych wyzwań.

Z drugiej strony jest tak, że mój blog wcale nie zarabia. Bo to co blog zarabia, to są grosze. Ja wierzę, że ma pewne perspektywy zarobków, ale zupełnie w innym obszarze niż ten, który utylizuję dotychczas. Jest jeszcze jeden istotny aspekt związany z tym blogiem. W zasadzie grupa docelowa, którą Wy jesteście. A przynajmniej mówię do Czytelników mojego bloga, nie tyle słuchaczy tego podcastu, bo ma on nieco szerszą formułę. Grupą docelową są osoby oszczędne. A więc, nawet jeślibym chciał myśleć o tym, aby dostarczyć Wam jakieś dodatkowo płatne produkty w okolicach bloga (czy to szkolenia, czy książki czy cokolwiek innego), to może się okazać, że po prostu nie jesteście osobami, które znajdą na te produkty fundusze. Oczywiście bardzo się będę starał, żeby dostarczyć Wam jak najbardziej wartościowe rozwiązania, ale być może wcale mi się to w tym obszarze nie uda.

Możecie się zastanawiać, dlaczego w końcu zdecydowałem się to zrobić. Z jednej strony rzucam pracę, z drugiej strony nie mam pewności co do przyszłych przychodów z bloga. Jednocześnie mówię, że chce się poświęcić blogowaniu. Prawda jest taka, że tych powodów jest co najmniej kilka. Z jednej strony moja praca, która dawała mi jeszcze jakiś czas temu bardzo dużo satysfakcji, po prostu mi spowszedniała. Mam coraz mniej serca do niej i coraz więcej rutyny się pojawia. A jeżeli ja nie wkładam w coś serca, no to nie spodziewam się, że z tego będą dobre efekty. W zasadzie można powiedzieć, że nie chcę oszukiwać sam siebie. Chcę się realizować w tym, co mnie pasjonuje. Pasjonuje mnie w tej chwili temat dzielenia się wiedzą w obszarze oszczędzania i pomnażania przychodów. Tego jest mniej na blogu, ale myślę, że tą tematykę również będę rozwijał.

Kolejny aspekt jest taki, że ja widzę, że ta wiedza Wam się przydaje. I teraz mówiąc takim prostym, chrześcijańskim językiem – chcę czynić dobro. Nie chcę tego wprowadzać, ale tak naprawdę fajnie by było, gdyby na blogu pojawił się taki licznik „Pomogłem oszczędzić już X tysięcy złotych” albo „Wyciągnąłem już z długów X rodzin”. Także tutaj zdecydowanie aspekt edukacyjny jest bardzo ważny. Mam wiedzę i chcę się nią dzielić. Tam, gdzie jej nie mam, to potrafię skorzystać z pomocy innych, zaprosić ekspertów. Po to właśnie, abyście Wy mogli na tym skorzystać.

Tak naprawdę przez ostatni rok w pewnym sensie testowałem własną wytrzymałość w pisaniu i popularyzowaniu bloga. Przekonałem się, że potrafię to robić w sposób, który jest dla Was akceptowalny. Jednocześnie w taki sposób, który jest po prostu satysfakcjonujący. Ja nie miałem w ogóle pewności, czy potrafię promować się w Internecie. Dzisiaj już wiem, że potrafię. Pomimo, że jak dotychczas robiłem to tak naprawdę „tyci tyci”, to udało mi się osiągnąć całkiem fajne efekty. Teraz, żeby rozwinąć to co robię na blogu, bo naprawdę to jest dopiero początek tego, co planuję zrealizować, to żeby to rozwinąć, to potrzebuję czasu, a tego czasu nie mam, pracując na etacie. Niestety moja rodzina strasznie cierpiała w ostatnim okresie z tego powodu, że pracowałem i równocześnie blogowałem i naprawdę tego czasu było coraz mniej.

Prawda jest też taka, że mnie praca bardzo angażowała. Gdzieś tam miałem takie poczucie, źle się z tym czułem, że z jednej strony zarabiam pieniądze, przynoszę te pieniądze do domu, ale równocześnie zbyt mało jest mnie dla moich najbliższych. Absolutnie nie chcę za jakiś czas żałować tego, że tak bardzo się angażowałem w pracę, a tak mało się angażowałem w domu. W szczególności ja nie chcę żałować tego, że miałem szansę spróbować rozwinąć blog i żyć z blogowania oraz innych biznesów, które oczywiście gdzieś tam może na boku uda się rozkręcić, a nie spróbowałem. Także chcę zaryzykować i liczę na to, że mi się uda. Mam dwie ręce, mam dwie nogi. Mam głowę pełną pomysłów i chcę to wykorzystać.

Teraz oczywiście możecie szukać jakiegoś drugiego dna w tym wszystkim. Ja tylko powiem tak dla sceptyków trzy słowa. To nie jest tak, że nie mam poduszki bezpieczeństwa. Stać mnie na to, żeby spróbować. Jestem w stanie przeżyć ponad rok bez żadnych zarobków, także stawiam wszystkie moje oszczędności na taki zakład z sobą samym, że mi się uda. Czy mi się uda? Nie wiem tego. Zobaczymy. Nie mam pewnika, ale wierzę w swoje możliwości. Mam to szczęście i ten fart, że moja rodzina bardzo mnie wspiera. Żona w zasadzie jako pierwsza mi powiedziała, że powinienem spróbować. Że mogę zrobić wszystko, za co się zabiorę. Tak naprawdę, to ja musiałem uwierzyć w swoje możliwości, jak również zaakceptować ryzyko, które się wiąże z tym próbowaniem. Było mi naprawdę cholernie trudno. Użyję tego słowa tylko raz, ale cholernie trudno było mi podjąć tą decyzję, bo byłem dotychczas w takiej „złotej klatce”. Myślę, że większość z nas, pracujących w dobrych firmach na dobrych stanowiskach, jest w takiej „złotej klatce”. Zarabiamy świetne pieniądze, cieszymy się z tego. Czujemy jakiś może niedosyt od czasu do czasu, ale boimy się wyrwać, bo stracimy te korzyści. Ja ryzykuję. I to dużo ryzykuję. Spłacam kredyty, a jednocześnie rzucam robotę. Decyduje się zostać pełnoetatowym blogerem, nie mając przychodów z bloga dzisiaj, które pokrywałyby moje koszty. Także długi czas będę pod kreską.

Wielu osobom może się to nie mieścić w głowie, bo wyobrażamy sobie ten model blogowania w Polsce w inny, taki sposób: gdzieś tam na boku to robię (bloguję) i jeżeli już widzę, że osiągam przychody wyższe niż z pracy na etacie albo bliskie, no to wtedy łatwo jest podjąć decyzję o porzuceniu pracy etatowej. Ja robię inaczej – przeprowadzam eksperyment na żywym organizmie. Prawda jest taka, że lubię skakać na głęboką wodę i też zawsze powtarzam znajomym, że w tej wodzie ja się najlepiej czuję i najszybciej przebieram rękami, gdy gonią mnie rekiny. A więc łatwo skoczyć nie było, ale skoczyłem.

Niektórzy mogą powiedzieć, że jestem nieodpowiedzialny, że oszalałem. Powiem tak: mówcie co chcecie. Ja już się pogodziłem z tym, że być może będę tak oceniany i po prostu będę robił swoje. Dla was jest to taki bezpieczny eksperyment. Ja stawiam na szali bardzo wiele. Patrząc z boku, będziecie mogli obserwować mnie, obserwować czy mi się uda, czy nie uda. To będzie jak przedstawienie, jak taki reality show. Ci, którzy są sceptykami, no to jeśli mi się nie uda, to powiecie „A nie mówiłem?”. Ale ta prawda jest taka, że w żaden sposób nie poprawi to Waszej sytuacji. Być może utwierdzi to Was tylko w przekonaniu, że nie warto próbować. Ja wcale nie uważam, że nie warto próbować. Warto próbować. Oczywiście warto mieć jakiekolwiek zabezpieczenie.

Z drugiej strony, jeżeli mi się uda, no to co będziecie mogli zrobić? Mówię do sceptyków cały czas. Będziecie mogli czerpać ode mnie to co najlepsze – to jest pierwsza możliwość. Ja się bardzo chętnie będę tymi wszystkimi informacjami dzielił – co i jak zrobiłem. Mam nadzieję, że to Wam pomoże. Albo po prostu drugi wariant – uznacie, że miałem farta i tyle. Że Wam się to nie uda.

Prawda jest taka, że tu nie będzie żadnego farta. Ja jestem nastawiony na ciężką pracę. Liczę na to, że znajdę wśród Was wielu kibiców – takich pozytywnie nastawionych kibiców. Także bardzo Was również o to wsparcie proszę.

Powiem Wam jeszcze jedną rzecz. Zastanawiałem się nad tym, co jest takim najgorszym scenariuszem? Co się może wydarzyć, jeżeli nie uda mi się zrealizować moich planów? Nie uda mi się żyć z blogowania i powiedziałbym okolicznych działalności wokół bloga. Co się stanie jak odniosę porażkę?

Pierwsza rzecz to jest taka, że ja mam taką świadomość, że jeżeli nawet uda mi się w tym czasie iluś osobom pomóc dzięki mojej aktywności, to w wyniku tego, będę po prostu lepszym człowiekiem. Także ja się nie boję takiej porażki w aspekcie moralnym. Porażką będzie to, jeżeli nie uda mi się zarabiać, „przepalę” wszystkie pieniądze, które posiadam. No to co się wtedy stanie? Być może będę musiał wrócić na etat. Czyli powiedzmy, przepracuję rok, może trochę dłużej. Nie uda mi się finansować mojego życia i będę musiał wrócić na etat. Ja się nie obawiam o to, że znajdę pracę na etacie. Znajdę! Mam bardzo dużo umiejętności i doświadczeń. Będę po prostu bogatszy o kolejne doświadczenie. Grunt, żebym z tego doświadczenia potrafił wyciągnąć wnioski.

Jedna rzecz jest pewna. Ja wiem, że plułbym sobie w brodę za jakiś czas, gdybym nie spróbował

No dobra, to jeszcze trzy słowa na temat tego, jak tutaj się sytuacja będzie rozwijała u mnie. Prawda jest taka, że pracuję na etacie do końca lipca. Także jest to dosyć trudny okres dla mnie, bo przekazuje wszystkie moje obowiązki w firmie. Jest już troszeczkę bardziej z górki, bo już ten proces się dzieje, no ale do finiszu jeszcze trochę pozostało. Później planujemy wspólnie z rodzinką oczywiście wakacje no i później po tych wakacjach wracam i zabieram się pełnowymiarowo za blogowanie.

No właśnie. I teraz jestem ciekawy, co Ty o tym sądzisz. Czy w jakiś sposób pomożesz mi odnieść ten sukces? Czy w ogóle wierzysz, że mi się uda? No jestem strasznie ciekawy Waszych opinii. No i myślę, że na dzisiaj już starczy, że będą się już z Wami żegnał. Dzisiejszy odcinek był taki strasznie egocentryczny – mówiłem tylko o sobie. Próbowałem podzielić się jakimiś radami i przemyśleniami. Mam nadzieję, że w kolejnych odcinkach podcastu dostarczę więcej treści dla Ciebie, z czego będziesz mógł skorzystać. Mimo wszystko wierzę, że doświadczenia, które będę miał przez najbliższy czas, przez najbliższy rok, także będą dla Ciebie ciekawe. Potraktuj to także jako wstęp do całkiem ciekawej opowieści.

Mam taką prośbę do Was, jak zwykle zresztą :-) Jeżeli Wam się podoba ten podcast, to bardzo Was proszę o wejście do iTunes i wystawienie mu oceny i zagłosowania. Możecie się również podzielić informacją o tym, że taki podcast istnieje, że taki Szafrański, który rzuca pracę dla blogowania istnieje. Podzielić się tą informacją ze swoimi znajomymi.

Ja tymczasem bardzo Ci dziękuję, że wysłuchałeś ten odcinek podcastu. Przypominam, że wszystkie adresy stron czy notatki dotyczące tego odcinka znajdziesz pod adresem http://jakoszczedzacpieniadze.pl/007

A jeśli poczujesz, że ten podcast dostarczył Ci wartościowe informacje, które pomogą Ci być może realizować Twoje marzenia, to proszę podziel się nim ze swoimi znajomymi. Powiedz im po prostu, żeby weszli na mojego bloga jakoszczedzacpieniadze.pl.

Dziękuję Ci za ten wspólnie spędzony czas i zapraszam Cię już teraz do wysłuchania następnego odcinka. Będę miał szansę porozmawiać z przedstawicielem PAYBACK, który odpowie na pytania, które zadaliście na blogu.

A tymczasem życzę Ci świetnego dnia i weekendu i skutecznego przenoszenia Twoich celów finansowych na wyższy poziom.

WNOP 008: Wywiad z Marcinem z PAYBACK i wideorelacja ze szkolenia

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/008

To jest podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”, odcinek ósmy.

Cześć, dzień dobry, witam Cię w ósmym odcinku podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne i sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności, opowiadam, jak rozsądnie wydawać pieniądze i jak odważnie realizować swoje pasje i marzenia. Jeśli tylko szukasz odrobiny stabilizacji finansowej i emocjonalnej w swoim życiu, to ten podcast jest dla Ciebie.

Witam Cię serdecznie! W dzisiejszym odcinku będę rozmawiał z moim kolejnym gościem. Osobą, która odpowiada za marketing w największym programie lojalnościowym w Polsce – w PAYBACKu. Marcin, który jest moim gościem, odpowie na moje i Wasze pytania, ale zanim to nastąpi, to chciałbym w pierwszej kolejności serdecznie Wam podziękować za wszystkie komentarze, które umieściliście pod moim ostatnim wpisem dotyczącym tego, że rzucam pracę na etacie i poświęcam się blogowaniu. Tym osobom, które słuchają mojego podcastu po raz pierwszy, polecam poprzedni - siódmy odcinek, w którym szczegółowo mówiłem o powodach mojej decyzji. Ten odcinek możecie znaleźć pod adresem http://jakoszczedzacpieniadze.pl/007.

I tak szczerze mówiąc, publikując poprzedni podcast i artykuł na blogu, nie wiedziałem, jakiej reakcji mogę się spodziewać. Cieszę się, że w zdecydowanej większości popieracie moją decyzję. Naprawdę miło jest wiedzieć, że tak wiele osób mnie wspiera i chce Wam tylko powiedzieć, że to wsparcie zdecydowanie jest mi potrzebne i motywuje mnie po prostu do dalszej pracy. Tak jak już kiedyś mówiłem, chyba w pierwszym odcinku podcastu, to jest też tak, że ja mam z Wami taki mocno multimedialny kontakt – zarówno piszę na blogu, jak i nagrywam filmy, jak również nagrywam podcast. Wy mnie możecie widzieć praktycznie z każdej strony, a ja Was, szczerze mówiąc, widzę tylko przez komentarze, e-maile lub to, co piszecie na Facebooku. Nie widzę Waszej całej aktywności, także często nawet nie wiem, czytając Wasze komentarze, jak naprawdę macie na imię, a chciałbym to wiedzieć. Zdecydowanie zachęcam do kontaktu ze mną.

Wracając do tematu podcastu: Ci z Was, którzy śledzą mój bloga na bieżąco, wiedzą, że zostałem zaproszony jako niezależny bloger, aby poprowadzić szkolenie dla PAYBACKa dotyczące mądrego oszczędzania. To szkolenie miało taki podtytuł „Jak kupować to samo, wydając mniej”. Ja opowiadałem, przedstawiałem w zasadzie, różne sposoby na to, by osiągnąć oszczędności, nie odmawiając sobie w życiu codziennym tego, na czym nam zależy. Pełną relację z tego szkolenia możecie znaleźć u mnie ma blogu. Link do tego artykułu zamieszczę w notatkach do tego odcinka podcastu pod adresem http://jakoszczedzacpieniadze.pl/008.

W tamtej tekstowej relacji na blogu szczegółowo opisywałem to moje półtoragodzinne szkolenie, opublikowałem również wszystkie slajdy, które pokazywałem. Ale zdaję sobie sprawę, że to nie ma takiego wymiaru, jak bycie tam i oglądanie tego na żywo. Ale zanim jeszcze zamieściłem relację ze szkolenia, to umieściłem artykuł, w którym zapowiadałem, że takie szkolenie będę prowadził i w tym artykule znajdował się też mini konkurs dla Czytelników bloga. Zależało mi na tym, żebyście opisali swoje sposoby oszczędzania przy wykorzystaniu programu lojalnościowego PAYBACK, jak również żebyście zadawali pytania. No i tych pytań rzeczywiście całkiem dużo się pojawiło. Dziękuję wszystkim osobom, które napisały te pytania. W dzisiejszym odcinku podcastu będziecie mieli szansę usłyszeć odpowiedź na nie.

Zaprosiłem do rozmowy Marcina Drzewieckiego – dyrektora marketingu PAYBACK i mam jeszcze dla Was na koniec niespodziankę, ale o tej niespodziance opowiem Wam pod koniec podcastu. A tymczasem zapraszam do wysłuchania rozmowy z Marcinem.

Michał Szafrański: Cześć, Marcin! Cieszę się, że mogę Ci dzisiaj gościć. Przedstaw się, proszę, Słuchaczom i powiedz, co robisz w PAYBACK.

Marcin Drzewiecki: Cześć, Michał! Zajmuję się szeroko pojętym marketingiem. Najprościej mówiąc, pracuję z uczestnikami naszego programu. Przede wszystkim aktywując ich zachowania, komunikując się ofertami oraz realizując wszelkiego rodzaju eventy marketingowe z partnerami.

Michał: Czyli Ty jesteś odpowiedzialny za to wszystko, co do nas przychodzi mailem?

Marcin: Tak, tak można powiedzieć.

Michał: Super. Zacznijmy naszą rozmowę od takich najprostszych kwestii. Powiedz w ogóle, skąd się wziął PAYBACK, w jakich krajach działacie i na czym to polega.

Marcin: PAYBACK powstał w Niemczech 13 lat temu. Założyciel naszej firmy wpadł kiedyś na pomysł, patrząc na rosnącą popularność programów lojalnościowych i wielość kart, które posiadał w swoim portfelu, aby być może zaproponować takie rozwiązanie, gdzie wiele programów jest koncentrowanych w formie jednej karty. Czyli chciał zastąpić dziesięć kart, które posiadał u siebie, jedną, która by miała taką samą funkcjonalność w tych firmach, w których robił zakupy. I to mu się udało. Firma powstałą w Niemczech trzynaście lat temu, następnie pierwszy rozwój poza granicami rynku lokalnego to była Polska. Program w Polsce funkcjonuje od 2009, a następnie pojawił się rynek indyjski, Meksyk, a w dniu dzisiejszym jesteśmy wręcz w kilku krajach na raz, pracując nad wprowadzeniem programu na kolejnych rynkach.

Michał: Super. A skąd można w Polsce wziąć kartę PAYBACK?

Marcin: Kartę PAYBACK można przede wszystkim pobrać u partnerów programu. Partnerzy programu zachęcają swoich klientów do przystąpienia do programu, jak i też z nimi pracują. Ponieważ jesteśmy programem będącym w wielu kanałach, zarówno w sklepach tradycyjnych, jak i sklepach internetowych, to też naturalnie kartę można zamówić na stronie internetowej.

Michał: Fajnie. Wiem, że kartę PAYBACK po zamówieniu otrzymujemy i możemy już z niej korzystać. Ale chyba osiąga się jakieś dodatkowe korzyści, jeżeli tą kartę zaktywujemy u Was na stronie WWW?

Marcin: Dokładnie, dokładnie. Karta PAYBACK jest już aktywna w momencie jej pobrania. Jest, można powiedzieć, gotowa do użycia. Punkty można zbierać już od pierwszej transakcji. Natomiast pełne korzyści z karty i z programu mamy w momencie rejestracji tej karty. Czyli można powiedzieć w momencie zidentyfikowania się w programie z imienia i nazwiska no i udzielania też pewnej zgody, by taki dialog z konsumentem można było prowadzić w formie marketingu bezpośredniego.

Michał: A jakie to są korzyści, jeśli możesz szybko wymienić?

Marcin: To są przede wszystkim oferty kuponowe. Jesteśmy firmą, która oferuje nie tylko zbieranie punktów tzw. bazowych według konkretnego przelicznika ustalanego przez partnera, ale też zbieranie punktów promocyjnych poprzez kupony. Tutaj takim naszym flagowym produktem są eKupony, których nie trzeba drukować. Je się po prostu aktywuje, a one można powiedzieć, że już czekają na mnie przy kasie, kiedy pójdę się na zakupy.

Michał: Aha. Te kupony są też dostępne w aplikacji mobilnej. Wiem też, że można je posiadać i aktywować przez taką aplikację mobilną, ale można również na stronie WWW?

Marcin: Tak, eKupony można aktywować na wiele sposobów: na stronie internetowej, logując się na swoje konto, pobierając aplikację mobilną. Można to też zrobić na Facebooku, oraz u samych partnerów, tutaj przykład – Real oraz Empik, gdzie takie terminale ustawione zaraz przy wejściu do sklepu umożliwiają sprawdzenie stanu konta, wydrukowania pewnych kuponów rabatowych, ale też aktywowanie tych eKuponów na zbieranie tych punktów.

Michał: Marcin, jako PAYBACK współpracujecie z konkretnymi partnerami. Niekiedy pojawiają się zarzuty, że są to tylko znane i niekoniecznie najtańsze marki. I takie pytanie, które muszę Ci zadać: czy rzeczywiście oszczędzamy, korzystając z PAYBACKa?

Marcin: Myślę, że zdecydowanie oszczędzamy, korzystając z PAYBACKa. Dobór partnerów do programu nie jest przypadkowy. Zależy nam na tym, aby pracować z wiarygodnymi partnerami, dlatego znajdujemy znane marki, które mają pewną, ustabilizowaną pozycję na rynku. Czy one są drogie czy są tanie – myślę, że nie o to chodzi. Chodzi o to i taka jest filozofia programu, aby nagradzać uczestników za zakupy. Każdy z nas jest konsumentem, każdy z nas kupuje produkty, korzysta z usług i płaci rachunki. I pomyśleliśmy sobie, dlaczego by nie nagradzać konsumentów za taką aktywność. I za taką aktywność otrzymujemy punkty, które to później są pewnego rodzaju walutą. Walutą do tego, aby odebrać swoją nagrodę – czyli nagrodzić siebie za ten wysiłek. Ale też te punkty stają się możliwością zamiany ich na rabaty u partnerów. Coraz częściej uczestnicy znajdują w tym pewną wartość, że po uzbieraniu pewnej ilości punktów, otrzymują rabat i idąc na kolejne zakupy, po prostu kupują taniej. Również coraz częściej punkty stają się walutą, którą płacą za zakupy. Już dziś spotkamy partnerów, gdzie będąc przy kasie, nie tylko zbieram punkty, ale zapłacę punktami, które już mam zgromadzone.

Michał, taki mój przykład: też jestem uczestnikiem programu. Też zbieram punkty wraz z całą rodziną. U mnie jest taki zwyczaj, że punkty zebrane w ciągu roku wykorzystujemy dwa razy na urządzenie świat w domu – czyli zakupy na święta robimy za zebrane punkty

Michał: Jak widzę działamy podobnie. U nas wygląda to tak samo. Też staramy się skumulować te punkty, które zbieramy, i wykorzystać przy takich większych okazjach. No dobrze, gdybyś tak miał w trzech zdaniach przekonać kogoś do tego, że warto korzystać z programu PAYBACK, to jakbyś go zachęcił?

Marcin: Być aktywnym uczestnikiem. Dać szansę komunikowania się z programem i partnerami, bo wtedy otwiera się zupełnie nowa możliwość zbierania punktów promocyjnych. Nie polegać tylko na punktach bazowych, ale dać się wciągnąć w couponing, bo couponing powoduje, że szybciej dochodzimy do nagród.

Michał: No dobrze, Marcin, skoro już wiemy, co to jest program PAYBACK. Wiemy, w jaki sposób te punktu możemy zebrać w szybkim tempie, to przejdźmy może do pytań, które zadali czytelnicy mojego bloga.

Pierwsze pytanie zadała Madzia. Zapytała, w jaki sposób może doprowadzić do naliczenia punktów w sklepie, jeżeli zapomniała karty i nie ma jej przy sobie. Czy jest taka możliwość?

Marcin: Tak, tak, o tym pomyśleliśmy. Rzeczywiście najwygodniejszą formą jest sama karta. Natomiast do tego, aby punkty zostały naliczone, można też podać sam numer PAYBACK – 10-cyfrowy numer PAYBACK, którzy sprzedawca może wpisać ręcznie w systemie kasowym.

Michał: Czyli możemy gdzieś po prostu zapisać sobie ten numer na karteczce czy w telefonie i wtedy te punkty zostaną naliczone?

Marcin: Tak, tak jest dokładnie.

Michał: Świetnie, myślę, że Madzia będzie w pełni usatysfakcjonowana. Zacytuję w całości pytanie, które zadał Grzesiek. Grzesiek pisze – „Ja myślę, że warto zapytać PAYBACKowców, dlaczego nie ma możliwości zbierania punktów przez polecanie programów innym. Kilka osób dzięki mojej reklamie szeptanej włączyło się do programu PAYBACK. Wcześniej, jeśli się dało, to robiłem sobie zakupy razem z nimi, aby nabić sobie punkty.”

Marcin: Grzesiek, to bardzo dobry pomysł. O tym już myśleliśmy. Ty pewnie nawiązujesz do takiej znanej koncepcji w marketingu member get member – nad tym pracujemy, mogę to obiecać.

Michał: Świetnie, ale Grzesiek ma tu jeszcze jeden postulat - mówi, że „(…) nie chciałbym być pazerny na punkty, ale byłoby miło, gdy PAYBACK w jakiś sposób nagrodził mnie za bycie chodzącą reklamą.”

Marcin: Tutaj pojawiają się pewne ograniczenia prawno-podatkowe, ponieważ w programie nie ma rozdania punktów. Formuła programu oparta jest na tzw. sprzedaży premiowej. Czyli wydanie, naliczenie punktów musi być związane z transakcją. Ale myślę, że dla Grzegorza możemy przekazać kilka niespodzianek: pluszowe zabawki – Punkty.

Michał: Super, dzięki. Z przyjemność obsłużę wysyłkę kolejnej nagrody. Kolejne pytanie zadał nam Koper, który pyta, czy PAYBACK zamierza rozszerzyć swoją ofertę o inny market spożywczy niż Real. Pisze, że niestety nie ma w pobliżu tego sklepu, ale ma inne – konkurencyjne – takie jak Carrefour, Kaufland itd.

Marcin: Tutaj działa zasada wyłączności w programie, tzn. że partnerzy nie mogą konkurować ze sobą. To znaczy, że sieci handlowe mają pełną wyłączność.

Michał: Jasne, jasne. Wszystko wiadomo, dlaczego tak się dzieje. W taki razie Koper ma kolejne pytanie: pisze, że chciałby wymienić swoją kartę na taką formę breloczkową, która kiedyś była rozdawane przez BP. Pisze, że takie breloczki mogłyby być wydawane na życzenie.

Marcin: Tak, tak, to bardzo popularna karta wydawana przez BP. Ja sugeruję udać się na stację BP, pobrać taki pakiet przystąpienia do programu, a następnie połączyć oba programy – czyli z dwóch kart zrobić jedno konto.

Michał: Jasne, czyli nawet jak jesteśmy uczestnikami programu, to jedziemy sobie na najbliższą stację BP, pobieramy pakiecik startowy, tak?

Marcin: Tak.

Michał: …I później aktywujemy to przez stronę WWW i łączymy konta, tak?

Marcin: Tak.

Michał: Super. Koper ma jeszcze jedno pytanie. Myślę, że dotyczące większej ilości osób. „Do mojego konta przyczepiona jest kobieta, z którą już nie jestem, z jej kartą i jej danymi”. Koper pisze, że nie da się jej odpiąć, chociaż próbował. Czy tutaj jest jakieś rozwiązanie dla części uczestników programu?

Marcin: Tutaj zawsze zachęcamy, by wiele osób korzystało z tego programu i łączyły swoje siły. Jeżeli już dochodzi do takich sytuacji, to o ile on jest założycielem tego konta, to również może deaktywować kartę, która jest do niego dołączona.

Michał: W jaki sposób może to uczynić?

Marcin: Najlepiej zadzwonić do call center.

Michał: Jasne, czyli jak jest założycielem konta, to z odpięciem dodatkowej karty nie powinno być problemu?

Marcin: Nie ma problemu.

Michał: Świetnie. Robert proponuje nam z kolei, aby kartą mógłby być również smartphone z zainstalowaną aplikacją. Czy kiedyś takie rozwiązanie w ogóle zobaczymy?

Marcin: Świetny pomysł, już nad nim pracujemy.

Michał: Bomba, ale Robert ma jeszcze jedno pytanie, czy PAYBACK przewiduje jakieś sensowniejsze przeliczanie tankowania na BP na punkty? Mówi, że teraz taki standardowy kierowca bardzo długo musi pracować, aby zebrać jakąś konkretną liczbę punktów.

Marcin: No tutaj w sprawie zaliczeń i przeliczników decydujący głos mają partnerzy. Nie mam na to wpływu, ale mogę tylko zasugerować, że najwięcej zyskujemy, kiedy korzystamy z kuponów. Robert, o ile już tego nie zrobił, mógłby stać się dobrym i aktywnym uczestnikiem couponingu. Z kuponami punkty zbieramy szybciej.

Michał: Tomek z kolei pyta – „dlaczego dla stałych klientów, którzy są w PAYBACK są przez całe lata, co roku nie są naliczane jakieś punktu za lojalność?”

Marcin: Tutaj wracamy do dyskusji o ograniczeniach prawno-podatkowych. Nie ma czegoś takiego jak rozdawanie punktów. Ale tu mi przychodzi do głowy, że każdy uczestnik, o ile wyraził na to zgodę i się oczywiście zarejestrował, otrzymuje e-mailingi urodzinowe i tam są bardzo ciekawe oferty dla każdego.

Michał: Ja myślę, że to jest też dobry moment, żeby zapytać Cię, Marcinie, czy te kupony, które rozsyłacie mailowo są indywidualne? Dla różnych uczestników inne czy to są zawsze te same kupony?

Marcin: One są zawsze indywidualne. Znamy każdego uczestnika. Wiemy, jakim jest konsumentem. Wiemy, co mu się podoba, czym jest zainteresowany, więc te kupony i oferty są zawsze personalizowane. Jest mało prawdopodobne, aby te oferty pojawiały się u dwóch osób takie same.

Michał: Daniel zadał takie dosyć ogólne pytanie – „jakie są Wasze plany, co zamierzacie zaoferować klientom do końca bieżącego roku? Zamierzacie powiększyć swoją działalność czy uważacie, że oferta jest wystarczająca?”

Marcin: No tutaj plany zawsze są takie same, aby pokryć wszystkie istotne kategorie konsumenckie. Dobrze wiemy, że nie mamy partnerów ze wszystkich kategorii, więc nad tym pracujemy. Z drugiej strony, mamy taką ambicję, aby być tam, gdzie konsument. Chcemy pokryć bardziej precyzyjnie zarówno sklepy tradycyjne, Internet no i oczywiście – rosnąca jest rola rozwiązań komórkowych, mobilnych.

Michał: Alf-ik pyta: „dlaczego punkty z BZ WBK Omni PAYBACK, czyli takiej karty kredytowej lub debetowej wydawanej przez bank, pojawiają się koncie PAYBACK dopiero do 10 dnia kolejnego miesiąca po ich zdobyciu?”

Marcin: Tak, ja wiem o tym, ale to jest związane z pewnym procesem rozliczeniowym w banku. Na dzień dzisiejszy nie mam na to wpływu.

Michał: Jasne, czyli tak domyślnie jest i już.

Marcin: Tak, tak.

Michał: Ale Alf-ik, widzę, dosyć blisko branży bankowej chyba jest, bo zadał też pytanie związane tym, dlaczego nie wprowadzono jeszcze w PAYBACKu lokat na punkty. Mówi, że oczekiwałby takiej analogii do lokaty bankowej – na przykład jeżeli ma 10 000 punktów, ale ich nie wykorzystuje, to po miesiącu miałby na przykład 10 500.

Marcin: No ciekawa koncepcja, natomiast znowu jesteśmy ograniczeni pewnymi rozwiązaniami prawnymi. Może kiedyś to się zmieni.

Michał: Tak, PAYBACK jako taki sam z siebie punktów dodawać nie może, to musi być zawsze związane z transakcjami.

Marcin: Tak, dokładnie.

Michał: Szymon pyta nas w jaki sposób połączyć kartę PAYBACK BZ WBK z kartą tradycyjną PAYBACK, którą wcześniej posiadał. Czy można tak zrobić?

Marcin: Szymon, nic prostszego i polecam ten sposób. Wystarczy albo zadzwonić do call center albo też można te konta połączyć na stronie internetowej.

Michał: Świetnie. Ostatnie pytanie, Marcinie. Tomasz polecił mi „Michale, spytaj PAYBACK dlaczego McDonalds, KFC, Burger King itd. nie są w PAYBACK. W końcu każdy z nas musi od czasu do czasu zjeść coś na mieście”.

Marcin: Dajmy sobie czas, będziemy nad tym pracować.

Michał: Dziękuję Ci ślicznie, Marcinie w takim razie. Wydaje mi się, że wyczerpaliśmy już wszystkie pytania. Powiedz mi, proszę jeszcze, gdyby ktoś chciał poznać dodatkowe informacje, to gdzie powinien się w Internecie udać?

Marcin: Najprościej jest wejść na stronę internetową PAYBACK, ale coraz częściej widzimy, że uczestnicy wymieniają się informacjami i edukują się nawzajem w portalach społecznościowych, chociażby na profilu Facebook.

Michał: Wiem, że ma on całkiem niezłą oglądalność i dużo fanów w tej chwili.

Marcin: Dużo się dzieje.

Michał: Świetnie. Dziękuję Ci, Marcinie, ślicznie za rozmowę. I mam nadzieję, że będę mógł śledzić, jak program PAYBACK się rozwija. Przyznam, że jestem jego bardzo aktywnym uczestnikiem.

Marcin: Dziękuję.

Michał: Dzięki i do usłyszenia.

No i poszło jak z płatka. Szczerze mówiąc mam nadzieję, że liczba Waszych niewiadomych związanych z programem PAYBACK, znacząco się zmniejszyła po tej rozmowie. Przed wywiadem zapowiadałem Wam, że mam dla Was niespodziankę. Tą niespodzianką jest wideo-streszczenie ze szkolenia, które przeprowadzałem dla PAYBACK. Jeśli więc do tego odcinka podcastu dotarłeś przez iTunes czy też jakiś inny odtwarzacz podcastów, to zachęcam Cię do wejścia na mojego bloga - pod adres http://jakoszczedzacpieniadze.pl/008 i tam znajdziesz oprócz wszystkich linków związanych z tym odcinkiem podcastu, znajdziesz materiał filmowy. Krótkie, tzn. krótkie jak krótkie – ponad 10 minut, streszczenie mojej prezentacji. Ja jestem bardzo ciekawy, co sądzisz o mnie w roli prezentera. Może chciałbyś, bym taką prezentację kiedyś przeprowadził dla Ciebie? Jeśli jesteście tym zainteresowani, to bardzo Was zachęcam do pozostawienia komentarza. Zobaczymy, ile osób jest zainteresowanych ewentualnie takim szkoleniem. Może przy dużym zainteresowaniu uda mi się je dla Was zrealizować.

Już w zasadzie nie będę przedłużał, już kończę ten odcinek. Na koniec jeszcze bardzo gratuluję osobom, które wygrały nagrody w moim mini konkursie – Izoldce, Danielowi i Koperowi, jak również Grzegorzowi, który rzutem na taśmę, dzięki swojemu interesującemu komentarzowi, dostał dodatkową nagrodę od PAYBACK. Dziękuję Marcinowi za to, że tą dodatkową nagrodę przyznał. Ja już się będę żegnał.

Oczywiście, mam jeszcze prośbę – jeśli tylko czujesz, że ten podcast dostarczył Ci wartościowych informacji, które pomogą Ci zbliżyć Ci się do realizacji marzeń, to proszę, podziel się nim ze znajomymi. Powiedz im po prostu, by weszli na mojego bloga jakoszczedzacpieniadze.pl.

Ja dziękuję Ci już w tej chwili za fajnie spędzony czas, dziękuję, że słuchasz mojego podcastu. Gorąco zachęcam Cię do wysłuchania kolejnego odcinka i życzę Ci skutecznego przenoszenia Twoich celów finansowych na wyższy poziom.

Trzymaj się! Do usłyszenia!

WNOP 009: Kredyt hipoteczny krok po kroku - rozmowa z doradcą finansowym

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/009

To jest podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”, odcinek dziewiąty.

Cześć, dzień dobry, witam Cię w dziewiątym odcinku podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne i sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności, opowiadam, jak rozsądnie wydawać pieniądze i jak odważnie realizować swoje pasje i marzenia. Jeśli szukasz odrobiny stabilizacji finansowej i emocjonalnej w swoim życiu, to ten podcast jest dla Ciebie.

Cześć! To już dziewiąty odcinek podcastu, zbliżamy się do magicznej dziesiątki. Dzisiaj będę poruszał bardzo ważny temat z moim gościem – doradcą finansowym Ronaldem Szczepankiewiczem. Temat będzie dotyczył kredytu hipotecznego. Jak go wziąć, jak ten proces wygląda krok po kroku, kiedy składamy wniosek kredytowy, kiedy podpisujemy umowę przedwstępną, kiedy podpisujemy umowę przyrzeczoną, w którym momencie wypłacane są pieniądze, co się składa na kwotę naszego kredytu, z czego składa się oprocentowanie kredytu – na to wszystko odpowie dzisiaj mój gość. Jeszcze zanim zaczniemy, to chciałem Was zachęcić – te osoby, które nie słuchały podcastu z Piotrem Hryniewiczem, inwestorem z Poznania – kupującym, sprzedającym i też wynajmującym mieszkania. Omawialiśmy z Piotrem szczegółowo proces zakupu mieszkania krok po kroku. Jeżeli więc nie miałeś jeszcze okazji posłuchać tamtych podcastów, to gorąco Cię do tego zachęcam. To były podcasty numer trzy, cztery i pięć. Możesz do nich trafić, wpisując w przeglądarkę internetową adres http://jakoszczedzacpieniadze.pl/003 i http://jakoszczedzacpieniadze.pl/004 i http://jakoszczedzacpieniadze.pl/005. Tam również znajdziesz spisaną treść tych podcastów. Jeśli nie chcesz słuchać, możesz również przeczytać treść naszej rozmowy z Piotrem.

Tak jak już mówiłem, dzisiaj moim gościem będzie Ronald Szczepankiewicz, doradca finansowy, który pomagał mi, jak również moim znajomym, w zaciągnięciu kredytu hipotecznego. Jestem bardzo zadowolony z jego usług, dlatego z wielką przyjemnością zaprosiłem go do tego podcastu. Mam nadzieję, że podzieli się z Wami bardzo, bardzo wartościową wiedzą. Jak tylko zwrócę uwagę, że kredyt hipoteczny to jest coś takiego, na czym możemy bardzo dużo pieniędzy zaoszczędzić, jak i dużo tych pieniędzy stracić – w zależności od tego, czy rzeczywiście skorzystamy z najlepszej w danej chwili oferty na rynku, najlepiej dostosowanej do naszych wymagań. Jak pracować z doradcami, o tym będzie mówił mój dzisiejszy gość. Serdecznie Was zapraszam do wysłuchania tej rozmowy.

Michał Szafrański: Cześć, Ronald!

Ronald Szczepankiewicz: Cześć, Michał!

Michał Szafrański: Dawno się nie widzieliśmy...

Ronald Szczepankiewicz: Trochę czasu minęło.

Michał Szafrański: Słuchaj, przedstaw się może tym osobom, które Cię nie znają. Powiedz, czym Ty się zajmujesz i jak zaczynałeś.

Ronald Szczepankiewicz: Witam Was! Nazywam się Ronald Szczepankiewicz. Zawodowo zajmuję się kredytami, kredytami hipotecznymi. Natomiast moja profesja to doradca finansowy.

Michał Szafrański: Od jak dawna to robisz?

Ronald Szczepankiewicz: Można powiedzieć, że leci mój piąty rok.

Michał Szafrański: O ładnie, ale Ty chyba nie kształciłeś się w ogóle w kierunkach finansowych, prawda?

Ronald Szczepankiewicz: Nie, zdecydowanie nie. W momencie, kiedy zdałem maturę, totalnie nie wiedziałem, co mam ze sobą zrobić, i chciałem cofnąć się do zawodówki, zacząć naprawiać samochody, bo bardzo to lubię. Natomiast moja mama powiedziała, że nigdy w życiu, zapisała mnie do szkoły informatycznej, ponieważ w tym byłem dobry.

Michał Szafrański: Jesteś informatykiem, magistrem informatykiem?

Ronald Szczepankiewicz: Z wykształcenia - tak.

Michał Szafrański: Niesamowite. Wkręciłeś się w cyferki, tak?

Ronald Szczepankiewicz: Dokładnie tak.

Michał Szafrański: No dobra, jakbyś tak w trzech słowach powiedział słuchaczom, przez jakie firmy przeszedłeś, gdzie czerpałeś doświadczenie.

Ronald Szczepankiewicz: Przez ostatnie cztery lata pracowałem w takich firmach jak Expander – tutaj uczyłem się wszystkiego o kredytach hipotecznych. Gdy poczułem się już na siłach, postanowiłem iść na szerokie wody. Wtedy swoje miejsce znalazłem w Home Brokerze – tutaj pracowałem około roku czasu. Następnie stwierdziłem, że czas pójść na swoje i zacząłem pracować na poleceniach. Można powiedzieć, że wyszło to mi i to dobrze, i od tamtej pory minęło już ponad dwa lata.

Michał Szafrański: Czyli pracujesz wyłącznie z klientami poleconymi Ci przez innych klientów, tak?

Ronald Szczepankiewicz: Dokładnie tak. Można powiedzieć, że moją bazą klientów są wyłącznie te osoby, którym zostałem polecony przez inne osoby – moich dawnych klientów, z którymi w przeszłości współpracowałem.

Michał Szafrański: A pracujesz wyłącznie z osobami indywidualnymi czy również z firmami? Wiem, że specjalizujesz się również obsłudze osób, które inwestują na rynku nieruchomości, prawda?

Ronald Szczepankiewicz: Tak, jeżeli chodzi o rynek nieruchomości i inwestorów na rynku nieruchomości, to do tego jeszcze dojdziemy. Natomiast odpowiadając na Twoje pytanie, moimi klientami są głównie osoby fizyczne, ale nie tylko. Jeżeli ktoś prowadziłby własną działalność gospodarczą i chciałby wziąć kredyt inwestycyjny, również potrafię mu pomóc.

Michał Szafrański: Super. To zanim pójdziemy dalej i opowiemy o tym, jak wygląda cały proces przygotowywania się i brania takiego kredytu hipotecznego, to muszę Ci zadać takie „najgrubsze” pytanie. Prawdopodobnie takie, nad którym każdy się zastanawia. Czy jeżeli potrzebuje kredytu hipotecznego, to takiemu doradcy jak Ty, muszę – jako klient – zapłacić?

Ronald Szczepankiewicz: Odpowiedź jest jedna: oczywiście, nie musisz. Co dalej? Nas – doradców finansowych - wynagradzają banki. Wyobraźmy sobie, że jesteśmy klientami. Dla nas z punktu widzenia wysokości opłat, nie ma znaczenia, czy pójdziemy do doradcy finansowego w firmie, większej bądź mniejszej, czy też bezpośrednio do banku. Na pierwszy rzut oka nie ma to znaczenia. Ani tu ani tu nie zapłacimy żadnej prowizji. Ta prowizja – ona jednak jest i jest wliczona w koszt kredytu.

Michał Szafrański: Jasne. Skoro ta prowizja jest wliczona w koszt kredytu, no to pojawia się drugie pytanie: jaką ja – jako klient – mam gwarancję, że doradca, z którym pracuję, zaproponuje mi najlepsze rozwiązania dla mnie, a nie takie, które da mu największą prowizję?

Ronald Szczepankiewicz: Oczywiście tutaj, możemy powiedzieć, że wchodzi czynnik ludzki. Nie można powiedzieć, że wszyscy doradcy finansowi są tacy bądź inni. Niektórzy doradcy finansowi mają nad sobą bank – czyli właścicielem firmy, dla której pracują, jest bank. I on wymusza na nich niejako, żeby polecali przede wszystkim produkty właśnie tego banku. Inne doradztwa finansowe, które chlubią się tym, że są niezależne – faktycznie takie są. Dla nich przede wszystkim powinno być ważne to, żeby klient był zadowolony, aby dostał najlepszą ofertę, najlepiej do niego dopasowaną.

Michał Szafrański: Ale są też tacy doradcy, przynajmniej o tym słyszę od innych osób, którzy nieszczególnie próbują wysłuchać klienta i w zasadzie możemy mieć wrażenie, że proponują tylko takie rozwiązania, które są najlepsze dla nich.

Ronald Szczepankiewicz: Tacy doradcy również istnieją. Nie możemy powiedzieć, że takich osób nie ma, ponieważ są. Wszystko zależy od tego, na kogo trafimy. Każdy doradca może powiedzieć, że reprezentuje tak naprawdę siebie, swoją działalność.

Michał Szafrański: Jasne, jeszcze tak podsumowując ten fragment rozmowy: jakbyś tak w trzech słowach miał przekonać, dlaczego warto korzystać z usług doradcy, a nie np. samodzielnie załatwiać sobie kredyt w banku...

Ronald Szczepankiewicz: OK, więc w wielkim skrócie: przede wszystkim banków, takich najbardziej znanych w Polsce, jest około 26 – tych, które się reklamują, tych, które widać na ulicach. Tych głównych - nie mówię tutaj o bankach spółdzielczych czy też regionalnych - 26 banków.

Wyobraźmy sobie, że każdy z nich ma w swojej ofercie, dajmy na to, dziesięć produktów finansowych w swojej ofercie – kredyty gotówkowe, hipoteczne itd. Nagle robi nam się 260 ofert produktów. Dodajmy do tego, że osoba, która podchodzi do kredytu hipotecznego, pracuje – musi przecież skądś mieć dochód. Nie ma czasu tak naprawdę, żeby obejść wszystkie banki. My – doradcy finansowi - jesteśmy z tym na bieżąco. Naszą pracą jest zrozumienie tego, co się dzieje w bankach i przekazanie tej wiedzy w najprostszy sposób klientowi. Osoba, która przychodzi do doradcy finansowego, przede wszystkim oszczędza czas.

Idąc dalej, tak jak powiedzieliśmy, doradca może dobrać najlepszą ofertę dla klienta. Ofertę dopasowaną do jego potrzeb, ale też możliwości, bo wiadomo, że nie każdego klienta stać na każdy bank. Tym zajmują się doradcy finansowi: dobierają bank do potrzeb oraz możliwości klientów. Jeszcze jedna bardzo ważna rzecz, tak jak już powiedziałem, doradca finansowy jest na bieżąco ze wszystkim ofertami banków. Można powiedzieć, w sposób kolokwialny, że to my „trzymamy rękę na pulsie”.

Michał Szafrański: Czyli wiecie o wszystkich bieżących promocjach i potraficie wyłuskać coś, czego klient sam nie potrafi znaleźć, tak?

Ronald Szczepankiewicz: Otóż to. Klient bardzo często nawet nie pomyśli o danym banku, bo stwierdzi od razu, że to nie jest bank dla niego. Po czym się okazuje, że bank X ma zupełnie inną, lepszą ofertę niż wszystko, co do tej pory klient widział.

Michał Szafrański: No dobra, skoro już wiemy, dlaczego należy pracować z doradcami, to przejdźmy do drugiej części naszej rozmowy. Powiedz, proszę, jak wygląda krok po kroku taki proces przygotowywania się i brania kredytu hipotecznego. Mam na oku świetne mieszkanie, chcę je kupić. Co dalej?

Ronald Szczepankiewicz: Osoba, która ma na oku mieszkanie, które chce zakupić, mieszkanie czy też jakąkolwiek nieruchomość, powinna udać się do doradcy finansowego. Dlaczego? Doradca finansowy na pierwszym spotkaniu sprawdzi zdolność klienta. Idąc dalej, jeżeli znamy już naszą zdolność, wiemy, na jakie mieszkanie nas stać. Mierz siły na zamiary, można by powiedzieć.

Michał Szafrański: Zdolność kredytową, tak?

Ronald Szczepankiewicz: Tak, oczywiście.

Michał Szafrański: Co to jest zdolność kredytowa, tak prostymi słowami?

Ronald Szczepankiewicz: Zdolność kredytowa jest to maksymalna kwota, jaką bank jest w stanie udzielić nam w danym momencie.

Michał Szafrański: Czyli kwota kredytu, na jaką możemy liczyć, tak?

Ronald Szczepankiewicz: Tak, a więc krok pierwszy – udaj się do doradcy finansowego. Gdy poznasz już swoją zdolność kredytową, wtedy możesz podpisywać umowę przedwstępną.

Michał Szafrański: Poczekaj sekundkę jeszcze. Wiesz, że w Internecie są też takie kalkulatory, które pozwalają policzyć taką zdolność kredytową, gdzie się wpisuje parametry swojego wynagrodzenia. Spotkałeś się z czymś takim?

Ronald Szczepankiewicz: Tak. Można powiedzieć, że taka zdolność kredytowa jest bardzo powierzchowna. Żaden kalkulator nie wyłapie pewnych niuansów charakterystycznych dla danego człowieka. Kiedy dana umowa o pracę może się kończyć, czy będzie przedłużona, czy też nie, czy dana osoba miała już jakiś kredyt, którego nie spłacała dłużej niż 30 dni – o to wszystko zapyta doradca finansowy. Podejrzewam, że żaden kalkulator nie jest aż tak bardzo rozbudowany, ponieważ by po prostu odstraszył potencjalnych klientów.

Michał Szafrański: To jeszcze jedno pytanie. Wiem, że banki podchodzą do tej zdolności kredytowej, wyliczając ją w różny sposób. Może się okazać, że jednym z banków nasza zdolność kredytowa jest wyższa, w innym jest niższa, prawda?

Ronald Szczepankiewicz: Oczywiście, że tak, masz tutaj rację. Daj na to, bank A może wyliczyć naszą zdolność na 100 000 złotych, a w innym banku nasza zdolność będzie nawet o 20-30% niższa.

Michał Szafrański: Od czego to zależy?

Ronald Szczepankiewicz: Od polityki banku. Jeżeli dany bank jest nastawiony na to, żeby udzielić jak najwięcej kredytów w jak najkrótszym czasie, wtedy zdolność kredytowa jest u niego duża. Chociaż nie zawsze. Niektóre banki nastawiały się na to, że tych klientów będzie mniej, ale będą bardziej „kaloryczni”. Mówiąc wprost - po prostu lepsi.

Michał Szafrański: Bank uzależnia sposób wyliczania zdolności od swojej polityki. Może poszukiwać klientów, czy preferować klientów, którzy są zainteresowani wyższymi kredytami, czy klientów o wyższych dochodach, ogólnie rzecz biorąc.

Ronald Szczepankiewicz: Bądź klientów po prostu bogatszych.

Michał Szafrański: Powiedz jeszcze, Ronald, ta zdolność na pewno się różni. Ona się różni w zależności od tego, czy jesteśmy zatrudnieni na etacie, na umowę na czas nieokreślony. Jakbyś mógł tak w trzech słowach powiedzieć, kto jest takim najdogodniejszym klientem dla banków.

Ronald Szczepankiewicz: Banki najbardziej lubią osoby, które pracują na umowie o pracę. Najlepiej, żeby na tej umowie były co najmniej dziesięć lat. To jest w ogóle idealne źródło dochodu.

Mówiąc już tak zupełnie serio, każda forma zatrudnienia daje szanse uzyskać kredyt. Jedne formy dają większą tą zdolność, np. rozbijając na działalność gospodarczą - księga przychodów i rozchodów niż, np. działalność gospodarcza na ryczałcie czy też na karcie podatkowej. Natomiast idąc dalej, jakbyśmy porównali umowę o pracę z umową zlecenie, tutaj uwaga, obie formy są traktowane w zasadzie podobnie. Trzeba tylko wiedzieć, do którego banku się udać.

Michał Szafrański: Jasne, właśnie w tym pomaga doradca, prawda?

Ronald Szczepankiewicz: Dokładnie tak.

Michał Szafrański: Wszystkie drogi prowadzą do doradcy, niesamowite. Dobrze, Ronald, czyli tak: wiemy, co to jest zdolność kredytowa, mamy ją już policzoną. Krótko mówiąc, wiemy, czy stać nas na mieszkanie, które sobie upatrzyliśmy. Co dalej?

Ronald Szczepankiewicz: Otóż to, wiemy już, czy stać nas na mieszkanie, wtedy następnym krokiem jest zbudowanie planu, jak tą nieruchomość kupić. Doradca znając już potrzeby klienta, jego możliwości, szyje dla niego ofertę. Dobiera listę banków spełniających oczekiwania klienta. W tym momencie następnym krokiem jest podpisanie umowy przedwstępnej. Gdy już mamy tą umowę przedwstępną, zbieramy dokumenty do wniosku, spotykamy się z doradcą i wypełniamy dokumenty do banków.

Michał Szafrański: Wnioski kredytowe?

Ronald Szczepankiewicz: Tak, wnioski kredytowe, oczywiście.

Michał Szafrański: Co to jest taki wniosek? Jakie informacje są w nim podawane bankowi?

Ronald Szczepankiewicz: Wniosek kredytowy jest to, najprostszymi słowami mówiąc, informacja dla banku, czego od niego chcemy. Że chcemy zakupić taką nieruchomość, o takich parametrach, o takiej wartości, takim metrażu, za daną kwotą. Kredyt, którym chcemy się posiłkować będzie o takiej wielkości, z takim a nie innym wkładem własnym, dodatkowo, czy chcemy pieniądze na remont czy też nie. Pytałeś również, jakie informacje są zawarte w takim wniosku, począwszy od danych osobowych, poprzez źródło zatrudnienia, skończywszy na nieruchomości. Jest ich bardzo dużo, to olbrzymi zakres informacji.

Michał Szafrański: Pamiętam, że przy wypełnianiu naszego wniosku kredytowego, podawane były również informacje o miesięcznych kosztach. Wpływ na naszą zdolność miało również to, czy mamy dzieci, ile jest tych dzieci, ile jest źródeł dochodu itd.

Ronald Szczepankiewicz: Dokładnie tak. Zagłębiając się bardziej w szczegóły, bank może zapytać, ile samochodów posiadamy, jeżeli już przyznaliśmy się, że mamy samochód, czy, np. jaki jest metraż naszego mieszkania. Niektóre banki ilość nieruchomości wezmą jako plus, inne jako minus – w końcu jest to koszt.

Michał Szafrański: Tak, pojawiają się koszty utrzymania tych nieruchomości.

Ronald Szczepankiewicz: Tak, dokładnie.

Michał Szafrański: Na ile te informacje muszą być precyzyjne? Jakbyś mógł rąbka tajemnicy uchylić? Czy my musimy dokładnie wiedzieć, ile wydajemy na jedzenie, czy tam można przyjmować jakieś zryczałtowane wartości?

Ronald Szczepankiewicz: Uchylając rąbka tajemnicy powiem, że banki mają swoje minimum. Minimalne koszty utrzymania rodziny czy też gospodarstwa domowego. W każdym banku są one inne. Natomiast często ludzie chcąc być uczciwymi, mówią, że utrzymanie kilkuosobowej rodziny kosztuje, dajmy na to, 2000-3000 złotych miesięcznie. Dla banku takim minimalnym kosztem może być 1400 złotych – czyli dużo mniej od tego, ile realnie kosztuje utrzymanie takiego gospodarstwa domowego.

Michał Szafrański: Czyli krótko mówiąc, jeśli przyznamy się do zbyt wysokich kosztów, będziemy sobie obniżali swoją zdolność kredytową, tak?

Ronald Szczepankiewicz: Tak jest.

Michał Szafrański: Tutaj też przydaje się współpraca z doradcą i wiedza doradcy o tym, które z banków przyjmują jakie minima.

Ronald Szczepankiewicz: Dokładnie tak. Jeszcze jako ciekawostkę powiem, że na zdolność kredytową ma wpływ nawet nasze wykształcenie. Z drugiej strony, w jaki sposób bank może sprawdzić nasze wykształcenie? Nie spotkałem się nigdy z tym, żeby poprosił o jakiś dyplom ukończenia wyższej uczelni, dlatego zawsze we wniosku zaznaczamy „wyższe wykształcenie”.

Michał Szafrański: Dobra podpowiedź dla wszystkich osób, które będą składały wnioski kredytowe. Naprawdę to ma aż takie znaczenie?

Ronald Szczepankiewicz: Może mieć.

Michał Szafrański: To już wiemy, że będziemy składali wnioski. Powiedz, do ilu banków takie wnioski warto złożyć?

Ronald Szczepankiewicz: To jest bardzo ciekawe pytanie. Wiele osób stara się złożyć wnioski do jak największej ilości banków. Dajmy na to, byli w sześciu bankach i do wszystkich sześciu składają wnioski. To jest kompletnie bez sensu. Nie ma potrzeby składania aż sześciu wniosków. Ja, jak również inni doradcy, mam taką zasadę „trzech wniosków”. Wysyłamy trzy wnioski do trzech różnych banków. Każdy z nich jest inny. Każdy odpowiada innej potrzebie.

Przede wszystkim, składamy wniosek do banku, który da nam najszybciej decyzję kredytową tak, abyśmy mogli odetchnąć, wiedząc, że któryś z banków zgodził się dać nam ten kredyt. Kolejny z banków jest to bank, który ma najlepszą ofertą. Czyli po prostu bank, którego oferta jest najbardziej zbliżona do naszych potrzeb. Ostatnim, trzecim bankiem jest bank, w którym może nie dostaniemy najszybciej decyzji, ani najlepszej oferty, ale mamy największe szanse dostać ten kredyt.

Michał Szafrański: OK, czyli jeżeli którykolwiek scenariusz nam nie wypali, to jeszcze mamy szanse dostać ten kredyt, decyzję kredytową w innym banku, tak?

Ronald Szczepankiewicz: Tak, dokładnie tak.

Michał Szafrański: Dlaczego tylko do trzech, a nie do sześciu czy ośmiu?

Ronald Szczepankiewicz: Bardzo często oferty kredytowe się powielają. A wiadomo, że najlepsza oferta może być tylko jedna. Idąc dalej, na drugim miejscu mogą być 3-4 banki, które mają identyczne marże, oprocentowanie, prowizje za uruchomienie kredytu, czyli jego wypłatę czy wcześniejszą spłatę. Dlatego nie warto powielać tych ofert. Jeśli mamy wysłać do różnych banków, to faktycznie wysyłajmy do różnych, które różnią się nie tylko logiem.

Oprócz tego, obok zdolność kredytowej, jest coś takiego jak wiarygodność kredytowa. Opiera się to o Biuro Informacji Kredytowej – BIK. To jest coś co dla wielu osób jest czymś negatywnym, a to może naprawdę pomóc. Idąc dalej, jeśli chodzi o liczbę wysyłanych wniosków, wyobraźmy sobie, że bank A będzie wiedzieć, że wysłaliśmy również wnioski do banków B, C, D itd. Jeżeli zobaczy przed sobą jeszcze dwa inne banki, to wszystko jest porządku, bo tak działają doradcy finansowi – wysyłają wnioski do trzech banków. Jeśli zobaczy tam 5-6 banków, to pomyśli „Kurcze, on nie dostał tam kredytu. Jest jakiś powód ku temu” i zacznie się szukanie.

Michał Szafrański: Tak, oczywiście, nikt nie wie dokładnie, jak działa mechanizm wyliczania naszego scoringu w BIK-u, ale istnieje dość słuszne podejrzenie, że złożenie wielu wniosków kredytowych w krótkim czasie powoduje obniżenie tego scoringu.

Ronald Szczepankiewicz: Coś w tym jest.

Michał Szafrański: Coś tym jest, prawda? Złożyliśmy wnioski do trzech banków, co dalej? Czekamy, jak rozumiem, na decyzję kredytową?

Ronald Szczepankiewicz: Czas oczekiwania na decyzję jest uzależniony tak naprawdę od procesu kredytowego. W każdym banku jest on inny. Najszybciej, nie będę wymieniał nazwy, można powiedzieć, że decyzję możemy uzyskać w jeden dzień roboczy, do 300 000 złotych.

Michał Szafrański: Dlaczego nie będziesz wymieniał nazw? Wymień nazwy.

Ronald Szczepankiewicz: PKO SA, nie mylić z PKO PB, daje decyzję kredytową do 300 000 złotych w jeden dzień roboczy...

Michał Szafrański: Niesamowite...

Ronald Szczepankiewicz: ... Realnie wyrabiają się w trzy, ale jednak jest taka opcja. Jeżeli ktoś nie myśli o PKO SA tylko o innych bankach, to można powiedzieć, że ekspresowo daje decyzje, np. Getin Bank, mBank i Multibank daje decyzje do pięciu dniu roboczych. Takim bankiem jest również Millennium.

Michał Szafrański: Jak to wygląda w praktyce? Nie mówmy o tym, czym chwalą się banki, ale jak to wygląda z Twojego doświadczenia?

Ronald Szczepankiewicz: W praktyce wygląda to tak, że jak trwa proces kredytowy, kiedy czekamy na decyzję kredytową, to mogą pojawić się różne braki. Dajmy no to, jakiś dokument trzeba donieść do banku albo jakiś dokument jest źle wypełniony i trzeba go na nowo wypełnić i dostarczyć do banku, przez co proces kredytowy wydłuża się. Jeżeli wspominaliśmy o tych bankach, które dają najszybciej decyzję kredytową, to tutaj taki proces kredytowy może się wydłużyć do dwóch tygodni. Od momentu, w którym złożyliśmy wniosek kredytowy, do dwóch tygodni kalendarzowych powinniśmy mieć decyzję. Uwaga: zastrzegam, że to są tylko te banki. Jeżeli ktoś podchodzi do zakupu nieruchomości powinien, a wręcz jest to wymagane, by dał sobie minimum dwa miesiące na uzyskanie kredytu oraz podpisanie aktu notarialnego.

Michał Szafrański: Czyli w umowie przedwstępnej taki optymalny okres, jaki powinniśmy wpisywać, to jest minimum dwa miesiące, tak?

Ronald Szczepankiewicz: Minimum dwa miesiące, a im więcej tym lepiej.

Michał Szafrański: W poprzednich odcinkach podcastów (linki pojawią się w notatkach do tego odcinka podcastu), mówiliśmy z Piotrem, jaki okres należy założyć w umowie przedwstępnej. Piotr wtedy wspominał, że jeśli tylko mamy taką możliwość, to ten okres powinien być jak najdłuższy. Nawet proponował wtedy, że do 12 miesięcy. Oczywiście, nie każdy sprzedający na to pójdzie, ale im bardziej wydłużymy ten okres, tym większa szansa, że nawet w przypadku negatywnej decyzji kredytowej w jednym, drugim, trzecim banku, uda nam się zawnioskować o kredyt o innych parametrach, próbując zgromadzić więcej wkładu własnego itd.

Dobrze, czyli tak – złożyliśmy wnioski kredytowe, czekamy na decyzję kredytową. Otrzymujemy decyzję kredytową z jednego bądź dwóch, bądź z trzech banków. Otrzymaliśmy z trzech banków, co wtedy mamy zrobić? Czy my w ogóle jesteśmy zobowiązani do tego, żeby podpisać umowę kredytową z którymkolwiek z banków, w którym składaliśmy wniosek? Tak z ciekawości pytam...

Ronald Szczepankiewicz: Jak sama nazwa wskazuje, wniosek o kredyt nie jest czymś zobowiązującym, dopiero umowa kredytowa, a właściwie wypłata samego kredytu hipotecznego czy gotówkowego, do czegoś nas zobowiązuje.

Michał Szafrański: OK. Wracając, mamy decyzję kredytową, jesteśmy szczęśliwcami, którzy otrzymali pozytywną decyzję, np. w trzech bankach. Jak wybrać najlepszy kredyt?

Ronald Szczepankiewicz: W zasadzie już w momencie wybierania banków, zanim wysłaliśmy wnioski, powinniśmy mieć plan, który z banków będzie naszym bankiem docelowym. Skoro bank A jest najlepszym bankiem, nie powinniśmy się zastanawiać, tylko spełniać warunki do umowy. Inaczej jest wypadku, gdy wszystkie banki są w zasadzie podobne, wtedy trzeba każdą ofertę przeanalizować – tu jest też moment na negocjacje cenowe. Jeżeli, dajmy na to, bank B na niekorzyść różni się od banku A, ale chcemy właśnie wypłacić kredyt w banku B, bo jest to nasz ulubiony bank od wielu lat, to wtedy dobrym sposobem na negocjacje jest pokazanie decyzji z innego banku, która ma lepsze warunki. Tak po prostu.

Michał Szafrański: Banki ulegają, że tak powiem, takiej presji?

Ronald Szczepankiewicz: To zależy. Przeważnie tak. Natomiast bywa też tak, że „nie dogonią” tej najlepszej oferty. Tak jak wspomniałem, najlepsza może być tylko jedna.

Michał Szafrański: Ronald, jak negocjować z bankiem?

Ronald Szczepankiewicz: Dobre pytanie. Tak jak wspominałem, decyzja z innego banku, lepsza decyzja jest czymś, co daje do myślenia. Oprócz tego istnieje tzw. cross selling. O czym mowa? Chodzi o to, by dokupić dodatkowe produkty finansowe czy też inne rozwiązania. Mam tutaj na myśli chociażby kartę kredytową czy najprostsze – konto w banku wraz z przelewem wynagrodzenia. Idąc dalej, ubezpieczenie na życie czy też, dajmy na to, program regularnego oszczędzania.

Michał Szafrański: Niektóre z tych produktów są w ogóle wymagane przez banki. Pozytywna decyzja kredytowa uzależniona jest od tego, czy weźmiemy z banku, np. kartę kredytową.

Ronald Szczepankiewicz: Dokładnie tak. Utarło się tak, że biorąc kredyt w banku musimy wziąć konto w banku – rachunek ROR – czyli taki rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy.

Michał Szafrański: Dobrze, mamy kilka decyzji kredytowych, wybraliśmy tą najlepszą dla nas ofertę. To może jeszcze w trzech słowach powiedz, jak w ogóle czytać taką ofertę kredytową i z czego składa się oprocentowanie takiego kredytu?

Ronald Szczepankiewicz: Oprocentowanie kredytu, nie tylko hipotecznego, składa się głównie z dwóch rzeczy. Pierwszą jest stopa procentowa – dla złotówek jest to WIBOR 3-miesięczny, najczęściej 3-miesięczny, dla obcych może to być EURIBOR i LIBOR - jak sama nazwa wskazuje – dla euro, czy też LIBOR dla franka szwajcarskiego. Czym jest stopa procentowa? Jest to coś, na co nie mamy wpływu. Ja - jako doradca finansowy i Wy – jako klienci. To banki ustalają stopy. Jest to wartość pieniądza, za jaką banki sobie miedzy sobą pożyczają. Tym oprocentowaniem jesteśmy obarczeni my – kredytobiorcy.

Z jednej strony mamy WIBOR dla złotówek – coś na co nie mamy wpływu, z drugiej strony mamy marżę kredytową. Nie mylić z prowizją kredytową, do której zaraz dojdziemy. Na marżę kredytową mamy wpływ, a na jej wysokość ma wpływ wkład własny, to, czy dokupimy kartę kredytową czy też jakiś program regularnego oszczędzania, ubezpieczenie, to, w jakim jesteśmy wieku, czy mam już jakąś historię kredytową – pozytywną lub negatywną, czy też, dajmy na to, bierzemy kredyt na działkę rolną czy na mieszkanie. To wszystko ma wpływ na marżę. Mając decyzję kredytową, w szczególności musimy zwrócić uwagę na oprocentowanie.

Michał Szafrański: ... I to jaka jest wysokość marży...

Ronald Szczepankiewicz: Tak - wysokość marży. Jednak tutaj chciałbym się zatrzymać. Nie dla każdego ta marża powinna być najważniejsza. Od samego początku naciskam na to, że każdy klient – czy to inwestor, czy też osoba, która chce kupić mieszkanie – wybierając banki, musi się kierować swoimi potrzebami oraz możliwościami. Dla jednych najważniejsze będzie to, żeby marża kredytowa była najniższa, dla innych, żeby była wcześniejsza spłata za zero złotych. To wszystko doradzi Wam doradca finansowy, jeżeli powiecie mu, czego tak naprawdę oczekujecie.

Michał Szafrański: OK. Zaczyna się robić „pod górkę”, coraz więcej parametrów kredytu nam się tutaj pojawia. Mamy już decyzję, rozumiemy już od czego zależy wysokość oprocentowania kredytu. Mówiłeś też o prowizji, czym w ogóle jest prowizja?

Ronald Szczepankiewicz: Często ludzie słysząc o marży, mylą ją z prowizją kredytową. Jednak prowizja jest to, można powiedzieć, jednorazowa opłata i to w zależności od czego ona jest. Jeżeli jest ona od wypłaty kredytu i bierzemy kredyt na 300 000 złotych, to taka prowizja może wynosić 2%. Oznacza to, że w momencie wypłaty kredytu, musimy zapłacić 6000 złotych prowizji. Jeżeli jest to prowizja za wcześniejszą spłatę i wynosi ona 2%, płacimy ją w momencie wcześniejszej spłaty kredytu.

Michał Szafrański: Płacimy ją od kapitału, jaki jeszcze nam został do spłaty?

Ronald Szczepankiewicz: Tak, dokładnie – to co, musimy oddać. Nie wliczamy w to odsetek.

Michał Szafrański: Wiemy, co to jest prowizja. Mamy dzisiaj jeszcze lipiec 2013 roku, jakbyś mógł powiedzieć, na jaką wysokość marży – od do – dla kredytów hipotecznych w złotówkach możemy liczyć i jaka może być wysokość prowizji za udzielenie kredytu?

Ronald Szczepankiewicz: Ponieważ przeważającą częścią kredytów hipotecznych w Polsce są kredyty na 100% wartości nieruchomości, to tym się głównie zajmę. Jeżeli ktoś podchodzi do tego tak, że chciałby wziąć tylko i wyłącznie kredyt, nie zakładając nawet konta w banku, sama marża kredytowa – to, na co mamy wpływ – jest w okolicach 2%, dodając do tego WIBOR 3-miesięczny, który jest na poziomie 2,8%, robi nam się oprocentowanie 4,8%. Ta marża dotyczy osób, które nie chcą wziąć w banku nic poza kredytem. Jeżeli dodamy do tego chociażby kartę kredytową, konto w banku, ubezpieczenie na życie, z marży 2% robi nam się marża na poziomie 1,3%. Tak można by wymieniać wiele. Jednak najniższym oprocentowaniem przy kredytach hipotecznych - mówię tutaj o standardowej ofercie - jest marża na poziomie 1,3%.

Michał Szafrański: A prowizja?

Ronald Szczepankiewicz: Znowu, utarło się, że na ten moment – koniec lipca 2013 roku – przy kredytach hipotecznych dla złotówek wynosi 2%, plus/minus 0,5% - raczej plus niż minus. Idziemy dalej, jeszcze chodzi o koszty około kredytowe. Osoba, która podchodzi do kredytu, nie może myśleć tylko i wyłącznie o marży, jest tutaj cała masa innych kosztów, których nie widać na pierwszy rzut oka. Osoba, która bierze kredyt na 100% wartości nieruchomości, musi myśleć o ubezpieczeniu niskiego wkładu własnego – czym to jest, do tego jeszcze dojdę – czy też ubezpieczeniu nieruchomości i o prowizji za wcześniejszą spłatę, jeśli chce jej dokonać w przeciągu pierwszych 3-5 lat. To są główne, najważniejsze koszty.

Michał Szafrański: Pierwszym element było?

Ronald Szczepankiewicz: Prowizja bankowa od uruchomienia kredytu, następnie ubezpieczenie niskiego wkładu własnego.

Michał Szafrański: O właśnie, o to mi chodziło – ubezpieczenie niskiego wkładu własnego – co to jest i na czym to polega?

Ronald Szczepankiewicz: Banki w Polsce nie mogą udzielać kredytu na 100% wartości nieruchomości. Nie mogą, ale oczywiście to robią. Obeszły to w ten sposób, że udzielają kredytu na 80% wartości nieruchomości, a pozostałe 20% jest ubezpieczone. Za to ubezpieczenie, oczywiście, my płacimy. Jak każde ubezpieczenie, jest to ubezpieczenie na jakiś okres czasu – z reguły na 3 lata. Nie będę teraz podawał wzoru, jednak przy kredycie na 300 000 złotych na 100% wartości nieruchomości, takie ubezpieczenie będzie na poziomie 2800 złotych. I to jest na 3 lata. Jeżeli w tym okresie nie oddamy bankowi tych 20% wartości nieruchomości, co przy normalnych ratach jest raczej niemożliwe, to ubezpieczenie będzie odnawiane. Nie od kwoty nieruchomości, ale o kwoty, jaka pozostała do spłaty. Po trzech latach takie ubezpieczenie będzie wynosić około 2200 złotych.

Michał Szafrański: 2200 zł vs 2800 zł przy tej kwocie kredytowej.

Ronald Szczepankiewicz: Tak, znowu co 3 lata się odnawia i tak do momentu, w którym oddamy to 20% wartości nieruchomości.

Michał Szafrański: W spłaconym kapitale, a nie w odsetkach?

Ronald Szczepankiewicz: Tak, nie jest tak, że bierzemy kredyt i wszystkie koszty płacimy raz. One się odnawiają co jakiś czas, szczególnie ubezpieczenie niskiego wkładu własnego. Tutaj też warto się zatrzymać, ponieważ niektóre banki pobierają to w formie opłaty raz na jakiś czas – np. co 3-4 lata, a inne banki po prostu podwyższają marżę kredytową. Więc oddajemy to co miesiąc w sposób taki, że płacimy po prostu wyższą ratę – dla jednych jest to lepsze, dla innych gorsze rozwiązanie. Natomiast to jest właśnie rola doradcy finansowego, aby zrozumiał potrzeby i dopasował do tego rozwiązanie.

Michał Szafrański: ... Zrozumiał potrzeby klienta i dopasował do nich rozwiązanie, tłumacząc przy tym wszystkie te zawiłe elementy...

Ronald Szczepankiewicz: Koszty, o których wspomnieliśmy, musimy tu jeszcze dodać, są też inne koszty związane z opłatami około kredytowymi. Nie wymieniłem tutaj kosztów związanych z np. notariuszem czy podatkami.

Michał Szafrański: Wiadomo, z zakupem nieruchomości wiążą się dodatkowe koszty. Powiedz jeszcze, czy jesteśmy w stanie w takim kredycie uwzględnić koszty remontu, coś o tym wspominałeś na początku?

Ronald Szczepankiewicz: Tak. Wyobraźmy sobie sytuację, że osoba kupuje mieszkanie – nieważne czy na rynku pierwotnym, czy wtórnym – chce je wyremontować albo wykończyć. Już sam fakt, że bierze kredyt na 100% wartości nieruchomości, powoduje, że w głowie pojawia się znak zapytania: czy dostaniemy jeszcze kredyt na remont czy też na wykończenie? Przecież już przekraczamy wartość nieruchomości. Otóż tak, dostaniemy takie pieniądze. Wyobraźmy sobie sytuację, że ktoś chce wziąć 60 000 złotych na remont, przy mieszkaniu o wartości 300 000 złotych, i to wszystko na 100% wartość nieruchomości. To nie jest tak, że on przekroczy tą wartość nieruchomości i dostanie kredyt na 120%. To dzieje się w ten sposób, że bank zabezpiecza się na nieruchomości, ale na przyszłej jej wartości – po remoncie. Wartość nieruchomości to nie jest 300 000 złotych a, np. 360 000 złotych – to jest 100% wartości nieruchomości i na te 100% możemy dostać kredyt.

Michał Szafrański: W którym momencie powinniśmy poinformować bank, że chcemy w mieszkaniu przeprowadzić remont bądź po prostu je wykończyć?

Ronald Szczepankiewicz: Jeśli pytasz, w którym momencie powinniśmy, to moim zdaniem powinniśmy w momencie składania wniosku kredytowego. Aczkolwiek miałem takie przypadki, że już po decyzji, a tuż przed podpisaniem umowy, klient stwierdził, że chce jeszcze pieniądze na remont. Wtedy trzeba było napisać stosowne oświadczenie i przejść jeszcze raz przez cały proces kredytowy. Ta to się zazwyczaj kończy. W zasadzie można w każdym momencie, nawet po podpisaniu umowy kredytowej, jednak wiąże się to z czasem. Cały proces musi przejść od nowa, ponieważ kwota kredytowa jest powiększona, a więc zdolność kredytowa jest, można powiedzieć, bardziej obciążona.

Michał Szafrański: Czyli jeśli chcemy maksymalnie skrócić ten proces, już przy składaniu wniosku podajemy kwotę, której potrzebujemy na remont, i prosimy bank, by nam ten remont sfinansował?

Ronald Szczepankiewicz: Tak, to najszybszy sposób.

Michał Szafrański: To jeszcze trzy słowa powiedzmy o tym, co to jest operat, bo wiem, że to jest również potrzebne bankowi do wydania decyzji kredytowej.

Ronald Szczepankiewicz: Operat szacunkowy jest to nic innego jak wycena nieruchomości, przeprowadzona przez profesjonalistę z listy bankowej.

Michał Szafrański: Czyli rzeczoznawcę?

Ronald Szczepankiewicz: Rzeczoznawcę, inaczej mówiąc. Tutaj na moment się zatrzymajmy. Tak jak wspominałem starając się o kredyt na 100% wartości nieruchomości, różnie banki do tego podchodzą. Zdecydowana większość banków w Polsce, mówię tutaj o ponad 95% banków, rozumie wartość nieruchomości jako wartość z ceny transakcyjnej. Jeżeli kupujemy za 300 000 zł i remontujemy za 60 000 zł, to wartość nieruchomość to jest 360 000 zł. Natomiast pozostałe 5% banków rozumie wartość nieruchomość nie z ceny transakcyjnej, ale z wartości rynkowej, a więc jeżeli zakup plus remont to 360 000 zł, z rzeczoznawca stwierdzi, że po remoncie wartość nieruchomości wzrośnie do 400 000 zł, to możemy te 40 000 zł różnicy potraktować jako wkład własny albo dobrać na cel dowolny.

Michał Szafrański: Poczekaj, zatrzymajmy się. Jeżeli potraktujemy to jako wkład własny, to automatycznie nam to zmniejsza nasze zaangażowanie czyli kredyt bierzmy nie na 100%, ale według banku na odpowiednio mniejszy udział procentowy.

Ronald Szczepankiewicz: Dziewięćdziesiąt kilka procent.

Michał Szafrański: Tak, na przykład. Dzięki temu zapłacimy wtedy niższe ubezpieczenie od niskiego wkładu, tak?

Ronald Szczepankiewicz: Dokładnie, tak. Zapłacimy niższe ubezpieczenie niskiego wkładu własnego, ponieważ, tak jak mówiliśmy, to ubezpieczenie jest płacone od różnicy pomiędzy 80% a pozostałą kwotą wartości nieruchomości.

Michał Szafrański: Super, zaczynam to wszystko już bardzo dobrze rozumieć...

Ronald Szczepankiewicz: Mam nadzieję, że nasi słuchacze również rozumieją.

Michał Szafrański: Będzie również zapis tej rozmowy, będzie można wszystko sobie spokojnie przeczytać. To nie owijając w bawełnę, jakbyś mógłbyś powiedzieć, które banki to te 5%?

Ronald Szczepankiewicz: Uchylę kolejny rąbek tajemnicy – PKO BP, Millennium Bank.

Michał Szafrański: Jeżeli do tych banków składamy wnioski, to trzeba im przedstawić operat. Czy ten operat przygotowuje rzeczoznawca banku, czy to my powinniśmy skorzystać z usług rzeczoznawcy?

Ronald Szczepankiewicz: Tutaj ścieżki są dwie. Natomiast jeżeli chcemy, że zrobił to rzeczoznawca bezpośrednio z banku, to możemy zapomnieć, że ten sam operat będzie pasował do innych banków – do banku B czy też C. Jeżeli zlecimy to rzeczoznawcy, oczywiście z listy bankowej, ale samemu zlecimy, nie przez pośrednictwo banku, to ta wartość nieruchomości może być wyższa od tej, którą ustaliłby bank. Możemy się dogadać z rzeczoznawcą oraz ten operat szacunkowy będzie akceptowany przez pozostałe banki.

Michał Szafrański: Wiem, że rzeczoznawcy trzeba od razu powiedzieć, do których banków będziemy składali wnioski kredytowe. On wtedy przygotowuje ten operator, wypełniając jakieś dodatkowe formatki, których banki mogą dodatkowo wymagać.

Ronald Szczepankiewicz: Oczywiście, że tak. Niektóre banki mają swoje dodatkowe formularze, które musi wypełnić rzeczoznawca. Zlecając więc rzeczoznawcy zrobienie operatu szacunkowego, informujemy go o tym, do jakich banków wysyłamy wnioski.

Michał Szafrański: Już wiemy, jak czytać decyzję kredytową z banku, wybraliśmy najlepszą dla nas ofertę, jak również, co może wpływać na parametry, w jaki sposób możemy negocjować wysokość marży. Powiedz nam może, co się dzieje dalej.

Ronald Szczepankiewicz: Gdy mamy już wybraną ofertę, a więc bank, w którym chcemy ten kredyt wypłacić, następnym krokiem jest po prostu podpisanie umowy kredytowej. Często bank ma jakieś wymagania zanim tą umowę podpiszemy. Mogą to być najprostsze rzeczy – dostarczenie nowego zaświadczenia ze spółdzielni mieszkaniowej o niezaleganiu z opłatami, ale mogą być też dużo trudniejsze od spełnienia – spłacanie zobowiązań finansowych typu karty kredytowej, która nie pozwala nam wziąć kredytu, bo obniża naszą zdolność kredytową.

Michał Szafrański: Czyli może się okazać, że musimy zamknąć karty kredytowe, co automatycznie wydłuża czas oczekiwania na udzielenie nam kredytu, dlatego że istnieje okres wypowiedzenia karty kredytowej...

Ronald Szczepankiewicz: Bardzo często banki nie chcą dać klientowi do podpisania umowy kredytowej, jeżeli te warunki nie zostaną spełnione. Tak jak wspomniałeś, jeżeli warunkiem jest zamknięcie karty kredytowej, to tutaj uwaga, czas zamknięcia karty kredytowej to nawet miesiąc. Zazwyczaj jest jeden miesiąc, jeżeli bardzo ich przyciśniemy, to może się okazać, że zrobią to w trzy tygodnie.

Michał Szafrański: Czyli ja rozumiem, że taką umowę kredytową możemy sobie zabrać do domu, przeczytać, otrzymać mailem z banku?

Ronald Szczepankiewicz: Tak. Jeżeli mamy już umowę kredytową, czytamy ją. Jeżeli jesteśmy prawnikami, możemy ją sami przeanalizować. Jeżeli kompletnie się na tym nie znamy, to doradca finansowy ma zadanie omówić taką umowę, krok po kroku, aby klient – osoba, która podpisuje taką umowę, nie był niczym zaskoczony.

Michał Szafrański: Dobrze, przeczytaliśmy taką umowę, nie znaleźliśmy żadnych haczyków. Nasz prawnik nie znalazł żadnych haczyków, doradca nie znalazł żadnych haczyków – może taki prosty scenariusz. Jak to się odbywa dalej? Idziemy do banku i podpisujemy umowę kredytową?

Ronald Szczepankiewicz: Dokładnie, tak. Jest tylko jedna zasada, jeżeli idziemy banku i kredyt załatwiamy, kolokwialnie mówiąc, przez doradcę finansowego, to idziemy tam, aby umowę podpisać, a nie żeby ją tam omówić. Na takim podpisaniu umowy kredytowej bardzo często spełniamy już większość warunków na wypłacenie kredytu. Jeżeli warunkiem było założenie konta, karty kredytowej czy też ubezpieczenie nieruchomości, robimy to właśnie przy podpisywaniu umowy kredytowej.

Michał Szafrański: Wypełniamy wszystkie formularze potrzebne do otwarcia rachunków, ubezpieczeń itd., podpisujemy umowę i...?

Ronald Szczepankiewicz: Jeszcze jedno. Jeśli nie będzie dużo pytań przy podpisywaniu umowy, jest to godzina, maksymalnie półtorej od momentu wejścia do pokoju doradcy, gdzie będziemy podpisywać tą umowę. Od momentu podpisania tej umowy kredytowej, następnym krokiem jest wypłata kredytu. Tutaj też wiele zależy od banku. Jedne banki puszczą przelew jeszcze tego samego dnia, ale większość z nich zastrzega sobie, że mają na to czas do 14 dni. Rzadko który z nich tak faktycznie robi. Zazwyczaj jeżeli wszystko jest spełnione, chcą jak najszybciej wypłacić kredyt. Tak jak wspomniałem, dopiero wypłata kredytu jest czymś zobowiązującym klienta. Uciec w takim momencie będzie dużo, dużo trudniej.

Michał Szafrański: To jeszcze zestawmy to z sekwencją kupowania tej nieruchomości. W sumie, nie powiedzieliśmy kiedy się pojawiamy na podpisanie umowy kredytowej. Czy my się pojawiamy, mając zawartą wyłącznie umowę przedwstępną, czy w międzyczasie trzeba również zawrzeć umowę przyrzeczoną?

Ronald Szczepankiewicz: Bardzo dobre pytanie. Do wniosku kredytowego wystarczy tylko i wyłącznie umowa przedwstępna. Mówimy tutaj o rynku pierwotnym czy też wtórnym. Idąc dalej, po podpisaniu umowy kredytowej, to już jest bardzo ważny moment, jeżeli kupujemy nieruchomość na rynku pierwotnym, to nie spotykamy się z notariuszem, aby podpisać akt notarialny, ponieważ ta nieruchomość jest nadal w budowie. Natomiast jeżeli mówimy o rynku wtórnym, to w tym momencie z podpisaną umową kredytową udajemy się do notariusza, gdzie spotykamy się ze zbywcą i przepisujemy własność na nas – kupujących.

Michał Szafrański: I teraz tak. Zbywca będzie musiał otrzymać te pieniądze, których my jeszcze nie mamy. Te pieniądze zostaną dopiero wypłacone przez bank w ramach umowy kredytowej. W akcie notarialnym określamy numer konta, na które ma wpłynąć kwota za zakup nieruchomości i wtedy z tym aktem notarialnym udajemy się do banku po to, by uruchomił kredyt.

Ronald Szczepankiewicz: Z podpisanym aktem notarialnym udajemy się z powrotem do banku, dajemy te dokumenty, z których bank widzi, że jesteśmy już właścicielami tej nieruchomości. Co ciekawe, jest jeden moment, w którym jesteśmy już właścicielem nieruchomości, a zbywca jeszcze nie otrzymał pieniędzy. To jest najgorszy moment dla zbywcy. Oni często tego nie rozumieją, choć są naprawdę bezpieczni. Wracamy do banku, dajemy te wszystkie dokumenty, spełniamy inne warunki do wypłaty kredytu – nie będę teraz wymieniał jakie, ponieważ każdy przypadek jest inny, i następuje wypłata kredytu.

Michał Szafrański: Bank, oczywiście, będzie wnioskował jeszcze o to, byśmy wpisali bank do księgi wieczystej, hipotekę, tak?

Ronald Szczepankiewicz: Tam, możemy to zrobić notarialnie – przy podpisywaniu aktu notarialnego – koszt takiej usługi to od 200 złotych w górę, lub samemu udać się do Sądu Ksiąg Wieczystych. Bardzo często bank, jeżeli powiemy wcześniej, że chcemy samemu zrobić taki wpis do księgi wieczystej, przygotowuje nam już odpowiedni druk, który jest już cały wypełniony, my musimy się tylko na nim podpisać i iść do sądu.

Michał Szafrański: Ale to dopiero możemy zrobić wtedy, gdy jesteśmy właścicielami nieruchomości, po zawarciu umowy przyrzeczonej - czyli po finalnym nabyciu nieruchomości poprzez podpisanie aktu notarialnego.

Ronald Szczepankiewicz: Dokładnie tak, jak mówisz.

Michał Szafrański: Pieniądze trafiają na konto sprzedającego, w tej kwocie jaka jest kwotą nabycia nieruchomości. Pozostała kwota, która jest przeznaczona na remont, trafia do nas na konto. W zasadzie potem spłacamy ten kredyt, rata do raty aż spłacimy całość.

Ronald Szczepankiewicz: Możemy go spłacać przez cały okres kredytowania poprzez comiesięczne raty kapitałowo-odsetkowe, możemy go spłacić wcześniej, możemy go nadpłacić, dajmy na to, w jednej dziesiątej, jeżeli mamy jakiś nadmiar gotówki. To, czy jest to opłacalne czy też nie, na pewno już wiecie, jeżeli regularnie czytacie blog Michała Szafrańskiego.

Michał Szafrański: Dzięki, Ronald, za reklamę. Chyba omówiliśmy już cały proces od początku do końca. Masz jeszcze jakieś komentarze odnośnie samego procesu albo mógłbyś opowiedzieć nam jakieś dykteryjki czy historie dotyczące najciekawszych przypadków, które zdarzyło Ci się obsługiwać?

Ronald Szczepankiewicz: Najciekawsze przypadki, tak… Miałem kiedyś taki przypadek, że w momencie podpisania aktu notarialnego – czyli już po umowie kredytowej, zbywca się wycofał. To było, można powiedzieć, bardzo dziwne. Ktoś, kto sprzedaje nieruchomość, raczej jest gotowy i jeżeli, by jej nie chciał sprzedać, to by się na to dużo wcześniej zdecydował. W tym wypadku taką formą wkładu własnego był zadatek. Zbywca w momencie, w którym się wycofał, musiał oddać kupującemu zadatek, który ten wpłacił, oraz jego równowartość.

Michał Szafrański: Więc zadatek w podwójnej wysokości?

Ronald Szczepankiewicz: Tak. Tamto mieszkanie było warte 360 000 złotych, za tyle kupował je mój klient i dostał 72 000 złotych rekompensaty.

Michał Szafrański: A co się wtedy dzieje z kredytem, bo mamy już wtedy zawartą umowę kredytową? Środki nie zostały jeszcze wypłacone, prawda?

Ronald Szczepankiewicz: Umowa jest już podpisana, ale nie zostały jeszcze spełnione warunki do wypłaty kredytu. W tym momencie trzeba było wszystko cofnąć, a więc pozamykać konto w banku, zamknąć kartę kredytową, umowę rozwiązać – odstąpić od umowy. Tak rzeczywiście było. Jeszcze jako ciekawostkę mogę powiedzieć, że rzeczoznawca wycenił tą nieruchomość na niższą kwotę niż tą, za którą mój klient ją kupował.

Michał Szafrański: Sytuacja była zupełnie kuriozalna.

Ronald Szczepankiewicz: Zbywca podszedł do tego bardzo emocjonalnie. Stwierdził, że to jest jego ukochane mieszkanie, w którym się wychowywał, i nie sprzeda go w ogóle.

Michał Szafrański: Super, oby tylko tak zarabiać pieniądze. Powiedz mi, czy jeszcze jakieś konsekwencje finansowe związane z tym, że się rozwiązuje taką umowę kredytową, istnieją czy nie?

Ronald Szczepankiewicz: Nie. Mamy możliwość odstąpienia. Jak już wspomniałem, umowa kredytowa jest czymś zobowiązującym, ponieważ już otwieramy, np. kartę kredytową. Jeżeli dosyć szybko zareagujemy i nie będziemy czekać, dajmy na to, 70 dni na podpisanie aktu notarialnego, ale zrobimy to w miarę szybko – do 14 dni, nie będzie z tym żadnego problemu.

Michał Szafrański: To też jest cenna informacja, czyli nie należy się tego obawiać, może jeszcze, powiedzmy, w ciągu tych dwóch tygodni, od tej umowy odstąpić, o ile nie zostały spełnione wszystkie warunki konieczne do jej uruchomienia, tak?

Ronald Szczepankiewicz: W momencie, w którym kredyt zostaje wypłacony, można powiedzieć „klamka zapadła”. Choć pewnie znajdą się prawnicy, którzy powiedzą, że tak wcale nie jest. Natomiast uwierzcie mi, po wypłacie kredytu, nie będzie to już łatwe, żeby się z niego wycofać.

Michał Szafrański: Zadam Ci kilka pytań, które Czytelnicy bloga zadali w takim wątku dotyczącym nieruchomości, który poruszaliśmy jeszcze przed podcastami z Piotrem Hryniewiczem, które szczegółowo tłumaczyły proces zakupu mieszkania. Ika zapytała wtedy „Od czego zacząć przygotowania do kredytu hipotecznego, czy warto, np. z większym wyprzedzeniem pozałatwiać sprawy z ratami, debetami i kartami kredytowymi?”

Ronald Szczepankiewicz: Odpowiedź nie może być jednoznaczna. Wszystko zależy od tego, czego oczekuje dany klient. Jeżeli ktoś w momencie podpisania umowy przedwstępnej chce, aby pieniądze bardzo szybko znalazły się na koncie zbywcy, warto, żeby takimi rzeczami zajął się wcześniej. Mówię tutaj o spłacie, dajmy na to, kredytu na lodówkę, czy też karty kredytowej. Oczywiście, w przypadku kiedy widzimy brak zdolności kredytowej albo ta zdolność jest niewystarczająca. Inna sprawa, jeżeli komuś się nie spieszy. Jeżeli ktoś wynegocjował sobie te 3 miesiące od momentu podpisania umowy przedwstępnej do momentu, w którym musi być podpisany akt notarialny, radziłbym nie zamykać takich zobowiązań. Dlaczego? Bo w decyzji kredytowej będzie napisane, że umowa może zostać podpisana, jeżeli, np. zamkniemy daną kartą kredytową. Mamy na to czas, więc nie musimy tego zamykać wcześniej.

Michał Szafrański: Czyli też zależy to od długości okresu, jaki sobie zagwarantowaliśmy w umowie przedwstępnej? Wtedy mamy większą elastyczność.

Ronald Szczepankiewicz: Tak, jest.

Michał Szafrański: Pedrito zapytał nas: „Kredyt hipoteczny dla singla vs. kredyt hipoteczny dla pary, co się bardziej opłaca? Czy różnica jest znacząca? Czy przy braniu takiego kredytu para musi być małżeństwem?”

Ronald Szczepankiewicz: Zacznijmy od tego, że jeżeli para nie jest małżeństwem, jest traktowana jako dwa osobne gospodarstwa domowe. Oczywiście, oni mogą spisać oświadczenie, że po wypłacie kredytu będą mieszkać razem. Nie każdy bank to zaakceptuje, raczej większość tego nie zaakceptuje. Wracając do sedna, jeżeli jest to para, która nie jest małżeństwem i chcą oboje wziąć kredyt, muszą się liczyć z tym, że będą traktowani jako dwa osobne gospodarstwa domowe. Koszty utrzymania takiego gospodarstwa domowego będą podwójne. Może to zaważyć na zdolności kredytowej, ale nie musi. To by się nie sprawdziło w sytuacji, kiedy jedna osoba pracuje a druga nie. Jeżeli dwie osoby pracują, to ja bym się tutaj nie bał tych podwójnych kosztów i podchodziłbym razem.

Natomiast jeżeli ta zdolność jest niewystarczająca ze względu właśnie na podwojenie kosztów utrzymania gospodarstwa domowego, no to wtedy ślub jest rozwiązaniem. Obniżają się koszty i to znacznie, nawet o 800 zł – to już daje dużo większą zdolność.

Michał Szafrański: 800 złotych w takim budżecie rodzinnym przekłada się na jaką kwotę, tak „pi razy drzwi”?

Ronald Szczepankiewicz: Około 80 000 złotych dodatkowej zdolności przy kredycie na 30 lat, 25 wliczanych do zdolności kredytowej.

Michał Szafrański: To też pokazuje, dlaczego warto dbać, aby te koszty były jak najniższe. Nie przesadzać też we wnioskach samodzielnie składanych z tym poziomem kosztów. 800 zł mniej kosztów we wniosku kredytowym sprawia, że zdolność nam wzrasta o około 80 000 złotych.

Ronald Szczepankiewicz: Polecam Wam, żebyście nie starali się o kredyt na maksymalną Waszą zdolność kredytową. Jeżeli doradca powie Wam, że macie zdolność 400 000 złotych, to według mnie powinniście szukać nieruchomości, która jest o 10% tańsza – maksymalnie – czyli za 360 000 złotych. Uniknięcie dzięki temu jakiś przykrych rozczarowań czy też utraty większej ilości gotówki.

Michał Szafrański: Pedrito zadał jeszcze jedno pytanie: „Czy przy braniu kredytu hipotecznego, posiadanie czystej karty w BIK-u, czyli brak jakiejkolwiek historii kredytowej, zadłużeń, pożyczeń, długów, kart kredytowych, zakupów na raty, to czy wpływa to pozytywnie czy negatywnie na przyznanie kredytu i wysokość potencjalnych rat?”. Napisał, że jest w takiej sytuacji, ponieważ nigdy nie potrzebował pożyczać pieniędzy. Wolał dotychczas oszczędzać i kupować za własne pieniądze.

Ronald Szczepankiewicz: Jeżeli osoba, która podchodzi do kredytu – hipotecznego czy też gotówkowego – nigdy wcześniej nie miała historii kredytowej, nie wpływa to negatywnie. Uważam, że jest to neutralne.

Na pewno pozytywne jest to, że jeżeli kiedykolwiek mieliśmy kartę kredytową czy też kredyt konsumencki i spłacaliśmy nasze zobowiązania regularnie, to ocena i wiarygodność kredytowa jest większa. Taki bank jest gotowy udzielić nam większej ilości kredytu, np. przy kredycie gotówkowym. To są prawdziwe dane: ktoś wziął kredyt na 5000 złotych, bo taka była jego maksymalna zdolność kredytowa, bank jest w stanie udzielić mu obecnie kolejnego kredytu na 15 000 złotych. Nie ma to wpływu, dajmy na to, nasze wynagrodzenie, które się nie zmieniło. Bank po prostu chce nam udzielić więcej, bo jesteśmy bardziej wiarygodni.

Michał Szafrański: Tak. Sprawdza historię w BIK-u, widzi, że mamy scoring, dlatego, że w sytuacji, kiedy nie mieliśmy żadnych zobowiązań, po prostu nie mamy wyliczone scoringu najczęściej. Jeżeli bank widzi, że mamy scoring – konkretną ocenę punktową, widzi, że mieliśmy wcześniej zobowiązania kredytowe, to rzeczywiście jego skłonność do traktowania nas jako wiarygodnego klienta jest wyższa.

Julia pyta: „Jak duży wkład własny opłaca się uzbierać? Czy nie lepiej przez kilka lat wynajmować od kogoś mieszkanie, odkładać na większy wkład własny, niż brać od razu duży kredyt, jak rozumiem na 100% wartości nieruchomości?”

Ronald Szczepankiewicz: Jeżeli patrzymy na to z punktu widzenia tego, czy dając wkład własny, otrzymamy lepszą ofertę, to według mnie nie opłaca się dawać wkładu własnego.

Jeżeli mamy wkład własny, to obniży nam to ratę, ale nie z tego powodu, że mamy niższe oprocentowanie, tylko dlatego, że kredyt jest po prostu mniejszy. Jeżeli ktoś w ten sposób myśli, to OK - warto dać 20% wkładu własnego. Chciałbym, żebyś Julia zapamiętała, że wkład własny choć obniża to oprocentowanie, nie robi tego w taki sposób, by było to warte wkładania tego wkładu własnego.

Natomiast, jeżeli ktoś podchodzi do tego w ten sposób, pyta się, czy nie lepiej jest dać wkład własny czy też go nie dać i mieć te pieniądze na koncie, uważam, że lepiej jest wziąć kredyt na 100% wartości nieruchomości, a te pieniądze, które nam pozostaną, włożyć chociażby na lokatę. Po co? Po to, żeby mieć taki bufor bezpieczeństwa na wszelki wypadek. Jeżeli cokolwiek będzie nie tak i będziemy potrzebowali pieniędzy, chociażby na spłatę tego kredytu, jeżeli stracimy pracę - będziemy je mieli. W tym wypadku, jeżeli włożylibyśmy to jako wkład własny, tych pieniędzy nie będzie. Może ich zabraknąć.

Michał Szafrański: Mówisz, że nie chodzi tyle o zarabianie na tych pieniądzach, co zbudowanie takiej poduszki bezpieczeństwa, tak?

Ronald Szczepankiewicz: Tak, o to mi właśnie chodzi.

Michał Szafrański: Ronald, powiedz mi jeszcze, proszę, trzy słowa na temat tego, jak zmieniają się wymagania banków w kontekście wkładu własnego. Wiem, że teraz można brać kredyt nawet na 100% wartości nieruchomości albo i więcej, jak powiedzieliśmy, nie posiadając wkładu własnego. Ale wiem, że są takie rekomendacje Komisji Nadzoru Finansowego dla banków, rekomendacje S i T, które są kluczowe dla kredytobiorców. One się przekładają na to, że chyba za chwilę będzie się kończył okres, w którym można wziąć kredyt na 100% wartości nieruchomości, prawda?

Ronald Szczepankiewicz: Tak, to jest bardzo ważne pytanie. Na ten moment możemy wziąć kredyt na 100% wartości kredytowej, a nawet więcej – o tym jeszcze opowiem dzisiaj. Natomiast od 1 stycznia 2014 roku będzie wymagany wkład własny. Przez cały 2014 rok będzie wymagany minimalny wkład 5%. Banki, które dzisiaj dałyby nam kredyt na 100%, od 1 stycznia 2014 r. maksymalnie dadzą nam kredyt na 95% wartości nieruchomości.

Michał Szafrański: Czyli trzeba będzie ten wkład własny mieć. To dobrze, bo, przynajmniej z mojego punktu widzenia, to będzie promowało osoby, które rzeczywiście potrafią zaoszczędzić, aby taki kredyt wziąć.

Ronald Szczepankiewicz: Są jeszcze inne szczegóły tych rekomendacji. W olbrzymim skrócie powiem, że o kredyt będzie łatwiej, ale będzie wymagany wkład własny.

Michał Szafrański: Wspomniałeś przed chwilą, że można wziąć kredyt na większą kwotę niż 100% wartości nieruchomości. Co jeszcze można wrzucić, poza remontem, w kwotę kredytu?

Ronald Szczepankiewicz: To jest dobry moment, żebym o tym opowiedział. Jeżeli już znacie proces kredytowy, musicie również wiedzieć, że są pewne banki, które dadzą Wam kredyt bez Waszego wkładu własnego - chociażby na prowizję bankową czy ubezpieczenia. Robią to w dwojaki sposób. Tutaj wszystko się rozchodzi właśnie o wartość nieruchomości.

Są banki, które wezmą wartość z ceny transakcyjnej i dodatkowo dadzą nam pieniądze na jakieś ubezpieczenia typu, np. ubezpieczenie niskiego wkładu własnego, ubezpieczenie nieruchomości lub prowizję bankową. Do takich banków zalicza się chociażby grupa BRE czyli mBank, MultiBank i Getin Noble

Bank. Druga grupa banków, są to banki, jak wspomniałem, które dadzą nam kredyt na 100% wartości nieruchomości, ale 100% pochodzące z operatu szacunkowego. Cena rynkowa nieruchomości jest często wyższa niż cena zakupu i o tą wartość możemy powiększyć kredyt. Np. jeżeli by to było 15 000 złotych, mówiąc na jakimś przykładzie, to w te 15 000 złotych możemy wrzucić koszty – chociażby prowizji od wypłaty kredytu czy też wziąć na cel dowolny jakąś kwotę, a tak naprawdę będzie to kwota na zapłacenie ubezpieczenia niskiego wkładu własnego czy też ubezpieczenia nieruchomości, ubezpieczenia na życie – cokolwiek chcemy. Podsumowując, znajdziemy banki, które dadzą nam kredyt na 100% wartości nieruchomości oraz na koszty około kredytowe.

Michał Szafrański: To jest dobra informacja, rzeczywiście tych pieniędzy wtedy nie musimy wykładać z naszej kieszeni.

Ronald, myślę że przeszliśmy przez wszystkie pytania i chyba szczegółowo opisaliśmy cały proces. Muszę Ci powiedzieć, tak uczciwe, z ręką na sercu, że chyba jest to najnudniejszy odcinek podcastu, jaki do tej pory realizowałem :-) Mam nadzieję, że słuchacze nie usnęli.

Dzięki Ci wielkie, że przyszedłeś i że opowiedziałeś, jak krok po kroku przejść przez ten cały proces. Jeżeli mielibyście jakiekolwiek pytania, to myślę, że śmiało możecie je zadawać w komentarzach pod tym wpisem z tym odcinkiem podcastu na moim blogu. Zapraszam Was właśnie tam, żeby podyskutować. Ronald, mam nadzieję, że Ty również dasz się zaprosić i będziesz odpowiadał na pytania?

Ronald Szczepankiewicz: Oczywiście, chciałbym dodać jeszcze jedną rzecz. To, o czym mówiliśmy, może nie było zbyt porywające, ale uwierzcie mi, że jeżeli sami do tego podejdziecie i będziecie się starać o kredyt, to emocji jest tam bardzo dużo...

Michał Szafrański: Ja myślę, że każdy, kto brał kredyt, dokładnie wie, o czym mówisz. Ja tylko powiem, że zakup mieszkania, zakup nieruchomości to jest prawdopodobnie największa transakcja, jakiej w życiu każdy z nas dokonuje. Niektórzy z nas kupują tych mieszkań wiele i można powiedzieć, że przyzwyczają się do tego procesu, ale są na pewno osoby, które będą to robiły tylko raz w życiu. Tym bardziej warto się dobrze przygotować, pozyskać dużo wiedzy na temat, jak również konsultować się z osobami, które mogą Wam pomóc uzyskać lepsze warunki kredytowe.

Ronald, powiedz, gdyby ktoś się chciał z Tobą skontaktować i skorzystać z Twoich usług, w jaki sposób może do Ciebie trafić?

Ronald Szczepankiewicz: Myślę, że najlepszym sposobem będziesz Ty, Michale, poprzez Twoją osobę.

Michał Szafrański: Czyli rozumiem, że wszystkim osobom, które będą zainteresowane współpracą z Tobą, mogę przekazywać komplet kontaktów, tak?

Ronald Szczepankiewicz: Jak najbardziej. Nie bójcie się pytać, nie ma głupich pytania.

Michał Szafrański: Dzięki wielkie, Ronald.

Ronald Szczepankiewicz: Dziękuję za uwagę.

Michał Szafrański: Cieszę się, że porozmawialiśmy z Ronaldem, trochę nam się ta rozmowa rozwlekła w stosunku do poprzednich moich rozmów z Piotrem. Ale co się odwlecze, to nie uciecze.

Solidna dawka informacji. Mam nadzieję, że jeszcze nie śpicie. Już nie będę przedłużał. Przypominam, że możecie sięgnąć do notatek do tego podcastu pod adresem http://jakoszczedzacpieniadze.pl/009. Tam również znajdziecie spisaną treść tego podcastu, nie od razu po jego publikacji – za jakiś czas.

Jeżeli będziecie mieli jakiekolwiek pytanie dotyczące kredytów hipotecznych, to zapraszam Was do zadawania ich właśnie pod wpisem z tym odcinkiem u mnie, na blogu.

Ten odcinek najprawdopodobniej opublikuję już w trakcie moich wakacji. Jeżeli Wy jeszcze nie byliście na wakacjach, to serdecznie Wam życzę świetnego, udanego, absolutnie wspaniałego urlopu. Mój na pewno taki będzie.

Jeśli tylko czujesz, że ten podcast dostarczył Ci wartościowych informacji, które pomogą Ci realizować Twoje marzenia, proszę, podziel się nim ze swoimi znajomymi. Powiedz im po prostu, by weszli na mojego bloga http://jakoszczedzacpieniadze.pl

Dzięki za wysłuchanie, za ten wspólnie spędzony czas. Życzę Ci, aby wszystko w najbliższym czasie szło Ci jak po maśle. Do usłyszenia w następnym odcinku! Na razie! Cześć!

WNOP 010: Osiem sekretów mojej produktywności

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/010

To jest podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”, odcinek dziesiąty. Dzisiaj będzie troszeczkę o produktywności i o tym, jak znajduję na to wszystko czas.

Cześć, dzień dobry, witam Cię w dziesiątym, jubileuszowym odcinku podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne i sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności, opowiadam, jak rozsądnie wydawać pieniądze i jak odważnie realizować swoje pasje i marzenia. Jeśli szukasz odrobiny stabilizacji finansowej i emocjonalnej w swoim życiu, to ten podcast jest dla Ciebie.

Dzień dobry jeszcze raz. Dzisiaj tematem odcinka będzie szeroko rozumiana produktywność albo, mówiąc inaczej, moja odpowiedź na Wasze pytania dotyczącego tego, jak przez tak długi czas udawało mi się skutecznie łączyć pracę na etacie z blogowaniem i życiem rodzinnym.

Przedstawię Wam dzisiaj 8 punktów, które uważam za taki mój osobisty kompas pozwalający mi utrzymywać dosyć wysoką produktywność. Powiem Wam, jak się motywuję, odpowiem także na pytania, które zadaliście mi na blogu.

Jak zapewne już zauważyłeś, to jest dziesiąty – jubileuszowy odcinek podcastu. Także może krótkie podsumowanie na początku, jak to wygląda od kuchni. Podcastowanie zacząłem w marcu tego roku i od tego czasu nagrałem 9 podcastów, łącznie wysłuchaliście ich ponad 23 000 razy. Rekordowy był odcinek nr 3, w którym rozmawiałem z moim gościem o tym, jak kupić mieszkanie. Był on wysłuchany prawie 5000 razy. Mam nadzieję, że przynajmniej część z Was miała już szansę praktycznie skorzystać z tej wiedzy, osiągnęła jakieś korzyści. Jeżeli tak, to bardzo będę wdzięczny za informacje i komentarze.

Ten dzisiejszy – dziesiąty odcinek podcastu uważam w pewnym sensie za przełomowy. Według osoby, od której uczyłem się podcastowania – Cliffa Ravenscrafta, większość podcasterów kończy gdzieś tak po trzecim-siódmym odcinku. Przyznam szczerze, że miałem takie swoje, trudne momenty, ponieważ trudno utrzymać wysoką systematyczność nagrywania tematów, ustawiania rozmów z moimi gośćmi. To jest coś, co zdecydowanie wymaga systematyczności. Myślę, że dzisiejszy temat podcastu trafia w tą tematykę, będziemy mówić o produktywności.

Jeszcze trzy słowa na temat tego, co się zmienia od tego odcinka podcastu. Przede wszystkim postawiłem sobie taki cel, aby podcast ukazywał się regularnie. Deklaruję, że równo co dwa tygodnie, najprawdopodobniej w poniedziałki, ten podcast będzie publikowany. Troszeczkę zmieniam również jego formułę, chcę dużo częściej dopuszczać Czytelników bloga, Słuchaczy tego podcastu i odpowiadać tutaj - u mnie - na Wasze pytania. Chcę Was również trochę zaktywizować i zachęcić do kreowania tego podcastu, dlatego też wprowadzam taką zasadę – w każdym odcinku będę mówił, na jaki temat będzie następny odcinek podcastu. Dzisiaj żeby zachęcić Was do aktywności, bo ten eksperyment będę przeprowadzał pierwszy raz, ufundowałem nagrody. Nagrody, które będę rozdawał... o szczegółach powiem pod koniec podcastu.

Myślę, że najwyższa pora przejść do meritum – czyli tematu produktywności – co to jest, skąd to się bierze, z czym to się „je”. Myślę, że każdy z nas ma mniejszy lub większy problem z tym, żeby nadążyć z realizacją celów, które sobie stawia. Ja nie jestem absolutnie wyjątkiem, także jest mi ciężko się niekiedy zmotywować. Dzisiaj podzielę się z Wami ośmioma zasadami, które powodują, że jednak udaje mi się sprawy popychać do przodu.

Taka pierwsza, najważniejsza zasada, która, myślę, jest podstawą wszelkich działań. To jest odpowiedzenie sobie na pytanie, dlaczego coś robię, co mnie motywuje, dlaczego w ogóle wykonuję daną pracę czy zadanie, na czym mi zależy. Myślę, że najważniejszą kwestią jest szczera wobec siebie samego odpowiedź. Często jest tak, że zabieramy się za jakieś zadania, tworzymy jakąś listę, ale nie uświadamiamy sobie tego, po co to robimy. Myślę, że to jest absolutnie kluczowe - szczególnie wtedy, kiedy opada nam ta motywacja. Ja wychodzę z takiego założenia, że spisuję, określam sobie cele w dłuższym horyzoncie czasowym. Oprócz tego, że spisuję cele, spisuję również powody, dla których chcę te cele osiągnąć. Ale powody to nie wszystko, spisuję sobie również negatywne konsekwencje tego, że danego celu nie osiągnę. Tak naprawdę, próbuję sobie wyobrazić, jak źle się będę czuł, jeżeli danego celu nie zrealizuję. Oczywiście, nie zawsze to robię. W przypadku tych najważniejszych celów, a jak już pisałem wcześniej na blogu, mam takie dwa istotne cele na końcówkę tego roku – jednym jest napisanie książki, drugim opracowanie kursu w zakresie finansów osobistych. Teraz pytanie, dlaczego chcę to zrobić. Mam wiele swoich, własnych motywacji. Najważniejsze jest jednak, żeby zdawać sobie z tego sprawę.

Podam Wam może ten prosty przykład, który kiedyś już opisywałem na blogu – dlaczego zacząłem trenować pompki i brzuszki. Miałem taki cel, że chcę mieć konkretną, fajną sylwetkę i do tego chcę, żeby moje dzieci były zadowolone z tego, że mają wysportowanego tatę. To powoduje, że zmuszam się do treningu nawet wtedy, kiedy nie chce mi się tego robić. W każdym momencie, w którym nachodzą mnie myśli o tym, żeby sobie jednak dzisiaj odpuścić, przypominam sobie, jaka była ta moja główna motywacja, dlaczego chciałem to zrobić. Jeżeli ta motywacja jest wystarczająco silna, mocna, precyzyjnie zdefiniowana, to wystarczy, że spojrzę na kartkę i mimo wszystko przełamuję się i wykonuję to ćwiczenia – żmudne, monotonne i, że tak powiem, w nieodpowiednim czasie dla mnie. Dzięki temu też pozytywnie się nakręcam. Mam taką satysfakcję z tego, że pomimo niechęci udało mi się wytrwać w tym moim postanowieniu. I to też jest takie źródło dodatkowej energii, która pozwala nam popychać sprawy do przodu. Czyli pierwszy punkt, najważniejszy w moim przypadku, to odpowiedź na pytanie, dlaczego coś robię.

Drugi ważny punkt to jest zapisywanie tego, co przychodzi mi do głowy – systematyczne tworzenie notatek. I oczywiście, analizowanie tego od czasu do czasu. Teraz znowu wrócę do punktu pierwszego, jeżeli wymyśliłem powody, dla których chcę coś zrobić, to nie pozwalam im uciec z mojej głowy. Chcę je zapisać na kartce. Uważam, że w ogóle jest coś magicznego w notowaniu. To jest taka pierwsza forma, która konkretyzuje te myśli, które nam wpadają do głowy. Już sam fakt, że skłaniamy się do zanotowania czegoś sprawia, że musimy to skonkretyzować – czyli ten pomysł nam nie ucieka.

Ja tutaj mam dla siebie takie proste dwa rozwiązania – jeżeli siedzę przy komputerze, to korzystam z takiego narzędzia, które się nazywa Evernote. To jest darmowa aplikacja, która pozwala przechowywać wszelkie notatki, nawet pozwala w łatwy sposób kopiować treść stron WWW i umieszczać te informacje w jednym bądź wielu notatnikach. Generalnie, one są wszędzie z nami, można mieć tą aplikację też na telefonie komórkowym – wszystkie te notatki się elegancko synchronizują. To jest taki mój podstawowy, cyfrowy powiedziałbym, notatnik.

Ale nie jest on dla mnie do końca wystarczający. To jest tak, że jeżeli nie siedzę przy komputerze, to trudno jest mi czasami coś sprawnie zanotować na telefonie. Muszę go wyciągnąć, uruchomić aplikację Evernote. Niekoniecznie przychodzi mi to tak łatwo, jak zapisanie czegoś na kartce papieru. Dlatego zawsze ze sobą noszę mały notes z długopisem. Na tyle mały, żeby mi do każdej kieszeni wszedł – w jeansach, kurtce, koszuli, gdziekolwiek. Zawsze go mam ze sobą i tam sprawnie jestem w stanie zapisać moje przemyślenia. On mi się również przydaje w samochodzie. W samochodzie na telefonie bardzo trudno mi się notuje, a długopisem jakoś daję radę bez zatrzymywania się. Teraz wiadomo: te wszystkie moje notatki są takie „od Sasa do lasa”, nie mają żadnej struktury. Dlatego od czasu do czasu trzeba usiąść i je uporządkować. Ja robię to mniej więcej w cyklach tygodniowych. Co weekend przeglądam swoje notatki i zastanawiam się, w jaki sposób mogę je przełożyć na konkretne zadania, które mam od wykonania.

Teraz przechodzimy w zasadzie do kolejnego punktu. Punkt trzeci – działać zgodnie z jakimś planem. Żeby działać zgodnie z planem, to najpierw trzeba go stworzyć. Tworzę plan i to jest coś, co pozwala mi przejść od takich górnolotnych i niesprecyzowanych postanowień, celów do czegoś, co jest bardzo namacalne i podzielone na bardzo małe fragmenty, na konkretne zadania, które muszę wykonać – ja albo ktoś inny, żebyśmy osiągnęli wspólny sukces. Plan działania to jest coś takiego, co pozwala mi przełożyć moje cele na bardzo konkretne, małe, chronologicznie ułożone zadania, które muszę wykonać w jakimś konkretnym czasie, jeżeli chcę osiągnąć określony rezultat.

Tutaj, można powiedzieć, miałem największy problem przez całe swoje życie. Cały czas szukałem jakiegoś Świętego Graala, takiego uniwersalnego rozwiązania, programu czy systemu, który pozwoli mi tymi zadaniami zarządzać. Każdy z nas ma bardzo dużo tych zadań z różnych obszarów – od wyniesienia śmieci po napisanie książki. Teraz, za co się zabrać? Za napisanie książki, co brzmi strasznie trudno? Wydanie książki w ogóle brzmi strasznie trudno, trzeba to podzielić na mniejsze kawałki. Do takiego dzielenia na kawałki wykorzystywałem pierwotnie system zadań - tasków - w aplikacji Microsoft Outlook, gdy jeszcze z niej korzystałem. To mi się kompletnie nie sprawdzało. W miarę upływu czasu tych tasków było coraz więcej. Przekonałem się, że tak naprawdę szybciej mi zadań przybywa, niż ubywa. Każdego dnia, powiedzmy, miałem 15-20 zadań do wykonania, z czego wykonywałem 5-10. Kolejnego dnia było coraz gorzej, coraz gorzej… To w gruncie rzeczy prowadziło do głębokiej frustracji – albo jestem tak mało produktywny, albo jestem tak słabo zorganizowany, że nie potrafię się z tym uporać.

Oczywiście, mówiąc o taskach w Microsoft Outlook’u – one są słabo zarządzane, trudno się tam ustawia priorytety zadań, trudno się je sortuje, układa w kolejności do wykonania itd. Wobec tego przeszedłem na inny system. Tworzyłem sobie notatki, też w Outlook’u, czasami zastępowałem je notatki na papierze, gdzie stawiałem przed każdym zadaniem dwa minusy. Przed każdym zadaniem, które mam do wykonania, stawiam dwa minusy. Jeżeli zabieram się za realizację jakiegoś zadania, to szybciutko je kopiuję na górę listy i jeden z tych minusów zamieniam na plusa – czyli to takie oznaczenie, że jeżeli mam zadania w trakcie realizacji to są one oznaczone plus i minus. Dopiero kiedy skończę realizację danego zadania, to oznaczam je dwoma plusami. Ten system doskonale sprawdza się zarówno w Outlook’u, jak i na kartce, gdzie po prostu do minusów dostawiamy pionową kreskę. Powiem szczerze, że w ten sposób pracowałem przez kilka ładnych lat. Z dnia na dzień przenosiłem sobie całą listę „niezałatwionych” spraw, tych zadań, które jeszcze na mnie czekały. Kopiowałem do nowej notatki, oznaczałem u góry datą, realizowałem te zadania w ciągu dnia. Wszystkie zadania „zrealizowane” zostawały w tej notatce, a wszystkie „niezrealizowane” lądowały w notatce na następny dzień.

Po jakimś dłuższym czasie skończyłem z notatką, która liczyła chyba z siedemset zadań. Z czego na ekranie mieściło się ze trzydzieści, a cała reszta była na „święte nigdy” i w zasadzie nie uporałem się z nimi. To też jest istotny punkt – uświadamiać sobie, że nie ze wszystkimi musimy się uporać, ale do tego jeszcze dojdę. Później ten prosty system zamieniłem na płatną aplikację, która się nazywała PlanPlus for Microsoft Outlook. Linki do wszystkich tych narzędzi, które wymieniam, podam w notatkach do tego odcinka podcastu, które będą dostępne pod adresem – http://jakoszczedzacpieniadze.pl/010 – tak jak numer odcinka tego podcastu. To jest aplikacja płatna, kosztuje chyba około 40 dolarów. To aplikacja firmy FranklinCovey, która produkuje również notatniki, terminarze. Próbowałem wdrożyć tą metodologię i stosować ją samodzielnie - z mieszanymi rezultatami. Aczkolwiek to jest coś, co pozwoliło mi wdrożyć w swoim życiu taki system cotygodniowego planowania listy zadań do wykonania i umożliwiło mi podzielenie moich zadań na kilka takich grup. Zadania związane z moją pracą, zadania związane z moja rodziną, związane również z moimi celami osobistymi i nadzorowało mnie również, żeby w tych różnych obszarach mojego życia systematycznie popychać sprawy do przodu. Aczkolwiek dużych sukcesów na tych polach nie mam, bo ja jestem notorycznym pracoholikiem.

W końcu w zeszłym roku odkryłem takie narzędzie, które się nazywa Nozbe. To jest polska aplikacja, która jest absolutnie świetna. Jestem jej wielkim fanem. To ona pozwala mi dzisiaj efektywnie zarządzać tym wszystkim, co jest na mojej głowie. Mówiąc o przeglądaniu i tworzeniu planu działań, myślę, że najważniejsze w tym wszystkim jest to, żeby powiedzieć Wam, jak ja do tego podchodzę. Przede wszystkim planuję zadania minimum na tydzień do przodu. Oczywiście, poza takimi zadaniami, które mają ustaloną datę wykonania. Na przykład, teraz mam zaplanowane, że 14 października będę uczestniczył w konferencji, 17 listopada też biorę udział w jakimś wydarzeniu – czyli już jestem w stanie z góry to zaplanować. Ale dla takich zadań, przy których ja sam wyznaczam daty, wykonuję to w cyklu tygodniowym – czyli wszystkie zadania, które mam przygotowane do realizacji, przeglądam sobie w weekend i planuję, co zrobię poniedziałek, wtorek i tak aż następnej soboty. Oczywiście, życie się toczy i te priorytety w czasie tygodnia mogą się w jakiś sposób zmienić. Staram się na to patrzeć po to, żeby te bieżące sprawy, które wpadają, nie dominowały tych ważnych celów, które sobie zaplanowałem na tydzień.

Mówiąc tak w dużym uproszczeniu, na każdy dzień wyznaczam sobie mniej więcej trzy ważne zadania, które chcę zrealizować, a cała reszta jest o mniejszym priorytecie – jeżeli będę miał czas, to je zrealizuję. Niestety albo „stety”, pogodziłem się z sytuacją, że nie wszystko da się zrobić. Tutaj kluczowe jest to, żeby wiedzieć, co jest dla nas ważne. A co jest dla nas ważne? Ważne są te cele nasze, które mieliśmy w punkcie pierwszym. Dlatego warto wracać do naszej listy celów i powodów, dla których staramy się je osiągnąć. Oczywiście, każdego dnia rano też przeglądam tą listę po to, żeby przypomnieć sobie, co na dzisiaj mam zaplanowane.

Teraz, skoro już mówimy o działaniu zgodnie z planem, to istotny jest też kolejny punkt – automatyzacja i minimalizacja „biurokracji” związanej z naszym planem działań. Mi przede wszystkim zależy na tym, żeby na zarządzanie zadaniami poświęcać jak najmniej czasu. Z drugiej strony, żeby się nie przełączać zbyt często pomiędzy zadaniami, które realizuję. Tutaj staram się wdrażać w swoim życiu metodologię, która się nazywa GTD – Getting Things Done. To jest pewien sposób działania z zadaniami, z tymi celami, który był opisany w książce Davida Allena. Ona wyszła już po polsku i miała taki podtytuł „sztuka bezstresowej efektywności”. Link do tej książki zamieszczę w notatkach. Tam jest parę fajnych zasad.

Przede wszystkim, jeżeli coś do nas „wpada” – przychodzi do nas list, dokument, e-mail – to nie powinniśmy przetwarzać go więcej niż jeden raz. Czyli jeżeli coś do nas wpada i potrafimy to natychmiast obsłużyć, natychmiast to jest mniej więcej 2 minuty, to załatwiamy tą sprawę od ręki. Jeżeli już po pierwszym rzuceniu okiem okazuje się, że ta sprawa wymaga od nas więcej czasu, to nie poświęcamy jej uwagi, ale zamieniamy ją w „zadanie do realizacji”, którego datę realizacji możemy wyznaczyć od razu albo później. Chodzi tylko to, żeby nie dać się zalać temu strumieniowi informacji, który uderza w nas każdego dnia.

Ja wdrożyłem w życie tą zasadę dwóch minut. Jeżeli przyślecie mi e-maila, na którego mogę odpowiedzieć w ciągu dwóch minut, to w zasadzie natychmiast powinniście ode mnie otrzymać odpowiedź, gdy siedzę, oczywiście, przed komputerem. Jeżeli się okaże, że przysłaliście do mnie jakiś fragment, który wymaga głębszego przemyślenia, przeanalizowania sytuacji, zadania dodatkowych pytań itd., to sobie ten e-mail odkładam na później i obsługuję go w miarę możliwości i w czasie, który jest przeznaczony do tego, żeby z e-mailami pracować. Tutaj też chciałby wszystkim użytkownikom telefonów komórkowych na pewno z iOS (czyli iPhone), jak również chyba z Android, polecić aplikację Mailbox. To jest taka aplikacja, która pozwala w bardzo szybki sposób na telefonie odłożyć e-maile do obsłużenia za określony czas, np. wieczorem, następnego dnia rano, konkretnego dnia. Pozwala również podzielić je na foldery „do przeczytania”, „do obejrzenia” w zależności od tego, co tam do nas e-mailem przyszło. Ta aplikacja realizuje taki model docelowy, w którym mamy pustą skrzynkę odbiorczą. Na koniec każdego dnia mamy pustą skrzynkę odbiorczą , uporaliśmy się ze wszystkimi e-mailami, które do nas przyszły. Oczywiście, to nie oznacza, że na wszystkie odpowiedzieliśmy. Może być tak, że po prostu odłożyliśmy te sprawy na kolejny dzień, na weekend w zależności od tego, co to są za sprawy. U mnie się to sprawdza niesamowicie. Dlatego, że jeżeli mam zawaloną skrzynkę pocztową, to prawda jest taka, że te same e-maile mogę przeglądać po 5-10 razy, zastanawiać się, jak do nich podejść i stwierdzać za każdym razem „o, jednak teraz się tym e-mailem jeszcze nie zajmę, bo mam ważniejsze rzeczy”. Czasem wygląda to tak, że po prostu próbujemy sobie znaleźć zadanie do pracy, do wykonania, a tak naprawdę tracimy czas na przełączanie się pomiędzy różnymi zadaniami, z których żadnego nie wykonujemy. Zdecydowanie zalecam aplikację Mailbox.

Powiedziałem również o automatyzacji. Automatyzacja to jest coś takiego, co pozwala nam takie rutynowe czynności wykonywać w bardzo szybki sposób. Najlepiej zautomatyzować je w pełni, żeby nie trzeba było o nich myśleć. Jednak nie we wszystkich obszarach tak się da. Już tłumaczę, o co chodzi. Przykładowo, jeżeli ktoś w e-mailu pyta mnie o poradę dotyczącą spłacania długów, jak się zabrać za spłacanie długów – to ja już pamiętam w tej chwili, że pisałem taki artykuł na blogu i taką listę artykułów mam już przygotowaną. Wklejam ją w ramach gotowej odpowiedzi. Jak to robię? Też korzystam z dodatkowych aplikacji, które ułatwiają mi pracę. Ja korzystam z Maca, więc te aplikacje są dostępne dla użytkowników Maca, ale tak naprawdę odpowiednie alternatywy możecie znaleźć dla komputerów z Windows.

Mam dwie takie ulubione aplikacje. Nadal jeszcze nie zdecydowałem, która z nich będzie moją aplikacją docelową. Jedna z nich nazywa się Typinator, a druga TextExpander. Co robi ta aplikacja? Widzę, że przysłaliście do mnie e-maila, ja chcę Wam odpowiedzieć – „dziękuję za wiadomość, cieszę się, że czytasz mojego bloga” itd, to w tych aplikacjach mogę sobie przygotować takie zdefiniowane szablony. Potem wystarczy, że wpiszę skrót i mi się ten szablon wkleja do treści e-maila. Powiem Wam szczerze, że automatyzuję sobie w ten sposób odpowiadanie na e-maile. Jeżeli wpiszę „!d”, to tekst zamienia się na „dziękuję za kontakt” albo „dziękuję za e-mail” – już nie pamiętam dokładnie. Oczywiście, mam również dużo bardziej rozbudowane szablony odpowiedzi. Za każdym razem kiedy otrzymuję od Was po raz drugi to samo pytanie, szukam poprzedniego e-maila i na jego bazie tworzę szablon odpowiedzi, który wstawiam w TextExpander albo Typinator. Po co? Po to, żeby jeżeli trzeci raz dostanę e-mail z tym samym problemem, w łatwy sposób móc udzielić odpowiedzi, bez szukania adresów WWW konkretnych artykułów, ponownego wpisywania wszystkich potrzebnych informacji. Zdecydowanie polecam.

Więcej informacji o tym, w jaki sposób zautomatyzować różne obszary swojego życia, możecie znaleźć w takiej książce, która nazywa się „4-godzinny tydzień pracy” Tima Ferrissa. To jest książka, która jest polecana w dziale „Czytelnia” u mnie na blogu. Zdradzę Wam, że ta książka będzie również nagrodą w dzisiejszym konkursie, co ogłoszę pod koniec tego odcinka podcastu.

Kolejną bardzo ważną wskazówką, zwłaszcza w dzisiejszych czasach, jest dbanie o higienę pracy. Co ja przez to rozumiem? Przede wszystkim zamykam wszystkie aplikacje na komputerze, które są takimi „przeszkadzaczami” i mogą mi utrudniać skoncentrowanie się na tym, co mam zrealizować. Jakie to są aplikacje? Przede wszystkim poczta e-mail. Jeśli doszedł nowy e-mail, to mam dużą skłonność, żeby go przeczytać, zwłaszcza jeśli wyskakuje jeszcze jakieś powiadomienie. Trudno nie ulec, że tak powiem, tej presji. Dalej: strony WWW, Facebook, Twitter – wszystko to, co może nam przeszkadzać. Jedyną aplikacją, którą sobie zostawiam, jako działającą w tle, jest odtwarzacz muzyki. Ja akurat lubię pracować słuchając muzyki. To mi pomaga się skoncentrować – chociaż to też zależy od typu muzyki. Aby skutecznie się odcinać, potrzebuję muzyki – także mam swoje playlisty stworzone, które przyjemnie mi się słucha, ale jednocześnie nie absorbują mojej uwagi. Myślę, że to też jest droga do sukcesu.

Drugą rzeczą, na którą zwracam uwagę, jest odpowiednie przygotowanie samego komputera do pracy, powiedziałby, pomiędzy dniami. Jeżeli wieczorem siedzę przed komputerem i zajmuję się różnymi zadaniami niekoniecznie związanymi z pracą, przeglądam strony WWW, czytam artykuły, pogłębiam swoją wiedzę w jakiś tam inny sposób, to zanim pójdę spać, staram się te wszystkie okna pozamykać. Po co? Po to, żeby jak wstaję rano i jestem nastawiony na to, że usiądę do komputera i będę pracował, to żeby nic nie odciągało mojej uwagi. Jeżeli miałbym znowu stronę gazeta.pl otwartą czy dziesięć innych blogów, to prawdopodobnie po włączeniu komputera pierwsze, co bym zrobił, to zacząłbym analizować „aha, tego jeszcze nie przeczytałem, tamtego nie przeczytałem, tutaj chciałbym to zobaczyć”. Staram się tego unikać, czyli tak naprawdę zamykam wszystkie okna wieczorem i zostawiam tylko to, co jest mi potrzebne następnego dnia rano. W szczególności zamykam pocztę, bo rano na pewno będę miał jakieś e-maile w skrzynce.

Tak szczerze mówiąc, w przypadku poczty to mam taki plan, aby wdrożyć system zalecany przez Tima Ferrissa w jego książce. On proponował coś takiego, żeby program pocztowy uruchamiać dwa razy na dobę, na przykład. Czyli tak naprawdę program pocztowy jest cały czas wyłączony, a włączamy go tylko wtedy, kiedy rzeczywiście chcemy pracować z pocztą. Tego jeszcze mi się nie udało wdrożyć, ale za to mam inne rozwiązanie, które wdrożyłem. Wyłączyłem absolutnie wszystkie powiadomienia – na komórce i na komputerze. Nie mam powiadomień o nowej poczcie, o nowych komentarzach, które pojawiły się na moim blogu. Także telefon nie informuje mnie o niczym nowym poza SMSami. Pocztę na telefonie włączam wtedy, kiedy ja chcę, a nie wtedy kiedy poczta mnie do tego zmusza.

Jeszcze powiem Wam o dwóch aplikacjach, z których korzystam, żeby dobrze koncentrować się na zadaniach, które wykonuję w danej chwili. Pierwsza taka aplikacja nazywa się FocusBar. To jest taki pasek, który od czasu do czasu pojawia się na ekranie i przypomina mi o tym, co miałem zrobić. Jeżeli siadam do programu finansowo-księgowego po to, żeby wystawić fakturę, to wpisuję sobie w FocusBarze „wystawić fakturę dla firmy XYZ”. Co się wtedy dzieje? Jeżeli przełączę się na inne okno, bo właśnie przyszła poczta albo przyszło mi do głowy, że trochę czasu zmarnuję i wejdę na Facebooka, to przy każdym przełączeniu okna na komputerze, pojawia mi się u góry ekranu pasek, który przypomina mi „wystawić fakturę dla klienta XYZ” – tak to działa. Oczywiście, kiedy skończę zadanie, zaznaczam je jako „wykonane” i aplikacja FocusBar przestaje na ten temat „krzyczeć”.

Podobnie jak w przypadku moich finansów, gdzie jak dobrze wiecie spisuję wydatki i szczegółowo monitoruję, ile gdzie tych złotówek i na co na poszło, zainstalowałem na swoim komputerze taką aplikację, która się nazywa RescueTime. Pomaga mi ona ustalić, na co poszedł mój czas. To jest takie rozwiązanie, które pracuje sobie non-stop i mi raz w tygodniu przysyła raport z tego, ile czasu spędziłem w jakich aplikacjach, jakie rzeczy robiłem. Tam chyba również można sprawdzić, na jakich stronach spędzałem czas. Jest to niesamowicie uświadamiające. Mógłbym powiedzieć, że dobijające, ale... uświadamiające na co nasz czas idzie, ile czasu spędzanego przy komputerze spędzamy produktywnie, a ile czasu jest związane z zadaniami, których kompletnie nie powinniśmy realizować. Ta aplikacja jest także dostępna dla Windows. Jeżeli chcecie, to wiedzieć, to polecam.

Teraz kolejny punkt, już szósty, dotyczący trzymania wysokiej produktywności. Tak naprawdę nie wszystko w naszym życiu powinniśmy robić sami. Czyli punkt szósty – korzystać z pomocy innych osób. To, że nie wszystko da się robić samemu, to na pewno każdy z nas wie, ale ja wręcz wyznaję zasadę, że staram się nie robić rzeczy, które może zrobić ktoś inny. Jak się na pewno domyślacie, jest bardzo dużo takich rzeczy, których ja nie muszę robić, a które może zrobić ktoś inny. Tu znowu dochodzimy do tego, żeby dobrze zrozumieć swoje cele, swoje motywy działania, jak również swoje kompetencje. Moją bardzo dobrą kompetencją jest pisanie artykułów, wymyślanie tematów, opracowywanie ich. Oprócz tego, że ja to robię, to jeszcze muszę dokonywać publikacji tych artykułów na blogu, co wcale nie jest takie, powiedziałbym, szybkie w moim przypadku, bo do każdego artykułu trzeba dobrać jakieś zdjęcia, gdzieś tam coś wytłuścić jeszcze, dobrać słowa kluczowe, opisać to tagami, które gdzieś tam na stronie się pojawią. Zastanowić się, czy tytuł powinien być taki czy inny, zrobić jakąś analizę, czy to będzie dobrze widoczne w Google czy nie. Na każdy taki artykuł przeznaczam co najmniej godzinę czasu na to, żeby go opublikować, czasami więcej. Po jego publikacji muszę w jakiś sposób „wymarketować” tą treść, poinformować Was o tym w newsletterze, w serwisach społecznościowych i kolejne pół godziny, jeżeli nie godzina, że tak powiem, umyka. Mógłbym ten czas przeznaczyć na to, żeby tworzyć nowe treści albo zająć się kompletnie czymś innym, np. przygotowywaniem szkoleń. Coś, czego nikt inny za mnie nie zrobi. Podobnie przy podcast’cie – nagrywanie podcastu jest fajne i nagrać muszę ja, ale montaż całego odcinka może przeprowadzić ktokolwiek, kto się na tym zna, kto zostanie przeze mnie poinstruowany, przeszkolony albo będzie już posiadał tą wiedzę i zrobi to lepiej niż ja to potrafię robić.

Kolejny aspekt to na przykład spisywanie podcastu, to już udało mi się oddelegować innym osobom, a więc to jest praca, na którą ja muszę znaleźć fundusze. Żeby ktoś za nas coś zrobił, trzeba mu za to prawdopodobnie zapłacić. Mało kiedy udaje się znajdować świetnych pracowników, którym nie trzeba w ogóle płacić i którzy pracują dla satysfakcji. Czyli dzisiaj jest tak, że jako taki, można by powiedzieć, młody przedsiębiorca, samodzielnie się tym zajmuję, ale docelowo zakładam, że większość z tych rzeczy będzie robiona przez inne osoby, które tak naprawdę mogą być zadowolone z tego, że mogą się wywiązywać z takich prostszych lub trudniejszych zadań. Zdecydowanie uważam, że warto posiłkować się innymi osobami. Zwłaszcza wtedy, kiedy jakichś kompetencji nie posiadamy, a ich posiadanie nie jest dla nas kluczowe. Ja podam przykład swój - planuję nagrywać kurs video, ale nie mam zielonego pojęcia o tym, jak dobrze zmontować film i tutaj zdecydowanie planuję się posłużyć pomocą kogoś innego. Chętnych od razu zapraszam do składania listów motywacyjnych.

Teraz punkt siódmy, mój ulubiony – warto ze swojego planu działania wyeliminować rzeczy nieważne. Rzadko kiedy jest tak, że jedyne zadania, którymi się zajmujemy, to zadania związane z realizacją naszych celów. Często jest tak, że ktoś coś tam od nas chce, coś nam wpadnie z boku, nie wypada nam odmówić, ale jednak bierzemy to na siebie itd. Trzeba być asertywnym. Jeżeli będziemy zbyt dużo brać na siebie, przynajmniej ja tak mam – jeżeli zbyt dużo biorę na siebie, zbyt dużo chcę zrobić, zbyt bardzo chcę pomóc, to później się okazuje, że na wszystkich frontach „daję ciała”, mówiąc kolokwialnie. Że już nie wspomnę o takich czynnościach, które wykonujemy po prostu dla zabicia czasu, jak na przykład oglądanie telewizji czy jakieś inne pochłaniacze typu gra na konsoli czy cokolwiek innego.

Jeżeli zdefiniowaliśmy swoje cele, wiemy, dlaczego chcemy coś zrobić, to warto spoglądać od czasu do czasu na tą listę celów. Uświadamiać sobie, że do realizacji tych celów potrzebny jest czas i ten czas trzeba skądś wykroić. Ja podjąłem taką decyzję, że nie oglądam telewizji, czyli intencjonalnie nie siadam przed TV, aczkolwiek jeżeli rzeczywiście chcę odpocząć, kompletnie się wyluzować, to tak - telewizor jak najbardziej.

Warto też stosować takie małe tricki w życiu, które spowodują, że łatwiej nam będzie odmawiać niektórym osobom. Zwłaszcza wtedy, jeżeli to kompletnie nie koresponduje z naszymi celami. Dam Wam przykład: ja dostaję od Was olbrzymie ilości e-maili. Naprawdę chciałbym odpowiedzieć na każdy z nich, ale często mam wrażenie, że niektóre z tych e-maili są pisane naprędce. Gdzieś ktoś pod wpływem chwili i emocji przysłał mi jakiego e-maila z jakimś pytaniem, ale nie sprecyzował go do końca, a ja nie do końca rozumiem o co mu chodzi albo nie do końca rozumiem kontekst, w jakim znajduje się ta osoba. Teraz, poświęcenie czasu, żeby odpowiedzieć takiej osobie jakoś szczegółowo, to wcale nie wiem, czy przyniesie pożądany efekt. Stosuję tutaj taką technikę, że „odbijam piłeczkę”. Jeżeli przyszło do mnie jakieś niesprecyzowane pytanie, to staram się je doprecyzować, dodaję parę pytań doprecyzowujących. Wyobraźcie sobie, co się dzieje: w większości przypadków nie otrzymuję kolejnej odpowiedzi na mojego e-maila. Krótko mówiąc, poświęcam maksymalnie dwie minuty na odpowiedź na takiego e-maila, wysyłam parę pytań i nie otrzymuję odpowiedzi – czyli sprawa jest załatwiona, sama się załatwiła, nie miała ciągu dalszego...

Obiektywnie mówiąc, mamy bardzo dużo sposobów na to, żeby nawet w przypadku, gdy ktoś nas angażuje, uprzejmie się z nim obejść, a jednocześnie nie zaprzątać sobie tym głowy. Najgorsze co moglibyście zrobić (i co ja mógłbym zrobić) w takiej sytuacji, to jest odłożyć takiego e-maila na później i zastanawiać się nad tym, jakiej odpowiedzi udzielić tej osobie. A potem wracać do tego e-maila ze trzy, cztery razy zanim tej odpowiedzi udzielę. Lepiej załatwiać takie sprawy od ręki i zapominać, że one się w ogóle wydarzyły.

Ostatni punkt – nie bądź perfekcjonistą. Ja próbuję od czasu do czasu. Prawda jest taka, że perfekcjonizm to jest naprawdę wróg produktywności. Im więcej czasu poświęcamy na to, żeby coś dopieścić, tym trudniej nam to zakończyć. Z jednej strony, cały czas nie jesteśmy przekonani, czy to jest świetne, a prawda jest tak, że czas leci i nasza motywacja w miarę upływu czas spada. Narasta frustracja, dlaczego to tak długo trwa, a tak naprawdę to gdzieś tkwi głęboko w nas.

Czyli tak podsumowując: jak ja to robię, że mi to wszystko jakoś tam wychodzi - tutaj żadnej magii nie ma. Dzielę wszystko to, co mam do wykonania, na mniejsze zadania. Uświadamiam sobie, jak dużo tych zadań jest, ile czasu na realizację tych zadań potrzeba i po prostu układam je taki sposób, żeby móc je systematycznie realizować i popychać sprawy do przodu. Krok po kroku realizuję to, co sobie założyłem. Unikam, oczywiście, marnowania czasu w różnych miejsca i posługuję się tą listą, którą Wam tutaj wymieniłem.

Teraz szybko podsumuję. Jeżeli miałbym to przekuć na zalecenia dla Ciebie, to:

Punkt pierwszy, najważniejszy – znaleźć dobre powody, dla których miałbyś coś zrobić.

Punkt drugi – dokumentować to wszystko, co Ci przychodzi do głowy, zapisywać i systematycznie porządkować. Tworzyć notatki dla siebie samego i później przekuwać je w zadania do wykonania.

Punkt trzeci – systematycznie tworzyć plan działania z tych wszystkich rzeczy, które Ci przyszły do głowy, i działać zgodnie z tym planem. Systematycznie go przeglądać, na przykład raz na tydzień.

Punkt czwarty – zautomatyzować to, co się da i kompletnie zminimalizować biurokrację.

Punkt piąty – dbać o higienę pracy - to jest bardzo ważne. Unikać wszystkich „przeszkadzajek”, które nas rozpraszają.

Punkt szósty – korzystać z pomocy innych.

Punkt siódmy – eliminować rzeczy, które są nieważne z perspektywy naszych celów.

Punkt ósmy – absolutnie nie być perfekcjonistą.

Myślę, że każdy z tych punktów można spokojnie rozwinąć do oddzielnego podcastu. Tematu na pewno nie wyczerpaliśmy. Jeżeli będziecie chcieli, żeby tak się stało, dajcie mi po prostu znać.

Teraz już przejdę do pytań, które zadali mi Czytelnicy bloga. Pierwsze pytanie zadała Gosia.

Gosia: Część, tu Gosia z bloga spelnionamama.pl. Mam do Ciebie pytanie odnośnie organizacji dnia pracy blogera, zastanawiam się, jaki masz system motywowania się do pracy, jak dokonujesz selekcji tematów i planowania wpisów? Czy ustalasz sam dla siebie deadline’y? I jak daleko w przód, w przyszłość wybiega Twoje planowanie? Dziękuję Ci za ciekawy blog, który jest dla mnie i dla Bartka inspiracją zarówno w planowaniu codziennych wydatków, jak i w blogowaniu. Pozdrawiamy Cię serdecznie.”

Michał Szafrański: Dziękuję Ci Gosiu. To są absolutnie świetne pytania. Cieszę się, że mój blog jest dla Was inspiracją. Odpowiadając może po kolei – o systemie motywowania się do pracy już opowiedziałem. Przede wszystkim wiem, co jest dla mnie ważna i nawet jeżeli nie mam siły, nie chce mi się napisać artykułu, to wiem, że Czytelnicy – Wy – na niego czekacie. Wiem, że blog jest moją pracą. Traktuję to, co robię, śmiertelnie poważnie. Chcę z bloga utrzymywać rodzinę. Zależy mi na tym, żeby być systematycznym, bo tylko dzięki systematyczności mam szansę „przytrzymać” Czytelników przy moim blogu. To jest to, co powoduje, że staram się Wam na bieżąco dostarczać nowe treści.

Pytasz też o to, jak wybieram tematy, jak planuję wpisy. Przede wszystkim to, co powiedziałem wcześniej. Tworzę sobie ich listę. Jeżeli jadę samochodem i słyszę w radio o czymś albo usłyszę o czymś w jakimś innym podcast’cie i przychodzi mi do głowy pomysł „ok, mógłbym napisać na ten temat”, to szybko wyciągam notes i notuję temat, zanim mi ta koncepcja ucieknie. Następnie przepisuje wszystkie te tematy do aplikacji Nozbe, w której mam również listę tematów do bloga. Czyli taką listę artykułów do napisania. Powiem Wam szczerze, że na tej liście jest w tej chwili 98 artykułów. Tyle mam jeszcze pomysłów na kolejne artykuły i stale dostarczacie mi nowe. Oczywiście, planuję, jak najbardziej planuję, ustawiłem sobie pewien harmonogram blogowania. Na początku każdego miesiąca planuję wpisy na kolejny miesiąc do przodu. Staram się, żeby były one rozłożone na poniedziałek i czwartek. Oczywiście życie to weryfikuje. Ale dwa razy w tygodniu chciałbym, żeby nowy wpis się pojawiał. Staram się również rozkładać te tematy w taki sposób, aby równomiernie tematy bardzo ważne i istotne z mojej perspektywy były poprzeplatane z takimi luźniejszymi, przyjemniejszymi tematami. Jeżeli spojrzycie na to historycznie, to nie zawsze się to udawało. Czasami jakaś tematyka zaczynała na blogu dominować, np. mieszkaniowa. Staram się, żeby te tematy równomiernie się uzupełniały. Myślę, że odpowiedziałem na wszystkie Twoje pytania.

Kolejne pytania zadał nam Michał:

Michał: „Cześć, Michał! Poprosiłeś na swoim blogu o pytania dotyczące produktywności, wiec ja mam takie pytanie: zastanawiam się, czy wykorzystujesz w swojej codziennej pracy lub inaczej – swoich przedsięwzięciach - pracę innych ludzi. To znaczy, czy oddelegowujesz zadania, płatnie lub bezpłatnie, masz jakieś techniki, żeby ludzie robili różne rzeczy dla Ciebie, i jak to wpływa na Twoją pracę? To tyle, dzięki.”

Michał Szafrański: Michale, tak jak mówiłem i powtórzę jeszcze raz: wszędzie tam, gdzie mogę, staram się posiłkować pomocą innych osób. W obecnej sytuacji jeszcze nie bardzo zarabiam na blogu. Krótko mówiąc, cały czas inwestuję, ale na przykład podcasty są już spisywane przez inne osoby. Mam też taki pomysł, żeby do publikowania wpisów na blogu, czyli takiej czysto „mechanicznej” pracy jak najbardziej zaangażować kogoś, kto po prostu będzie chciał to robić. Na pewno będę też współpracował z innymi osobami przy tworzeniu tych dwóch produktów, które planuję – wydawaniu książki oraz kursie dotyczącym finansów osobistych – i to w bardzo różnych obszarach. Zdecydowanie tam, gdzie mogę, posiłkuję się pracą innych osób. Nie mam chyba takich zdolności przekonywania, żeby wszyscy dla mnie wszystko robili za darmo, niestety. Z drugiej strony jednak uważam, że za dobrą pracę należy się płaca. Jak najbardziej płacę tym osobom, z którymi współpracuję.

Kolejne pytanie zadał mi Rafał.

Rafał: „Cześć, Michał! Pierwszy raz w zasadzie zostawiam jakiś feedback u Ciebie na blogu. Czytam go jednak już od jakiegoś czasu, jestem naprawdę zadowolony z jakości treści, jaką nam oferujesz. Dobrze, przejdźmy do pytania. Moje pytanko jest następujące – jako, że pracowałeś na etacie i jednocześnie prowadziłeś bloga, do tego wiem też, że trenowałeś do maratonu – czyli znajdowałeś czas na te trzy rzeczy, plus jeszcze do tego rodzina. Powiedz mi, jak wyglądał taki Twój typowy dzień. Czy były takie dni, że miałeś trening biegowy, szedłeś do pracy i po pracy zajmowałeś się blogiem? Czy na przykład czułeś się bardziej kreatywny do blogowania rano? Powiedz, jaką miałeś strategię.

Drugie pytanko – skoro jesteś taki produktywny, to zapewne mało czasu poświęcasz na sen. Jaką masz strategię na to, żeby wcześniej wstawać i jednocześnie się wysypiać? To tyle z mojej strony. Pozdrawiam, Rafał.”

Michał Szafrański: Dzięki, Rafale, może po kolei. W zeszłym roku, gdy przygotowywałem się do maratonu, to rzeczywiście trzy razy tygodniowo biegałem – wtorek, czwartek i niedziela – tak miałem treningi ustalone. Wynikały wprost z mojego kalendarza, były wpisane do kalendarza, właśnie po to, żeby nic mi nie umknęło. Żebym mógł sobie na ten trening swobodnie rano pobiec, nie zastanawiając się. Przyjąłem coś takiego, że biegałem porankami. Wstawałem koło 5:30 z tego, co pamiętam. Rano wychodziłem na trening, wracałem, śniadanko i do pracy itd. W te dni, w które nie biegałem, też starałem się wstawać o 5:30, albo nawet o 5:00, i siadałem do pisania bloga. Jak wiecie, piszę dość długie artykuły, więc przygotowanie każdego materiału, każdego artykułu zabiera mi dosyć dużo czasu i zazwyczaj to nie było tak, że w jeden dzień usiadłem i od razu napisałem cały artykuł. Musiałem to robić systematycznie. Najlepiej mi się pracowało przed wyjściem do pracy – gdzieś tak od godziny 5:30 rano do 8:00 mogłem sobie popisać, a później oczywiście śniadanko, jakiś tam prysznic i do pracy.

Pytasz mnie, jak mi się to wszystko udawało godzić. Prawda jest taka, że bardzo trudno mi było to pogodzić, bo jednak w pracy również mocno się angażowałem. Poza tym pisanie bloga to nie jest tylko pisanie artykułów. Powiedziałbym nawet, że przy pisaniu bloga to jakieś 20% stanowi pisanie artykułów, pozostałe 80% to aktywność na około – odpowiadanie na e-maile, komentarze, „marketowanie” tych treści, które są na blogu, poszukiwanie partnerów do współpracy. Muszę powiedzieć, że mocno to się odbijało na czasie mojego snu. Jeżeli miałbym coś powiedzieć o spaniu, to tak w zeszłym roku, w zasadzie do lipca tego roku, spałem dość krótko - pięć, sześć godzin to takie maksimum jeżeli chodzi o sen w tygodniu. Czasami jeszcze krócej. Stosowałem taką zasadę, że raz w tygodniu się wysypiałem – w soboty spałem w zasadzie do oporu. Miałem też taki prosty patent, który ma nawet swoją angielską nazwę, to się Power Nap nazywa – czyli taką szybko drzemkę uskuteczniałem w ciągu dnia, która pozwalała mi się zregenerować. Kładłem się na ok. 15-25 minut po przyjściu z pracy wtedy, kiedy czułem się naprawdę zmęczony. Po przyjściu z pracy coś tam zjadłem w domu i kładłem się na szybką drzemkę. Po takiej krótkiej drzemce wstawałem i w zasadzie do późnych godzin nocnych mogłem funkcjonować. To, co istotne: jeżeli taką drzemkę przedłużałem powyżej pół godziny, to pioruńsko ciężko było mi się zerwać i dalej pracować. Taką zasadę też wdrożyłem w swoje życie, jeżeli chodzi o poranne wstawanie (bo ja absolutnie nie jestem porannym ptakiem): od razu po zadzwonieniu budzika w telefonie pierwsze co robię, to siadam na brzegu łóżka i próbuję dojść do siebie. Jedyna myśl, z jaką się kładłem, to taka, że gdy budzik zadzwoni, to muszę usiąść na brzegu łóżka. Jakoś udawało mi się to skutecznie realizować, co też pobudzało mnie, by szybko na ten trening czy do pisania usiąść po prostu.

Dziękuję Wam za te pytania. To w zasadzie były jedyne pytania, które jakościowo pasowały, żeby je tu umieścić w tym podcast’cie, ale dziękuję również innym osobom, które zadawały pytania, także w komentarzach na blogu. Parę osób zapytało, m.in. o to, jak wystawiać produkty na Allegro, jak zarabiać na Allegro, czy mam jakieś sprawdzone metody sprzedaży itd. Myślę, że to jest temat na oddzielny artykuł lub podcast. Pozwólcie, że dzisiaj na te pytania nie będę odpowiadał.

Kilka pytań zadała mi również Ewelinaa. Nie na wszystkie będę odpowiadał w tym odcinku podcastu, bo już naprawdę przeciągam, więc tylko króciutko. Ewelinaa zadała pytanie natury mieszkaniowej: „jak wyglądały nasze początki z Gabi, czy wynajmowaliśmy mieszkanie, czy mieszkaliśmy u rodziny, czy od razy zdecydowaliśmy się na jego zakup i w jaki sposób, żeśmy ten zakup sfinansowali.” Od razu powiem tak: myślę, że się nie różniliśmy niczym od większości młodych małżeństw. Pierwsze cztery lata po ślubie mieszkaliśmy z Mamą Gabi i dopiero później, dzięki pomocy też moich Rodziców, zdecydowaliśmy się na zakup mieszkania. Kupiliśmy to mieszkanie za gotówkę. Oczywiście, ciułaliśmy, ciułaliśmy, ciułaliśmy i wyciułaliśmy. Pierwsze mieszkanie kupione za gotówkę, tyle mogę powiedzieć, Ewelino.

To już wszystkie pytania, na które odpowiem w tym odcinku podcastu. Teraz pozwól, że ja zadam Tobie pytanie – jakie Ty masz sposoby na to, żeby zwiększać swoją produktywność? Jakie rady możesz dać innym, którzy codziennie mierzą się z zalewem zadań? Jeżeli chcesz odpowiedź na to pytanie, skomentować ten odcinek podcastu, to zapraszam Cię serdecznie do wejścia pod adres http://jakoszczedzacpieniadze.pl/010. Tam znajdziesz również notatki dotyczące tego odcinka podcastu oraz listę tych wszystkich rzeczy, aplikacji, książek, o których dzisiaj mówiłem.

Jeszcze zanim skończę, to mam dwa ogłoszenia. Jeżeli ktoś z Was chciałby się ze mną spotkać osobiście, to w najbliższym czasie będzie ku temu co najmniej kilka okazji. W dniach 12-13 października będę uczestniczył w National Achievers Congress z Robertem Kiyosaki. W kolejnym tygodniu – 17 października będę prowadził konferencję na temat scoringu BIK na konferencji prowadzonej przez Biuro Informacji Kredytowej. Tam będę właśnie opowiadać o doświadczeniach, które opisywałem już wcześniej na blogu – o tym, jak zmieniał się mój scoring. Jeszcze tydzień później 26 i 27 października będzie się można ze mną spotkać na konferencji „Mieszkaniczników” w Łodzi. W niedzielę, drugiego dnia konferencji będę szczegółowo opisywał moją inwestycję w mieszkanie na wynajem, która w międzyczasie przerodziła się we flipa – taką transakcję szybkiej sprzedaży. Jeżeli ktoś z Was chce poznać wszystkie pikantne szczegóły tej transakcji, którą już wcześniej opisywałem na blogu, to zapraszam serdecznie do Łodzi. Gdybyście przypadkiem planowali być w którymkolwiek z tych miejsc, to koniecznie się ze mną skontaktujcie przez stronę „Kontakt”. Bardzo chętnie się z Wami zobaczę.

Drugie ogłoszenie dotyczy kolejnego odcinka podcastu. Jego tematem będą dodatkowe sposoby zarabiania pieniędzy, takie poza pracą na etacie. Jeżeli masz jakieś pytania, sugestie związane z tym tematem, z tematem pracy po godzinach, pomysłami, jak zarabiać, przemyśleniami w ogóle czy warto, to koniecznie nagraj te swoje pytania, korzystając z linku, który opublikuje pod tym artykułem. Pamiętaj, aby przedstawić się swoim imieniem, nazwiskiem oraz adresem bloga lub strony internetowej tak jak to zrobiła dzisiaj Gosia w pierwszym pytaniu. Uważam, że jest to świetny sposób na promocję Twojego bloga, ponieważ ja zlinkuję do niego w taki sam sposób, jak dzisiaj zlinkowałem do stron tych osób, które zadawały pytania. Aby dzisiaj dodatkowo Was zachęcić do zadawania pytań związanych z tym tematem dodatkowych zarobków, to mam prosty konkurs. Dwa najlepsze spośród tych wszystkich pytań i sugestii, które nagracie bądź zamieścicie w formie komentarza na blogu, nagrodzę książkami „4-godzinny tydzień pracy” Tima Ferrissa. Jeden egzemplarz przeznaczę dla osoby, która nagra swoje pytanie, a drugi dla osoby, która napisze je komentarzu pod tym odcinkiem podcastu – pod adresem http://jakoszczedzacpieniadze.pl/010.

Dodarliśmy do końca tego odcinka podcastu. Będę Ci naprawdę niesamowicie wdzięczny, jeżeli ocenisz mój podcast w iTunes. Te Wasze oceny bardzo pomagają w utrzymaniu widoczności tego podcastu w rankingach, a dzięki temu kolejne osoby, które jeszcze go nie słyszały, mogą do niego łatwiej dotrzeć.

Jeśli tylko czujesz, że ten podcast dostarczył Ci wartościowych informacji, które pomogą Ci realizować Twoje marzenia, proszę, podziel się nim ze swoimi znajomymi. Powiedz im po prostu, by weszli na mojego bloga jakoszczedzacpieniadze.pl.

Dzięki za ten wspólnie spędzony czas. Już teraz zapraszam Cię do wysłuchania kolejnego odcinka. Życzę Ci świetnego dnia i skutecznego przenoszenia swoich celów finansowych na wyższy poziom. Do usłyszenia.

WNOP 011: Praca dodatkowa poza etatem - 30 pomysłów

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/011

To jest podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”, odcinek jedenasty. Dziś zmierzę się z tematem pracy dodatkowej i zarabianiem pieniędzy poza pracą na etacie.

Cześć, dzień dobry, witam Cię w jedenastym odcinku podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne i sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności, opowiadam, jak rozsądnie wydawać pieniądze, skąd je brać, i jak odważnie realizować swoje pasje i marzenia. Jeśli tylko szukasz odrobiny stabilizacji finansowej i emocjonalnej w swoim życiu, to ten podcast jest dla Ciebie.

Dzisiaj będę mówił o bardzo gorącym i szerokim temacie – pracy dodatkowej po godzinach – czyli zarabianiu pieniędzy poza naszą podstawową pracą na etacie. Spróbuję też dzisiaj troszeczkę przyspieszyć, bo mam strasznie dużo materiału. O czym Ci powiem? Przede wszystkim, dam kilka wskazówek, które są taką moją, podstawową receptą na pracę dodatkową – podsumowaniem moich doświadczeń, tego, co wyniosłem, tego, czego się nauczyłem w swoim życiu. Opowiem Ci też o tym, jak szukałem w moim życiu zawodowym takich dodatkowych zajęć, jakie prace wykonywałem, co dzięki nim udało mi się osiągnąć i co mi dały. Podpowiem też gdzie szukać dzisiaj takiej pracy i na koniec dam jeszcze zestaw propozycji 30 różnych zajęć - ponad 30 - które możesz wykonywać obok swojej, podstawowej pracy na etacie. Oczywiście, na końcu podcastu odpowiem na Wasze pytanie i wyłonię zwycięzców konkursu, którzy dostaną książki „4-godzinny tydzień pracy”.

Jak słyszysz, jestem strasznie podekscytowany. Zebrałem tyle materiału, że nie wiem, czy przypadkiem nie podzielę tego podcastu na dwie części. Zobaczymy, ile tego nagrania wyjdzie. Szczerze mówiąc, mam nadzieję, że uda mi się przynajmniej jedną osobę z Was zainspirować i może to właśnie Ty podejmiesz pracę dodatkową pod wypływem tego odcinka podcastu. Jeżeli tak się stanie, to bardzo będę się cieszył, że w jakiś sposób mogłem się do tego przyczynić. Dodam też, że moja praca blogera zaczęła się raptem półtora roku temu, właśnie od słuchania podcastu Pata Flynna i to on był dla mnie taką wielką inspiracją.

Przejdźmy do rzeczy. Na początek kilka podstawowych wskazówek i przemyśleń dotyczących pracy dodatkowej. Taki pierwszy i najważniejszy punkt, od którego chciałbym zacząć to, że praca dodatkowa to nie jest nic wstydliwego. Wiele osób musi się z takim wewnętrznym poczuciem uporać. Powiem szczerze, że ja nie pamiętam, żebym kiedykolwiek miał takie obawy, ale wiem, że są osoby, które uważają, że posiadanie pracy dodatkowej to jest coś, co oznacza, że jesteśmy biedni, musimy dorabiać i gdzieś tam po godzinach pracować. Nie chcemy być zaliczani do tej grupy osób.

Uważam, że praca dodatkowa to jest coś, co jest nam w stanie bardzo dużo dać. Przede wszystkim jest nas w stanie rozwijać, jest nas w stanie dużo nauczyć. Absolutnie nie jest to powód do tego, żeby uważać się za gorszych. Wręcz przeciwnie! Uważam, że jeżeli ktoś jest w stanie się tak zorganizować, żeby wykonywać kilka zajęć równolegle, to świadczy to tylko o jego wysokiej wartości dla potencjalnych pracodawców – ale do tego jeszcze dojdę. Czyli pierwszy punkt – musimy się jakoś uporać z tym, że praca dodatkowa to nie jest nic wstydliwego.

Drugi ważny punkt to, że praca dodatkowa uczy dyscypliny. Na pewno wymaga od nas bardzo dobrej samoorganizacji, uporządkowania sobie życia w taki sposób, żebyśmy znajdowali czas na wszystko. Wymaga również pracy w dużym tempie. Jakimś dziwnym trafem wiele osób, które podejmują pracę dodatkową, zauważa, że pozwala ona im bardzo dużo rzeczy robić i dużo rzeczy mieć zrobionych. Często jest tak, że osoby, które mają zbyt dużo czasu na pracę, to ją gdzieś tam rozwlekają. Podam przykład z mojego życia: znajomi, którzy brali, np. urlop dziekański w celu zrealizowania jakiegoś swojego marzenia czy przedsięwzięcia, uznawali, że mają tak dużo czasu na realizację tego, co planują, że przez wiele miesięcy się po prostu obijali, odpoczywali, a później, pod koniec tego okresu okazywało się, że niestety nie są w stanie się wyrobić z tym, co założyli. Nie zawsze tak jest, że jak mamy dużo czasu, to będziemy w stanie wszystko zrealizować. Na pewno jest tak, że praca dodatkowa uczy nas pewnej asertywności – czyli zaczynamy szanować czas, widzimy, że pewne zajęcia są dla nas bardziej czasochłonne i żałujemy często tego, że przeznaczamy czas na jakieś pierdoły. Generalnie, u osób, które podejmują pracę dodatkową, prędzej czy później ten pozytywny efekt jest taki, że nabywają taką samodyscyplinę i potrafią się zorganizować. Oczywiście, nie dotyczy to wszystkich, ja mówię o takich optymistycznych przypadkach.

Kolejny punkt, trzeci – to jest, że dzięki takim pracom, takim przedsięwzięciom poznajesz nowych ludzi. Dzięki temu możesz się szybciej od nich uczyć, szybciej zdobywać wiedzę. Chociażby, podpatrując, jak oni pracują. Ale ten kontakt z ludźmi ma także inne, pozytywne aspekty. Już samo to, że ktoś może podać nam pomocną dłoń, może być naszym przewodnikiem i też z drugiej strony – jeżeli my potrafimy się pokazać jako osoby zaangażowane, osoby, które poważnie traktują to, co robią, to prędzej czy później te znajomości mogą zaprocentować. Może być tak, że ktoś nas gdzieś poleci, bo z nami pracował i był zadowolony, albo obserwował nas z boku – niekoniecznie musiał z nami pracować bezpośrednio. Tak tworzą się relację, tak powstają znajomości, tak wytwarza się więź, która procentuje w przyszłości. Nigdy nie wiadomo kiedy gdzieś na naszej drodze uda nam się spotkać tych ludzi, z którymi kiedyś współpracowaliśmy i którym daliśmy się poznać z jak najlepszej strony. Już nie wspomnę o tym, że możemy się uczyć również takich miękkich umiejętności we współpracy z innymi osobami. Możemy podpatrywać swoich szefów, patrzeć, jak oni traktują pracowników, jak zatrudniają, jak zwalniają również. To są bardzo przydatne doświadczenia.

Kolejny punkt, czwarty – oczywiście, to, że praca na boku daje nam dodatkowe pieniądze, ale ja uważam, że niekoniecznie trzeba ją wykonywać tylko i wyłącznie dla kasy. Pracę dodatkową możemy traktować jako coś, co pozwala nam się mierzyć z własnymi słabościami, lękami, obawami. Jednocześnie coś, co dzięki temu, że przełamujemy swoje ograniczenia, daje nam niesamowite poczucie własnej wartości, przekonanie, z jednej strony o własnych możliwościach, ale z drugiej strony także poczucie bezpieczeństwa. Jeżeli wykonujemy pracę, która jest inna od tego, co robimy na etacie, to rozwijamy inne swoje umiejętności, a jednocześnie mniej obawiamy się o to, że po stracie pracy podstawowej trudno będzie nam znaleźć gdzieś zatrudnienie. Im więcej takich kompetencji posiadamy w swoim portfolio, mówiąc tak profesjonalnie, tym łatwiej jest się nam przystosować do tego, że znajdziemy zatrudnienie u innego pracodawcy, który wymaga od nas innego zestawu kompetencji. Już nie wspomnę o tym, że jeżeli robimy coś na boku, to może się okazać, że ta praca daje nam wystarczająco dużo korzyści finansowych, żeby w ogóle zastanawiać się nad zmianą kursu w naszym życiu. Później pokażę na swoim przykładzie, jak to się przekłada na rzeczywistość.

Kolejny ważny punkt, piąty – to jest to, że możemy pracę na boku wykorzystać jako coś, co pokaże światu, że możemy być świetnym, zaangażowanym pracownikiem w zupełnie innym obszarze od tego, którym się dziś zajmujemy. Koronnym przykładem jest prowadzenie bloga na interesujący nas temat. Oczywiście, nie zalecam wcale, żeby iść tą ścieżką, która ja podążałem. Nie twierdzę, że każdy blog jest świetnym źródłem pieniędzy, ale uważam, że każdy blog może być, doskonałym kreowaniem własnego obrazu, własnej marki, sposobem na pokazanie siebie i naszych umiejętności z jak najlepszej strony. Na dzisiejszym, zmieniającym się rynku pracy – myślę, że gdybym ja dzisiaj kogoś zatrudniał, to od razu bym sprawdzał i na Facebooku, w innym mediach społecznościowych, i właśnie przeszukując Internet pod kątem działalności blogowej, czy dany, potencjalny pracownik rzeczywiście pasjonuje się tym, czym deklaruje, że się pasjonuje. W jaki sposób podchodzi do pracy takiej jak nawet amatorskie prowadzenie bloga, jaki poziom wiedzy sobą reprezentuje, jak często publikuje swoje wpisy, czy jest systematyczny, czy nie jest systematyczny, czy raczej przejawia taki słomiany zapał. Podobnie, myślę, że gdybyście szukali klientów na zapłacenie za Wasze umiejętności - te umiejętności będę wymieniał w dalszej części podcastu - to taki klient również mógłby chcieć sprawdzić, czy tak naprawdę posiadacie jakiekolwiek doświadczenie w tej dziedzinie, w tym obszarze, za który próbuje wziąć od niego pieniądze. Warto, zdecydowanie warto kreować siebie, pokazywać siebie z jak najlepszej strony i myślę, że blog może być dobrym sposobem na zrobienie tego.

Ostatni, istotny z mojego punktu widzenia punkt – to jest to, że praca dodatkowa pozwala nam spojrzeć z boku, jakby z dystansu, na to, co robimy w swojej pracy podstawowej. Pozwala nam porównać efektywność tych zadań, które wykonujemy na etacie, z zadaniami dodatkowymi. Takie nabranie perspektywy to jest coś, co pozwala nam na bieżąco weryfikować, czy rzeczywiście idziemy w dobrą stronę. Pozwala nam również nauczyć się wyceniać swoją pracę – to dotyczy zarówno pracy dodatkowej, jak i pracy podstawowej. Mając dodatkową pracę, możemy sobie pozwolić na eksperymentowanie. Podam tutaj taki przykład: jeżeli podejmiemy się takiego zadania jak wyprowadzenie psów, na przykład będziemy pobierali w ramach tej pracy dodatkowej 10 złotych za wyprowadzenie psa na spacer, to możemy łatwo zweryfikować, w zasadzie bez żadnego ryzyka, czy klienci, którzy będą zadowoleni z naszych usług, gotowi są zaakceptować 2x wyższą stawkę – 20 złotych za wyprowadzanie psa. W pracy na etacie trudno nam różne takie scenariusze przetestować. Tutaj możemy się nauczyć negocjacji, jak również nauczyć się wyceniać swoją pracę adekwatnie do jakości, jaką oferujemy. Rynek nam od razu powie, czy jest gotowy zapłacić za nasze usługi 20 złotych, czy nie. Może się okazać, że nawet tracąc jedną trzecią klientów na takie wyprowadzanie psów, będziemy zarabiali więcej niż dotychczas, bo po prostu stawki będziemy mieli wyższe. Będziemy pracowali mniej, a będziemy otrzymywali więcej pieniędzy.

Tak jak mówię, praca dodatkowa pozwala nam testować różne scenariusze, weryfikować to, co nam się wydaje a propos skłonności innych osób do płacenia za takie usługi wysokiej jakości, które, jak mniemam, dostarczamy. Z drugiej strony, jeżeli dochody z pracy dodatkowej osiągają sensowny poziom, to każą one nam się zastanowić nad tym, czy przypadkiem nie powinniśmy jakiejś modyfikacji wprowadzić do naszej pracy podstawowej – może poszukać pracy za lepsze wynagrodzenie.

Oczywiście, na koniec tej części muszę powiedzieć, że praca dodatkowa nie jest łatwa i przyjemna – w tym sensie, że wymaga od nas zaangażowania czasowego. Ma to swoje minusy, może się to odbijać na naszych relacjach z rodziną czy ze znajomymi, np. przez to, że nie możemy się swobodnie oddać wypoczynkowi razem z nimi, bo zajmujemy się jakimiś zajęciami dodatkowymi. Każdy z nas musi sobie tutaj samodzielnie wyważyć, czy rzeczywiście gra jest warta świeczki. Chciałbym Wam pokazać taki pozytywny przykład, opowiedzieć o tym, jak to wyglądało w moim przypadku, jakich zajęć się podejmowałem, żebyście też mogli zrozumieć, w jaki sposób pewne działania, które wykonujemy, mają bardzo konkretne konsekwencje gdzieś tam w przyszłości.

Możecie pomyśleć, patrząc na mnie, że ja nigdy nie musiałem pracować “na boku”. Że nie miałem takiej presji. Prawda jest taka, że od zawsze starałem się zwiększać swoje przychody. Ci z Was, którzy śledzą mojego bloga, doskonale wiedzą, że uważam, że najlepszą metodą pomnażania oszczędności jest pomnażanie przychodów. To, gdzie dzisiaj jestem, można powiedzieć, że zawdzięczam temu, że od zawsze szanowałem pracę.

Tak szybko przebiegnę po tych najważniejszych zajęciach, które wykonywałem:

Sprzedawałem jako mały chłopak makulaturę i butelki, zbierałem i oddawałem do skupu – to były moje pierwsze, zarobione pieniądze.

W wakacje jeździłem na Lubelszczyznę, zbierałem jagody, które oddawałem do skupu – dzień w dzień, to było całkiem dużo godzin zbierania.

Pomagałem znajomym w sklepie.

Od czasu do czasu sprzedawałem kwiaty.

Pracowałem też w sklepie komputerowym jako sprzedawca, wypełniając sobie czas przed rozpoczęciem studiów – startowałem ze studiami w semestrze przesuniętym – od lutego, a nie od października. W tym czasie podjąłem się pracy w sklepie komputerowym, co oczywiście dało mi również pewien zestaw doświadczeń.

Tworzyłem własny magazyn dyskowy, czyli wydawałem taką gazetę na dyskietce, którą sprzedawałem w trybie korespondencyjnym: ktoś mi przysyłał dyskietkę, ja nagrywałem zestaw swoich artykułów, co miesiąc przygotowywanych, i odsyłałem tą dyskietkę z powrotem.

Był też taki okres, że handlowałem programami na giełdzie komputerowej, gdy jeszcze to nie było nielegalne – na to mi schodziły weekendy, soboty i niedziele.

Pisałem artykuły do czasopism komputerowych, pomimo że moją ówczesną wiedzę naprawdę uważam teraz za minimalną. Te artykuły pisałem, będąc jeszcze w podstawówce i później też.

Pracując już tak dorywczo w redakcji, zauważyłem, że jest taka domena, która nikogo nie interesuje, niewdzięczna robota, której nikt nie chce wykonywać – to było odpowiadanie na listy, które przychodziły do redakcji. Za każdy taki list płacono jakąś tam, konkretną kwotę pieniędzy i ja na te listy odpowiadałem. Czytałem, ręcznie odpisywałem i ta moja ręczna odpowiedź byłą bądź to wysyłana, bądź przepisywana jeszcze maszynowo. Takimi zajęciami również się zajmowałem. To mi pozwoliło zapoznać się i dotknąć po raz pierwszy w zasadzie takich typowo ludzkich problemów – ktoś pisze, że ma… listy były o tematyce informatycznej oczywiście, niemniej jednak to były prawdziwe osoby, prawdziwi czytelnicy, którzy przesyłali opisy swoich prawdziwych problemów. Trzeba było się nimi zająć.

Miałem też inne epizody:

Prowadziłem kurs komputerowy dla bezrobotnych, dla przeważającej większości Pań, które były mega-wdzięczne. Kwiaty wręczały po tych kursach. Było to całkiem, całkiem miłe, ale wymagało systematyczności, przygotowania się, podróżowania autobusem dwa razy w tygodniu do innego miasta. Można powiedzieć, że tej pracy szukałem na tyle, na ile się dało.

Byłem również instruktorem tańca. Byłem instruktorem tańca break dance, żeby było ciekawiej. Zresztą, miałem pewne osiągnięcia w tej dziedzinie kiedyś.

Pracowałem też w redakcji Gazety Wyborczej, gdzie nie byłem zatrudniony na etacie, tylko pracowałem na tzw. “wierszówce”, czyli zarabiałem tyle, ile napisałem.

Napisałem też książkę o Windows 95, czyli było mi cały czas mało. Ta książka „Windows 95” wyszła sobie w nakładzie kilkudziesięciu tysięcy egzemplarzy i bardzo dobrze na tym zarobiłem.

To, co chcę powiedzieć, to, że nikt mnie tego nie uczył. Byłem absolutnym samoukiem i to w czasach, kiedy w Polsce jeszcze nie było Internetu. Teraz możesz pomyśleć, że ja to mówię, żeby się chwalić. Ale tak nie jest! Chcę pokazać, że warto podejmować się różnych zadań, które, teoretycznie, na początku nie wydają się czymś takim spektakularnym. Szukałem sobie po prostu zajęć, które miały mnie rozwijać. Każde z tych zajęć mnie rozwijało. Wszystko to, co Ci powiedziałem przed chwilą, zrobiłem przed 25-tym rokiem życia. Można powiedzieć, że równolegle z nauką starałem się pracować i starałem się stawać się coraz lepszym, potencjalnym pracownikiem dla przyszłych pracodawców.

Oczywiście, wtedy tak nie myślałem. Po prostu wtedy myślałem przede wszystkim o sobie, ale faktem jest, że wszystkie te działania praktycznie “załatwiały” mi kolejną pracę. Nigdy nie musiałem już później pracy szukać. To praca zawsze znajdowała mnie. Nawet pracując w wydawnictwie, do której przeszedłem z „Gazety Wyborczej” - przyszedłem pracować jako dziennikarz w wydawnictwie informatycznym - cały czas podejmowałem się dodatkowych projektów, które wykraczały poza mój zakres obowiązków. Byłem zatrudniony jako dziennikarz, nie redaktor, ale organizowałem konferencje, wymyślałem i wydawałem raporty specjalne na różne tematy i podjąłem się również tego, że zostałem osobą, która prowadziła dział informatyczny w wydawnictwie.

Przez 4 kolejne lata, przez pierwsze lata mojego małżeństwa z Gabi, równolegle ciągnąłem dwa etaty. To doświadczenie, które zdobyłem pracując jako informatyk - szef działu informatyki - wykorzystałem, kiedy odszedłem do kolejnej pracy. Wyszedłem z branży wydawniczej i przeszedłem do branży IT. To wszystko, można powiedzieć, pomogło mi się znaleźć tu, gdzie dzisiaj jestem. Właśnie to pozwoliło mi również zarabiać dodatkowe pieniądze, które pozwoliły mi żyć na poziomie, na którym dzisiaj żyję.

Tak w ramach motywacji zobaczcie: w czerwcu 2012 roku – czyli nieco ponad rok temu – nikt mnie jeszcze nie znał od tej strony, że ja jestem blogerem, piszę, mam coś do przekazania i tak dalej… Nikt nawet nie podejrzewał, że mógłbym zacząć blogować. Byłem na zupełnie innej ścieżce kariery, można by powiedzieć. Dzisiaj jest tak, że żyję z bloga, żyję ze szkoleń, które prowadzę na tematy, o których nawet nie piszę na blogu. W rok zdobyłem ekspertyzę, która dzisiaj pozwala mi szkolić z takich tematów, np. jak skutecznie prowadzić blog czy jak skutecznie angażować czytelników ramach bloga i mediów społecznościowych. Co więcej, mam zadowolonych klientów, którzy wystawiają mi dosyć entuzjastyczne referencje i to pomimo tego, że niejedno szkolenie już pewnie w życiu widzieli.

Strasznie dużo mówię o sobie, ale to jest taki przykład, który najlepiej znam, więc chcę się z Wami tym przykładem podzielić. Aczkolwiek, podam jeszcze dwa inne przykłady w dalszej części podcastu.

Dobra, to już przechodząc dalej, jak można szukać pracy dodatkowej? Gdzie można ją znaleźć? Ja twierdzę, że praca jest wszędzie, tylko trzeba chcieć ja zauważyć. Taki podstawowy błąd, który jest, wydaje mi się, popełniany przez wiele osób, to że one czekają aż ta praca się pojawi. Aż gdzieś pojawi się ogłoszenie, gdzieś ktoś ogłosi, że kogoś potrzebuje. Później oni weryfikują, czy oni pasują na to stanowisko, czy nie pasują. Oczywiście, okazuje się, że jak to ogłoszenie o pracę się już pojawiło, to jest gigantyczna konkurencja - bardzo wielu chętnych na objęcie tego stanowiska. Prawda jest taka, że pracę można znaleźć samodzielnie, aktywnie jej poszukując. Wtedy nie mamy konkurencji albo ta konkurencja jest po prostu mniejsza. Ja nawet tworząc bloga, poszukiwałem osób, które by mi w pewnych aspektach pomagały. Ogłoszenia dotyczące tego, że chcę kogoś zatrudnić, np. “zawiesiłem” w serwisie zlecenia.przez.net. To jest taki serwis, w którym osoby, które szukają albo gotowe są podjąć się jakiś zadań dodatkowych, po prostu się ogłaszają, i w drugą stronę – osoby, które chciałyby, żeby ktoś dla nich wykonał jakąś drobną czynność, drobną lub bardziej złożoną, wykonywał ją jednorazowo bądź systematycznie, też dają ogłoszenia, że takich osób szukają. Każdy opisuje to zlecenie albo swoje kompetencje, jakoś ci pracodawcy, że tak powiem, z pracownikami się nawzajem kojarzą. Przez taki serwis znalazłem osobę, która spisywała pierwsze odcinki podcastów. Drugi serwis, który oczywiście polecam, to jest Gumtree.pl. Tam również pojawia się całkiem sporo ogłoszeń na temat pracy. Oczywiście, jest cała masa serwisów, które pozwalają znaleźć pracę etatową. Co do pracy dodatkowej, to jest ich trochę mniej - ale nadal warto jest je przeglądać.

Teraz podam Ci taki bardzo pozytywny przykład, jak w aktywny sposób pracy można szukać. Podam Ci przykład Olgi. Olgo - wiem, że słuchasz tego podcastu - pozdrawiam Cię serdecznie i bardzo Ci dziękuję za Twoją pracę. Olga spisuje moje podcasty. Nie jest to pierwsza osoba, która rozpoczęła spisywanie podcastów. Jest czwartą osobą, która podjęła się tego zadania. Absolutnie Olga nie robi tego najtaniej, ale robi to najlepiej ze wszystkich osób, z którymi dotychczas miałem okazję współpracować. Ja dzisiaj jestem z Olgi tak zadowolony, że polecam ją kolejnym osobom. Wiem już, że Olga właśnie dogaduje się na kolejne zlecenia z moją znajomą, która również potrzebowała kogoś do spisywania tekstów z nagranych materiałów audio i video. Pokażę Ci, w jaki sposób ten cały proces wyglądał. W jaki sposób Olga do mnie trafiła. To nie jest tak, że ja Olgę znalazłem. To ona znalazła mnie! Olga przysłała mi pewnego dnia e-mail. Cały przeczytam, a później skomentuję:

„Dzień dobry, Michale!

Od czasu do czasu poczytuję sobie Twój blog. Jestem pod wrażeniem tego, co robisz. Z pełną odpowiedzialnością mogę powiedzieć, że wprowadziłeś nową jakość do polskiej, nie tylko około finansowej, blogosfery. Chapeau bas za profesjonalne podejście do tematu blogowania od samego początku.

Jeszcze dwa tygodnie temu żyłam w przekonaniu, że na blogu można zarobić tylko i wyłącznie umieszczając reklamy i wpisy sponsorowane – patrz inni blogerzy. Nie jestem w stanie zweryfikować informacji dotyczących płynących z takiej działalności profitów pieniężnych, jednak odnoszę wrażenie, że Ty chcesz iść w nieco innym kierunku, mogę się tylko domyślać w jakim. Wiedz jednak, że masz we mnie swojego kibica. Zdaję sobie sprawę z tego, że nie porwałbyś się na taki eksperyment bez sporej poduszki finansowej w zanadrzu. Jednak to nie zmienia faktu, że chciałam Ci pogratulować odwagi.

Pozdrawiam Cię serdecznie, Olga

PS: W związku z porzuceniem etatu chyba powinieneś zredagować stronę „o mnie”. PPS: Jeśli potrzebowałbyś kogoś do pomocy np. przy korekcie tekstów, spisywaniu podcastów, po prostu napisz.”

Tyle. Tylko na końcu Olga zaproponowała swoje usługi, a ja mogę tylko powiedzieć, że cały list jest napisany nienagannie, bez błędów, z właściwą interpunkcją. Powiem Wam szczerze, jest to po prostu chodząca reklama usług spisywania tekstów. To jest coś, co mnie niesamowicie ujęło. Olga nie dość, że - że tak powiem - troszeczkę „pocukrzyła” mi tutaj – za co serdecznie jej dziękuję i strasznie się z tego cieszę, to zaproponowała mi również w pierwszym postscriptum, co mogę zrobić, żeby mój blog ulepszyć. Wystarczy zmienić stronę „o mnie”, bo jest nieaktualna. W drugim postscriptum zaproponowała swoje usługi. Teraz, zastanówcie się nad tym. Pomyślcie, ile czasu zajęło Oldze napisanie tego e-maila. 10 minut, powiedzmy. Przysłała mi coś, co tak naprawdę, jeżeli spojrzymy na samym końcu, pozwoliło jej uzyskać dodatkowe zlecenie. Jestem z jej pracy niesamowicie zadowolony.

Pomyśl sobie: ile takich e-maili Olga mogłaby wysłać do wszystkich podcasterów w Polsce? Zastanów się, czy Olga mogłaby w ten sposób zbudować całkiem solidny biznes na boku. Dzisiaj Olga zarabia u mnie, powiedzmy, kilkadziesiąt złotych miesięcznie. Jeżeli podcasty będą wychodziły regularnie, będzie to kwota trzycyfrowa. Jeżeli by miała pięciu, dziesięciu, dwudziestu takich klientów jak ja, to mogłoby się okazać, że naprawdę niezłe pieniądze zarabia, poświęcając dosłownie wieczorne godziny na to, żeby podcasty spisywać. To jest bardzo pozytywny przykład na to, że pracy można aktywnie poszukiwać.

Teraz pokażę Ci również drugi przykład tego, że pieniądze leżą na ulicy. Przeczytam Ci komentarz Pauliny zamieszczony pod poprzednim odcinkiem podcastu:

„Cześć Michale,

Mój pomysł powstał, gdy musiałam pozbyć się trzech 17″ felg aluminiowych z piwnicy. Początkowo próbowałam sprzedać je na Allegro, ale nikt nie był nimi zainteresowany, nawet gdy obniżyłam cenę początkową do 10 zł/sztukę. Okazało się, że najlepiej jest zawieźć je do skupu złomu, gdzie kilogram aluminium z felg kosztuje około 4,50 zł (w Warszawie). Felgi ważą 10-15 kg sztuka, a więc wychodzi całkiem spora kwota.

Na Allegro (pewnie na innych portalach ogłoszeniowych też) jest całkiem sporo ofert sprzedaży felg z niskimi cenami początkowymi, np. od 1 zł, bez ceny minimalnej, w których nikt nie licytuje (wystarczy spojrzeć do archiwum). Można skupować felgi, po czym oddawać je na złom zarabiając na tym. To takie trochę zbieranie puszek - tylko w XXI wieku.

Wyszukiwać oferty na Allegro (ograniczone, np. tylko do naszego miasta, z odbiorem osobistym), potem w jeden dzień odbierać cały złom i zawozić do punktu skupu.

Być może na podobnej zasadzie można by skupować też inne rzeczy. Trzeba tylko zrobić to w sposób zdyscyplinowany i nie tracić czasu na ustawiczne przeglądanie tych samych ofert.”

Paulino, dzięki Ci wielkie za ten komentarz! Z przyjemnością informuję Cię, że właśnie wygrałaś konkurs na najlepszy komentarz w kontekście tematu pracy dodatkowej. W nagrodę otrzymujesz ode mnie książkę Tima Ferrissa „4-godzinny tydzień pracy”.

Zastanówcie się nad tym. Zobaczcie - bardzo prosty sposób: za jedną felgę można otrzymać 45 do 60 złotych, powiedzmy. Coś, co komuś nie jest potrzebne, wystawia za grosze. Jeżeli mamy tylko auto, bo felgi są ciężkie, wystarczy podjechać, zabrać, odliczyć sobie koszty paliwa i całkiem niezły przychód wygenerować, sprzedając aluminium do punktu skupu. Da się? No, da się. Szczerze mówiąc, liczę na to, że podsuniecie mi kolejne takie pomysły.

Teraz przejdę już do przedostatniej części podcastu. Podam Wam przykłady prac dodatkowych, które przyszły mi do głowy, kiedy przygotowywałem się do nagrania tego odcinka podcastu. Pomijam tutaj wszystkie programy MLM czy oczywiste programy sprzedaży sieciowej – typu Oriflame i Avon. Przedstawiam te zajęcia, które można wykonywać po godzinach, które można potraktować jako pracę dodatkową i stopniowo poszerzać zakres ich wykonywania, jeżeli uznamy, że rzeczywiście warto.

Pogrupowałem te zajęcia w kilka grup tematycznych – w zależności od tego, czy wymagają one jakiś dodatkowych umiejętności, czy nie. Część takich zajęć dodatkowych przygotowałem pod kątem Pań, bo nie sądzę, żeby Panowie byli zainteresowani ich wykonaniem. Z kolei, może się okazać, że któraś z Pań słuchających tego podcastu, będzie tym zainteresowana. A więc lecę po kolei:

Pierwszy taki sposób na dodatkowe zarobki to jest na pewno udzielanie korepetycji. Jeżeli zastanawiacie się nad tym, czy to jest trudne, łatwe, czy trzeba posiadać kompetencje – oczywiście, w niektórych obszarach typu nauka języka, nauka tańca – trzeba posiadać pewne umiejętności, jest to niezbędne. Są też takie obszary, które absolutnie nie wymagają niczego więcej, niż umiemy. Jeden taki przykład – nauka obsługi komputera i Internetu, którą będziemy świadczyć dla starszych osób. Takie “korki” z komputera. Teoretycznie, każdy z Was jest w stanie to robić. To jest kwestia tego, żebyście tylko chcieli znaleźć klientów i zaoferować im swoje usługi.

Inny sposób zarabiania po godzinach to są prace dorywcze. To jest chociażby zatrudnienie w Agencji Pracy Tymczasowej. Praca w weekendy na kasie, w markecie, praca w McDonald’zie, praco jako kelner czy kelnerka, jako barman w restauracji. Barman, powiedzmy, wymaga już pewnych umiejętności, ale pozostałe zajęcia są zajęciami, które może robić każdy. Oczywiście, pod warunkiem, że jest w stanie zaakceptować pewne niskie wynagrodzenie za te prace i rzeczywiście będzie chciał przehandlować swój czas za pieniądze.

Są też zajęcia związane z pasjami czy pracami wymagającymi pewnych umiejętności. Możecie być, np. przewodnikiem po swoim mieście czy regionie. Jeżeli lubicie fotografować, to możecie zajmować się fotografią – portretami rodzinnymi, ślubnymi i tak dalej. To wszystko pomoże Wam ćwiczyć warsztat. To wszystko Wam pomoże Wam zdobyć również referencje, które pomogą Wam w zdobywaniu kolejnych klientów.

Ja, na przykład, zastanawiałem się nad takim obszarem, który się nazwa projektowanie układu mieszkań. Jest niby wielu architektów, ale jak przyjdzie co do czego, to taki projektant czy architekt bardzo słabo słucha klientów - tak mi się przynajmniej zdarzało. Chętniej implementuje własne, kreatywne pomysły, które niekiedy nie mają za wiele wspólnego z użytecznością - przynajmniej ja miałem takie doświadczenia. Jeśli ktoś sprawnie posługuje się komputerem, to może skorzystać z programu, który się nazywa SketchUp. Ja w nim projektowałem swoje mieszkania. Raz, dwa, trzy można wykonać prosty, funkcjonalny, fajny projekt. Oczywiście, o ile wcześniej zdobędzie się pewne podstawy dotyczące tego, jak aranżuje się powierzchnię w mieszkaniu.

Inny sposób to jest przygotowywanie pewnych rękodzieł i wystawianie ich na Allegro – różne robótki ręczne i koraliki. Tu Panie wiedzą pewnie więcej niż ja. Tu mam taką wskazówkę: jest bardzo dużo filmów, chociażby na YouTube, które pozwalają tą umiejętności opanować. Jeżeli kogoś to kręci, rajcuje, to może spróbować w ramach swojego hobby przygotowywać takie rękodzieła i wystawiać je na sprzedaż.

Inną umiejętnością i pracą, jest po prostu bycie telemarketerem, który ma możliwość pracy niekoniecznie w pełnym wymiarze etatu. Tą pracę można również wykonywać z domu, przeprowadzać pewne badania itp. Nie jest to praca wdzięczna, ale z drugiej strony jest to praca, która doskonale pozwala nam przełamać swoje lęki przy podniesieniu słuchawki i rozmawianiu z nieznaną nam osobą. Również rozwinąć takie zdolności komunikacyjne, co doskonale nam się może przydać w innych zajęciach.

Prace dla Pań, ale niekoniecznie: instruktor jogi, pilates, fitness, bycie osobą, która zajmuje się dziećmi – nianią, bycie wizażystką, fryzjerką – tu już pewne kompetencje są wymagane, ale różnie z tym bywa w praktyce. Nie wiem, jak to się fachowo nazywa… malowanie paznokci. Moja żona ma znajomą, która zajmuje się wyłącznie tym. Początkowo było to jej hobby, teraz jest to jej podstawowa praca, zajmuje się wyłącznie tym. Jeździ do klientek i niesamowite rzeczy na paznokciach wyprawia.

Możecie teraz powiedzieć, że wszystkie te rzeczy, które dotychczas wymieniałem, to są takie zajęcia, które wymagają posiadania pewnych umiejętności. Owszem, trzeba je zdobyć, ale jest naprawdę masa zajęć, które absolutnie żadnych umiejętności nie wymagają, bądź te umiejętności posiada każdy z nas albo może łatwo posiąść.

Pierwsza rzecz: wyprowadzanie psów, o którym już wspomniałem. Na dużych osiedlach w Warszawie, gdzie ludzie pracują i późno wracają – można zaoferować taką usługę, że będziemy wyprowadzać psa właścicieli. Kolejna rzecz, zanoszenie przedmiotów do punktów skupu – plastiku, papieru, metali, elektrośmieci. To jest to, co robi Paulina, ale to może robić każdy z nas. O ile oczywiście będzie chciał, bo to nie są jakieś duże pieniądze. Jeżeli jesteśmy w sytuacji podbramkowej, to każdy grosz się liczy.

Inne pomysły: robienie zakupów dla starszych osób, albo jeszcze lepsze - w nowych blokach wynoszenie śmieci do śmietnika. Często jest tak, że śmietnik jest jednym miejscu w budynku, a budynek jest olbrzymi. Nikomu się tych śmieci nie chce wieczorem wynosić. One zostają na noc i rano się je wynosi. Jest to OK, jest jakaś szansa rynkowa, nazwijmy to, jeżeli by zaoferować, np. wynoszenie śmieci do śmietnika za jeden złoty. Codziennie wieczorem, między 21:00 a 21:30 obchodzimy wszystkie lokale, które są tym zainteresowane, odbieramy śmieci i wynosimy je do śmietnika. Oczywiście, trzeba się dużo nabiegać, ale jeżeli blok ma, np. 150 mieszkań, zostawimy karteczki, zrobimy dobry marketing, poinformujemy o tym, że takie śmieci będziemy odbierali i, np. jedna trzecia mieszańców się zgodzi (“co to jest złotówka”), to już masz dziennie 50 złotych za to, że wyniosłeś śmieci. Oczywiście, pewnie jest to z godzina roboty, ale 50 złotych “wpadło”. Jeżeli by się dobrze nad tym zastanowić, to można wprowadzić jakieś promocje. Jeżeli ktoś kogoś poleci, to stawka może spadać. Jeżeli tych śmieci jest więcej, to stawka może być wyższa.

Inna usługa – czyszczenie komputerów. Przychodzę do Ciebie do domu i czyszczę Ci komputer. Otworzę, być może przedmucham, wyczyszczę i wychodzę. Jakieś grosze za to wezmę. Oczywiście, podaję takie przykłady banalnie proste, teoretycznie, ale sądzę, że z takiej usługi można zrobić coś, co daje jakieś pieniądze.

Sprzątanie mieszkań, sprzątanie biur. Można się przejść po lokalach usługowych w okolicy, popytać jak sytuacja wygląda. Mycie okien w sezonie wiosennym, przed świętami, to również jest jakaś szansa. Są również takie zajęcia okresowe, dodatkowe, tylko trzeba się za nimi zakręcić, np. przeprowadzanie inwentaryzacji w sklepach. Z tego, co wiem, od 8 do 10 złotych za godzinę za taką pracę może wpaść. Chyba nie powiecie mi, że te zajęcia wymagają jakichś szczególnych kompetencji?

Są też prace kreatywne. Można być freelancerem czyli taką osobą, która pisze teksty i pobiera za to wynagrodzenie – teksty czy to do gazet, czy to serwisów internetowych, czy to na blogi. Takim osobom, które posiadają umiejętność pisania w języku angielskim, w ogóle jest dużo, dużo łatwiej, bo rynek mają dużo, dużo większy. Oczywiście, konkurencja też jest większa, ale warto próbować. Jeżeli ktoś chce być takim freelancerem, to mogę polecić dwie strony internetowe, które śledzę. Jedna nazywa się – beafreelancerblogger.com i jest to strona prowadzona przez taką Panią, która się nazywa Sophie Lizard. Sophie u siebie udostępnia, za rejestrację na jej newsletter, listę ponad 50 anglojęzycznych blogów, która płacą konkretne kwoty za pisanie na nie tekstów. Drugą osobą, którą serdecznie polecam, jest Tom Ewer, który prowadzi blog leavingworkbehind.com. Oczywiście, wszystkie te adresy WWW zamieszczę w notatkach pod tym odcinkiem podcastu. One będą dostępne pod adresem jakoszczedzacpieniadze.pl/011. Wrócę do Toma jeszcze, Tom to jest brytyjski bloger z kolei, który opublikował taki przewodnik „Successful Freelance Writing Online”, który również traktuje o tym, jak zarabiać na pisaniu tekstów na blogi. On zarabia kilka tysięcy dolarów miesięcznie z takiego pisania tekstów i żyje tylko z tego,.

Wcześniej wspominałem Wam też o tym, że własny blog to może być coś takiego, co pomaga nam promować nasze kompetencje w obszarze tej pracy dodatkowej, ale własny blog może być też źródłem pewnym przychodów. Oczywiście, tu bardzo dużo uzależnione jest od tego, jak bardzo duża liczba czytelników nas czyta. Jak widać na moim przykładzie, da się. Da się dojść “od zera do bohatera” w ciągu roku. Można, np. założyć blog, który promuje oferty banków, porównuje je i w ten sposób można uzyskiwać przychody z programów partnerskich. Czyli za to, że polecamy usługi konkretnej firmy i przyprowadzamy do tej firmy klienta, możemy otrzymywać prowizję. Ja to również robię na moim blogu, robię to w sposób mało inwazyjny. Staram się rzetelnie przedstawiać propozycje różnych banków, a jeżeli ktoś z Was klika w te linki, założy nowe konto w banku, to zawsze parę groszy dla mnie wpadnie, za co jest Wam niesamowicie i autentycznie wdzięczny. Nie chodzi o same pieniądze, ale o fakt, że wspieracie moje działania w ten sposób i wiedzcie, że doceniam to niesamowicie. To nie ogranicza się tylko do programów finansowych. Jest bardzo dużo takich programów afiliacyjnych, które polegają na promowaniu księgarni, sklepów internetowych w bardzo różnych obszarach. Jeżeli już piszecie na jakiś konkretny temat, warto poszukać takich programów partnerskich, które do tego tematu pasują i które pozwolą Wam jakieś dodatkowe pieniądze zarobić. Myślę, że na temat programów afiliacyjnych nagram kiedyś oddzielny odcinek podcastu.

Jest jeszcze taki scenariusz, że jeżeli posiadacie jakąś wiedzę ekspercką w danym obszarze, to możecie tą widzę ekspercką również sprzedawać. Możecie świadczyć usługi szkoleniowe, możecie udzielać indywidualnych konsultacji, za które pobieracie wynagrodzenie. Możecie również napisać książkę. Coś co dodatkowo pozwoli Wam zbudować Waszą pozycję jako eksperta. Może na książce nie zarobicie, bo w Polsce bardzo trudno jest teraz zarobić na książkach, ale książka na pewno będzie czymś takim, co powoli Wam uzyskać status osoby, która jest ekspertem w danym temacie. Rozwiązać taki “problem jajka i kury”: Kto jest ekspertem? Ten, kto napisał książkę. A kto pisze książki? Książki piszą eksperci. Teraz nie chciałbym, żebyście myśleli, że to musi być wiedza niesamowicie ekspercka. Zobaczcie: są osoby, które grają w jakąś konkretną grę, może Ty nawet grasz w jakąś konkretną grę. Uważasz, że jesteś w tej grze dobry albo uważasz, że posiadasz jakąś wiedzę, którą potrafisz opakować i udostępnić innym? Możesz stworzyć przewodnik po tej grze, możesz zarobić na tym, że go udostępnisz, albo na tym, że zostaniesz przez kogoś zauważonym. Udostępniasz taki przewodnik bezpłatnie, ale być może zgłosi się do Ciebie, prędzej czy później, ktoś, kto będzie zainteresowany szerszą współpracą z Tobą jako osobą, która potrafi swoją wiedzę przekazywać w uporządkowany sposób.

Na koniec dam Wam jeszcze taki bonus – warto się zastanawiać! Jeżeli myślicie o tym, żeby komuś pomóc i na kimś zarobić, to warto się zastanawiać, co możecie mu zaproponować. Powiem z perspektywy blogera w tej chwili: co jest moim podstawowym problemem dzisiaj? Moim podstawowym problem jest to, że bardzo dużo czasu poświęcam na czynności, które nie są stricte związane z pisaniem tekstów na blog. Nawet ten podcast – ja mogę go nagrać i to jest OK. Ale są jeszcze dodatkowe czynności: montaż podcastu, za chwilę video, spisywanie tekstów, takie wąskie specjalizacje jak, np. promowanie blogów w serwisach społecznościowych – social media, publikacja samych wpisów w ramach platformy WordPress czy korekta tekstów, czy w ogóle takie funkcje asystenckie dla blogerów. Jak myślicie, ile w Polsce jest blogerów, którzy mają większy lub mniejszy problem z tym całym procesem i pewnie za drobną opłatą skorzystaliby z pomocy? Już robiłem takie rozpoznanie. Powiem tak, spośród osób, które osobiście znam, 4 blogerów powiedziało mi, że bardzo chętnie zapłacą jakieś pieniądze za to, żeby im część pracy z głowy zdjąć. Ta praca wcale nie jest związana z pisaniem artykułów na bloga.

Znowu się rozgadałem. Mam nadzieję, że jest to dla Was interesujące.

Przejdę do pytań, które zadali Czytelnicy bloga. Pierwsze pytanie zadał mi Darek:

„Witaj, Michale! Z tej strony Darek. Domowymi oszczędnościami zajmuję się od około trzech lat. Regularnie prowadziłem przychody i rozchody, ale okazało się to niewystarczające, dlatego od dwóch miesięcy wdrażam metodą budżetowania „YNAB”. Dzięki temu zauważyłem, że wydatki niebezpiecznie zbliżają się do granicy wpływów, a wręcz zaczynają tę granicę powoli przekraczać. Chwilowo nie mam możliwości ograniczenia wydatków, więc zaczynam się rozglądać za dodatkowym dochodem. Wstępnie zacząłem robić nadgodziny, ale widzę, że to może być jeszcze za mało. Tutaj moje pytanie – jak zmotywować się na pozaetatowe zarabianie, jak po 10-11 godzinach wyczerpującej pracy umysłowej jako programista, wracam do domu i jedyne czego chcę, to przesiedzieć resztę wieczoru na bezmyślnym wpatrywaniu się w ekran monitora? Dzięki wielkie, pozdrawiam, od usłyszenia, cześć!”

Dzięki, Darek, za to pytanie. Myślę, że to jest problem, z których styka się autentycznie każdy z nas. Ja polecam Ci w szczególności 10-ty odcinek podcastu, który był poświęcony produktywności i temu, jak się motywować do podejmowania dodatkowych wyzwań, jak i realizacji tych podstawowych. Tak jak wtedy mówiłem, według mnie takim pierwszym i najważniejszym punktem jest uczciwe odpowiedzenie sobie na pytanie „dlaczego?”, „dlaczego coś robisz?”, „jaki masz cel?”. Oczywiście, za tym celem muszą iść konkretne działania, które zaplanujesz i które będziesz wykonywał. Ja tylko mogę Ci doradzić, że jeżeli jesteś zmęczony wieczorem, to być może zamiast siedzieć bezproduktywnie przed monitorem, warto pójść wcześniej spać, wstać wcześniej rano i poświęcić, powiedzmy półtorej godziny przed pójściem do pracy na to, żeby realizować jakieś dodatkowe zadania czy pracę właśnie pozaetatową. Uważam, że masz absolutnie świetny fach w ręku i warto, żebyś z niego korzystał. Akurat przed programistami stoją świetne perspektywy na to, chociażby, żeby gdzieś na boku rozwinąć własny biznes. Ja Ci bardzo polecam taką znakomitą książkę, która się nazywa „Lean Startup”. To jest książka Erica Ries’a, która mówi o tym, w jaki sposób weryfikować te swoje pomysły na różne przedsięwzięcia, zanim jeszcze zabierzesz się za wykonywanie konkretnego programu czy systemu informatycznego. Zdecydowanie polecam.

Teraz oddam głos Jakubowi, który ma dla nas sugestię:

„Część, nazywam się Jakub Zarazik. Obecnie nie prowadzę bloga, ale chciałem Wam przekazać moją sugestię dotyczącą pytania konkursowego. Uważam, że dodatkowy zarobek uzyskiwany kosztem nas, naszego dnia pracy, relatywnie nam się nie opłaca. Wynika to z faktu, że negatywne skutki zdrowotne wywołane ze stresu, przemęczenia, bądź też niedostatku snu, w długofalowej perspektywie pociągną za sobą zwiększone nakłady finansowe na opiekę medyczną, a zaniedbanie naszego życia towarzyskiego i rodziny odbije się na naszej kondycji psychicznej. Prosty wniosek płynący z tego – lepiej krócej pracować, by mieć więcej czasu, by cieszyć się życiem. Dzięki, pozdrawiam.”

Dzięki, Kubo. Ja co do zasady się z Tobą zgadzam. Za z natury jestem naprawdę leniem, ale patrzę też na to z drugiej strony. Różne są motywacje osób i w różnych sytuacjach znajdują się osoby, które podejmują się pracy dodatkowej. Niektórzy traktują to jako coś, co dodatkowo ich rozwija, a niektórzy po prostu muszą pracować dodatkowo, żeby pokryć swoje zobowiązania i móc utrzymywać rodzinę. Oczywiście, zgadzam się, że praca dodatkowa nie powinna się absolutnie odbijać na naszych relacjach z najbliższymi, ale z drugiej strony czasami po prostu nie ma wyjścia. Są też takie osoby, które po prostu nie lubią swojej pracy etatowej i szukają czegoś nowego. Ta praca dodatkowa może dać im taki sposób przejścia od czegoś, czego teraz nie lubią, przetestowania rożnych alternatyw i znalezienia czegoś, co będzie im z jednej strony pasowało, a z drugiej strony pozwoli im po prostu zarabiać na życie.

Kolejne pytanie zadał mi Krzysztof:

„Część, z tej strony Krzysiek ze strony udanamatematyka.pl. Moje pytanie będzie dotyczyło blogowania. Blogowania, jako takiego zajęcia dodatkowego, które ma nam wygenerować jakieś zyski. Jak wiemy, jakiś czas temu zrezygnowałeś pracy na etacie i w tym momencie zajmujesz się tylko blogiem i sprawami z nim związanymi. Przez większą część historii jakoszczedzacpieniadze.pl godziłeś jedno z drugim – cały czas pracowałeś na etacie i prowadziłeś wtedy bloga. Wydaje się, że w jakiś sposób udowodniłeś, że możliwe jest prowadzenie profesjonalnego bloga, takiego, który się rozwija, zdobywa nowych czytelników, kształci jakąś tam społeczność. Że jest możliwe prowadzenie takiego bloga i równoczesna praca pełnowymiarowa na etacie. Ale moje pytanie brzmi – czy naprawdę jest to możliwe? Czy to nie jest tak, że praca etatowa w jakimś tam etapie hamuje rozwój bloga do tego stopnia, że już niemożliwe będzie bez nie wiadomo jakiego nakładów pracy, nieprzespanych nocy, ograniczania kontaktów z rodziną i tak dalej, niemożliwe będzie jego dalsze rozwijanie? Czy w pełni profesjonalny blog jest możliwy jako podpięcie pod pracę na etacie? Co na ten temat myślisz? Dziękuję.”

Krzysztof, wielkie dzięki za to pytanie. Nie ma praktycznie tygodnia, żebym nie otrzymał tego pytania drogą e-mailową. Odpowiem Wam więc wszystkim równocześnie.

Prawda jest taka, że tworzenie tego bloga, zresztą już o tym mówiłem wcześniej, wymagało strasznie dużo energii z mojej strony. Nie wiem, czy każdy bloger tak ma. Ja, jak już mówiłem, poświęcałem strasznie dużo czasu na tworzenie takich a nie innych artykułów. Nie wydaje mi się, uczciwie mówiąc, żeby było możliwe równoległe i systematyczne prowadzenie bloga takiego jak jakoszczedzacpieniadze.pl długofalowo z połączeniu z pracą na etacie. Można, oczywiście, próbować zaczynać prowadzić taki blog w ten sposób. Ja nie przypuszczam, żebym posiadał wystarczające pokłady energii, a moja Rodzina pokłady cierpliwości, które pozwoliłyby ten projekt ciągnąć, powiedzmy, przez trzy lata równolegle z pracą na etacie. Wiedziałem, że robię to w konkretnym celu. Jeżeli moje założenia, które miałem na samym początku, się spełnią, to będę próbował profesjonalizować tą działalność. Szczęśliwie, dzięki Wam i dzięki mojemu zaangażowaniu, jakoś to się udało. W moim przypadku przyszło to kosztem biegania, które odstawiłem na bok. Ten czas, który poświęcałem na bieganie, poświęcałem na tworzenie bloga, przynajmniej w tym roku. Teraz już sytuacja wygląda nieco inaczej. Jeśli mogę coś doradzić, niech Was mój przykład nie powstrzymuje przed tworzeniem blogów. Uważam, że jest to bardzo dobry sposób na promocje własnej osoby, także na rynku pracy – zdecydowanie warto to robić. Owszem, wymaga to wyrzeczeń. Owszem, wymaga to poświęceń. Nie będę oszukiwał, że jest to lekki kawałek chleba. Każdy bloger pewnie powie Wam to samo, że chcąc robić to poważnie, trzeba na to poświęcać czas. Ale warto!

Kolejne, trudne pytanie zadał mi Łukasz:

„Cześć, Michał! Z tej strony Łukasz Bronowicki. Chciałbym Ci zadać pytanie dotyczące dodatkowych metod zarabiania poza etatem. Moje pytanie jest następujące: pięć czynników lub kryteriów, które są ważne przy wyborze dodatkowego sposobu zarabiania, oraz pięć czynników, których trzeba unikać, by wybór metody był jak najbardziej efektywny. Wiem, że trudno jest też dopasować te czynniki, ale jakbyś mógł się pokusić o zgeneralizowanie pewnych rzeczy i ze swojego doświadczenia, tak jak Ty wybierałeś dla siebie jakieś metody, to czym się kierowałeś?”

Dzięki, Łukasz. Przyznam, że zabiłeś mi niezłego ćwieka. Musiałem się głęboko zastanowić nad moimi motywacjami. Prawda jest taka, że wiele moich doświadczeń życiowych jest, w pewnym sensie, dziełem przeczucia, przypadku. Takiego trochę pójścia na żywioł. Z drugiej strony, z mocnym podejrzeniem, że coś z tego kiedyś może być. Myślę, że ważną rzeczą, jeszcze zanim przejdę do tych pięciu punktów, jest to, że bez próbowania i popełniania błędów bardzo trudno jest poznać siebie. My często mamy tak, przynajmniej ja tak miałem i nadal mam, że w naszych głowach są jakieś założenia, które wcale nie muszą być prawdziwe, o których prawdziwości przekonujemy się dopiero wtedy, jeżeli za coś rzeczywiście się bierzemy. W tym kontekście przypomina mi się też taka historyjka: ktoś kiedyś zapytał „dlaczego tym młodym ludziom udaje się tak wiele rzeczy?”. Ktoś odpowiedział „bo nikt im nie powiedział, że się nie da”. Nie wiedzieli, że są skazani na porażkę i dlatego osiągają sukces. Nie wszystko da się wykalkulować i zaplanować. Po prostu to jest pozytywnym efektem ubocznym tego, że działamy. Nie jesteśmy pasywni, tylko jesteśmy aktywni.

Teraz tak, odpowiadając na Twoje pytania. Pięć czynników, które są ważne przy wyborze dodatkowego sposobu zarabiania. Troszeczkę powiedziałem już na początku podcastu, ale tutaj powiem innymi słowami:

Pierwsze, myślę, że najważniejsze, to jest odpowiedzieć sobie na pytanie „czego szukasz?”. Czy szukasz dodatkowych pieniędzy, czy szukasz, np. dodatkowego doświadczenia, chcesz się uczyć?

Drugie, wybrać takie zajęcie, które pomoże Ci się rozwijać.

Trzecie, wybrać takie zajęcie, które pokaże innym Twoją prawdziwą wartość.

W moim przypadku to czwarte kryterium było takie, że staram się, przynajmniej obecnie, wybierać takie prace czy takie zadania, w których nie będę sprzedawał mojego czasu za pieniądze – chciałbym coś zrobić raz i zarabiać na tym przed dłuższy czas – np. prowadzenie bloga jest właśnie tym. Piszę raz artykuł, artykuł “wisi” sobie w Internecie po wsze czasy i cały czas ktoś go czyta, a jednocześnie nabijają się reklamy Google i tak dalej, i tak dalej.

Piąta wskazówka, myślę, że bardzo ważne jest połączenie pracy dodatkowej z pasją – czyli wykonywanie jako pracy dodatkowego czegoś, co kochasz, czegoś, co pozwoli Ci łatwiej znaleźć na to czas, bądź wykonywać to z większą radością. Uważam, że nie jest niczym złym zarabianie na swojej pasji. Pewnie każdy z nas chciałby robić to, co kocha i z tego żyć, tak?

Jeszcze pięć rzeczy, których warto unikać.

Na pewno warto unikać przepracowania.

Na pewno warto unikać utraty kontaktu z bliskimi. To już się pojawiało nawet w Waszych komentarzach.

Na pewno warto unikać pracy z toksycznymi klientami – takimi osobami, na które tracimy czas, żeby je dopieścić, a one i tak będą niezadowolone. Wskazana jest asertywność po prostu.

Czwarta rzecz, ja bym unikał zbyt takiego szybkiego podejścia – czyli zbyt szybkie próby wzbogacenia się na tej naszej pracy dodatkowej, a tym bardziej wzbogacania się kosztem innych.

Piąty, ważny punkt to jest nie spoczywać na laurach. Nawet jeśli osiągniemy już jakiś sukces, to starać się przesuwać tą granicę, stawiać sobie nowe cele. Starać się robić jeszcze więcej, jeszcze lepiej, za jeszcze wyższe stawki.

Na koniec, Łukasz, powiem Ci, że na tyle zmotywowałeś mnie do zastanowienia się nad tymi punktami, że zdecydowałem Ci się przyznać drugą nagrodę. Druga książka Tima Ferrissa „4-godzinny tydzień pracy” wędruje do Ciebie. Gratuluję i dziękuję, że wszyscy braliście udział w tym konkursie.

Ostatnie pytanie zadał mi Michał:

„Cześć, Michał! Z tej strony Michał Lip. Śledzę aktualnie wydarzenia mające miejsce na Twojej wspaniałej stronie. Postanowiłem wyjść z ukrycia i odezwać się. Szczególnie, że podczas komentowania, moje komentarze, jakimś dziwnym trafem, przesyłane są do sekcji „spam”. Dlaczego się pytam? Cieszę się jednak, że powiadomiłeś mnie o tym drogą e-mailową, dlatego postanowiłem się odwdzięczyć. Wydaję mi się, że taka forma podziękowania będzie Ci odpowiadać. Przejdę do tematu: interesującym sposobem na zarabianie dodatkowych pieniędzy jest uczestnictwo w programach partnerskich bądź w programie opartym o reklamy kontekstowe od Google – AdSense, które również widziałem na Twojej stronie. Czy myślisz, że jest to stabilny przypływ gotówki? Czy warto inwestować swój czas, ciężko zarobione pieniądze po to, by generować coraz większy dochód tego rodzaju? Czy mógłbyś mi również powiedzieć, w jaki sposób udało Ci się zdobyć w tak krótkim okresie czasu kontrakt reklamowy? Niesamowite! Gratuluję Ci sukcesów Michał, które udało Ci się do tej pory osiągnąć i głęboko wierzę, że zostaniesz naszym, polskim Patem Flynn’em. Pozdrawiam serdecznie.”

Dzięki wielkie, Michale. Michał jest całkiem optymistycznie nastawiony do rzeczywistości - przygotował sobie całkiem niezły skrypt do tego pytania. Odpowiem konkretnie. Pytałeś, czy program AdSense i programy afiliacyjne są stabilnym źródłem dochodu. Powiem tak, nie mam najzieleńszego pojęcia, czy tak jest. Co miesiąc ruch na blogu mnie wzrasta i co miesiąc zarabiam coraz więcej na reklamach Google. Jak zauważyłeś, udaje mi się pozyskać klientów, którzy zostają wyłącznym partnerem bloga na dany miesiąc. Szczegóły finansowe będziecie mogli zobaczyć już w moim najbliższym raporcie kosztów albo w kolejnym. W kolejnym chyba, bo wpłyną one de facto w październiku na moje konto. Od razu Wam powiem, że reklamy Google dały mi w ubiegłym miesiącu niecałe 1200 złotych, przychody z programów afiliacyjnych, nie pamiętam w tej chwili, ale to jest kilkaset złotych. Jeśli chodzi o kontrakt reklamowy z BIK-iem, to jest stawka, która była widoczna na blogu, w zakładce „Współpraca” – 3200 złotych netto za wyłączność reklamową. Daje się zarobić na blogu konkretne kwoty.

Jeżeli chodzi o przychody ze źródłem afiliacyjnych, to powiem tak, one wahają się z miesiąca na miesiąc. Nie traktuję tych przychodów jako coś stałego To jest coś, co uzupełnia inne przychody, które mam z bloga. Dopóki te źródła funkcjonują – czyli reklamy Google, inne reklamy banerowe, programy afiliacyjne, to mogę się tylko cieszyć, że te pieniądze na moje konto wpływają. Podkreślę jeszcze, że jestem Wam niesamowicie wdzięczny za te przychody afiliacyjne. Za to, że klikacie w te moje linki. Żeby Wam pokazać, jaka to jest skala, to powiem tylko tak: artykuł dotyczący oferty BZ WBK, który gościł u mnie na blogu, ostatniej prawdopodobnie tak atrakcyjnej oferty z moneyback, jaką mamy w tej chwili na rynku, wygenerował około 90 wniosków o założenie konta w BZ WBK. Tyle osób zdecydowało się założyć konto z mojego polecenia. Za każde takie założone konto otrzymuję 45 złotych przychodu od firmy, która obsługuje program partnerski BZ WBK. Krótko mówiąc, pomogliście mi zarobić ok. 4 000 złotych w ten sposób. To już są bardzo konkretne kwoty. Ja jestem z nich bardzo, bardzo zadowolony i naprawdę niesamowicie Wam wdzięczny, że chcecie się w ten sposób rewanżować za to, co robię na blogu. Michale, jeszcze raz dziękuję za to entuzjastyczne pytanie.

Z mojej strony to już chyba wszystkie odpowiedzi na Wasze pytania. Więcej w tym odcinku podcastu już chyba nie zmieszczę. Pozwólcie teraz, że to ja zadam Wam pytanie – co Ty myślisz o podejmowaniu pracy dodatkowej? Jakie prace dodatkowe wykonywałeś w swoim życiu lub jakie prace dodatkowe uważasz, że mógłbyś wykonywać? Aby udzielić komentarzy do tego odcinku podcastu, zapraszam Cię bardzo serdecznie do mnie, na bloga – jakoszczedzacpieniadze.pl/011. Tam znajdziesz też notatki dotyczące tego odcinka, listę wszystkich rzeczy i adresów, o których dzisiaj mówiłem.

Jeszcze zanim skończymy, to ja mam dwa ogłoszenia. Tym wszystkim, którzy chcieliby się ze mną spotkać, przypominam, że już w najbliższy weekend 12-13 października będę na „National Achievers Congress”. Jeżeli planujesz tam być i jednocześnie nie dałeś mi o tym wcześniej znać, to napisz do mnie koniecznie przez stronę „Kontakt” na blogu lub po prostu e-maila na adres michal (małpka) szafranscy.pl. Jakoś spróbujemy się tam zorganizować i spotkać na miejscu. Wiem, że trochę Czytelników będzie i już się cieszę na spotkanie z Wami.

Drugie ogłoszenie dotyczy następnego odcinka podcastu. Jego tematem przewodnim będzie tanie podróżowanie po świecie. Będę podczas tego podcastu gościł Krzysztofa, autora strony taniezwiedzanie.com, który pomimo młodego wieku, jak dla mnie przynajmniej, odwiedził już kilkadziesiąt krajów i wcale nie wydał na to dużych pieniędzy. Przepytam go z tego, jak on to robi, jak znajduje bilety w dobrych cenach, gdzie śpi, jak planuje swoje podróże.

Jeżeli masz jakiekolwiek pytanie dotyczące taniego podróżowania po świecie, to konieczne nam je zadaj. Możesz to uczynić, nagrywając swoje pytanie pod adresem jakoszczedzacpieniadze.pl/nagraj. Przy okazji, przypominam, że takie nagranie pytania, to także świetny sposób na promocję Twojego bloga. Ja zlinkuję do niego w taki sam sposób, jak zrobiłem to w przypadku osób, które zadały pytania w tym odcinku. Tylko mam serdeczną prośbę, pamiętaj o tym, żeby na początku nagrania przedstawić się swoim imieniem i podać adres swojego bloga czy strony internetowej.

Szczęśliwie dobrnęliśmy do końca tego odcinka. Będę Ci niesamowicie wdzięczny, jeżeli zdecydujesz się oddać swój głos i ocenić mój podcast w iTunes. Te Wasze oceny bardzo mi pomagają w szczególności w utrzymaniu widoczności tego podcastu wysoko w rankingach, dzięki czemu te osoby, które jeszcze go nie słyszały, mogą do niego dużo łatwiej dotrzeć – a na tym mi bardzo zależy.

Jeśli tylko czujesz, że ten podcast dostarczył Ci wartościowych informacji, które pomogą Ci realizować Twoje marzenia i być może znaleźć lepszą pracę, proszę, podziel się nim ze swoimi znajomymi. Powiedz im po prostu, żeby weszli na mojego bloga jakoszczedzacpieniadze.pl.

Dzięki Ci za wspólnie spędzony czas. Już teraz zapraszam Cię do wysłuchania kolejnego odcinka. Rób to, co musisz. Nie oglądaj się na innych na swojej drodze do realizacji marzeń. Uwierz w to, że inni ludzie potrzebują tego, co możesz im dać. Ja w to uwierzyłem i nie wychodzę na tym źle. Trzymam za Ciebie kciuki. Życzę Ci skutecznego przenoszenia swoich celów finansowych na wyższy poziom. Trzymaj się. Do usłyszenia!

WNOP 012: Tanie zwiedzanie świata z Krzysztofem Szymańskim - część 1

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/012

To jest podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”, odcinek dwunasty. Dziś będę mówił o tanim podróżowaniu po świecie. Zaczynamy.

Cześć, dzień dobry. Witam Cię w dwunastym odcinku podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne i sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności, opowiadam o tym, jak rozsądnie wydawać pieniądze i jak odważnie realizować swoje pasje i marzenia. Jeśli tylko szukasz odrobiny stabilizacji finansowej i emocjonalnej w swoim życiu, to ten podcast jest dla Ciebie.

Dzisiejszy odcinek podcastu będzie poświęcony taniemu podróżowaniu po świecie. To jest taki temat, o który prosiliście mnie od czasu czerwcowego szkolenia „Mądre oszczędzanie”. Wtedy prezentowałem kilka sposób na obniżenie kosztów rezerwacji pokoi w hotelach. Tak szczerze mówiąc, to była tylko taka namiastka tego tematu. Przyznam się Wam, że od tamtego czasu, w zasadzie od wakacji, szukałem eksperta, który pomógłby mi “rozpracować” ten temat. Trafiłem na Krzysztofa Szymańskiego, jednego z twórców strony TanieZwiedzanie.com. Dzisiaj Krzysztof będzie moim gościem. Krzysztof, pomimo młodego wieku, odwiedził już kilkadziesiąt krajów i najciekawsze w tym wszystkim jest to, że nie wydał na to fortuny. Gdy go pierwszy raz spotkałem, to przekonałem się, że podróżowanie jest jego pasją. Ja kocham ludzi z pasją i lubię też, gdy przekuwają oni swoją pasję w biznes - gdy potrafią na swojej pasji również zarobić.

Krzysztof wraz ze swoimi współpracownikami prowadzi też taką stronę, która nazywa się TaniePlanowanie.com, gdzie odpłatnie świadczy usługi planowania podróży dla tych osób, które nie chcą tego realizować samodzielnie. Dzisiaj Krzysztof opowie nam o tym, jak on to robi, jak on tanio podróżuje, jak znajduje bilety w dobrych cenach, gdzie śpi i jak organizuje swoje podróże.

Od razu Was też uprzedzę, że z Krzysztofem rozmawiało mi się tak dobrze, że nagraliśmy łącznie około dwóch godzin materiału. Zdecydowałem się, podzielić ten odcinek podcastu na dwie części. Pierwszą usłyszycie dzisiaj, a drugą dopiero za 2 tygodnie – w standardowym cyklu wydawniczym moich podcastów. Od razu mam dla Was także propozycję – wykorzystajcie, jeśli chcecie, ten czas na to, żeby zadać Krzysztofowi dodatkowe pytania dotyczącego tego tematu. Na wybrane z nich odpowiemy w kolejnym odcinku podcastu.

Zanim jeszcze przejdę do głównego tematu chciałbym bardzo serdecznie podziękować tym osobom, z którymi miałem okazję spotkać się podczas konferencji „National Achievers Congress” w ubiegłym tygodniu. Tak z pamięci mówiąc: Krzysztof, Kasia, Tomek, Ula, Michał, Piotr, Mateusz, Sandra z Hubertem – strasznie się cieszę, że miałem okazję Was spotkać. Było mi bardzo, bardzo miło i chcę Wam też podziękować za to, że tak odważnie dzieliliście się Waszą krytyką dotyczącą jakoszczedzacpieniadze.pl, bardzo konstruktywną. Bardzo Wam za to dziękuję i cieszę się, bo udało mi się zanotować bardzo wiele tematów na kolejne artykuły. Dla tych słuchaczy, którzy jeszcze nie wiedzą: nasze spotkanie tak się skończyło, że właściwie większość czasu spędziłem nie na sali wykładowej tylko w kuluarach, rozmawiając z uczestnikami kongresu. Tą moją, subiektywną ocenę konferencji również umieściłem na blogu, zapraszam do przeczytania tej relacji. Tradycyjnie, linki do wszystkich stron, materiałów, które omawiam w tym odcinku podcastu, znajdziecie na stronie http://jakoszczedzacpieniadze.pl/012.

Teraz już zapraszam Was to wysłuchania rozmowy z Krzysztofem:

Michał Szafrański: Cześć, Krzysztof! Witam Cię serdecznie w podcaście „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Ty chyba coś wiesz o oszczędzaniu, prawda?

Krzysztof Szymański: Hej, cześć! Myślę, że można tak powiedzieć. Staram się może nie tyle żyć bardzo oszczędnie, co na pewno podróżować oszczędnie.

Michał: Krzysztof, na pewno tak jest, że większość moich Słuchaczy nie wie w ogóle, z kim ja rozmawiam. Jakbyś mógł się przedstawić, opowiedzieć co robisz, kim jesteś, czym się zajmujesz i jak zaczęła się Twoja przygoda ze zwiedzaniem świata…

Krzysztof: Nazywam się Krzysztof Szymański, mam 24 lata i obecnie jestem studentem studiów magisterskich w Danii, na północy Danii - w Aalborgu. W Dani jestem dopiero od września. Wcześniej mieszkałem i studiowałem w Polsce. Zrobiłem sobie 2 lata przerwy. Wtedy bardzo dużo podróżowałem. Mieszkałem w Norwegii i tak od kilku lat intensywnie podróżuję.

Jak się zaczęła przygoda? Myślę, że muszę tutaj wspomnieć o mojej rodzinie, bo to chyba rodzice w bardzo dużym stopniu mnie ukształtowali na - nazwijmy to - podróżnika. Pierwszy raz pojechałem z nimi za granicę chyba w wieku 9-10 lat. Pamiętam, że pojechaliśmy wtedy do Holandii, do Amsterdamu. Był to wyjazd zorganizowany przez biuro podróży, bo na takie jeszcze wtedy jeździliśmy. Tak raz na jakiś czas rodzice starali się zabierać mnie, a później mnie i moją siostrę, pokazać nam kawałek świata. Zazwyczaj były to wyjazdy europejskie, ale myślę, że to też mnie zmotywowało do tego i we mnie tą pasję obudziło, że teraz robię to, co robię.

Potem przeprowadziłem się do Wrocławia… moja rodzina nadal mieszka w Szczecinie, tam dorastałem i mieszkałem aż do liceum. Po wyjeździe na studia do Wrocławia zacząłem coraz więcej podróżować na własną rękę. Miałem możliwość podjęcia pracy i jakoś to zaczęło w tym kierunku iść, że zacząłem szukać różnych możliwości tanich wyjazdów. Później planowałem sobie jakieś szalone wakacje. Myślę, że już tak po drugim roku studiów, czyli tak powiedzmy od 5 lat, to się zaczęło już robić coraz bardziej szalone, coraz bardziej intensywne i tych podróży było tylko więcej i więcej.

Michał: To chyba też poskutkowało przygotowaniem przez Ciebie wspólnie ze znajomymi strony http://taniezwiedzanie.com, prawda?

Krzysztof: Tak, będąc w Norwegii, nie ukrywam, mając bardzo dużo czasu, ponieważ pracowałem tam, uczyłem się języka, ale oprócz tego moje życie było, powiedzmy, dość przewidywalne, mógłbym to określić troszkę nudne. Nie chciałem tego czasu zmarnować i tak szukałem jakiś opcji dla siebie. Nie wiedziałem, czy się zacząć uczyć gry na gitarze, czy uczyć się chińskiego, o innych szalonych rzeczach myślałem, nie wiem, składać orgiami…

W pewnym momencie wpadłem na pomysł, że fajnie byłoby zrobić w Internecie taką stronę, której ja potrzebowałem. Ja na taką stronę czekałem i jestem pewien, że gdyby ktoś taką stronę zrobił dla mnie, to ja bym z tej strony korzystał. Stworzyliśmy stronę, która ma odpowiedzieć na pytanie „jak podróżować jak najwięcej, płacąc jak najmniej?”. Nie skupiamy się zupełnie na takich rzeczach tradycyjnych, które można znaleźć, np. ile kosztuje bilet wstępu na wieże Eiffla albo w jakich godzinach otwarty jest Luwr, ile kosztuje zwiedzanie Camp Nou. Zupełnie nas to nie interesuje, ponieważ te informacje są bardzo łatwe do znalezienia w sieci. Są w wielu miejscach. My postanowiliśmy się skupić na tym, aby po pierwsze, udowodnić, że można zwiedzać tanio i trzeba, po drugie, w jaki sposób to robić.

Michał: Super. Że tak powiem, mamy wiele wspólnych tematów, jak widać. Powiedz mi: już powiedziałeś ile lat podróżujesz, ale jakbyś mógł powiedzieć, ile miejsc, albo ile krajów, już odwiedziłeś na świecie…

Krzysztof: Fajnie by to było zobrazować, nawet samemu dla siebie, takim wykresem. To zaczynało się bardzo powoli, ale w pewnym momencie to niesamowicie przyspieszyło. Wiadomo, że praca w Norwegii w jakimś sensie finansowym pozwalała mi, żeby tych podróży było jeszcze więcej. Uważam, że za swoje podróże rzadko kiedy przepłacam. Myślę, że w ogólnie nie przepłacam i staram się to robić jak najniższym kosztem, ale wiadomo, że mogło ich być jeszcze więcej, niż, np. kiedy studiowałem w Polsce - bo wtedy tych pieniędzy nie było aż tak dużo.

Z pewnością już ponad 30 krajów odwiedziłem. Nawet jakiś czas temu mój przyjaciel kupił mi na urodziny taką mapę, na której kraje, które odwiedziliśmy, można zdrapać. To jest taka mapa-zdrapka. Ostatnio to zrobiłem. Wisi w moim domu w Szczecinie. Z tego, co udało mi się, naliczyć, to 32 kraje są już na tej mapie zamazane. Ale cały czas nie wygląda to jakoś imponująco. Wydaje się dużo, ale tak naprawdę jest jeszcze bardzo dużo miejsc do zobaczenia.

Michał: Do trzydziestki jeszcze trochę czasu masz…

Krzysztof: Tak, do trzydziestki mam, ale cały czas są jakieś plany, kolejne podróże, więc myślę, że mapa będzie się zmieniać, będą się te kraje kolejne odkrywać…

Michał: To ile dni w roku spędzasz w podróżach?

Krzysztof: To ciężko jest powiedzieć . Wiadomo, że zależy to od roku, od promocji, od mojego czasu. Np. teraz, chcąc nie chcąc, jestem uwiązany w Danii i uczelnia nie pozwala mi teraz za dużo podróżować. W ubiegłym roku, czyli w roku 2012, odwiedziłem 17 krajów. Myślę, że około 2 miesięcy byłem w podróży, myślę, że nawet więcej. Jeśli gdzieś jadę, to nie jest dla mnie aż tak bardzo ważne, że ten wyjazd musi być długi. Niektórzy preferują takie bardzo długie wyjazdy, np. 2 tygodnie, 3 tygodnie, miesiąc. Przygotowują się na taki poważny wyjazd raz w roku.

Moja taktyka jest inna – ja wolę wyjechać częściej, a krócej. Po prostu muszę mieć jakiś punkt, muszę mieć jakiś wyjazd zaplanowany, wtedy się czuję jakoś lepiej z tym. Dlatego staram się, nawet będąc teraz w Polsce przez kilka miesięcy czy przed przyjazdem do Danii, starałem się raz na miesiąc-półtora miesiąca wyskoczyć gdzieś nawet na weekend – nawet na 4-5 dni. Bardzo mnie to zawsze cieszyło i napędza mnie to do działania, nawet do takich codziennych, życiowych czynności.

Michał: Mogłoby się wydawać, że takie wyjazdy muszą Cię kosztować, ale ja wiem, że wcale tak nie jest. Ja dla słuchaczy jeszcze powiem: poznałem Cię Krzysztofie na takim spotkaniu, które organizowałeś we wrześniu tego roku, gdzie opowiadałeś właśnie, jak tanio podróżować po świecie. Ta prezentacja była absolutnie świetna, strasznie mi się podobała…

Krzysztof: Dziękuję.

Michał: To może takie prowokacyjne pytanie – czy na pewno da się tanio podróżować po całym świecie? Czy możesz podać taki bardzo konkretny, namacalny przykład podróży gdzieś w egzotyczne miejsce wraz z kwotą, którą na taki wyjazd wydałeś?

Krzysztof: Odpowiadając tak bardzo, bardzo szczegółowo, da się, da się naprawdę. Mnie się wydaje, że po prostu większość ludzi nie zdaje sobie z tego sprawy. My jesteśmy jeszcze takim narodem, gdzie taka kultura podróżowania nie jest aż tak rozwinięta jak w innych miejscach na świecie. Dlatego też u nas tak popularne są biura podróży. A przez to tworzą się stereotypy, bo gdybyśmy zapytali 10 osób o przykładowy koszt jego zdaniem podróży do Tajlandii, to te odpowiedzi byłyby zupełnie inne, bo ci ludzie z reguły nie mają w ogóle pojęcia, ile to powinno kosztować. Kiedyś robiliśmy taką sondę na potrzeby naszego portalu. Wyniki były naprawdę szokujące.

Jeżeli pójdziemy do biura podróży i zobaczymy, ile kosztuje 2-tygodniowa wycieczka do Tajlandii, to umówmy się, kogo na to stać, żeby zapłacić 6, 7, 8 tysięcy za 2-tygodniowy wyjazd. Mnie na to nie stać, nie stać na to większości moich rówieśników, większości Polaków myślę. Rzadko kiedy jedziemy sami, jedziemy z rodziną, musimy zapłacić za rodzinę, więc to wszystko kosztuje. Ja mam takie ambicje, żeby walczyć z tym stereotypem, żeby udowodnić to, że tak naprawdę podróże są da każdego i podróżowanie, na dzień dzisiejszy, zależy tylko od naszych priorytetów. Jeżeli coś poświęcimy, to w zamian za to możemy mieć super wyjazdy, super wspomnienia.

Dobrze właśnie, że zapytałeś o te konkretne przykłady, bo myślę, że wiele osób, które nas teraz słucha, może myśleć „OK, ale co to znaczy podróżować tania, ile to jest tanio?”. Bo może dla jednego to jest tanio, ale dla innych to będzie bardzo drogo. Myśląc o kilku takich przykładach, powiedziałbym o mojej podroży do Chin i Hong Kongu, gdzie pojechałem sam i udało mi się upolować, bo tak to często określam, tanie bilety lotnicze. Za całą wycieczkę, która trwała około 10 dni, przejechałem aż od Pekinu do Hong Kongu drogą lądową i dalej z Hong Kongu leciałem już samolotem, zapłaciłem coś około 1900 złotych. Tak naprawdę, za podobną wycieczkę do Hiszpanii zapłacilibyśmy podobne pieniądze.

Polecieliśmy do Japonii z moim znajomymi, gdzie udało nam się znaleźć bilety za 1000 złotych w dwie strony. Jest to bardzo dobra cena, minimum o połowę tańsza, niż taka standardowa. USA, Stany Zjednoczone, Kanada za około 1000 złotych. Peru w tamtym roku za 700 złotych - była promocja. Tak naprawdę chciałbym podkreślić, że moim zdaniem przez ostatnie 2 lata nie było miejsca na świecie, do którego nie dałoby się tanio dolecieć. Może jakieś malutkie wysepki, jakieś Polinezje Francuskie czy coś – tam się ciężko jest dostać. Jeżeli mówimy o kontynentach, jeżeli mówimy o krajach, które nie leżą na jakiś wysepkach na środku oceanu, do każdego miejsca na świecie jesteśmy w stanie dojechać stosunkowo tanio, korzystając z promocji linii lotniczych. Myślę, że nawet Australia czy Nowa Zelandia, która jest uważana - która nawet nie jest uważana, po prostu jest miejscem bardzo drogim - da się do niej dostać. Można to zrobić nawet w granicach 2000 złotych. Tak myślę. A nawet jestem tego pewien.

Michał: Świetnie. Widzisz, podgrzaliśmy atmosferę. Teraz Słuchaczom trzeba opowiedzieć, jak to zrobić.

Krzysztof: Nie jest to aż tak łatwe, nie jest to także trudne. Myślę, że po prostu po pierwsze, to trzeba chcieć, trzeba podjąć decyzję i tak jak mówię, czasem trzeba coś poświecić. Wydaje nam się – dobrze, loty kosztują, powiedzmy, te 300 złotych, noclegi, na miejscu przecież też trzeba coś jeść, zwiedzić, zobaczyć. Oczywiście, to zależy tylko od tego, ile jesteśmy w stanie poświecić. Ja, np. od czasu od czasu wolę wyskoczyć sobie do Londynu i naprawdę nie wydać tam za dużo pieniędzy. Jeżeli jedziemy tam, nie musimy jeść w restauracjach, wszędzie są supermarkety i wszędzie będziemy sobie w stanie kupić jakieś tanie jedzenie, byleby tylko nie być głodnym. Samo to, że jesteśmy, że możemy zjeść śniadanie, jakąś kanapkę sobie zrobić samemu, pod Big Benem czy po prostu posiedzieć sobie pod Buckingham Palace, czy przejść się po Hyde Parku, to dla mnie jest to coś niesamowitego i to samo polecam wszystkim, którzy nas teraz słuchają.

Michał: Super! Podróżnik z krwi i kości. Gdybyś miał w takim razie taki proces planowania podroży rozbić na poszczególne etapy, to na jakie kawałki można to podzielić?

Krzysztof: Tak. W moim przypadku to jest raczej takie płynne, ja planując swoje wyjazdy, to jest tak automatyczne, że nawet tego nie dzielę, ale myślę, że są takie główne 3 etapy. Żeby to tak łatwo, przejrzyście i klarownie wytłumaczyć, najważniejszy jest lot, najważniejszy jest transport. Nie zawsze to jest lot, czasem to jest pociąg, czasem to jest autobus. Najważniejsze, że jest jednak transport i to jest rzecz, od której zawsze powinniśmy zaczynać.

Nigdy nie powinniśmy bookować hoteli, zanim nie mamy jeszcze lotów. Najpierw transport, później noclegi. Na końcu można już włączyć etap takich przygotowań ogólnych, ale jeżeli to rozbijamy na 3, to powiedziałbym: transport, noclegi, przygotowanie ogólne. W przygotowaniu ogólnym mam na myśli, np. wizy, szczepienia… czy jakieś szczepienia powinniśmy zrobić, które są wymagane, czy są zalecane, ceny na miejscu, komunikacja na miejscu, czyli ile będzie nas kosztować poruszanie się, no i taki ogólny research – poszukiwanie ciekawych miejsc w okolicy, jak i oczywiście sposobów jak dotrzeć tam tanio.

Jako przykład możemy podać Paryż. Jeżeli już mamy te bilety do Paryża, mamy już nocleg w Paryżu, to wtedy warto też poszukać, gdzie w tym Paryżu można oszczędzić. Bo wiadomo, że jadąc to Paryża, to pewnie każdy z nas chciałby się na tą wieżę Eiffla wdrapać. Wtedy warto poświecić trochę czasu, przygotować się dokładnie i sprawdzić, czy są jakieś sposoby, żeby zamiast tych, nie wiem, ile to teraz dokładnie kosztuje, ale jak byłem ostatnio, 16 Euro czy 18 Euro kosztował wjazd. Nie każdy wiedział, że, np. można to samo pokonać schodami. Może to zajmie troszeczkę więcej czasu, może to będzie bardziej męczące, tak naprawdę możemy to wtedy widzieć stopniowo, bo z każdego poziomu poobserwować, nie tylko tam, gdzie zawiezie nas winda. Kosztowało to wtedy parę euro – 7 czy 8 Euro.

Michał: …6 Euro z tego, co kojarzę…

Krzysztof: Tak, tak dokładnie, 6 Euro to mogło kosztować. Często o tym nie wiemy. Często mało kto z nas, np. wie, że będąc obywatelem Unii Europejskiej, powiedzmy w Paryżu, czy też wielu innych miastach, na nasz dowód osobisty przysługują nam darmowe bilety. Jeżeli mamy do 26 lat, to wtedy wystarczy pokazać legitymację i w Paryżu nie płacimy ani za wejście do Luwru, ani za wejście do Wersalu, ani za wjazd na Łuk Triumfalny. Oni się tym nie chwalą. Po co mieli by się chwalić? Po prostu czasem trzeba spędzić troszkę czasu, przygotować się do tego, żeby później ten nasz wyjazd był jak najtańszy.

Michał: Dokładnie. Jak nam trochę pieniędzy zostanie, to będzie następny wyjazd, nie?

Krzysztof: Pewnie, zawsze jest na co wydać. Zawsze lepiej iść sobie do tej restauracji, jeżeli mamy na to ochotę, spróbować jakiegoś dobrego, lokalnego jedzenia, zapłacić, powiedzmy, te same pieniądze co za wejście do Luwru, które możemy mieć za darmo, które należy nam się za darmo.

Michał: Jasne, jasne. Z tego, co powiedziałeś dotychczas, wnioskuję, że najdroższym elementem jest przelot i takim najtrudniejszym do zdobycia, dopiero później noclegi i cała reszta, tak?

Krzysztof: Tak, loty i transport zazwyczaj pożerają największą część naszego budżetu, jaki wydamy na całą podróż. Noclegi, wydaje mi się, na chwilę obecną nie są żadnym problemem. Jest tak dużo różnych możliwości i alternatyw, że w każdym miejscu na świecie jesteśmy w stanie znaleźć stosunkowo tani nocleg. Wiadomo, że taniej będzie w Kambodży niż w Oslo, ale i w Oslo byśmy sobie poradzili.

Michał: To przelećmy tak może po kolei, od czego zacząć planowanie zakupu biletów lotniczych, jak to się robi, jak rezerwować, jak szukać tanich biletów? Wiem, że są w Polsce takie strony jak http://fly4fee.pl i http:/skyscanner.pl. Może masz jakieś lepsze sugestie, gdzie warto sprawdzać ceny, gdzie kupować bilety?

Krzysztof: Tutaj się pojawia taki problem, że zależy też, o jaki wyjazd nam chodzi. Czasem mamy zaplanowany wyjazd, gdzie konkretnie musimy jechać w jakieś miejsce. Musimy być, np. 20 stycznia w Londynie, bo nasza siostra wychodzi za mąż. Wtedy szukamy biletów do konkretnego miejsca, wtedy jest troszkę inaczej.

Ja rzadko szukam tak dla siebie takich miejsc, bo ja zazwyczaj nie mam określonego miejsca, w które chcę jechać. Po prostu jest w mojej głowie lista, nawet nie jest zapisana, miejsc, które chciałbym zobaczyć w pierwszej kolejności i po prostu gdzieś od czasu do czasu, przypadkiem natrafię na jakąś promocję albo mając chwilkę wolnego czasu, zaczynam sam szukać. Tak właśnie ostatnio udało mi się znaleźć tani lot. Ponieważ miałem chwilę wolnego czasu, a jak mam wolny czas i nie mam zaplanowanej żadnej podróży, to często spędzam go na stronach Wizz Air, Ryanair i tak dalej, patrząc, czy gdzieś się tam jakiś “chochlik” nie zaplątał. Czy jakaś dobra cena przypadkiem się nie pojawiła.

Udało mi się upolować lot do Stambułu. Także w grudniu lecę do Stambułu przez Budapeszt. Wylatuję z Warszawy, lecę do Budapesztu, później do Stambułu – tam spędzam cztery dni, wracam z powrotem do Budapesztu i wracam do Warszawy. Dwa świetne miasta – Budapeszt i Stambuł. Jeszcze nie miałem okazji ich odwiedzić, już nie długo to się odmieni. Koszt lotów, to są 4 loty, łączny jest 250 złotych, o ile się nie mylę – 270 złotych może. Była to bardzo śmieszna cena jak na Stambuł. Zupełnie tak przypadkiem. Nie myślałem o tym, nie planowałem wycieczki do Stambułu w grudniu, po prostu się trafiło. O tym trzeba myśleć – zazwyczaj jak chcemy gdzieś jechać naprawdę tanio, to powinniśmy poczekać na promocje i po prostu z nich skorzystać.

Michał: Od razu Cię zapytam – skąd w ogóle się dowiadywać, że takie promocje są?

Krzysztof: To jest dobre pytanie. To jest często takie mylące dla ludzi, bo jak tu szukać… Jest tyle linii lotniczych, tyle stron, kiedy tu wchodzić, przecież to zajmuje wieki, żeby sprawdzać te strony. To jest racja, to zajęłoby wieki, ale są strony, są ludzie, którzy się tym zajmują, pasjonaci tanich podróży. Są w Polsce, jest kilka blogów, które się zajmują, tylko i wyłącznie wyszukiwaniem promocji. Wspomnieć tutaj mogę o Fly4free, o którym już powiedziałeś, Mleczne podróże, Loter – to są takie 3 główne strony, które skupiają wokół siebie bardzo dużą liczbę osób w chwili obecnej i na których możemy znaleźć bardzo dużo tych promocji.

Co jeszcze? Do tego na pewno Skyscanner od czasu do czasu, na pewno Flipo.pl – wyszukiwarka, która mogę z czystym sumieniem polecać. Nie mam z tego żadnych korzyści, nie mam podpisanej żadnej umowy, ale polecam ich, ponieważ uważam, że są bardzo rzetelni, robią super pracę i cały system wyszukiwania tych lotów jest bardzo przejrzysty, bardzo łatwy. Myślę, że nawet jeśli ktoś będzie pierwszy raz bookował sobie bilet, to przez tą stronę zrobi to bez większych problemów.

Do tego jeszcze strony zagraniczne, bo tak naprawdę bardzo dużo promocji ma zasięg międzynarodowy i bardzo dużo promocji na inne kontynenty nie zaczyna się w Polsce, tylko wyloty są z innych miast. Co prawda, myślę, że nie ma tych stron aż tak dużo. Kiedyś spędziłem trochę czasu, szukając takich stron. Znalazłem trochę blogów, które w sieci zaczynały istnieć, ale szybko upadały – może zabrakło trochę czasu albo motywacji. Jest bardzo fajna strona, którą mogę polecić - UrlaubsPiraten. To jest strona po niemiecku dla ludzi, którzy zajmują się wyszukiwaniem tych promocji. Oni teraz też zrobili angielską wersję językową. Tak prywatnie jestem ciekaw, czy ta strona nie jest robiona przypadkiem przez Polaków, ponieważ czasem mam takie wrażenie, ale nie jestem tego pewien. Chętnie bym się dowiedział.

Michał: Wszystko do zweryfikowania. Kilka tych adresów powtórzę i w sumie linki do serwisów, które wymieniasz też znajdą się w notatkach pod tym odcinkiem podcastu, to tak dla słuchaczy uwaga…

Krzysztof: To będzie bardzo przydatne, bo tych linków się jeszcze pojawi trochę.

Michał: Jeżeli ktoś z Was chce poznać te linki, to zapraszam od razu pod adres http://jakoszczedzacpieniadze.pl/012.

To jedźmy w takim razie dalej: szukasz w takich serwisach jak Flipo, Loter, UrlaubsPiraten. Jeśli znajdziesz tam jakąś informację, np. że Wizz Air ogłasza promocje i można bardzo tani bilet, np. do Stambułu kupić, to co wtedy robisz? Kupujesz go przez taką stronę czy jakoś inaczej?

Krzysztof: Muszę powiedzieć, że tutaj zazwyczaj też te strony pomagają w tym, one wskazują, w jaki sposób najlepiej to zabookować. Moja rada jest jednak taka i to jest najłatwiejsza rzecz do zapamiętania – jeżeli kupujemy bilety lotnicze, w 95% powinniśmy to robić na stronach linii lotniczych. Jeżeli lot Wizz Airem, to nie przez żadne wyszukiwarki, tylko wchodzimy na stronę Wizzair.com. Każda linia lotnicza ma swoją stronę internetową, przez każdą z tych stron można kupić bilet i wtedy jesteśmy pewni, że płacimy tyle ile linia lotnicza życzy sobie za ten bilet. Nie płacimy nikomu nic dodatkowo, a takich stron w sieci jest wiele, które starają się wykorzystać niewiedzę.

Michał: Czyli tak naprawdę te promocje, które są ogłaszane w takich serwisach, to są de facto promocje linii lotniczych, tak? Czyli w tej samej cenie jesteśmy w stanie ten bilet kupić, powiedzmy?

Krzysztof: Tak, dokładnie. Co jest jeszcze bardzo ważne w tych promocjach, że decyzja musi być często natychmiastowa. Bardzo często promocje wynikają z błędów. Nawet jeżeli nie wynikają z błędów, to i tak przy dzisiejszym postępie, przy Facebooku, przy mediach społecznościowych, przy tych stronach i ilościach ludzi, którzy je śledzą, takie bilety rozchodzą się “na pniu”. Dlatego często jeżeli trafimy na jakąś dobrą cenę, to nie ma czasu żeby się zastanawiać za długo. Po prostu, jeżeli będziemy się zastanawiać, jeżeli zaczniemy dzwonić po znajomych, jeżeli zaczniemy liczyć pieniądze, zastanawiać się, to po prostu te bilety wykupi ktoś inny albo jeśli będzie to błąd, to ten błąd będzie szybko naprawiony i tych biletów już nie będzie.

Zazwyczaj osoby takie troszkę spontaniczne też potrafią podróżować dużo taniej, ponieważ łatwiej przychodzi im ta decyzja, podjęcie decyzji, że po prostu są w stanie zrobić coś bardzo szybko, często nie myśląc o konsekwencjach. Ja też tak czasem mam, po prostu bookuję bilet i mówię – dobrze, będę się martwił o to później – ale wiem, że jeżeli zastanawiałbym się godzinę, dwie dłużej, tego biletu już nie będzie – ta szansa mi przepadnie.

Michał: Dokładnie. To w sumie ma sens przy tym modelu podróżowania. Jeżeli bilety są faktycznie najdroższe, na nich najwięcej możemy zaoszczędzić, potencjalnie, tak? Nic dziwnego w sumie nie robisz. Powiedz mi jeszcze: gdybym chciał polecieć międzykontynentalnie – gdzieś daleko Chiny, Filipiny – wiem, że to jest taki trudny kierunek jeżeli chodzi o ceny - to jakie porady możesz mieć jeżeli chodzi o takie dłuższe kierunki? Jak szukać tanich opcji? Jakie połączenia, jakich linii są według Ciebie optymalne cenowo?

Krzysztof: Nie da się ukryć, że to jest już troszkę wyższa szkoła jazdy. Poszukiwanie połączeń na inne kontynenty dość często wymaga, naprawdę, czasu, który musimy poświecić, żeby ta cena była jak najniższa. Są takie kierunki, które nie są aż tak problematyczne. Powiedziałby, że Chiny nie są aż tak ciężkie – można znaleźć bezpośrednie loty. Indie nie są aż tak ciężkie, Stany, Kanada. Są właśnie takie kierunki jak Indonezja, Filipiny, Singapur – to są niesamowicie ciekawe kraje, ale również niesamowicie ciężko dolecieć tam tanio, jeżeli się nie wie, jak tego biletu szukać. Ja na Filipinach byłem, na przykład, dwa razy. Ani razu nie poleciałem bezpośrednio na Filipiny i ani razu bezpośrednio z Filipin nie wróciłem, ponieważ nie opłacało mi się to zupełnie.

Jak to robić? W jaki sposób tych biletów szukać? Ważne jest to, żebyśmy byli elastyczni. Żebyśmy mieli jakiś przedział dat. Dużo ciężej nam będzie znaleźć tani bilet na Filipiny, jeżeli mówimy – „chcę być na Filipinach pierwszego i muszę wracać piętnastego”. To już jednak dość mocno zawęża nam pole poszukiwań, ale jeżeli powiemy – „mam wakacje i chcę polecić na Filipiny, powiedzmy mam 3 miesiące takiego przedziału czasowego – od lipca do września”, to ta szansa jest już dużo większa, że coś w tym czasie uda nam się znaleźć. Najlepiej wtedy, po prostu, dzień w dzień przeszukiwać te strony, fora internetowe i szukać promocji do Azji. W pierwszej kolejności szukać promocji do tego kontynentu, do którego chcemy się udać. Wiadomo, że przy okazji może się tak trafić, że znajdziemy promocję na Filipiny, wtedy jesteśmy w domu. Jeżeli się tak nie uda, to warto przestudiować mapę, sprawdzić, które kraje są w okolicy i z których krajów można by się łatwo później na te Filipiny dostać – tak szukać. Ja pierwszy raz lecąc na Filipiny, poleciałem najpierw z Paryża do Kuala Lumpur, tam spędziłem trzy dni. Później, już z Kuala Lumpur, mogłem lecieć w miarę tanio na Filipiny. Jeszcze taniej wychodziłoby, jeżeli najpierw poleciałbym na Borneo, a z Borneo dopiero poleciał na Filipiny. Bez problemów mógłbym kupić bilety, zacząć lot na Okęciu i po prostu wysiąść na Filipinach. Na pewno byłoby to lot z przesiadką, ale byłby to lot na jednym bilecie. U mnie były to 4 połączenia – najpierw musiałem dolecieć do Paryża, później do Kuala Lumpur, na Borneo i dopiero do Manili. Było przy tym trochę kombinowania, ale co jest bardzo ważne przy takich połączeniach, to że przy okazji możemy zobaczyć dużo po drodze. Ja miałem okazję zobaczyć Kuala Lumpur, zobaczyć Borneo, wracałem do Londynu, a wylatywałem z Paryża, wracając do Londynu, zahaczyłem jeszcze o Singapur, znowu byłem w Kuala Lumpur. To nie jest stracony czas. To pozwala nam bardzo fajnie ułożyć sobie podróż, po prostu przy okazji zwiedzić więcej.

Michał: Jak Ciebie słucham, to brzmi to jak trzymiesięczna wyprawa.

Krzysztof: Często tak jest, ale niestety nie da się tanio podróżować bez jakichś poświęceń. Jeżeli czasem pomagam czy naszym klientom, czy pomagam moim znajomym, rodzinie, ktoś mnie prosi o jakieś dalsze kierunki, to muszę myśleć o tym, że ja jestem w stanie dużo poświęcić i dla mnie nie ma problemu, mieć siedem przesiadek, spać na lotnisku itd. Nie wszyscy są do tego skłonni. Dlatego trzeba znaleźć balans. To jest taka sprawa dosyć indywidualna, kto ile jest w stanie poświecić, bo tanie podróżowanie to też, w pewnym sensie, poświęcanie czegoś.

Michał: Dojdziemy jeszcze do spania na lotnisku. Powiedz mi taką rzecz: wiem, że są też takie bilety dokoła świata. Czy możesz parę słów o nich powiedzieć, czy to warto, czy nie warto, jak to wygląda?

Krzysztof: Już o tym mówię. Jeszcze tylko chciałem nawiązać do tego wcześniejszego pytania, że musimy pamiętać o tym, że jeżeli lecimy na jakiś kontynent, to prawdopodobnie wewnątrz tego kontynentu będziemy się już mogli poruszać dużo taniej. Europa jest bardzo drogim kontynentem do podróżowania, stosunkowo, zwłaszcza, jeżeli chodzi o połączenia, powiedzmy, pociągi, autobusy i tak dalej. Azja jest niesamowicie tania. Jeżeli uda nam się, w jakikolwiek sposób dostać do Azji, to później już różnymi sposobami możemy się tam przemieszczać.

Możemy się przemieścić tanio, dlatego powiedziałem na początku, że do każdego miejsca na świecie można było dolecieć, przez ostatnie 2 lata na promocji, można było dolecieć bardzo tanio. Miałem też na myśli, że nie zawsze musimy lecieć bezpośrednio do tego miejsca. To jest nawet, bym powiedział, że stosunkowo często zdarza się tak, że jednak musimy sobie zrobić gdzieś jakiś przystanek i dopiero później się dostać. Teraz strasznie popularny Laos, Kambodża, Wietnam. Tak samo. Jeżeli polecimy do Bangkoku, gdzie regularnie pojawiają się promocje do Bangkoku albo do Kuala Lumpur, później możemy się już poruszać miejscowymi środkami transportu. Będzie nas to kosztowało bardzo mało, a powiedzmy, do tego Laosu się dostaniemy. Jeżeli będziemy szukać lotu bezpośrednio do Laosu, to na pewno będą one dużo droższe.

Wracamy do tego biletu dookoła świata. W Polsce nie jest to aż takie popularne, ale trafiłeś z tym pytaniem, bo akurat wczoraj czytałem artykuł na jednym z popularnych, polskich serwisów internetowych – wywiad z dziewczyną, która właśnie z takiego biletu skorzystała, przez pół roku podróżowała, obleciała świat dookoła.

W Europie najlepiej takich biletów szukać z Londynu. Są strony, które się tym zajmują, firmy też tak samo. Najlepiej wpisać w Google „ticket around the world” i na pewno znajdziemy. Jak to działa? Działa to na takiej zasadzie, że wyszukujemy, wybieramy sobie kilka destynacji, z których będą się odbywały kolejne etapy naszej podróży. Powiedzmy, zaczynamy w Londynie, lecimy do Nowego Jorku, z Nowego Jorku lecimy do Los Angeles, z Los Angeles lecimy do Tokio, z Tokio lecimy do Sydney, z Sydney lecimy, powiedzmy, do Pekinu, z Pekinu wracamy do Londynu. Tych kombinacji może być bardzo dużo. Ja podałem taką przykładową, żeby zobrazować, że jest to właśnie taki ruch dookoła kuli ziemskiej.

Ceny są różne i zależą od ilości miejsc, które chcemy odwiedzić. Bo tak naprawdę, możemy się decydować tylko na 3 miejsca lub może to być 6 miejsc – Europa, Stany Zjednoczone, Australia, Azja i Europa. Ceny zaczynają się już od kilkuset funtów, także jeżeli ktoś to sobie dobrze przemyśli i dobrze to sobie zaplanuje, to może się to naprawdę opłacać – zwłaszcza, te tańsze. Kiedyś to analizowałem i wydawało mi się, że właśnie te tańsze opcje tych biletów opłacają się bardziej, niż te droższe. Co w sumie jest trochę nielogiczne, ale takie miałem wrażenie. Myślę, że nie ma za dużo informacji o tym w Polsce, nie za dużo ludzi z tego korzysta. Nie wiem też do końca dlaczego. Może też dlatego, że niezbyt dużo ludzi wyrusza w podróż dookoła świata.

Michał: Jednak ta podróż trochę trwa…

Krzysztof: Tak, jednak trochę trwa i jakieś tam koszty generuje. Zazwyczaj polega to na tym, że ustalamy sobie daty z góry. Czasem one są elastyczne. Jeżeli sobie ustalamy z góry, to po prostu tylko musimy wiedzieć, którego dnia mamy się pojawić, na którym lotnisku i skąd ruszamy dalej. Cała reszta zależy już tylko i wyłącznie od nas.

Michał: Potrafisz tak z pamięci powiedzieć, ile ten bilet, tak mniej więcej kosztuje, w tej tańszej i droższej opcji?

Krzysztof: Tak. Tam się ceny zaczynają, chyba, od 800 funtów i droższe to tak do około 2000 funtów. To po prostu zależy też od okresu, w którym chcemy jechać. Wiadomo, że te bilety będą droższe na wakacje europejskie. Myślę, że warto to sobie dobrze zaplanować, jeżeli ktoś taką podróż planuje. Ja myślę, że osobiście bym z czegoś takiego nie skorzystał. Wolałbym to sobie samemu poskładać, ale jeżeli ktoś jest troszkę bardziej wygodny i po prostu chciałbym mieć, chociażby, ten główny szkielet podróży zaplanowany, to jak najbardziej polecam.

Michał: To jest ciekawa opcja, bo rzeczywiście 800 funtów to jest jakieś 4500 złotych.

Krzysztof: Z pewnością jest to warte przemyślenia. Tym bardziej, że wtedy rzeczywiście możemy powiedzieć, że okrążyliśmy świat dookoła. Taki jest cel tych biletów i kontynenty, które odwiedzamy, zaczynamy z jednej strony Europy. Wyruszamy, powiedzmy, na wschód, a wracamy z zachodu – czyli okrążamy świat.

Michał: Tam jest też chyba taka zasada, że nie można się wracać. Nie można, w ramach tego samego kontynentu, gdzieś w drugą stronę polecieć, tak?

Krzysztof: Tak. Z tego, co się orientuję, tak właśnie jest. Chodzi o to, żeby ten kierunek był zachowany. Czasem można odbijać na północ, południe. Powiedzmy, znajdziemy tak bilety “around the world”, że ze Stanów będziemy mogli lecieć do Ameryki Południowej, z Japonii do Australii – czyli nie będzie to taki ruch wschód-zachód, tylko też północ-południe.

Idea tego jest taka, żeby się jednak poruszać cały czas do przodu. Wyruszyć z Europy i wrócić do Europy, okrążając świat. Ciekawe, strasznie mi chodzi po głowie taka podróż, tylko że ja bym pewnie nie skorzystał z tego biletu, tak myślę, na pewno bym to przeanalizował, ale chodzi mi strasznie po głowie taka podróż. Jeszcze chyba trochę za twardo stąpam po ziemi i teraz mam 2 lata, gdzie najpierw muszę pomyśleć o mojej edukacji, ale to jest taki mój plan C, D czy E. Jeżeli coś się w życiu nie uda, jeżeli gdzieś, w którymś momencie po prostu uznam, że nie czuję się dobrze z tym, co obecnie robię, to po prostu wyjdę na drogę, złapię z Wrocławia stopa do Pragi i dalej się będę martwił.

To, co chciałem powiedzieć, to jest fajna rzecz i zawsze ją podkreślam, że wydaje nam się, że świat jest drogi i że podróże bardzo dużo kosztują. Jest bardzo dużo przykładów ludzi, którzy wyruszali w podróż, mając w kieszeni 100 dolarów czy mając w kieszeń 1000 złotych, czy mając w kieszeni 500 euro. Pomyślcie, ile byście mogli mieć pieniędzy, gdybyście sprzedali wszystkie wartościowe rzeczy. Nie będziecie potrzebować laptopa w podróży, nie będziecie potrzebować tableta. Wystarczy Wam najzwyklejszy telefon komórkowy, nie muszą to być jakieś wymyślne smartfony. To jest jakiś tam mój plan. Jak mówię, nigdy nie chciałbym robić w życiu czegoś, co nie sprawiałoby mi przyjemności. Jeżeli takie coś czuję, to po prostu mam ten plan, że po prostu rzucę wszystko i zacznę podróżować. Zawsze znajdą się na świecie dobrzy ludzie, którzy nam pomogą. Tyle razy się o tym przekonałem i myślę, że jeżeli będziecie podróżować, jeżeli podróżujecie, to tak samo się o tym przekonacie.

Michał: Będziemy też o tym za chwilę mówili, bo przejdziemy do tej części dotyczącej nocowania, niekoniecznie trzeba spać w hotelach. W sumie, może już przejdźmy do tej części. Mamy już bilet i co dalej?

Krzysztof: Mamy bilet, czyli najważniejsze już za nami. To jest ważne. Powinniśmy być już pewnym sensie zadowoleni i po prostu zacząć myśleć – „ok, lecę i co teraz?”. Dalej, zaoszczędziłem na bilecie, to teraz muszę zaoszczędzić na noclegu, bo to są dwie rzeczy, które są najbardziej kosztowne. Tych opcji jest teraz bardzo dużo. Jeszcze jakiś czas temu może było troszkę ciężej. Teraz pojawiło się tyle alternatyw dla taniego nocowania, że po prostu powinniśmy zapomnieć o hotelach.

Ja rzadko kiedy śpię w hotelach. Wiadomo, że czasem fajnie, czasem można trafić na jakąś promocję hotelową. Jeżeli jest to taki zwykły termin, jakieś specjalnej promocji nie możemy znaleźć, dużo trudniej o promocje hoteli, niż o promocję lotów, to warto skierować się trochę w innym kierunku. Takim troszkę bardziej alternatywnym i mniej popularnym. Mam tu na myśli kwatery prywatne, które ostatnio bardzo się rozwijają i w Polsce, i w Europie, oraz couchsurfing, hostele i tak dalej. Tych opcji jest dużo. Myślę, że za chwilę tak troszkę bardziej szczegółowo o tym porozmawiamy.

Michał: Powiem Ci, jak ja to robię. Zazwyczaj mam takie podejście, że lubię spać wygodnie, lubię nocować w hotelach, zresztą przemieszczam się rodziną, wiec Booking.com jest dla mnie takim podstawowym miejscem, w którym szukam, powiedzmy, promocji hotelowych. Czasami gdzieś tam próbuję wyrywać promocje w sieciach hotelowych. Zresztą, ja się nie przemieszczam daleko. Ja tylko po Europie podróżuję. Dla mnie to są takie podstawowe punkty startowe.

Powiedziałeś, że alternatywą są kwatery prywatne, alternatywą jest też couchsurfing. Co to jest ten couchsurfing? Wytłumacz to proszę.

Krzysztof: Już, zaraz do tego nawiążę. Chciałem jeszcze powiedzieć, ze Booking.com jest świetny. Ja Booking bardzo lubię. To jest strona, na której można polegać. To jest strona, myślę, najpopularniejsza na świecie. Ale mogę też z czystym sumieniem powiedzieć, że Booking nie jest wcale najlepszy. Dużo bardziej polecałbym, powiedzmy, Hotels Combined czyli wyszukiwarkę, która łączy wiele wyszukiwarek w jedną. Między innymi Booking.com też tam jest. Jeżeli Booking będzie oferował najlepszą cenę, to i tak ją tam zobaczymy, ale bardzo często zdarza się, że nawet takie mniejsze portale, np. Hotels for you mają w danym terminie na ten hotel dużą lepszą cenę, niż Booking. Dlatego nie warto tych poszukiwań zawężać tylko do Boooking.com.

Michał: Czyli Hotelscomined.com?

Krzysztof: Oni mają już polską wersję językową. Hotelscomined.com, jak sama nazwa wskazuje, taki kombajn hoteli, kombajn tych wyszukiwarek. Tam są i hotele, i hostele, można to uszeregować po cenach. Jest tam bardzo przejrzysty system wyszukiwania – po gwiazdkach, po lokalizacji i tak dalej, i tak dalej. Polecam jak najbardziej, bo ja ostatnio też z tego sporo korzystam.

Michał: Hotele – hotelami, przejdźmy do tego couchsurfigu.

Krzysztof: Jest to idea, która się narodziła już jakiś czas temu. W Polsce, wydaje mi się, z roku na rok jest coraz bardziej popularna. W chwili obecnej Polska jest chyba jednym z największych krajów, które skupia tą społeczność couchsurferów. Couchsurfing to nie tylko noclegi, ale też taki sposób życia.

Na czym to polega? Polega to na tym, że rejestrujemy się na serwisie Couchsurfing.org. Rejestrując się tam, tworzymy swój profil. Tworząc ten swój profil, wyrażamy zgodę, wyrażamy taką chęć, że jesteśmy w stanie kogoś ugościć – albo u siebie albo u kogoś innego. Nie zawsze mamy też do tego warunki. Nie powinno nas to hamować. Ja często też nie miałem warunków, żeby gościć osoby z couchsurfingu. Nie chodzi tylko o goszczenie. Chodzi też o to, że czasem napisze do nas ktoś z innego kraju z pytaniem, czy jesteśmy w stanie go ugościć, a my powiemy – „wiesz co, nie mam w tej chwili takiej możliwości. Moje warunki nie pozwalają na to, żebyś mógł u mnie spać, ale z miłą chęcią się z Tobą spotkam. Z miłą chęcią pokażę Ci miasto, z miłą chęcią zabiorę Cię do tanich knajp, z miłą chęcią pójdę z Tobą wieczorem na imprezę.” To jest bardzo ważne.

Podkreślam to, że naprawdę sporo osób, co jest dużym błędem, traktuje couchsurfing jako sposób na tanie noclegi, na darmowe noclegi. Nigdy w życiu nie powinniśmy tego tak traktować. Nawet jeżeli to tak traktujemy, to nigdy nie powinniśmy się do tego przyznawać – zwłaszcza przed osobami, do których jedziemy. Couchsurfing, ten nocleg, to tak troszkę niby wychodzi z tej idei całej, ale on jest tak troszkę z boku. Wiadomo, że my mówiąc o tanich podróżach, myślimy o tym i wiemy, że jest to jakiś sposób na zaoszczędzenie, ale musimy pamiętać, że nie o to w tym wszystkim chodzi.

Chodzi o to, żebyśmy pojechali do osoby, która jest z tego miejsca, do którego jedziemy, która jest takim “lokalsem”, jak to się mówi w tym żargonie podróżniczym. On wie, gdzie nas zabrać, wie, co chcemy zobaczyć. On pokaże nam miejsca, których nie znajdziemy w przewodnikach, opowie nam o mieście, o kulturze.

Jeżeli jednak będziecie korzystali z couchsurfingu, albo jeżeli korzystacie, zachęcam Was bardzo, żebyście też dali coś od siebie zawsze. Żeby jadąc do kogoś pamiętać, żeby zabrać jakiś upominek z Polski. Żeby może zabrać ze sobą trochę polskiego jedzenia, które możemy przygotować na kolację dla naszego gospodarza. Żeby się odwdzięczyć, po prostu. To powinno działać w dwie strony. Jeżeli ja korzystałem z couchsurfingu, to tak właśnie robiliśmy.

Michał: Super! A co jest takim typowym upominek z Polski?

Krzysztof: Myślę, że tutaj odpowiedź jest dosyć jasna – alkohol się sprawdza. Alkohol się naprawdę bardzo sprawdza. Muszę to przyznać, pozwala przełamać lody. Nie ukrywam, że zawsze dobrze tą buteleczkę, czy dwie, ze sobą mieć. Robimy wtedy dobre wrażenie, ale warto się zapytać, bo często osoby, do których jedziemy kolekcjonują coś. Większość couchsurferów kolekcjonuje różne rzeczy, ponieważ mają dostęp do ludzi z całego świata i mogą mieć tych okazów dużo więcej. Powiedzmy, ktoś kolekcjonuje kieliszki, ktoś kolekcjonuje kubki, ktoś kolekcjonuje znaczki pocztowe, monety i tak dalej. Warto zapytać w korespondencji na początku, czy ta osoba by czegoś takiego nie potrzebowała, a jeżeli potrzebuje, to wtedy jej to zawieść.

Można kupić koszulkę ze swojego miasta czy można kupić koszulkę, która kojarzyłaby się z Polską. Można zawieźć flagę. Nie zawsze musi to być tylko i wyłącznie alkohol. Tym bardziej, że musimy pamiętać, że nie w każdej części świata prezent w postaci butelki wódki, czy butelki jakiegoś alkoholu, będzie dobrze postrzegany. Powiedzmy, kraje muzułmańskie, tam taki prezent byłby nietrafiony, także trzeba to przemyśleć.

Michał: Zdecydowanie, ale wystarczająco dużo wskazówek podałeś…

Krzysztof: Słodycze też są zawsze świetne. W ogóle, mogę powiedzieć, że zawsze warto mieć ze sobą takie rzeczy. Nawet jeżeli jedziemy do pięciogwiazdkowego hotelu, nawet jeżeli jedziemy na wyjazd biznesowy, zawsze warto jest mieć coś ze sobą. Ja zawsze mam coś ze sobą. Nawet nie jesteśmy sobie w stanie wyobrazić, w jakich śmiesznych sytuacjach może nam to się przydać.

My ostatnio byliśmy w Gruzji, jakiś czas temu, z moim kolegą, z którym prowadzę taniezwiedzanie.com. Pojechaliśmy sobie na taki budżetowy wyjazd do Gruzji, korzystając z tych dobrych cen Wizz Air. Zabraliśmy ze sobą sporo słodyczy, bo spodziewaliśmy, że tam się nam przydadzą. Krówki są świetne, bo to jest takie dosyć polskie, zawsze jakieś czekolady, cukierki. Wydać można na to 20-30 złotych, a zyskać możemy dużo więcej. Nie mogliśmy stargować ceny noclegów. W pewnym momencie sytuacja była patowa – gospodarz nie chciał zejść z ceny, a my nie chcieliśmy tej naszej ceny maksymalnej podwyższyć. Po prostu policzyliśmy, ile jesteśmy w stanie maksymalnie dać i więcej dać nie chcieliśmy. W pewnym momencie był taki impas w negocjacjach i w tym momencie mój kolega pobiegł do pokoju, wyjął tą taką wielką paczkę krówek, tą taką największą, która przywieźliśmy, zszedł do tego gościa i takim łamanym rosyjskim, bo tak się z nim dogadywaliśmy, powiedzieliśmy, że płacimy Ci tyle, a jeszcze dla Twoich dzieci - wiedzieliśmy, że on ma dwie córeczki - dorzucamy Ci wielką paczkę cukierków z Polski. On już wtedy nie mógł powiedzieć “nie”. On się tylko zaczął śmiać. Rękę sobie podaliśmy, że „OK, deal”. Wiele mógłbym przytoczyć historii, kiedy nam się to przydało.

Powiem taką historię, bo to jest ważne i myślę, że zrozumiecie, o co mi chodzi. Będąc w Gruzji, szukając transportu na lotnisko powrotnego, to długa historia, trafiliśmy na Gruzina, który, jak się okazało, był kiedyś w Szczecinie, czyli naszym rodzinnym mieście. Jak on się dowiedział, że jesteśmy ze Szczecina, to był tak niesamowicie podekscytowany, że zamknął swojego busa, którym miał jechać do Tbilisi, do stolicy, zawołał jakiegoś kolegę, wsadzili nas do białego mercedesa i on mówi „jedziemy do mnie do domu, ja Wam pokaże zdjęcia ze Szczecina, ja Wam pokażę mój dom, przedstawię moją rodzinę”.

Mogło to być trochę nieodpowiedzialne, ale mi się wydaje, że w podróży wyczuwa się, bardzo często, taką życzliwość ludzką. Myślę, że po tylu podróżach, ile odbyłem, jestem w stanie też wyczuć, gdy coś idzie w złym kierunku albo gdy coś mi tutaj nie pasuje, wtedy jakoś się odciąć od tego. Ta sytuacja wydawała się jak najbardziej w porządku. Wsiedliśmy. Ten kierowca zaczął wykonywać masę telefonów, cały czas dzwonił do żony chyba. W momencie, w którym przyjechaliśmy do niego do domu, był tam zastawiony stół, on nas oprowadzał po ogrodzie, pokazywał nam zdjęcia i tak dalej. W dalszym ciągu siedziało mi coś w głowie, że może nie do końca to jest takie szczere, że może jest jakiś cel w tym i może będzie chciał od nas pieniądze, może coś - nie wiedziałem. Takich sytuacji może być dużo. W tym momencie, kiedy on nas poczęstował tym jedzeniem, to my zaczęliśmy mu te słodycze wyciągać, to był nasz ostatni dzień. Ja do Maćka, mojego kolegi, tak szybko po polsku mówię „dobra dajemy mu te słodycze i tak ich nie potrzebujemy, będziemy wtedy bezpieczni”. To jest coś takiego, że on nas zaprosił, dał coś od siebie, ale my też daliśmy mu coś od siebie. Tam dzieci biegały po tym podwórku, także daliśmy mu te czekolady. W tym momencie poczułem, że jestem bezpieczny, że nic już złego nie może mi się stać, bo jeżeli taka osoba miałaby, w jakimś sensie, złe intencje, to po takim czymś, myślę, byłoby jej dużo trudniej oszukać nas, naciągnąć na coś. Wtedy się już tworzy taka więź i życzliwość. Wtedy po prostu te bariery się przełamują. Dlatego zawsze, zawsze warto mieć coś ze sobą – breloczki, słodycze, cukierki, lizaki, obojętnie, ale jak najbardziej to polecam.

Michał: Zasada wzajemności - pewnie, że to podstawa. Wiesz co, Krzysztof, ja może bym to zrobił tak – przerwalibyśmy na razie, zrobili z tego część pierwszą. Przerwalibyśmy to nagranie i wrócilibyśmy w drugiej części podcastu. Zanim się rozłączymy, to może byśmy odpowiedzieli na pytanie słuchacza. Ja je zaraz puszczę, dobrze?

Krzysztof: Dobrze, dobrze.

Adi (Czytelnik bloga): „Część, Michał! Mówi Adi, pozdrowienia z Gdyni dla Ciebie i Twojego Gościa. Mam taki temat – razem z moimi trzema kumplami z okazji naszych 40-tych urodzin chcielibyśmy wyjechać na jakąś egzotyczną wycieczkę. W jakieś miejsce z wodą, gdzie moglibyśmy ponurkować, poskakać ze skał i tego typu rzeczy. Nie chodzi nam o to, żeby się wylegiwać na plaży, absolutnie. Fajnie by było zwiedzić jakieś miejsca, gdzie można by było porobić ciekawe zdjęcia. Zjeść coś fajnego, jakąś egzotyczną kuchnię. Mieć kupę wrażeń. Budżet, jaki planujemy przeznaczyć, jest to około 4000 złotych na osobę. Pobyt może z tydzień. Jesteście w stanie nam coś podpowiedzieć? Z góry dzięki. Cześć!”

Michał: Adi, dzięki wielkie za to pytanie. Myślę, że Krzysiek zaproponuje Ci jakieś ciekawe rozwiązanie. Dawaj, Krzysztof.

Krzysztof: Przede wszystkim, chciałem pogratulować pomysłu. Myślę, że jest to świetny sposób na spędzenie 40-tych urodzin, jeszcze w gronie przyjaciół. Myślę, że mógłbym podać kilka kierunków, które byłoby możliwe do zrealizowania takiej podróży.

Chciałbym być konkretny, bo myślę, że takie odpowiedzi są najbardziej wartościowe. Podałbym Ci Tajlandię albo Indonezję. Do wyboru jeden z tych dwóch kierunków. Jesteśmy tam w stanie spokojnie dolecieć za około, nawet bez jakichś szalonych promocji, 2000 złotych. Niekoniecznie musi to być najbardziej popularny Phuket. Może to być jakaś mniejsza wysepka. Może troszkę na uboczu, taka bardziej dziewicza i egzotyczna. Wszystko, co wymieniłeś, będziesz mógł tam zrobić. Będziecie mogli przejechać się na słoniu, spróbujecie tajskiej kuchni. Tajowie, zwłaszcza w tych miejscach nie bardzo turystycznych, są niesamowicie otwarci i przyjaźni.

Ja jeszcze bardziej lubię Indonezję. Jeszcze lepiej się czułem w Indonezji, dlatego mógłbym Ci też polecić tamte wyspy – Bali, Lombok. Bali jest uważana przez Polaków za taki synonim luksusu. Pamiętam, jak byłem jeszcze młodszy, to zawsze mi się marzyło to Bali. Widziałem te domki na wodzie, te białe plaże. Myślałem, że jak kiedyś będę miał dużo kasy, to tam pojadę. Okazało się, że wcale nie musiałem mieć tak dużo kasy. Pojechałem na Bali, byłem tam w wakacje 2012 roku, podczas tej większej podróży po Azji. Tak naprawdę, można tak samo wyszukać, można tanio dolecieć do Bali.

To, co ja mogę Ci zaproponować, to najlepiej skontaktuj się ze mną przez e-maila, przez stronę taniezwiedzanie.com. Obiecuję pomóc Ci w organizacji tego wyjazdu, bez żadnych zysków dla mnie. Pomogę Ci. Myślę, że razem zorganizujemy jakiś fajny wyjazd, znajdziemy jakiś fajny kierunek. Tak, jak powiedziałem, taki pierwszy mój wybór to byłby Tajlandia albo Indonezja.

Michał: Za cztery tysiące na osobę.

Krzysztof: Jak się nie zmieścimy w 4000 złotych, to ja jeszcze dopłacę. Postaramy się tak zrobić, żebyśmy się zmieścili. Ja tak zrobię, żebyśmy się zmieścili.

Michał: Adi, widzisz, wystarczyło zadzwonić… To jest też informacja dla Was wszystkich. Ja Was zawsze proszę o to, żebyście nagrywali swoje pytania. Zawsze zapowiadam też, jaki będzie kolejny odcinek podcastu, jaki będzie jego temat. Może się zdarzyć tak, że taką fajną, że tak powiem, nagrodę za nic osoba otrzyma. Adi, Krzysztof zagwarantował, że zaplanuje Ci tą podróż.

Krzysztof: Tak, jako prezent urodzinowy.

Michał: Dzięki, Krzysztof. Myślę, że Adi będzie zadowolony. Zróbmy tak, Krzysztof, nagraliśmy już około godziny naszej rozmowy. Na dzisiaj bym skończył, a powrócimy w kolejnym odcinku podcastu.

Krzysztof: Pewnie, pewnie. Myślę, że to też będzie wygodniejsze dla słuchaczy. Jak sami widzicie, tych informacji jest dużo. Chcemy Wam przekazać jak najwięcej, a nie da się takiego zrobić w godzinę.

Michał: Zdecydowanie tak. W tym kolejnym odcinku dokończylibyśmy temat noclegów, bo nie skończyliśmy go jeszcze, opowiedzielibyśmy również o tym, jak już planować pobyt na miejscu, kiedy mamy już i przelot, i nocleg zapewniony, OK?

Krzysztof: Dokładnie! Pewnie!

Michał: Dobra, Krzysztof, to dzięki Ci bardzo za tą pierwszą część rozmowy.

Krzysztof: Ja również dziękuję serdecznie.

Michał: Trzymaj się i do usłyszenia wkrótce.

Krzysztof: Do usłyszenia!

Michał: Mam nadzieję, że Wam się nasza rozmowa podobała. Widać, że Krzysztof dysponuje olbrzymim, praktycznym doświadczeniem i chętnie się nim z nami podzielił. Jak słyszeliście, zadawałem dosyć dużo pytań Krzysztofowi.

Teraz mam do Was pytanie – jak Wy obniżacie koszty swoich wyjazdów, w jaki sposób planujecie podróże, jak polujecie na okazje, jakimi pomysłami możecie się podzielić z innymi czytelnikami bloga? Aby udzielić odpowiedzi i skomentować ten odcinek podcastu, to wejdź, proszę, na mój blog pod adres jakoszczedzacpieniadze.pl/012. Znajdziesz tam notatki dotyczącego tego odcinka oraz listę wszystkich linków, które wymieniliśmy wspólnie z moim gościem.

Na koniec mam jeszcze jedno ogłoszenie. W najbliższy weekend, 26-27 października, sobota-niedziela, ja będę uczestniczył w kongresie Mieszkanicznika, takiej konferencji, która odbywa się Łodzi. To jest konferencja dla osób, które interesują się, bądź zajmują się, wynajmem mieszkań. Drugiego dnia tej konferencji, w niedzielę, będę miał swoją prezentację, podczas której opowiem o flipie – czyli transakcji kupna i sprzedaży mieszkania. Będę o tym opowiadał w szczegółach, jak przeszedłem przez cały proces, ile mnie to kosztowało nerwów i pieniędzy, a także jakie wnioski z tego wyciągnąłem, w końcu jaki wynik finansowy osiągnąłem. To jest ta historia, którą opisywałem na blogu, ale tam, na miejscu, będziecie mogli mi zadać praktycznie dowolne pytania dotyczące tego tematu. Ja bardzo chętnie na nie wszystkie odpowiem, w miarę możliwości. Serdecznie zapraszam.

Cóż, zachęcam Was także do zadawania pytań związanych z tematyką taniego podróżowania po świecie. Jeśli macie jakiekolwiek pytania do Krzysztofa, to koniecznie je nagrajcie. Można to uczynić poprzez stronę o adresie http://jakoszczedzacpieniadze.pl/nagraj. Nawet jeżeli macie pytania dotyczące innego tematu, to śmiało również nagrywajcie. Przy okazji, chciałbym dodać, że takie nagranie, to jest świetny sposób na promocję własnego bloga. Ja zlinkuję do niego w taki sam sposób, w jaki uczyniłem to w poprzednich odcinkach podcastu. Proszę, pamiętaj o tym, by na początku każdego pytania przedstawić się swoim imieniem oraz podać adres swojej strony.

Na dzisiaj to już tyle. To już koniec tego odcinku podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Oczywiście, tradycyjnie, bardzo Cię proszę, jeżeli jeszcze tego nie uczyniłeś, o zostawienie Twojej oceny w serwisie iTunes. Te Wasze oceny bardzo pomagają mi w utrzymaniu widoczności tego podcastu wysoko w rankingach, dzięki czemu te osoby, które jeszcze go nie słyszały, mogą do niego dużo łatwiej dotrzeć.

Jeśli tylko czujesz, że ten podcast dostarczył Ci wartościowych informacji, które pomogą Ci realizować Twoje marzenia, a myślę, że tak może być w przypadku właśnie tego odcinka, to proszę, podziel się nim ze swoimi znajomymi. Powiedz im po prostu, by weszli na mojego bloga.

Dziękuję Ci za wspólnie spędzony czas. Jeszcze raz zapraszam Cię do wysłuchania kolejnego docinka. Mam nadzieję, że kolejne wakacje będą dla Ciebie znacznie tańsze i dużo bardziej atrakcyjne dzięki Krzysztofowi. Trzymam za to kciuki i życzę Ci skutecznego przenoszenia Twoich celów finansowych na wyższy poziom. Trzymaj się. Do usłyszenia!

WNOP 013: Tanie zwiedzanie świata z Krzysztofem Szymańskim - część 2

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/013

To jest podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy” - odcinek trzynasty.

Cześć, dzień dobry. Witam Cię w trzynastym odcinku podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne i sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności, a czasami nawet inwestowania. Opowiadam, jak rozsądnie wydawać pieniądze i jak odważnie realizować swoje pasje i marzenia. Jeśli tylko szukasz odrobiny stabilizacji finansowej i emocjonalnej w swoim życiu, to ten podcast jest dla Ciebie.

Witam ponownie. Dzisiejszy odcinek podcastu będzie poświęcony ponownie taniemu podróżowaniu po świecie. Znów będę gościł Krzysztofa Szymańskiego, autora strony http://taniezwiedzanie.com, który, jak już mówiłem w poprzednim odcinku, odwiedził już kilkadziesiąt, bo ponad 30 krajów, i który oprócz pisania o tanim podróżowaniu świadczy również usługi planowania takich tanich podróży.

W poprzednim odcinku rozmawialiśmy o tym, jak szukać tanich biletów lotniczych, jak szukać hoteli, mówiliśmy też o tym, co to jest couchsurfing. Dzisiaj porozmawiamy o kwaterach prywatnych, o ciekawej alternatywie noclegu jaką jest spanie na lotniskach i o tym, o co trzeba się zatroszczyć po przyjeździe do nowego miasta czy miejsca. Na koniec odpowiemy na pytanie Czytelnika - Piotra z Gdyni.

Jeszcze zanim przejdę dalej, to chcę Wam opowiedzieć o kilku fajnych wydarzeniach z ostatnich tygodni. W ubiegły weekend, czyli ponad tydzień temu, miałem okazję uczestniczyć w Kongresie Mieszkaniczników w Łodzi – jest to spotkanie osób, które interesują się wynajmem mieszkań bądź lokali użytkowych, ale głównie mieszkań. Miałem tam również szansę spotkać się z Czytelnikami bloga. Tym z Was, z którymi się widziałem, bardzo dziękuję za spotkanie. Chciałem także podziękować tym osobom, które wzięły udział w mojej prezentacji dotyczącej kupna i sprzedaży mieszkania w celu zarobku (opowiadałem o tzw. flipie – transakcji, którą opisałem na blogu). Jeśli uważnie czytasz mojego bloga, to znasz dokładnie tą historię, ale nie o tym chciałem powiedzieć…

Sporą część mojej prezentacji zabrała, taka dość osobista opowieść o tym, dlaczego robię to, co robię, i dlaczego sprawia mi to taką, dużą frajdę. Chciałem opowiedzieć tylko o 2 slajdach, które pokazywałem podczas tej prezentacji. Pierwszy zawierał zdjęcie Stadionu Narodowego w Warszawie z taką informacją, że mój blog odwiedzany jest co miesiąc przez tyle osób, ile mieści się na Stadionie Narodowym. W momencie, w którym to mówiłem, miałem takie marzenie, żeby tak było. Okazało się, że grubo się pomyliłem. Stadion ma 58 500 miejsc dla widzów, a na moim blogu w październiku było Was ponad 73 000! Ponad 73 000 unikalnych użytkowników odwiedziło mój blog! To jest rekordowa liczba, a ja się pioruńsko cieszę z tego, że tak chętnie do mnie zaglądacie.

Drugi slajd, o którym chciałem Wam powiedzieć, to jednocześnie ostatni slajd z mojej prezentacji. Było na nim tylko jedno zdanie – „dobro powraca”. Celowo zrobiłem tą ciszę. Jeżeli w to nie wierzysz, że dobro powraca, to proszę Cię, żebyś przeczytał historię Pawła. Pawła, który przebiegł dla mnie maraton, mogę tak powiedzieć. Link do tego artykułu znajdziesz w notatkach do tego odcinku podcastu. Paweł to jest, po prostu, taki sam Słuchacz podcastu ja Ty. Zrobił dla mnie coś spektakularnego. Dzięki Ci, Pawle, jeszcze raz za to, co zrobiłeś!

Dziękuję również Tobie za to, że słuchasz tego odcinka podcastu. Nagrywając go, zastanawiam się, co robisz w tej chwili. Nie wiem, czy biegasz, czy jedziesz samochodem, czy autobusem, a może jesteś w domu i umilasz sobie swoje prace domowe. Daj mi znać, gdzie zastałem Cię z tym podcastem. Jeśli chcesz, to napisz do mnie krótkiego e-maila na adres michal@szafranscy.pl. Miło mi będzie go przeczytać.

Jeszcze zanim zacznę, to ostatnia, dobra nowina. Starałem się o udział w Blog Forum Gdańsk - to jest taka konferencja dla blogerów. Co roku zapraszanych jest około 200 osób. W tym roku 200 osób zostało zakwalifikowanych do udziału w Blog Forum Gdańsk, a zgłoszeń było ponad 500. Tak więc impreza ta cieszy się naprawdę sporym wzięciem wśród blogerów. Mi zależało na tym, żeby tam być, bo - tak naprawdę - chcę poznać inne, blogujące osoby osobiście. To jest jednak zupełnie inne doświadczenie niż czytanie, zobaczyć każdego z osobna w “realu”, usłyszeć czyjś głos, wymienić się informacjami, doświadczeniami.

To, że udało mi się dostać na Blog Forum Gdańsk, to jedno. Druga, ciekawsza informacja jest taka, że organizatorzy nominowali mnie do nagrody, która nazywa się „Społecznie Odpowiedzialny Bloger”. Wow, szczerze mówiąc, nie wiem, jakie mam szansę, żeby taką nagrodę zdobyć, ale cieszę się, że w ogóle zostałem dostrzeżony i nominowany. I tutaj uprzedzając Twoje ewentualne pytanie - niestety nie możesz nic absolutnie zrobić, żeby wpłynąć na wynik tego głosowania. Głosy mają prawo oddawać tylko inni blogerzy, którzy biorą udział w Blog Forum Gdańsk. Jeżeli chcesz coś dla mnie zrobić, mimo wszystko, to po prostu potrzymaj kciuki. Może się uda, zobaczymy.

Nie przedłużam już. Dzisiejszy materiał jest bardzo długi, to jest ponad godzina i piętnaście minut nagrania naszej rozmowy z Krzysztofem. Później jeszcze odpowiadamy na pytanie Piotra. Podcast pewnie będzie miał około półtorej godziny. Zapraszam Cię serdecznie do jego wysłuchania i życzę dobrej zabawy.

Michał Szafrański: Cześć, Krzysztof! Witam Cię ponownie w moim podcaście.

Krzysztof Szymański: Cześć, cześć!

Michał Szafrański: Dla tych słuchaczy, którzy nie słuchali jeszcze poprzedniej części, to przypomnę, że Ty jesteś osobą, która prowadzi serwis taniezwiedzanie.com. Podróżujesz intensywnie po świecie, odwiedziłeś już ponad trzydzieści krajów.

Wszystkich tych, którzy nie słuchali jeszcze poprzedniej części, bardzo gorąco zachęcam do jej przesłuchania, ponieważ dzisiaj będziemy kontynuować naszą rozmowę. Mówiliśmy poprzednio o tym, jak zorganizować sobie tanio bilet, przelecieć tam, gdzie chcemy odpoczywać, albo w to miejsce, które chcemy zwiedzać. Zaczęliśmy również rozmowę na temat noclegów. Powiedzieliśmy sobie o hotelach, o opcji, która się nazywa couchsurfing. Zatem Krzysztof, jakie mamy jeszcze opcje, jeżeli chodzi o tanie nocowanie?

Krzysztof Szymański: Tych opcji jest sporo. Także zachęcam Was serdecznie, żebyście przesłuchali naszą wcześniejszą rozmowę, nasz ostatni podcast, ponieważ to była taka baza, taki początek i punkt wyjściowy.

Jeżeli ktoś jest zainteresowany tylko i wyłącznie noclegami, to już odpowiadam. Dla nas noclegi to zazwyczaj są hotele i hostele. To jest taki standard i myślę, że 95% podróżujących Polaków mieszka albo w hotelach, albo w hostelach. Zazwyczaj jednak większość w hotelach. To „zazwyczaj” niekoniecznie jest najtańszą opcją.

Ostatnio bardzo intensywnie zacząłem korzystać z dwóch portali, które funkcjonują w sieci – jeden to http://wimdu.pl (jest też wimdu.com, ale oni mają polską wersję językową), a drugi - http://airbnb.com. Jeśli wejdziecie na strony główne tych portali, to zobaczycie, że wyglądają bardzo podobnie. Możliwe, że jest to jeden właściciel. W sumie, nawet bym się nie zdziwił. Są to portale, które umożliwiają nam znalezienie bardzo taniego noclegu. Wystawia się tam kwatery prywatne. Wielu osobom kwatery prywatne kojarzą się często z pokojami w domu jakiejś starszej pani, która gości u siebie turystów. Nie każdemu z nas to może pasować, co w zupełności rozumiem. Ale to nie do końca tak jest. Na tych portalach mamy bardzo często możliwość wynajęcia dla siebie całego mieszkania.

Wyobraźmy sobie sytuację, że mamy własne mieszkanie w Londynie, ale wyruszamy na półroczną podróż po Azji albo zostaliśmy wysłani przez naszą firmę na roczny staż do Hong Kongu. Co mamy wtedy zrobić z tym londyńskim mieszkaniem? Szkoda, żeby stało puste przez cały ten czas. Część osób decyduje się wynająć mieszkanie na ten okres. Jego cena jest zazwyczaj niższa niż cena pokoju w hotelu. W ten sposób możemy trafić na bardzo fajne mieszkania.

W te wakacje byłem na Lazurowym Wybrzeżu i mieszkałem w Nicei. Hotele tam są niesamowicie drogie, a ja nie wyobrażałem sobie, żeby płacić proponowaną przez nie stawkę. Głowiłem się zatem, jak to zrobić, żeby ten wyjazd zorganizować tanio. Szukałem, szukałem, no i trafiłem na takie mieszkanko. Historia bardzo podobna do tej, którą opowiedziałem. Młody Francuz miał mieszkanie w Nicei, ale pracował i mieszkał w Paryżu. Jego znajomi przyszli, dali nam klucz, a na koniec mieliśmy tylko wrzucić klucz do skrzynki pocztowej. Całe mieszkanie mieliśmy wyłącznie dla siebie – dwa pokoje, kuchnię i łazienkę, dodatkowo internet, telewizor, balkon. Dodatkowo mogliśmy więc zaoszczędzić na tym, że gotowaliśmy sobie sami i nie musieliśmy wydawać na jedzenie na mieście. Naprawdę wszystkim bardzo polecam. Jeżeli miałbym jeszcze raz jechać do Nicei, to w pierwszej kolejności sprawdziłbym to miejsce. Można w ten sposób wynająć apartamenty, mieszkania albo sam pokój.

Zauważyłem także ostatnio, że na airbnb.com zaczynają pojawiać się oferty hosteli. Jak najbardziej jest to opcja warta rozważenia. Nie wyobrażam sobie teraz żeby szukając noclegu w jakimś miejscu, nie sprawdzić tych stron, nawet dla czystego sumienia.

Michał Szafrański: Ile zapłaciłeś w Nicei za to mieszkanie?

Krzysztof Szymański: W Nicei takie bardzo średnie hotele zaczynają się od 30 euro za osobę za noc. My za to mieszkanie płaciliśmy około 75 euro za dobę, ale za 4 osoby. Łatwo można sobie policzyć, że oszczędziliśmy. Cały czas to porównujemy do bardzo średniego hotelu, a nie do jakiegoś super. Zaoszczędziliśmy ponad 10 euro na osobę za dobę – za 4 osoby 40 euro, około 160 złotych. Biorąc pod uwagę to, że byliśmy tam 9 dni, daje to całkiem konkretną sumę. Jeżeli miałbym jeszcze raz wybierać, to na pewno wolałbym mieszkać w takim mieszkaniu niż w średniej klasy hotelu. A plusów było dużo więcej. Mieliśmy pralkę, więc i małe pranko też mogliśmy sobie bez problemu zrobić. Mieliśmy kuchnie, więc niecodziennie musieliśmy wydać pieniądze na to, żeby wszystkie posiłki – śniadania, obiady, kolacje – jeść na mieście.

Michał Szafrański: Dokładnie. Ja też w tym roku byłem w wakacje w Nicei. My spaliśmy z kolei w hotelu, ale promocyjnie. Zarezerwowaliśmy sobie pokój w ramach czerwcowej promocji. Pokój był jeden dla 4 osób, więc było dosyć gęsto. Płaciliśmy ponad 100 euro za dobę. To był jeden z tańszych hoteli w tym czasie i jakościowo OK, ale jednak nieco oddalony od centrum.

Krzysztof Szymański: W ogóle bardzo polecam Niceę. To super miejsce na wakacje, czego zupełnie się nie spodziewałem. Wcale nie aż tak drogie, jakby się mogło wydawać, jeżeli się zna możliwości noclegowe, o których wspominałem wcześniej. Jeśli uda się Wam znaleźć jakieś fajne mieszkanko na airbnb.com, to będziecie się tam w stanie dosyć tanio utrzymać. A widoki, okolice, w ogóle całe Lazurowe Wybrzeże to coś wspaniałego.

Michał Szafrański: Zdecydowanie, ja też przyłączam się do tej opinii. Mi się Nicea (jak i całe Lazurowe Wybrzeże) podoba z tego powodu, że to jest takie multikulturowe miejsce, można powiedzieć. Bardzo mało tej Francji tu widać, ale jest jej wystarczająco dużo, żeby ją poznać.

Krzysztof Szymański: Nie ma tu aż tak wielu Polaków, więc nie ma się takiego odczucia, jak będąc w Turcji czy Bułgarii.

Jeżeli ktoś chciałby się dowiedzieć, jak dolecieć tanio do Nicei, to myślę, że albo z Polski Ryanair’em do Marsylii, a później pociągiem lub autobusem, albo z Berlina easyJet’em bezpośrednio do Nicei. Można upolować naprawdę fajne ceny np. w dwie strony za 500 złotych. To nie są jakieś bardzo duże pieniądze, patrząc na to, jak fajny czas możemy tam spędzić.

Michał Szafrański: Dokładnie. A do Berlina, do easyJet’u to chyba najlepiej dostać się Polskim Busem?

Krzysztof Szymański: Tak, to jest teraz super opcja. Na początku Polski Bus jeździł tylko do centrum Berlina, teraz ma także przystanek na lotnisku Schönefeld, z którego startują wszystkie loty easyJet’u. Co prawda my już zamknęliśmy temat lotów, ale jest to bardzo istotna informacja dla osób z Polski, które szukają tańszych lotów, żeby w tych poszukiwaniach wziąć pod uwagę właśnie Berlin. Siatka połączeń lotniczych z Berlina, zwłaszcza easyJet, jest bardzo rozbudowana. Często może się okazać, że dużo taniej wyniesie nas dojazd Polskim Busem i wylot z Berlina, niż korzystanie z LOTu czy narodowych linii lotniczych kraju, do którego chcemy lecieć z warszawskiego Okęcia czy innego polskiego miasta.

Michał Szafrański: No właśnie, “tips and tricks”, jeżeli chodzi o podróżowanie.

Krzysztof Szymański: Tak! Nie cały czas pamiętam, żeby się kontrolować…

Michał Szafrański: Nie, śmiało, śmiało! Formuła jest luźna, jeżeli coś Ci się przypomina, to śmiało wtrącaj, to na pewno się przyda Słuchaczom.

Dobra, czyli tak – kwater prywatnych szukamy na wimdu.com i airbnb.com. Ja od siebie jeszcze dodam, że airbnb jest też popularny w Polsce. Można znaleźć tu wiele miejscówek w polskich miastach, bo całkiem sporo mieszkań jest już wstawionych do tego serwisu, więc u nas taki wynajem krótkoterminowy też jest jak najbardziej możliwy. Nie wiem, czy spałeś gdzieś w Polsce w ramach airbnb?

Krzysztof Szymański: Tak, korzystałem. Wydaje mi się tylko, że nie z airbnb, ale wimdu.

Super jest to, że widać, jak portale te się rozwijają i zaczynają dbać o swoich klientów. Na przykład, jeśli rezerwujemy nocleg przez wimdu, to dostajemy prośbę o napisanie opinii. Są to tylko dwa zdania. Piszemy po prostu, czy wszystko było OK, czy mieszkanie było takie, jak w opisie czy nie. Zazwyczaj wszystko jest OK. W moim przypadku zawsze było OK. Po napisaniu tej opinii dostajemy 80 złotych do wykorzystania na następny nocleg. Oni zachęcają, by z tego korzystać.

Program partnerski jest także na airbnb. Jeśli polecimy ten portal komuś i ten ktoś z naszego polecenia skorzysta z airbnb, też dostanie ok. 80 złotych.

Można sobie to wszystko fajnie zaplanować i jak najbardziej polecam. To jest świetna opcja. Spałem w Katowicach, korzystając w wimdu. Mieszkałem w super apartamencie, taki jednoosobowy apartament na zamkniętym, strzeżonym osiedlu, telewizja, Internet, jakieś karty zniżkowe do restauracji, na telefony. Wszystko było przygotowane naprawdę świetnie. Płacąc za to wykorzystałem jakiś swój kupon, który miałem z wcześniejszych podróży, a wyszło mi to podobnie, jakbym mieszkał w jakimś średnim hotelu.

Michał Szafrański: Super, widzę, że łączysz oferty w kombinacje…

Krzysztof Szymański: Tak, tak.

Michał Szafrański: …Kupony, różne opcje, że tak powiem, świetnie!

Krzysztof Szymański: To przychodzi z czasem. Ktoś może pomyśleć - jak to jest możliwe, żeby tyle rzeczy połączyć? Tak naprawdę, nie da się tego zrobić tak od zaraz, ale krok po kroku. Jeżeli ktoś chciałby się w ten temat trochę wgłębić. A warto, bo możemy naprawdę dużo zaoszczędzić, a jeszcze więcej zobaczyć.

Michał Szafrański: Dokładnie tak - trening czyni mistrza i też jestem tego zwolennikiem.

Opowiedz mi jeszcze o takiej nietypowej opcji nocowania, o której usłyszałem na Twojej prezentacji, w której uczestniczyłem. To taka hardcorowa - przynajmniej z mojego punktu widzenia - opcja, czyli możliwość spania na lotniskach.

Krzysztof Szymański: Nieee, jaka tam hardcorowa.

Michał Szafrański: Dobra, to powalczmy ze stereotypami. Czy to jest bezpieczne czy nie bardzo? Czy na wszystkich lotniskach i gdzie można spać? Skąd czerpać informacje dotyczące tego, czy spanie na danym lotnisku jest OK czy nie?

Krzysztof Szymański: Najpierw może powiem na przykładzie, później trochę bardziej ogólnie.

W chwili obecnej mieszkam w Aalborgu. Jest to jedno z większych miast Danii, położone daleko na północy. Jakiś czas temu wracałem do Polski i leciałem z Billund.

Michał Szafrański: Stolica LEGOlandu.

Krzysztof Szymański: Tak, dokładnie, tuż przy LEGOlandzie. Z Billund do Krakowa. Lot kosztował mnie jakieś naprawdę nieduże pieniądze, chyba ok. 50 złotych, ale wylot był o 7 rano, tzn. 7:20 czy 7:05 jakoś tak.

Nie miałem po prostu możliwości, żeby tanio dojechać rano czy być tam na tą 7:00. W Danii w nocy nie kursują pociągi, dworce są zamykane zazwyczaj między godziną 1 a 5. W tym czasie są sprzątane. W nocy pociągi za bardzo nie kursują. Pierwszy pociąg, który jedzie w kierunku Billund, w kierunku Kopenhagi rusza z mojego miasta o 5 rano, o 5:01 dokładnie. Nie było żadnych szans, żebym to zrobił.

Nie miałem zatem wyboru - mogłem albo znaleźć sobie tani nocleg, co raczej nie wchodziło w grę, bo zapewne kosztowałby mnie 4 razy tyle, co mój bilet do Polski, więc przestałoby się to zupełnie kalkulować, albo przespać się na lotnisku.

Co wtedy trzeba zrobić? Jeżeli mamy taką sytuację, warto dowiedzieć się, czy to lotnisko jest otwarte. Na przykład, niedaleko Aalborg są dwa lotniska - jedno w Aarhus, drugie w Billund. Lotnisko w Billund jest całodobowe, natomiast to w Aarhus jest zamykane między 1 a 4 albo 1 a 5. W tym czasie jest sprzątane i nie ma wtedy żadnych lotów.

Często właśnie te mniejsze lotniska tańszych linii nie są całodobowe i przede wszystkim to należy na początku sprawdzić. W tym celu można zadzwonić na lotnisko i upewnić się co do tego. Nie ufajmy do końca wszystkim informacjom z for internetowych itp., bo może się okazać, że się na tym “przejedziemy”. Ja z nocowaniem na lotnisku nie mam żadnego problemu. Czasem podświadomie odpuszczam sobie jakiś nocleg, wiedząc np. że wylot mam rano, więc i tak bardzo wcześnie muszę być na lotnisku.

Jakiś czas temu byłem w Londynie i też wylot miał być koło 7:00 czy 8:00, więc wiedziałem, że powinienem być na lotnisku już koło 6:00. Żeby zdążyć musiałbym wstać około 4-4:30, więc tak czy siak się nie wyśpię. Pamiętając też o tym, że jestem w Londynie, zdaję sobie sprawę, że nie pójdę spać o 20:00. Kalkulując to wszystko, że i tak się nie wyśpię, zdecydowałem nie wyspać się na lotnisku i za to nie płacić, niż nie wyspać się w hotelu i za to zapłacić. Czasem trzeba to po prostu sobie skalkulować.

Nam się często wydaje, że śpią na lotniskach tylko menele. Jak ludziom opowiadam, że śpię na lotniskach, to patrzą na mnie tak, jakby słuchali wariata. Jeśli pojedziecie w środku nocy na lotnisko, to zobaczycie, ile tam śpi ludzi, i będą to ludzie z całego świata. Często jest to jedyna opcja, często jest to po prostu wygoda. Jeżeli wracamy skądś i mamy przylot w godzinach późnowieczornych, np. przylatujemy na jakieś lotnisko o 23:00, to dojazd czy szukanie hotelu w środku nocy, martwienie się o transport, który często jest dużo bardziej skomplikowany niż w ciągu dnia, jest bardzo niewygodne i męczące. Dlatego czasami warto zaoszczędzić czas i pieniądze, i przespać się parę godzin na lotnisku, by następnego dnia z rana ruszyć i znaleźć nocleg.

Michał Szafrański: Ale jak wygląda takie spanie na lotnisku? Śpi się w tej hali dla podróżnych czy są jakieś miejscówki, gdzie można się zdrzemnąć?

Krzysztof Szymański: Na naszej stronie, jeżeli ktoś będzie tym zainteresowany, jest artykuł „8 (albo 10) wskazówek dla osób, które chcą spać na lotniskach”. To jest jeden z najpopularniejszych artykułów w naszych statystykach. Widać więc że ludzie szukają tych informacji. Tam jest to opisane bardzo dokładnie.

Warto zawsze mieć ze sobą (ja np. nie ruszam się bez tego w podróż) jasiek i mały koc. Nie zajmują one zbyt dużo miejsca, a naprawdę w wielu sytuacjach mogą się przydać. Może przytrafić się nam jakiś opóźniony lot i wtedy musimy spędzić noc na lotnisku, a mając jasiek i koc prześpimy się trochę bardziej komfortowo.

Spałem już w swoim życiu na co najmniej 10 lotniskach, także mógłbym o tym trochę więcej poopowiadać.

Michał Szafrański: Oddzielny podcast możemy o tym nagrać, następny.

Krzysztof Szymański: Tak pod tytułem „Noc na lotnisku”. W tym miejscu chcę Wam polecić stronę http://www.sleepingatairport.net, która jest stworzona przez pasjonatów spania na lotniskach. Są tam wszelkie potrzebne i istotne informacje - na jakim lotnisku, gdzie spać a gdzie nie, gdzie najlepiej, gdzie najgorzej, gdzie jest bezpiecznie, gdzie zimno, gdzie ciepło - ludzie zamieszczają tam wszystkie wskazówki.

Powinienem też dorzucić tam część swoich wiadomości. Korzystałem z tej strony, a nic od siebie nie napisałem. Muszę to nadrobić. Pamiętajcie, że warto podzielić się z innymi też swoją wiedzą.

Znalazłem też masę przydatnych informacji, jeżeli chodzi o te duże lotniska np. JFK w Nowym Jorku. Oczywiście też tam zdarzyło mi się spać, nawet dwie noce. Noclegi w Nowym Jorku są tak kosmicznie drogie, że jeżeli tylko miałem szansę zaoszczędzić poprzez spanie na lotnisku, to z tego korzystałem. Wchodząc na stronę sleeepingatairport.net, dowiemy się, że np. lotnisko JFK ma chyba, o ile się nie mylę, 6 terminali i najlepszy do spania jest terminal 2, ponieważ są tam dywany, a w nocy nie ma lotów – takie wskazówki.

To jest śmieszne, jak się to czyta, ja się śmieję zazwyczaj, ale jeśli ktoś naprawdę o tym myśli, to warto się przygotować. Tak jak mówię, mieć ze sobą chociaż kocyk albo większy ręcznik, żeby się przykryć. Można mieć opaskę na oczy, można wziąć sobie zatyczki do uszu, co kto lubi. Sporo osób bierze karimaty. Mi się nie chce nigdy ich dźwigać, bo wydaje mi się, że nie są aż tak wygodne. Jeżeli jednak kiedyś będziecie spali na lotnisku, to zobaczycie, jak ludzie będą świetnie do tego przygotowani, zupełnie jakby jechali na kemping. Karimaty, śpiwory - po prostu normalna noc, tylko że za darmo.

Co jeszcze jest ważne - nie na wszystkich lotniskach możemy sobie tak bezkarnie spać. Wiadomo, że noclegi zwłaszcza w większych miastach są bardzo drogie, więc ktoś mógłby wykorzystać to, że lotnisko jest, w pewnym sensie, darmową noclegownią i spać na lotnisku, a w dzień jechać sobie do miasta na zwiedzanie, wracać i znowu spać na lotnisku. Są lotniskach, na których są prysznice, więc nie jest to jakiś wielki problem. Dlatego zdarza się, że lotniska sprawdzają nocujące na nich osoby. Mi zdarzyło się to tylko raz na lotnisku De Gaulle’a w Paryżu. Zostaliśmy poproszeni o pokazanie biletów. Musieliśmy pokazać, że albo przylecieliśmy tego dnia albo następnego dnia rano wylatujemy – gdyby nie, to zostalibyśmy z tego lotniska wyproszeni. Nie wiem do końca, jak oni to kontrolują. Jeśli wyprosiliby nas z jednego terminalu, to poszlibyśmy pewno na inny albo schowali gdzieś. Do takiej nieprzyjemnej sytuacji mogłoby dojść, że byśmy musieli się tłumaczyć, dlatego zawsze warto mieć ten bilet. Jeżeli nie mamy biletu i musimy spać na lotnisku, to jakąś tam dobrą historię wymyślić, np. że mama przyjeżdża i my musimy na nią poczekać. Trzeba coś tam pokombinować.

Michał Szafrański: Kreatywność w podróżowaniu najważniejsza, umiejętność negocjacji również. W poprzednim odcinku mówiliśmy o Gruzji i o cukierkach, jako elemencie negocjacyjnym, czy przetargowym. A czy tutaj, tj. w nocowaniu na lotniskach, też to się może przydać?

Słucham Cię i wszystko po prostu cały czas jak furiat notuję. Czyli w zasadzie tylko raz na 10 przypadków Cię wylegitymowano, gdy spałeś na lotniskach. Ja chciałem Cię od razu zapytać, czy miałeś kiedyś taki wyjazd, że spałeś tylko na lotniskach?

Krzysztof Szymański: Nie, nie zdarzyło mi się. Tak jak mówiłem, nie jest to konieczne w dzisiejszym świecie. Wydaje mi się, że - po pierwsze - wszędzie możemy znaleźć tani nocleg, więc nie musimy się posuwać do aż tak ekstremalnych sytuacji.

Zdarzało się, że mając tylko jeden nocleg w jakimś miejscu nie brałem go w hotelu czy hostelu, tylko spałem na lotnisku. Wtedy można to pod to twoje pytanie podciągnąć, że powiedzmy, cały wyjazd spałem na lotniku. Ale jeśli jest to więcej dni, to zazwyczaj się staram się mieć nocleg zorganizowany.

Jeżeli ktoś by się mnie zapytał, gdzie najtrudniej byłoby znaleźć tani nocleg, to - tak na szybko - powiedziałbym, że Oslo i Nowy Jork - to są miejsca, gdzie naprawdę jest drogo.

Przytoczę tu historię moich znajomych, którzy pojechali do Norwegii w poszukiwaniu pracy. Przez 10 albo 12 dni można powiedzieć, że mieszkali na lotnisku Oslo Rygge. To akurat jestem w stanie zrozumieć. Z tego, co pamiętam, to niestety nie poszło im z tą pracą i wrócili do Polski. Musiałbym z nimi porozmawiać i zapytać o te doświadczenia, ale taka historia miała miejsce. Co ciekawe, na lotnisku Oslo Rygge nie ma pryszniców. Pamiętam, że opowiadali, jak się myli w łazienkach przeznaczonych dla niepełnosprawnych. Było to oddzielne pomieszczenia, w których mogli się zamknąć i jako tako umyć w dużej umywalce.

Michał Szafrański: Ja przyznam się, że też kiedyś spałem na lotnisku. Miałem lot przesiadkowy, chyba w Atlancie w Stanach, i zdarzyło mi się przespać noc na lotnisku czekając na tą przesiadkę. Od razu powiem, że w zasadzie bardzo bezpiecznie się czułem, bo terminal był cały czas patrolowany.

Krzysztof Szymański: Kwestie bezpieczeństwa. Właśnie ze 2-3 dni temu rozmawiałem z moim kolegą i poruszyliśmy ten temat w jakieś prywatnej rozmowie. Mówiłem, że w sumie nie boję się spać na lotniskach, ale jednak czuje się dużo bezpieczniej i przyjemniej, jeżeli jestem z kimś niż samemu. Wiadomo - wszystko jest monitorowane, zazwyczaj są też pracownicy ochrony, którzy się tam kręcą w środku nocy, tak że jest stosunkowo bezpiecznie. Można się położyć na swój bagaż, walizkę wziąć sobie pod głowę. Wiadomo, że trzeba być ostrożnym, ale szczerze przyznam, że nie słyszałem nigdy historii, żeby komuś śpiącemu na lotnisku przytrafiło się coś złego.

Michał Szafrański: No więc właśnie. Ale wróćmy znów do wątku głównego. Wymieniliśmy wcześniej kwatery prywatne oraz serwisy airbnb i wimdu, z tego, co pamiętam. Wiem jednak, że w Azji wygląda to trochę inaczej. Czy są jakieś wyspecjalizowane serwisy, jeżeli chodzi o podróżowanie do Azji?

Krzysztof Szymański: Tak są takie serwisy, które mógłbym polecić.

Jeżeli chodzi o Europę, polecam http://hotelscombined.com, jeżeli komuś zależy na hotelach i hostelach. Wiadomo, że możemy przeglądać bardzo dużo różnych stron, ale jeśli ktoś nie ma na to czasu, tylko chce wejść na konkretnie jedną stronę, która będzie najlepsza, to moim zdaniem (i nie tylko moim) jest to w tej chwili hotelscombined.

Jeżeli chodzi o Azję, hotelscombined nie do końca się sprawdza. Polecam za to bardzo http://agoda.com. Tam też można wyszukiwać noclegi w Europie. Jest to dobra strona, ale za nią nie przepadam, ponieważ nie ma tam - tak istotnego dla wielu osób - szeregowania noclegów po cenach. Nie mam pojęcia, jak na stronie noclegów może czegoś takiego zabraknąć.

Michał Szafrański: Czyli - w skrócie - nie da się posortować?

Krzysztof Szymański: Nie da się posortować od najtańszych do najdroższych opcji, czyli zrobić tego, co akurat zawsze robię w pierwszej kolejności. Zazwyczaj zatrzymuję się na tych pierwszych stronach, na tych najtańszych noclegach. Przyjdzie jeszcze czas na złote tace i na pięciogwiazdkowe hotele.

http://asiarooms.com - super portal. Jak podróżowałem po Azji, najwięcej noclegów bookowałem przez asiarooms.com. Nie wiem, na jakiej zasadzie oni to robią, że mają tak dobre ceny, czy jest tam ktoś bardzo wpływowy, czy jakiś super negocjator, że potrafi tak dobre ceny ustalić z hotelami. Mają też bardzo dobre promocje, które umieszczają często na stronie głównej. Jeżeli ktoś planuje podróż po Azji, polecam dodać sobie tą stronę do zakładek. Warto też się zapisać do ich newslettera i regularnie go przeglądać. Tak więc jeśli myślimy o Azji, to jest to - według mnie - najlepsze miejsce do wyszukiwania tam noclegów.

Michał Szafrański: Mnie interesuje jeszcze Twoja opinia odnośnie rezerwacji noclegów przed przyjazdem do miejsca przeznaczenia. Niektórzy moi znajomi dojeżdżają w miejsca docelowe i dopiero tam szukają jakiejś miejscówki do spania. Ja z kolei jestem taką osobą, która nie wyjedzie, dopóki nie ma wszystkiego, co trzeba, zarezerwowanego. Noclegi staram się załatwiać sporo wcześniej.

Pytanie do Ciebie jako eksperta: gdzie na świecie, w tej chwili, nie warto wcześniej rezerwować noclegów, tylko np. dolecieć i poszukać po prostu na miejscu, bo będzie taniej.

Krzysztof Szymański: Jeżeli miałbym dać najprostszą odpowiedź na to pytanie, to powiedziałbym, że w tych krajach, które są biedniejsze od naszego, nie polecam bookować hoteli z wyprzedzeniem. Natomiast we wszystkich krajach, które są od nas troszkę bogatsze, czyli cała Europa Zachodnia, Skandynawia, Stany Zjednoczone, zdecydowanie polecam bookować z wyprzedzeniem. Jest to ważne i musimy sobie zdawać sprawę, jakie są konsekwencje i jednej i drugiej decyzji.

Nie wyobrażam sobie, żeby ktoś np. jadący do Gruzji, bookował sobie hotel z wyprzedzeniem. Byłby to przysłowiowy “strzał w stopę”.

Musimy wiedzieć, że są takie miejsca na świecie, gdzie internet nie jest tak popularny jak u nas. I tam w ten sposób nie znajdziemy żadnego zakwaterowania ani na hotelscombined, ani na booking.com, ani na airbnb. Nie będziemy więc mieć możliwości zarezerwowania tam noclegu z Polski, chyba, że ktoś poda nam telefon do poleconej osoby.

Ja też wolę jechać na gotowe. Po pierwsze dlatego, że jeżeli jedziemy gdzieś daleko, jesteśmy zmęczeni po podróży, to tak naprawdę chcemy już tylko dotrzeć do hotelu, rozpakować, wykąpać, wyspać i zacząć zwiedzać miasto lub robić to, po co tam przyjechaliśmy, i nie tracić czasu na nic innego. Po drugie - to ryzyko może nam się wcale nie opłacić. Możemy trafić na gorszy dzień, może nas boleć głowa, możemy być niesamowicie zmęczeni po podróży a szukając jak najszybciej miejsca, może się okazać, że zapłaciliśmy jeszcze więcej niż gdybyśmy zrobili dobre wyszukiwanie, dobry research przedtem i zabookowali je sobie z wyprzedzeniem. Musimy o tym pamiętać, że są różne miejsca.

Dla mnie najgorszym elementem podróży jest przemieszczanie się z bagażami pomiędzy hotelami i lotniskami. Po prostu nienawidzę tego. Jak pomyślę sobie, że miałbym przylecieć na Kubę i z tymi bagażami chodzić i szukać noclegu, to jestem pewien, że w którymś momencie powiedziałbym „dobra, po prostu wchodzę, płacę i mam to w nosie, bo nie chcę się tym dłużej przejmować”. Dlatego to wszystko zależy od naszego podejścia.

Są takie miejsca, do których naprawdę nie polecam ruszać się bez rezerwacji, ale te biedniejsze kraje w Azji, jakieś Filipiny, Gruzja, Ukraina – tam spokojnie można szukać zakwaterowania na miejscu. Musimy pamiętać, że to jest jakieś ryzyko, które może nam się opłacić, ale tak naprawdę, czy ta różnica będzie aż tak wielka, żeby warto było to robić, to nie jestem tego do końca pewien. Jeśli mówimy o takich miejscach jak Europa Zachodnia i tych krajach troszkę bardziej rozwiniętych, które wymieniałem na początku, polecałbym jednak, żeby bookować w nich miejsca z wyprzedzeniem.

Michał Szafrański: No właśnie, dobra opcja dla mnie.

Krzysztof Szymański: Tak, tym bardziej, że większość ludzi ma tak, jak Ty, że lubią jechać na gotowe. Jedziesz tam i przynajmniej o to się nie musisz martwić. Wiesz, że gdzieś tam jest pokój, który na ciebie czeka. Po prostu, przychodzisz, meldujesz się i jesteś - koniec. W przeciwnym razie możesz trafić na jakiś nieuczciwych ludzi.

Dużo jest aspektów, które warto sobie przemyśleć przed każdą podróżą, ale przede wszystkim trzeba sobie skalkulować, jakie są plusy, a jakie jej minusy. Tak jak mówię, są miejsca oczywiste, i nikomu nie doradzam bookować noclegów w Gruzji czy gdzieś na Ukrainie z wyprzedzeniem.

Jeżeli mówimy o takich krajach troszkę „poważniejszych”, to jak najbardziej polecam. Ja dla siebie zawsze to robię z wyprzedzeniem.

Michał Szafrański: Super. Powiedz mi jeszcze, jaka jest według Ciebie taka optymalna, docelowa cena za noc w hotelu albo rozszerzę to pytanie - skąd się dowiedzieć, że osiągnęliśmy taki optymalny kompromis pomiędzy ceną a jakością. Czym Ty się kierujesz?

Krzysztof Szymański: To jest dosyć trudne pytanie, bo każdy kraj to w sumie troszkę inny rynek. Jeśli miałbym to jakoś zgeneralizować, to po pierwsze, musimy rozgraniczyć - czy mówimy o hotelach czy o hostelach. Zupełnie inaczej staram się zaplanować podróż dla mnie i mojej rodziny, a zupełnie inaczej muszę planować, jeżeli jadę sam lub ze znajomymi…

Michał Szafrański: …Porozmawiajmy o hotelach…

Krzysztof Szymański: Jeżeli mówimy o hotelach i opcji z rodziną, to kiedyś taki limit, jaki mieliśmy ustalony, to było 25 euro za osobę za noc. Mówimy tu o miastach takich jak Paryż, Barcelona, Londyn, czyli najpopularniejszych destynacjach turystycznych w Europie. Teraz już z racji tego, że głęboko w tym siedzę, to limit jest ustawiony na 20 euro. To nie znaczy, że musi być 20 euro, może się zdarzyć, że będzie 14 euro, może się zdarzyć, że się trafi jeszcze taniej. Uważam, że w chwili obecnej w kwaterach prywatnych limit 20 euro za dobę jest osiągalny.

Michał Szafrański: Czyli jakieś 80 euro za rodzinę.

Krzysztof Szymański: Około. Wiadomo, że zazwyczaj jest to opcja bez śniadania, choć czasem opcja ze śniadaniem może się przytrafić. Tak bym radził celować – te 20-25 euro to jest rozsądna kwota, jaką możemy zapłacić za standardowe i znośne warunki. Czyli będziemy mieli łazienkę, łóżko z czystą pościelą i jakąś normalną lokalizację.

Michał Szafrański: Właśnie, a propos lokalizacji, jakbyś mógł… Właściwie, to już przechodzimy krok dalej: jak wybierać te miejsca, w których chcemy być w danym mieście, jakie są te nasze pierwsze kroki w danym mieście? Ale może jeszcze chwilę o lokalizacji, na ile to jest ważne?

Krzysztof Szymański: To jest bardzo ważne i o tym musimy pamiętać.

Ostatnio postanowiliśmy razem z osobami, z którymi prowadzę stronę taniezwiedzanie.com, że tworząc dział „noclegi”, będziemy polecać miejsca, w których my osobiście spaliśmy lub spały bardzo bliskie nam osoby, którym możemy zaufać. Nie będzie tam żadnego miejsca, którego nie sprawdziliśmy my albo ktoś z naszego najbliższego otoczenia.

Jeżeli teraz wejdzie ktoś z Państwa na stronę hotelscombined i wpisze „hotel Londyn” na obojętnie jaką datę, to myślę, że pojawi się około 1000 hoteli. I jak teraz wybrać ten najlepszy, w którym proporcja cena-jakość będzie najlepsza?

Pierwsza, niesamowicie ważna rzecz to jest lokalizacja. Pamiętasz pewnie Michał, że opowiadałem o tym dosyć dużo na spotkaniu w Warszawie…

Michał Szafrański: Właśnie, powtórzmy to. To jest najważniejszy punkt…

Krzysztof Szymański: To jest bardzo ważne. Od czego by zacząć? Po pierwsze, może się okazać, że znajdziemy tani hotel, ale będzie on usytuowany daleko od centrum, więc będziemy musieli płacić za dojazdy, no i marnować czas. Tracimy więc podwójnie. Może się okazać, że płacąc za dojazdy, np. tutaj fajnie będzie, jeżeli podam po prostu przykład tak jak podałem na warsztatach, bo to lepiej zobrazuje.

Michał Szafrański: Dokładnie.

Krzysztof Szymański: Londyn jest świetnym miastem, żeby podać przykład. W Londynie jeżeli weźmiemy sobie hotel przy metrze czyli powiemy –„no dobrze, jest metro, z którego wszędzie się można szybko dostać”. Racja, ale to kosztuje. Powiedzmy, jeżeli uda na się zaoszczędzić, nie wiem, 5 funtów na dobę na tym hostelu, to musimy być świadomi, że powiedzmy, jedna przejażdżka metrem w Londynie kosztuje ok. 4 funtów, teraz troszkę więcej 4,10-4,20 funta. Możemy mieć tańszy hotel, ale nie będziemy przecież szli na piechotę, jeżeli się mieszka 10 km od centrum. Wiadomo, że trzeba będzie tam dojechać i za to zapłacić. Nawet bilet dzienny kosztuje ponad 7 funtów, czyli może się okazać, że nie będzie nam się opłacało. Trzeba wziąć to pod uwagę na początku.

Są takie miasta, gdzie nie ma z tym problemu, powiedzmy, Barcelona. Tak czy siak, w Barcelonie musimy kupić bilet na metro, bo to miasto jest bardzo duże i atrakcje są rozsiane po całym mieście, więc opłaca się mieć ten bilet. Poza tym, ten bilet nie jest taki drogi, bo kupujemy bilet 10-przejazdowy, który kosztuje ok. 10 euro, wychodzi nas 1 euro za przejazd, czyli tak naprawdę, taniej niż w Warszawie. Dla mnie te ceny w Warszawie są szokujące, ale nie o tym mamy mówić…

Michał Szafrański: …Nie kopiemy leżącego…

Krzysztof Szymański: …Tak, dokładnie, ale to jest racja czy w Mediolanie, czy w Barcelonie, czy nawet w Madrycie możemy taniej jechać metrem, niż w Warszawie. Jak widać jesteśmy tacy bogaci, że nas stać.

Wracając do tej lokalizacji, musimy to przeanalizować, co nam się będzie bardziej opłacało. Bardzo często opłaca się zapłacić troszkę więcej, ale mieszkać w centrum i po pierwsze - zaoszczędzić na biletach, a po drugie - zaoszczędzić czas. Jeżeli jedziemy na 3-4 dni, to ten czas na dojazdy też możemy wykorzystać w inny sposób. Jak ktoś lubi, może sobie troszkę dłużej pospać, ktoś inny spędzić troszkę więcej czasu spędzić w muzeum, ktoś inny może ten czas spędzić siedząc sobie po prostu na plaży czy oglądając zabytki. Zawsze to jest jakaś wartość. Dlatego właśnie uważam, że lokalizacja jest niesamowicie ważna. W ogóle nie wybieram żadnych hoteli, hosteli, które są położone dalej niż 5 km, to jest dla mnie takie maksimum.

Co jeszcze powinniśmy wziąć pod uwagę? Na pewno opinie. Jeżeli wejdziemy na stronę hotelu albo prześledzimy opisy hoteli na booking.com, to wszędzie będzie informacja, że lokalizacja jest super (albo w centrum, albo blisko centrum, albo z perfekcyjnym dojazdem do centrum). Dopiero gdy przewiniemy sobie stronę w dół i dotrzemy do opinii, to może się okazać, że ta lokalizacja wcale taka super nie jest. Trzeba najpierw jechać jednym autobusem, później się jeszcze na drugi przesiąść i dopiero jesteśmy w centrum. Albo się okaże, tak jak w Londynie, że ta lokalizacja jest fajna, ale nikt nie napisał, że jest droga.

Ważne jest znalezienie balansu pomiędzy ceną, lokalizacją i opiniami. Są takie opinie, które są, w pewnym sensie, obiektywne. Opinia o lokalizacji raczej jest obiektywna, tzn. jeśli prześledzimy kilka opinii o lokalizacji, to będziemy mogli z tego wysnuć w miarę obiektywny wniosek.

Jeżeli chodzi, powiedzmy, o hałas, to też są często opinie obiektywne. Jeżeli znajdziemy informacje, że hotel jest umiejscowiony na najbardziej imprezowej ulicy miasta, to najprawdopodobniej będzie tam głośno. Może nam to przeszkadzać, ale nie radziłbym jakoś bardzo przywiązywać do tego uwagi, ani do całej reszty np. do narzekania na obsługę albo na czystość hotelu.

Michał Szafrański: Konkurencja pisze opisy?

Krzysztof Szymański: Trzeba pamiętać o jakich hotelach mówimy. My mówimy o tanich hotelach. Ja zazwyczaj takich hoteli szukam i o takich hotelach czytam opinie. Wiadomo, że jeżeli wybieramy hotel tani, to powinniśmy być przygotowani, że nie jedziemy do Hiltona. Jeżeli kogoś stać na Hiltona, to sobie kupuje Hiltona i nie przejmuje się opiniami, bo wie, że będzie dobrze. Jeżeli ktoś bookuje tańszy hotel, to musi pamiętać o tym, że to jest zawsze coś za coś. Nie będzie mu się tam nikt kłaniał w pas i nie będzie perfekcyjnie. Ale czy musi być? Czy naprawdę nie wytrzymamy tego, że ktoś nie będzie dla nas super miły albo że łazienka nie będzie aż tak lśniła. Oczywiście wiadomo, że jakieś tam normy muszą być zachowane.

Ja nie spotkałem się z tym, żebym musiał pisać skargi czy kłócić się z kimś, że poziom był niedopuszczalny. Zazwyczaj tak nie jest. Trzeba to wziąć pod uwagę. Chcemy spać tanio, więc nie będą to nie wiadomo jakie luksusy, ale te warunki prawie zawsze są znośne i wszystko można przeżyć, dlatego tymi opiniami bym się aż tak bardzo nie przejmował. Tym bardziej, że wiadomo: to, co dla jednego będzie „super czysto”, to drugi powie „jak czysto, jak dla mnie jest tu brudno?”. To jest nie do zmierzenia. Dlatego bierzmy pod uwagę takie opinie subiektywne i obiektywne. Miejmy do tego dystans.

Michał Szafrański: Patrzeć z przymrużeniem oka. Zdrowy rozsądek przede wszystkim.

Krzysztof Szymański: Dokładnie.

Michał Szafrański: Dobrze. No właśnie opinia i różne postrzeganie. Czy zauważasz może, że takie tanie podróżowanie jest czasami postrzegane jakoś coś takiego: „ja zasługuję na coś więcej, więc mi się więcej należy”, „stać mnie - zapłacę” i tak dalej. Wydaje mi się, że np. Polacy często chcą się pokazać, że byli gdzieś na fajnych wakacjach i przepłacają. Czy Ty masz może jakieś swoje obserwacje odnośnie tego dotyczące innych nacji, czy też tak mają? Albo inaczej, czy inne nacje są bardziej oszczędne od nas, podobnie oszczędne, jak to wygląda?

Krzysztof Szymański: Bardzo dobrze, że o tym wspomniałeś. To także jest niesamowicie istotna sprawa, bo to jest coś, co bardzo często hamuje nas przed tanim podróżowaniem. My Polacy często wstydzimy się tego, że chcemy na czymś zaoszczędzić, że nie chcemy dać się oszukać komuś. Na pewno byliśmy wiele razy w takiej sytuacji, że ktoś zaproponował nam coś, jakąś rzecz, której nie do końca potrzebowaliśmy, albo proponowana cena nie do końca była taka, jak chcieliśmy, ale żeby się pokazać z dobrej strony, żeby się nie wstydzić, płaciliśmy.

Michał Szafrański: Żeby nie “dziadować”…

Krzysztof Szymański: Tak, żeby nie “dziadować”, zgadzaliśmy na to. Ktoś rzuca np. „no to idziemy teraz do restauracji coś zjeść”. Jedna osoba chce zjeść drożdżówkę ze sklepu, a druga - danie w restauracji. Jeżeli pozostali będą woleli iść do restauracji, to ta jedna osoba musi być naprawdę niesamowicie silna i odporna, żeby powiedzieć „idźcie sobie do restauracji, mi szkoda kasy na restauracje, zjem drożdżówkę i poczekam na Was”. Tak samo jest z podróżami.

Bardzo często wstydzimy się tego, że chcemy zaoszczędzić. Bardzo łatwo jest nas zbyć stwierdzeniem, że „nie ma tańszej opcji”.

Tutaj opowiem też historię, którą przytaczałem na warsztatach, bo ona dobrze zobrazuje, o co mi chodzi. Podczas podróży na Filipiny, o której opowiadałem już w ostatniej części podcastu, zatrzymałem się na Borneo. Lotnisko w Kota Kinabalu, totalna już egzotyka. Informacji w internecie o dojeździe z lotniska do centrum praktycznie żadnych nie znalazłem. Jedyną informacją, jaką udało mi się wtedy uzyskać było to, żebym wziął sobie taksówkę do miasta Kota Kinabalu. Nie bardzo mi się to uśmiechało, ponieważ nie zamierzałem płacić za taksówkę. Jeszcze jedną rzecz podkreślę, często nie chodzi o to, że nas na coś nie stać, tylko chodzi o to, żebyśmy te pieniądze wydali dużo lepiej. Powiedzmy, wolałbym iść do knajpy i zjeść sobie dobry obiad na miejscu niż płacić za taksówkę, jeśli mogę dojechać w inny sposób.

Michał Szafrański: To jest bardzo cenna uwaga, Krzysiek. To jest to, co ja staram się promować. Nie chodzi o to, żeby oszczędzać na wszystkim, chodzi o to, żeby mądrze oszczędzać i intencjonalnie wydać pieniądze.

Krzysztof Szymański: Żeby robić to świadomie. Nie chodzi o to, że ja oszczędzam, bo totalnie nie mam pieniędzy i po prostu muszę na wszystkim oszczędzać, tylko nawet, jeżeli mamy te pieniądze, to żeby je wydawać w mądry sposób.

Wracając do tematu, o którym opowiadałem. Będąc już na lotnisku nie znalazłem żadnych informacji, jak dostać się do miasta nie korzystając z taksówki. Podszedłem do punktu informacyjnego i pytam panią, że chciałbym się dostać do miasta, więc jakie mam alternatywy, jakie opcje tego dojazdu. Pani mi odpowiada, że taxi. Mówię, że „to już wiem, a co innego?”. Ona, że taxi i że jest ustalona cena za kurs. Nie było to dużo pieniędzy, bo o ile dobrze pamiętam 25 albo 30 malezyjskich ringgitów. Zapewne większość osób już na tym etapie by się poddała i powiedziała „dobra, wezmę tą taksówkę”. Nawet jeżeli teraz mówicie, że „nie, nieprawda”, to tak by było. Skoro babka w informacji powiedziała, że jest tylko taxi, to musi być taxi i już. A ja dalej drążę: „Wie pani, ja wiem, że można dojechać taxi, ale jak stąd wyjdę, to ci taksówkarze zaraz mnie zaatakują. A ja po prostu chcę się dowiedzieć, jaka jest inna alternatywa, która będzie tańsza”. Myślała, myślała i powiedziała „no to autobus”. Ucieszyłem się, że już jesteśmy bliżej, że posunęliśmy się trochę do przodu, więc w takim razie „gdzie ten autobus?”. Pani mi wytłumaczyła, że jest taka ławka, jak się wychodzi z lotniska, na samym końcu, po prawej stronie. Nie ma tam żadnego znaku, że staje tam jakiś autobus. Mówi: „może przyjechać za dwie godziny, może przyjechać za pięć minut. Zobaczymy, czy masz szczęście.”

Poszedłem na tą ławkę, usiadłem. Byłem jedyną osobą, która tam czekała. Wszyscy ludzi z tego samolotu, którym przyleciałem, mieli albo jakiś transport załatwiony, albo korzystali z taksówek. Dla zasady już nie chciałem brać tej taksówki, mimo że kosztowałaby ok. 30 złotych, więc to nie są jakieś kosmiczne pieniądze, ale udowodnić, że zawsze można znaleźć jakąś inną tańszą opcję. Miałem chyba dużo szczęścia, bo po 15 minutach przyjechał taki bus. Coś na kształt naszego PKSu tylko malutki i bez szyb. Sam dach i kierowca wariat. A przejażdżka tym busem to też była przygoda. Miałem tam niezły ubaw. Było bardzo śmiesznie, bo wszyscy, którzy nim jechali, byli lokalnymi mieszkańcami tej wyspy i nikt nie mówił po angielsku.

Często przez to, że chcemy zaoszczędzić, dużo intensywniej przeżywamy wyjazd i mamy fajniejsze wrażenia i wspomnienia z niego. Gdyby nie to, że ja na wielu swoich wyjazdach tak oszczędzałem, to na pewno nie miałbym tylu historii, tylko anegdotek, które mogę teraz opowiadać.

Wyobraźmy sobie sytuację, że jedziemy do jakiegoś miasta, poruszamy się taksówkami, śpimy w dobrym hotelu. Co nas może tam zaskoczyć? Nic. Wszystko będzie bardzo przewidywalne. Nie mamy takiego kontaktu z miejscową ludnością, nie przeżyjemy tylu śmiesznych historii. Naprawdę czasami warto jest też i dlatego oszczędzać.

To, o czym, Michał, wspomniałeś, że my Polacy (ja też się czasem na tym łapię) wstydzimy się często tego, że chcemy na czymś zaoszczędzić. Wydaje się nam, że pomyślą, że „Polak to biedak, że z biednego kraju, to nie ma tylu pieniędzy, dlatego oszczędza”. To nie jest tak. Istnieje cała społeczność budżetowych podróżników, których działania polegają na tym, żeby nie wydawać pieniędzy na rzeczy, które nie są w podróży konieczne. Żeby nie jechać taksówką, jeśli możesz jechać busikiem. Żeby nie spać za 20 dolarów, jeśli możesz spać za 5 dolarów. Ludzie oszczędzają na całym świecie.

Podczas tych moich podróży spotykałem bardzo wielu budżetowych podróżników. Często są to osoby, które mają pieniądze, które mają dosyć duże wsparcie finansowe z domu i mogą sobie pozwolić na wydawanie, albo które dobrze zarabiają, albo mogą pracować na całym świecie. Korzystają z tego, że dobrze zarabiają i podróżują. Często te osoby jeszcze bardziej oszczędzały niż ja.

Ja zawsze staram się w tym znaleźć taki zdrowy umiar, czyli lubię sobie zjeść od czasu do czasu coś dobrego w restauracji, a jeżeli naprawdę mam ciężkie bagaże lub jestem bardzo zmęczony, to biorę taksówkę. To nie chodzi o to, żeby oszczędzać zawsze, za wszelką cenę, ale żeby nigdy, przenigdy, się tego nie wstydzić, żeby być pewnym siebie i czasem powalczyć o to do końca.

Dobrymi przykładami są wszystkie historie z taksówkarzami. Ja miałem ciekawe doświadczenia w Bangkoku. Jechałem z taksówkarzem, z którym na początku ustaliliśmy cenę, powiedzmy, że było to 100 bahtów, to jest nieważne. W trakcie jazdy zaczęliśmy rozmawiać. Rozmowa, rozmowa, jesteśmy w tej taksówce, a kierowca mówi „no tak, ale są takie korki, tak że będzie 200 a nie 100”. I teraz każdy sam sobie musi odpowiedzieć na pytanie „co bym zrobił w takiej sytuacji, czy bym się kłócił i powiedział nie?”. Siedzę i jadę dalej, czy nie zgadzam się i wysiadam? Ja powiedziałem, że absolutnie się na to nie zgadzam. Kierowca dobrze wiedział, że o tej porze, w tym regionie miasta będą korki. On tam jeździ całe życie. Trzeba się wtedy zastanowić, jak się zachować w takiej sytuacji, czy właśnie być Polakiem, biednym Polakiem, który będzie walczył o te 100 bahtów, czy jednak sobie to odpuścić. Nie chcę tutaj oceniać, ale myślę, że koniec końców dużo osób by sobie odpuściło, „dobra, to nie jest duża różnica”.

To nie chodzi o tą różnicę, ale o sam fakt, że jeśli raz się tak damy “zrobić”, to damy się zrobić i drugi, i piąty, i dziesiąty raz. Oni też będą wiedzieć, że jeżeli udało im się nas na to złapać, to z kolejnymi turystami też im się uda . To też o to chodzi, że swoim zachowaniem dajemy przykład albo takie ciche przyzwolenie tym, którzy to robią, na to, żeby robili to dalej, bo widzą, że to działa.

Michał Szafrański: Jasne. Dokładnie tak jest, to działa we wszystkich obszarach. Jeśli ktoś wyprowadza psa i ten pies na środku chodnika siusia, czy inne potrzeby załatwia, i nikt na to nie zwraca uwagi, to jaką właściciel ma motywację, żeby tego psa oduczyć i zmienić jego nawyki? Chociażby na trawkę go przeprowadzić…

Krzysztof Szymański: Opowiem Wam wszystkim jeszcze taką śmieszną historię, która mi się teraz przypomniała. Nie byłem jej świadkiem, ale czytałem kiedyś o tym. Na przejściu granicznym pomiędzy jakimiś dwoma azjatyckim krajami, chyba pomiędzy Birmą a Laosem, było przejście piesze, czyli można było przechodzić tylko na piechotę. Pewnego dnia ustawiło się tam dwóch panów w odległości powiedzmy 300 metrów. Rozstawili sobie stolik, ubrali białe kitle i wszystkie osoby, które tamtędy przechodziły, zatrzymywały się przy nich. Oni podbijali im jakieś kartki pieczątką, że niby jest to jakieś pozwolenie na jakieś tam sprawy związane ze zdrowiem. Te osoby oczywiście nie miały nic wspólnego z tym, tylko po prostu znalazły sobie taki sposób na zarobienie pieniędzy, a dużo ludzi tamtędy przechodziło. Taka psychologia tłumu, czyli „wszyscy stoją w kolejce i czekają, to ja też stoję”. Nie brali dużo pieniędzy, jakieś 2-3 dolary z tego, co pamiętam. Jeżeli ktoś po prostu przechodził obok nich i nie przystawał, to nie wołali za bardzo za nim. Po prostu ludzie podchodzili, oni wbijali tą pieczątkę na kartkę, kasowali 2 dolary i tyle. Ludzie szli przekonani, że jest to część odprawy celnej. Gdzieś czytałem taką wskazówkę, żeby na takie rzeczy na to uważać, bo rzeczywiście się zdarzają.

Michał Szafrański: Dobre, bardzo dobre.

Słuchaj, gadamy i gadamy, a to po prostu temat-rzeka. Przejdę jednak do kolejnego punktu, bo to możemy jeszcze godzinami ciągnąć. Załóżmy, że bilet już sobie załatwiliśmy w poprzednim odcinku podcastu, w tym odcinku podcastu omówiliśmy już noclegi. Chciałbym, żebyśmy przeszli do trzeciego elementu tzn. planowania swojego pobytu na miejscu. Wiemy już gdzie i kiedy będziemy. Co warto zrobić, jak przylatujemy do nowego miasta, w pierwszej kolejności?

Krzysztof Szymański: Tak, to też jest ważne, bo bardzo dużą część tego, co zaoszczędziliśmy, możemy stracić, jeżeli się nie przygotujemy dobrze do wyjazdu. Często zakładamy, że mamy w miarę tani lot i nocleg, więc jedziemy i będzie fajnie. Ale jest naprawdę wiele rzeczy, na które trzeba także uważać i później, na miejscu, żeby nie okazało się, że tak naprawdę wcale nie zaoszczędziliśmy, tylko wyszliśmy na to samo.

Pierwsze miejsce, z którym się stykamy: jeżeli lecimy do innego kraju lub miasta, to zazwyczaj jest lotnisko. Na tym lotnisku już musimy być świadomi wszystkiego, czyli musimy być pewni siebie, wiedzieć co i gdzie, co chcemy, czego nie chcemy, na co musimy uważać i o czym pamiętać.

Jeśli nie musimy, to nie wymieniamy pieniędzy na lotnisku , bo zazwyczaj będzie nas to dużo kosztowało. Jeżeli mamy jednak potrzebę wymienić pieniądze na lotnisku, to wymieniamy jakąś minimalną kwotę, powiedzmy 10 euro. 10 euro czy 10 dolarów praktycznie w każdym miejscu na świecie wystarczy, żeby dojechać do centrum oraz zakupić jakieś pierwsze, najpotrzebniejsze rzeczy albo ewentualnie wypłacamy sobie pieniądze z bankomatu, bo nie ma różnicy, czy jest to bankomat w centrum czy na lotnisku.

Po drugie - warto się na tym lotnisku zawsze trochę rozejrzeć, bo zazwyczaj są tam punkty informacji turystycznej. Jeśli nie mamy noclegu, warto tam podejść i zapytać się, czy mogą zaproponować nam jakiś tani nocleg.

Kolejna rzecz - mapki, jakieś informacje. Na większości lotnisk, na których byłem, takie rzeczy znajdziemy. Warto od razu się w nie zaopatrzyć, bo potem często ludzie kupują mapy na mieście. W większych miastach są takie punkty informacji turystycznej, w których taką mapkę dostaniemy za darmo. Ale warto już o tym pamiętać, będąc na lotnisku.

Następna sprawa to jest dojazd do centrum. Musimy wiedzieć, jak się do tego centrum dostać. Tutaj zazwyczaj opcji jest bardzo dużo i nigdy ta opcja najwygodniejsza nie jest zarazem najtańszą.

Michał Szafrański: …Taxi, taxi…

Krzysztof Szymański: Tak. Możemy być w takich miejscach, gdzie ci kierowcy będą mieć nas w nosie i nie będą o nas walczyć albo wręcz odwrotnie.

Jeżeli wylądujecie kiedyś na lotnisku w Kuwejcie czy w Gruzji, to zobaczycie, co tam się dzieje. Jak przyleciałem tam pierwszy raz, to mówię: „co tam tyle ludzi czeka w tej strefie przylotów?” Myślałem, że to jakieś rodziny czy znajomi poprzychodzili. „Samolot z Polski do Gruzji przyleciał, to pewno rodziny czekają”, a okazało się, że 80% tych wszystkich osób to byli taksówkarze i kierowcy, którzy po prostu rzucali się jak sępy na osoby, które wychodziły. Niektórych prawie siłą ciągnęli do swoich samochodów, żeby ich zawieźć w miejsce, w które oni chcieli.

Co ważne - jeżeli nie będziemy mieli rozeznania, to skąd mamy wiedzieć, czy to, co powie nam przewoźnik to jest dużo czy mało i ile tak naprawdę powinniśmy zapłacić za transport. Dlatego powinniśmy zawsze mieć takie rozeznanie.

Jeżeli wejdziecie na naszą stronę taniezwiedzanie.com, to w menu u góry jest zakładka - Gdzie chcesz jechać. Tam znajdziecie poradniki zwiedzania dotyczące najpopularniejszych miast na świecie, pisane wyłącznie przez nas i pod kątem zwiedzania budżetowego. W każdym z tych miast jest też dział - Dojazd z lotniska do centrum i tam opisujemy najtańsze na to sposoby (chociaż nie wszystkie, bo zazwyczaj jest ich bardzo dużo). Jak mówiłem, skupiamy się na tym, co jest najtańsze, bo to nas najbardziej interesuje.

Bardzo dobry przykład, który też podawałem ostatnio na warsztatach, to Nicea, która ma 2 terminale. Z pierwszego i drugiego odjeżdżają do miasta takie lotniskowe autobusy, które kosztują 6 euro od osoby. Ale jeśli ktoś się wczyta, to znajdzie informację, że z terminala pierwszego odjeżdża normalny autobus, taki najzwyklejszy autobus miejski, na który pojedynczy bilet kosztuje 1,5 euro. Jeśli kupimy sobie 10-przejazdówkę, czasowy bilet, powiedzmy, na 2-3 dni, to wychodzi nas to ok. 1 euro ze ten przejazd. Już wtedy jest 5 euro w plecy, ale wyobraźmy sobie, że jesteśmy z rodziną lub w kilka osób. Już wtedy tracimy 20 euro za taką głupotę, że nie jesteśmy przygotowani i doinformowani. Dlatego warto poczytać, bo są fora i masa informacji. Są takie lotniskach jak to w Kinabalu, o którym ciężko jest znaleźć jakieś informacje w internecie, ale zazwyczaj na lotniskach, na które latamy, nie ma problemów. Gorąco do tego zachęcam.

OK. Powiedzmy, że wydostaliśmy się z tego lotniska, jesteśmy już w mieście i co dalej? Często ten pierwszy dzień jest trochę wariacki, bo jeszcze nic za bardzo nie wiemy, nie wiemy co, gdzie, nie wiemy, ile powinien kosztować obiad, piwo w knajpie itp. A ponieważ tego nie wiemy, to jesteśmy najłatwiejszym celem, żeby przepłacić. Skoro nie wiemy, to nie mamy porównania. Dlatego ważna rada - pytać. Nie ma nic lepszego, niż po prostu rozmowa z lokalnymi osobami. Jesteśmy w hotelu, porozmawiajmy z recepcjonistą/recepcjonistką. Oni muszą wiedzieć, bo to jest ich praca.

Tak jak mówiłem, nie wstydźmy się tego, że chcemy zjeść tani obiad, bo to nie jest coś, czego powinniśmy się wstydzić. Szukamy taniej knajpki, chcemy zjeść jakieś lokalne jedzenie, gdzie powinniśmy iść. Jeżeli wyjdziemy na miasto i zaczniemy tej knajpki szukać sami, to możemy się po pierwsze strasznie umęczyć, a po drugie możemy jej nie znaleźć albo znajdziemy taką, która nam się będzie wydawała tania, a być może okaże się, że wcale aż taka tania nie jest.

Michał Szafrański: Przywołujesz wspomnienia z mojego pałętania się po różnych, europejskich miastach…

Krzysztof Szymański: Tak, myślę, że nie tylko z Twojego. Z drugiej strony, można sobie zadać pytanie, dlaczego tak jest, dlaczego wolimy sami chodzić i szukać, zamiast po prostu podejść do kogoś i zapytać „przepraszam, chciałbym zjeść coś dobrego, a nie chciałbym wydać za dużo pieniędzy, gdzie mogę znaleźć takie miejsce”. Można się zapytać, ile to będzie kosztowało, bo też wiadomo, że bywa różnie. To naprawdę jest bardzo dobra rada. Ja kiedyś też tak miałem, że wolałem sobie samemu pochodzić. Mówię „a spokojnie coś się tam znajdzie”. Traci się niepotrzebnie czas i energię.

Powinniśmy pamiętać też, żeby unikać zakupów i jakiś dużych wydatków pierwszego dnia. W ogóle, w pierwszych dniach należy unikać wydatków, bo nigdy nie wiadomo, co może się przydarzyć, kiedy nam się te pieniądze na coś innego przydadzą. Poza tym, im dłużej tam będziemy, tym lepsze będziemy mieć rozeznanie w cenach, w mieście i we wszystkim. Tak więc zazwyczaj najlepsze rozeznanie mamy ostatniego dnia.

Ja wszystkie poważniejsze zakupy, wszystkie prezenty czy rzeczy, które chciałbym sobie kupić (czasem jakiś ciuch czy buty, czasem jakieś coś innego), to wszystko już teraz zostawiam na końcówkę. Te rzeczy nam nie uciekną, nikt tego raczej nie wykupi. Po prostu może się okazać, że te buty, które znaleźliśmy za 50 euro, co już jest super ceną, w innym sklepie kosztują 40 euro. Później mamy niemiłe uczucie „kurde, trzeba było nie kupować”. Niby człowiek o tym pamięta, ale też często sam się na tym łapie, że nie działa zgodnie z tą zasadą.

Michał Szafrański: To psuje później wrażenie po całym wyjeździe, bo gdzieś tam zostaje w głowie.

Krzysztof Szymański: Tak. Bardzo ważną sprawą jest też ostrożność na wyjazdach. Jak kiedyś będziemy mieli czas i a Ty Michał ochotę, to możemy porozmawiać o sposobach, jak złodzieje okradają turystów za granicą.

Michał Szafrański: O, to jest bardzo ciekawy temat.

Krzysztof Szymański: Pisałem o tym artykuły, mam o tym dość dużą wiedzę. Zbierałem różne sposoby, sam też mam sporo doświadczeń, dużo by o tym mówić, ale to jest rzecz, która niesamowicie może nam zepsuć wrażenia z pobytu. To też idzie w parze z oszczędnością, takie ostrożne podejście i świadomość tego, co może nam się przydarzyć, jest niesamowicie ważna.

Gdy byłem na pierwszym roku studiów, tata zabrał mnie w nagrodę za dobre wyniki w nauce do Barcelony. Wiedział, że jestem wielkim fanem piłki nożnej, dlatego wybraliśmy się razem na mecz. Byliśmy tam w sumie chyba ze 4 dni. Przedostatniego dnia okradli go na plaży. W jaki sposób? Nie mamy pojęcia, kiedy i jak to się stało, ale cały portfel ukradli mu ze spodni. Pierwsze, co się robi, to człowiek zawsze obwinia siebie. Zawsze po powrocie te wspomnienia zostają, niestety.

Michał Szafrański: No niestety, ale to oddzielny odcinek podcastu o tym nagramy, zdecydowanie, bo dobrze to wiedzieć.

Krzysztof Szymański: Zdecydowanie dobrze o tym wiedzieć. Ja dzięki temu, że o tym wiedziałem, to udało mi się uniknąć kradzieży, ale to już oddzielna historia.

Michał Szafrański: Widzisz, mamy następny powód, żeby się spotkać po raz kolejny.

Krzysztof, powiedz mi - z takich stron, z których możemy się zorientować na temat danego miejsca, to kojarzę http://wikitravel.org. Jeszcze jakieś inne strony polecasz?

Krzysztof Szymański: Wikitravel jest świetne, naprawdę. Każdemu polecam, żeby przed wyjazdem do danego miejsca przeczytał to chociaż raz, od początku do końca, bo tam znajdziemy bardzo dużo przydatnych informacji.

Po drugie - http://numbeo.com - to strona, na której możemy porównać koszty życia w różnych miejscach, więc możemy sobie to w miarę oszacować, ile nas będzie kosztował obiad, ile będzie nas kosztował pobyt tam w porównaniu do np. miejsca, w którym mieszkamy.

Oczywiście nieskromnie polecam wciąż nasze poradniki, które przygotowujemy na stronie. W chwili obecnej jest już ok. 50 poradników dotyczących państw i myślę, że około 30 poradników dotyczących miast, które są pisane od początku do końca przez nas, właśnie pod kątem tylko i wyłącznie takich praktycznych informacji. A informacje te wcale nie jest łatwo znaleźć, bo nie są takie oczywiste. Nie skupialiśmy się na informacjach, jaka jest pogoda w Barcelonie w maju, bo każdy to sobie może sprawdzić w 2 sekundy. My podajemy, gdzie w Barcelonie jest tania knajpka, gdzie zrobić zakupy, jakich miejsc unikać, gdzie w Barcelonie jest tani nocleg, który polecamy, w jaki sposób można zwiedzić za darmo Sagradę Familię i tak dalej. Wszystko właśnie idzie w tym kierunku. Nawet jeżeli sam jeżdżę na swoje wyjazdy, to drukuję sobie artykuły ze strony, którą prowadzę. Mam to ze sobą, bo wiem, że to mi się w którymś momencie na pewno przyda.

Michał Szafrański: Dokładnie. Zatem jeszcze raz przypomnijmy - strona http://taniezwiedzanie.com.

Krzysztof Szymański: Dokładnie, serdecznie zapraszam.

Michał Szafrański: Super, Krzysztof. To czy jeszcze masz coś ciekawego, czym podzielimy się ze Słuchaczami czy będziemy już kończyli?

Krzysztof Szymański: Myślę, że już dzisiaj nie męczmy Słuchaczy. Ja to mam tak, że jak już się rozgadam o tych podróżach, to mogę gadać i gadać, dlatego zapraszam bardzo na stronę.

Chciałem zaznaczyć, że jestem też osobą, która jest bardzo otwarta na takie pytania i lubię pomagać. Jeżeli ktoś miałby jakiekolwiek pytania, na stronie jest e-mail do mnie krzysztof@taniezwiedzanie.com. Jeżeli macie jakieś wątpliwości, pytania, napiszcie do mnie, na pewno odpowiem. Nie jestem nikim specjalnym, nie jestem celebrytą, nie jestem żadną gwiazdą, jestem po prostu osobą, która w pewnym momencie życia postawiła na podróże. Przez to, że podróżowałem, zdobyłem wiedzę, jak robić to tanio. Nie trzymam tej wiedzy dla siebie, nie chowam jej do szuflady, chcę się nią dzielić.

Jak wspomniałem na początku, taką moją największą ambicją jest to, żeby udowodnić ludziom, że można podróżować tanio. Że nie jest to opcja zarezerwowana tylko dla najbogatszych.

Michał Szafrański: Tak, zdecydowanie. Myślę, że tymi dwoma odcinkami podcastu udowodniliśmy, że się da. Jeżeli ktoś z Was chciałby się czegoś więcej dowiedzieć, to rzeczywiście na stronę taniezwiedzanie.com serdecznie, również, zapraszam. Krzysztof, ja wiem, że Wy również świadczycie usługi w zakresie planowania podróży, prawda?

Krzysztof Szymański: Tak, dokładnie. Mamy też firmę, która zajmuje się takim profesjonalnym wyszukiwaniem lotów, noclegów, po prostu planowaniem wyjazdów. Jeżeli ktoś w dalszym ciągu, nawet po tych 2 godzinach rozmowy, którą przeprowadziliśmy, nadal nie jest w stanie zorganizować sobie tego samodzielnie - ja rozumiem, ktoś może nie mieć czasu, ktoś może nie mieć ochoty, kogoś może to przerastać z punktu widzenia natłoku informacji - to wtedy my jesteśmy, jak najbardziej, otwarci i pomagamy.

Opłata, którą za to pobieramy, jest dosyć symboliczna. Wiadomo, że jakąś opłatę musimy pobierać, bo tak to wszyscy by do nas pisali, każdy by sobie sprawdzał i porównywał, ale naprawdę nie są to duże koszty. Za zaplanowanie wyjazdu w Europie pobieramy 75 złotych i to z reguły nie jest cena zależna od ilości osób. Jeżeli jedzie 10 osób, to nie będzie to dużo więcej niż 75 złotych. Za zaplanowanie wyjazdu w świat, na inne kontynenty, pobieramy 150 złotych, gdzie wiadomo, ile się wydaje na taki wyjazd. Jeżeli wydamy na wyjazd minimum te 3-4 tysiące złotych, to te 150 złotych za to, żeby mieć ten wyjazd zorganizowany przez kogoś, kto zna się na tym w miarę dobrze, to myślę, że nie jest to duży wydatek. W ogóle nie traktowałbym tego jako wydatku, ale bardziej jako inwestycję, bo po prostu mamy wszystko z głowy. Jeżeli ktoś jest w stanie to zrobić sam albo potrzebuje po prostu mojej wskazówki, to jak najbardziej pomogę. Jeżeli ktoś chciałby, żebym to zrobił dla niego albo za niego, to również nie ma problemu.

Michał Szafrański: I tym optymistycznym akcentem będziemy kończyli.

Krzysztof, wielkie dzięki za tych kilka godzin rozmowy, chciałem powiedzieć 2 godziny, ale myślę, że już dawno przekroczyliśmy te 2 godziny. Myślę, że Czytelnicy i Słuchacze będą mieli trochę pytań. Dam Ci znać. Może pojawią się jakieś komentarze, na które warto będzie odpowiedzieć.

Zachęcam wszystkich do dyskusji pod tymi podcastami. Jeżeli chodzi o ten odcinek podcastu, to wszystkie adresy, które wymieniliśmy w trakcie tego odcinka znajdziecie pod adresem http://jakoszczedzacpieniadze.pl/013 – trzynasty odcinek podcastu, myślę, że wcale nie był taki pechowy.

Krzysztof Szymański: Mam nadzieję, że nie był pechowy i również bardzo dziękuję za zaproszenie. Jeszcze raz zachęcam do kontaktu ze mną, do dzielenia się swoimi wspomnieniami, wskazówkami, radami. Nie wiem wszystkiego, jestem otwarty na wszystkie formy współpracy albo taki zwykły kontakt od osób, które są zainteresowane tą tematyką.

Michał Szafrański: Super, dzięki, Krzysztof, do usłyszenia!

Krzysztof Szymański: Ja również bardzo dziękuję i pozdrawiam!

Michał Szafrański: Niesamowicie dobrze się bawiłem, rozmawiając z Krzysztofem. Nagrywaliśmy tą rozmowę już jakiś czas temu, dzisiaj ją montowałem. Powiem szczerze, że fajnie się tego słucha. Pomimo, że za oknem tak trochę szarawo, to jednak te ciepłe klimaty przewijają się w tej rozmowie i są bardzo motywujące.

Już po nagraniu naszej rozmowy swoje pytanie do nas nagrał Piotr i to jemu oddaję teraz głos:

„Witam Cię serdecznie, Michale. Witam Ciebie również, Krzysztofie. Witam wszystkich Słuchaczy. Na wstępie może chciałbym też pozdrowić Adiego z pierwszej części podcastu. Życzę Ci, Adi, udanych urodzin w Azji. Mam na imię Piotr, jestem z Gdyni. Tutaj, przy tym nagraniu chciałbym, przede wszystkim, pogratulować pomysłowości i przeniesie swoich pasji na ten poziom wyżej, czyli prowadzenie biznesu przez Krzysztofa. Marzeniem chyba każdego jest praca, którą możemy wykonywać z pasją. Dziękuję Ci również za te wskazówki z części pierwszej Waszego spotkania. Z niecierpliwością czekam na drugą. Trafny temat dla osób lękających się takich wyzwań, ale również dla wszystkich, którzy odważyli się już na taki krok. Krzysztofie, przede wszystkim tak, hotelscombined - strzał w dziesiątkę, tego właśnie potrzebowałem.

Jestem w trakcie planowania wyjazdu. Od kilku lat dzięki moim przyjaciołom rozpoczęliśmy podróżowanie po Azji i organizujemy je sami. Potwierdzam, że można zaoszczędzić. Uwaga, słowo klucz, na tym blogu, Michale, można zaoszczędzić mnóstwo pieniędzy. Nawet 50% w stosunku do biura podróży jesteśmy w stanie zaoszczędzić.

Przechodząc do pytania, nie mam za wiele czasu. Krzysztofie, do tej pory korzystałem z lokalnych biur podróży na miejscu, których jest oczywiście pełno, ewentualnie z pomocy hotelu, w organizacji wycieczek. Często dojeżdżając na miejsce, czasami blisko hotelu, okazuje się, że znacznie taniej byłoby to załatwić samemu.

Czy masz jakieś sugestie, nie wiem, wskazówki, jak podchodzić do takich ofert, z Twoich ewentualnych doświadczeń w tej kwestii? Z góry dziękuję za odpowiedź, którą zapewne wykorzystam już w przyszłym roku. Gratulując, pozdrawiam Ciebie, Michale, serdecznie, i oczywiście, Krzysztofa. Do usłyszenia!”

Michał Szafrański: Dzięki Piotrze za to pytanie. Trudne zadanie postawiłeś przed Krzysztofem. Krzysztofie, co na ten temat sądzisz?

Krzysztof Szymański: Mam nadzieję, że dobrze zrozumiałem to, o co Piotr pyta w tym pytaniu. Myślę, że chodzi o wycieczki fakultatywne i o korzystanie nie tylko z biur podróży, bo to niekoniecznie zawsze są biura podróży, ale różnego rodzaju agencji, które w każdym turystycznym miejscu na świecie oferują setki różnych możliwości, jak możemy spędzić nasz wolny czas.

Jeżeli mówimy np. o Tajlandii, będzie to pewnie wycieczka do rezerwatu słoni, do rezerwatu tygrysów, wycieczki na jakieś wodne markety i tak dalej. Jest tego dużo i tak naprawdę, wydaje się mi, że odpowiedź jest dosyć łatwa, bo powinniśmy się zastanowić, dlaczego taka agencja, dlaczego takie biuro podróży to robi. Odpowiedź jest prosta - oni chcą na tym zarobić. Oni muszą na tym zarobić, a zarabiają pośrednio na nas.

Wydaje mi się, że w 95% przypadków taniej będzie, jeżeli zorganizujemy to sobie samemu. Mogą być takie sytuacje, kiedy jednak będzie się opłacało skorzystać z usług takiej agencji, biura czy hotelu. Będzie to wtedy, kiedy np. jedzie większa grupa i wynajęcie dużego busa czy autobusu wyjdzie taniej, niż dojazd tam na własną rękę. To są raczej sporadyczne przypadki, ponieważ zawsze jesteśmy w stanie w jakiś sposób tanio dojechać do nowego miejsca i po prostu na miejscu kupić bilet.

To, co bym radził, to zawsze na początku rozeznać się w sytuacji. Sprawdzić, ile będzie nas to kosztowało, jeżeli będziemy jechali przez biuro podróży czy agencję, a ile zapłacimy, jeżeli będziemy chcieli to zorganizować sami. Wydaje mi się, że w ponad 90% przypadków bardziej będzie się to opłacało robić samemu, i to bym polecał. Powiem szczerze, że rzadko kiedy korzystałem z usług takich agencji.

Michał Szafrański: Z gotowych wycieczek, jasne. Krótko mówiąc, poprzeglądać w internecie te propozycje, które są.

Krzysztof Szymański: Tak, poszperać, zadzwonić. Na przykład, w tamtym roku byłem na Bali i tam bardzo dużo korzystałem w takich właśnie form spędzania wolnego czasu, które mogłyby być załatwiane przez takie agencje, ale nie były. W tym przypadku były załatwiane przez moich znajomych, ale z pominięciem tej dodatkowej instancji, która na nas też musi zarobić, bo tak to działa.

Michał Szafrański: Jasne, w takim razie dzięki wielkie, Krzysztofie.

Krzysztof Szymański: Nie ma sprawy i mam nadzieję, że o to Piotrowi chodziło.

Michał Szafrański: Ja również. Dziękuje Ci ślicznie i do usłyszenia.

Krzysztof Szymański: Dziękuję i pozdrawiam!

Michał Szafrański: Trzymaj się, cześć!

Nie będę już teraz przedłużał. Jeżeli chciałbyś skomentować ten odcinek podcastu albo poznać wszystkie adresy i linki, które wymienialiśmy w tym odcinku, to wejdź na mój blog pod adres http://jakoszczedzacpieniadze.pl/013.

Zachęcam Cię także do zadawania pytań. Ja na razie nie ustaliłem jeszcze tematu następnego odcinka podcastu, więc masz niepowtarzalną okazję zadania mi pytań na dowolny temat. Możesz swoje pytanie nagrać, wchodząc pod adres http://jakoszczedzacpieniadze.pl/nagraj. Przy okazji chcę Ci powiedzieć, że takie nagranie to także świetny sposób na promocję Twojego bloga lub strony www, dlatego że ja do każdej takiej strony zlinkuję w taki sam sposób, w jaki zrobiłem to w przypadku pytań osób z poprzednich odcinków. Pamiętaj tylko o tym, by na początku każdego pytania przedstawić się swoim imieniem oraz podać adres Twojego bloga lub strony internetowej.

To już koniec tego odcinak podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Jeśli tylko czujesz, że ten podcast dostarczył Ci wartościowych informacji, które pomogą Ci realizować Twoje marzenia, a myślę, że tak może być w tym przypadku, to proszę, podziel się nim ze swoimi znajomymi. Powiedz im po prostu, by weszli na mojego bloga http://jakoszczedzacpieniadze.pl.

Dzięki Ci za wspólnie spędzony czas. Zapraszam Cię do wysłuchania kolejnego docinka i życzę Ci skutecznego przenoszenia swoich celów finansowych na wyższy poziom.

Trzymaj się. Do usłyszenia!

WNOP 014: Inwestowanie krok po kroku ze Zbyszkiem z bloga APP Funds

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/014

To jest podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”, odcinek czternasty.

Cześć, dzień dobry, witam Cię w czternastym odcinku podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne i sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności. Opowiadam, jak rozsądnie wydawać pieniądze i jak odważnie realizować pasje i marzenia. Jeśli tylko szukasz odrobiny stabilizacji finansowej i emocjonalnej w swoim życiu, to ten podcast jest dla Ciebie.

Cześć, dzień dobry, ponownie. Uff, dzisiejszy podcast jest szczególny, ponownie szczególny. W dzisiejszym podcast’cie usłyszycie mnie i drugiego blogera finansowego - Zbyszka z APP Funds. Występując równocześnie, powiemy Wam o naszym nowym, wspólnym, absolutnie moim zdaniem przełomowym przedsięwzięciu w polskiej blogosferze - przynajmniej tej finansowej. Takim projekcie edukacyjnym, w którym będziemy chcieli pokazać Wam, krok po kroku, na czym polega inwestowanie. Krok po kroku, w takim języku zrozumiałym dla każdego z Was. O szczegółach tej akcji zaraz będziemy opowiadać, ale zanim jeszcze dopuszczę Zbyszka do głosu, to chciałbym przekazać kilka informacji porządkowych.

W trakcie tego odcinka podcastu usłyszysz także, że ogłaszamy konkurs. Konkurs, w którym będzie, myślę, dosyć ciekawa główna nagroda. Będzie nią osobiste spotkanie ze Zbyszkiem i ze mną. Radzę więc słuchać dokładnie, co zrobić, żeby na takie spotkanie się dostać.

Druga informacja to jest to, że ten odcinek podcastu udostępniony jest z pewnym opóźnieniem. My nagrywaliśmy go w czwartek 14-tego listopada. Ja nagrywam w tej chwili wstęp i zakończenie tego podcastu - w piątek. Ty usłyszysz ten podcast najwcześniej we wtorek. Ja w między czasie będę się bawił na Blog Forum Gdańsk – konferencji i takiej imprezie dla blogerów, która jest dla mnie takim dosyć ważnym wydarzeniem. W tym roku pierwszy raz się na niej pojawię. Tu mam od razu prośbę: nie dziw się, że nie usłyszysz w tym odcinku podcastu niczego o tak ważnej dla mnie imprezie. Po prostu, ja jeszcze jestem przed nią.

W kontekście blogowania jeszcze jedna informacja: nie wiem, czy miałeś okazję obejrzeć moje wystąpienie w programie „Pytanie na śniadanie”, w takim temacie „Ile zarabiają blogerzy?”. Uczestniczyłem w tym programie na żywo w tym tygodniu. Jeżeli nie oglądałeś, to zachęcam się bardzo serdecznie do odwiedzenia bloga. Jak zwykle notatki do tego odcinka podcastu znajdziesz pod adresem jakoszczedzacpieniadze.pl/014. Tam znajdziesz link do nagrania tego programu. Tak podsumowując, powiem tylko, że w trakcie tego programu wszyscy przed telewizorami usłyszeli, ile zarabiam na blogu i ile blog przyniósł mi w październiku. To było ponad 19 tysięcy złotych. Chociaż ta kwota może się wydawać bardzo duża - pewnie taka jest dla wielu ze słuchających osób - to właśnie temu tematowi, tematowi zarabiania na blogu, chcę poświęcić kolejny odcinek podcastu. Też pod koniec tego nagrania będę mówił o tym troszeczkę szerzej. Jeżeli chciałbyś wiedzieć coś więcej na ten temat, to zdecydowanie warto wysłuchać do końca.

Tyle zapowiedzi. Teraz chciałbym przeczytać też kilka e-maili, które od Was otrzymuję, które są ściśle związane z tematem dzisiejszego nagrania.

Na pierwszy ogień pójdzie e-mail od Oli. Ola napisała:

„Witaj, Michale! Mam pewne pytanie dotyczące oszczędzania, ale jako że nie do końca wpasowuję się nim w aktualny artykuł, zadam je tutaj. Z tego, co wynika z Twoich raportów, odłożone pieniądze umieszczasz na lokatach. Dlaczego tego nie inwestujesz, np. na giełdzie? Nie jest to żaden zarzut, ani namawianie Cię do tego. Ja po prostu zastanawiam się w co inwestować pewne sumy pieniędzy, które już udało nam się oszczędzić, jak je ulokować, żeby zaczęły pracować. Kto ma coś sensownie podpowiedzieć, jeśli nie „gość od finansów”?

Widząc dziś lokaty na 4%, zastanawiam się, czy trzymanie tam gotówki ma sens, czy nie lepiej w coś zainwestować. Jeśli tak, to w co? Wiem, że to dość ogólne pytanie, bo każdy dysponuje inną sumą, zbiera ją na inny cel. Jednak każda propozycja czy sugestia będzie wzięta pod uwagę.

Pozdrawiam serdecznie,

Ola”

Dzięki, Olu, za tego e-maila. Kolejny jest Mateusz. Mateusz napisał długi e-mail, w którego postscriptum zadał niewinne pytanie.

„Michał, chciałbym Cię jeszcze zapytać o jeden temat. Mam trochę odłożonych pieniędzy. Zastanawiam się, jak je zainwestować. Nie chcę na początek ruszać w długoterminowe, ryzykowne inwestycje typu giełda, fundusze inwestycyjne. Nie znam tego obszaru. Oczywiście, korzystam z lokat, kont oszczędnościowych, ale jak wiadomo, to pozwala tylko na pokrycie strat z inflacji. Na Twoim blogu czytałem, że udzielasz pożyczek. Czy korzystasz może z serwisów pożyczek społecznościowych typu Kokos.pl? Nie chcę nadwyrężać Twojego czasu na indywidualne porady, ale proszę o kilka słów. Czy to ma sens, czy jest to duże ryzyko, być może coś polecisz, od czego warto zacząć.”

Takich e-maili otrzymuję bardzo, bardzo dużo. Mam tu jeszcze parę przygotowanych, ale przeczytam ostatni - Mariusza - bo i tak za dużo czasu zabieram. Mariusz napisał:

„Jedyną rzeczą, którą chętnie bym zobaczył dodatkowo u Ciebie, na blogu, jest lista ciekawych według Ciebie produktów inwestycyjnych. Mogą to być lokaty, konta oszczędnościowe, fundusze inwestycyjne. Tutaj chętnie bym zobaczył długi artykuł, gdzie najlepiej kupować i jak wyglądają opłaty za zarządzanie itp. Obligacje Skarbu Państwa, obligacje korporacyjne, giełda, złoto, srebro itp. W końcu warto wiedzieć więcej o inwestowaniu, jeżeli już coś zaoszczędzimy. Dużo tego, ale daje spore możliwości do stworzenia interesujących wpisów.

Pozdrawiam i gratuluję świetnego bloga. Właśnie przypomniała mi się jeszcze jedna sugestia. Warto byłoby rozebrać na czynniki pierwsze sytuację 20-30-latków - jak będzie wyglądała ich emerytura od państwa.”

Te e-maile doskonale pokazują, dlaczego zdecydowaliśmy się ze Zbyszkiem na dużo szerszą współpracę, niż dotychczas, w takim obszarze edukacji finansowej poświęconej, właśnie, inwestowaniu. Myślę, że nie przedłużając, zaproszę Was do wysłuchania szczegółów.

Ja tylko powiem, że Zbyszek jako osoba, która blogowała w blogosferze finansowej zdecydowanie wcześniej ode mnie, bo robi to od chyba 2007 roku, był dla mnie takim absolutnym autorytetem, gdy ja startowałem. I dalej jest! Miałem okazję poznać go osobiście. Rozmawialiśmy już wielokrotnie od momentu pierwszego spotkania. Powiem Wam, że “czacha dymi”, jak się z tym gościem rozmawia. Myślę, że ten nasz mariaż we wspólnym przedsięwzięciu, które właśnie rozpoczynamy, będzie z korzyścią dla Was wszystkich. Zapraszam do wysłuchania.

Zbigniew Papiński: Witam Cię, Michale. Witam serdecznie wszystkich Słuchaczy.

Michał Szafrański: Super. Powiedz mi, Zbyszku, bo na pewno jest wiele osób, które Cię po prostu nie znają. Trudno w to uwierzyć prawdopodobnie… Jakbyś mógł powiedzieć, skąd się wziąłeś, jakiego bloga prowadzisz, co robisz, kiedy w ogóle zaczynałeś swoje blogowanie?

Zbigniew: Myślę, że zacznę od tego, że prowadzę bloga już długo, ponieważ zacząłem we wrześniu 2007 roku. Czyli już minęło 6 lat. W tym czasie równolegle można było mnie spotkać też w Internecie na takich stronach jak notowany.pl, gdzie zajmowałem się pisaniem codziennych komentarzy giełdowych do końca 2010 roku. Oprócz tego, pisałem tam też artykuły o inwestowaniu. One są dostępne cały czas. Strona notowany.pl jest cały czas działającą stroną. Następnie od 2011 roku tworzyliśmy z zespołem projekt o nazwie Biztok.pl. Jest to serwis biznesowy Grupy o2, który do tej pory działa. Moja działalność w tym serwisie zakończyła się wiosną tego roku. Teraz mogę powiedzieć, że jestem inwestorem i blogerem.

Michał: Pełnoprawnym blogerem blogującym pod adresem…

Zbigniew: Mój adres to jest http://appfunds.blogspot.com.

Michał: Jasne. Dla wszystkich Słuchaczy od razu powiem, że linki do wszystkich adresów, które wymieniamy w tym odcinku podcastu, będą opublikowane pod adresem http://jakoszczedzacpieniadze.pl/014.

Zbigniew: Może zaczniemy od tego jeszcze, skąd w ogóle się wzięła ta nazwa, bo niektórzy o to się mnie pytają i zastanawiają się, skąd taka dziwna nazwa. Zacznę od „Funds” – skrót jest bardzo oczywisty, bo to są fundusze po angielsku, ale intrygujący jest pewnie początek. „APP” i dlaczego dużymi literami?

Michał: Dokładnie.

Zbigniew: Wynikło to z takiej śmiesznej sytuacji, ponieważ kiedy poprosił mnie kolega, czy nie mógłbym mu doradzić w sprawie portfela inwestycyjnego. Nie był on zbyt wielki, ale chodziło o samą ideę. Nazwaliśmy go „Akcje Pana S.”. Pomijam jego nazwisko, bo nie jest to istotne. W momencie uruchomienia bloga po prostu poszedłem za ciosem. Uznałem, że fajnie zrobić „Akcje Pana Papińskiego”. Nazywam się Zbigniew Papiński i to było dosyć automatyczne skojarzenie.

Michał: Stąd „APP”?

Zbigniew: Tak, stąd „APP”. Natomiast równocześnie wiedziałem, że rozwijają się różnego rodzaju programy. Wtedy jeszcze nie wiedziałem, że będzie taki wzrost rynków smartphonów jak obecnie, ale wiedziałem, że jest to skrót od „applications”. Można to podciągnąć pod „APP Funds” lub „App Funds” - jak kto woli. Dlatego ja używam dużych liter, ale jak ktoś używa małych, to nie obrażam się, bo można to różnie rozumieć.

Michał: To już będę wiedział, że piszemy trzema dużymi literami.

Zbigniew: To są, naprawdę, dwie różne wersje, obydwie mi pasują i nie przeszkadzają mi w żaden sposób. Jak ktoś mnie nazywa „APP”, to zawsze się śmieję, bo etymologia nazwy jest właśnie taka.

Michał: Powiedz mi, bo dzisiaj będziemy mówili o tym, co chcemy wspólnie razem zrobić, ale jako taki wstęp, Ty chyba prowadziłeś kiedyś publiczny portfel inwestycyjny na swoim blogu, prawda?

Zbigniew: Tak. Ideą mojego bloga na samym początku było pokazywanie drogi, w skrócie “od zera do milionera”. Taki zawsze chwytliwy pomysł. Tak w ogóle, to zaczynałem na blox.pl i tam mi się blog wysypał, szczerze mówiąc, we wrześniu 2007 roku i przeszedłem na blogspot.com.

Tam już ten portfel był warty ponad 3 tysiące złotych. Można wszystko prześledzić od samego początku w archiwum mojego bloga. Dość nieudolne były te moje początkowe próby pisania. Sam się z nich do tej pory śmieję. Poszło w sieć - niech tam będzie. Teraz będą sobie Czytelnicy czytać. Ten portfel istniał do 2011 roku. W pewnym momencie go najpierw zmodyfikowałem, a potem zamknąłem z prostej przyczyny. Ponieważ stał się on zbyt hermetyczny dla przeciętnego Czytelnika. Ponieważ zajmowałem się, w dużej mierze często się zajmuję, rynkami pochodnymi futures. To są tematy, wydaje mi się, dla zbyt niewielkiej grupy ludzi, żeby to było przedmiotem publicznej debaty. Szczególnie jeżeli jest jakiś system działający, to nie każdy chce wdawać się w szczegóły, co dokładnie w nim siedzi. I dlatego, m.in. zamknąłem ten projekt. Gdyby on był, powiedzmy, oparty o same akcji, to myślę, że nie miałbym żadnych przeciwwskazań. To był główny powód.

Michał: Dobra, to ja przypomnę jeszcze kilka konkretów na początek dla wszystkich Słuchaczy. Zaczęliśmy tą rozmowę tak, jakbyśmy prowadzili ze sobą wywiad. Tak jakbym to ja ze Zbyszkiem prowadził wywiad. Ale ta dzisiejsza rozmowa nie ma formuły wywiadu. Dzisiaj będziemy ujawniali szczegóły takiego naszego, wspólnego przedsięwzięcia. Pomysłu, nad którym zaczęliśmy pracę jeszcze, chyba, w czerwcu, prawda?

Zbigniew: Tak, jeszcze przed wakacjami przyszło nam to do głowy w lokalu…

Michał: …nie będziemy ujawniać w którym…

Zbigniew: …To jest miejsce dla sponsora, ale nie ma szans, żebyśmy ujawniali teraz nazwę tego lokalu. W każdym razie - pomysł padł w czerwcu. Idea dojrzewała aż do teraz, kiedy możemy trochę więcej szczegółów zdradzić…

Michał: …Kiedy możemy już konkretnie powiedzieć, co chcemy razem w przyszłym roku zrobić. Jeszcze zanim zaczniemy, to myślę, że powinniśmy uprzedzić Słuchaczy. My nie jesteśmy doradcami inwestycyjnymi. Zacznijmy tak od ogółu: jaka jest różnica, Zbyszku, między doradcą finansowym a doradcą inwestycyjnym?

Zbigniew: Myślę, że przeciętny Polak nie widzi wielkiej różnicy, a jednak jest ona zasadnicza. Doradcą finansowym może się mianować praktycznie każdy z nas. Natomiast doradca inwestycyjny jest zawodem licencjonowanym i regulowanym. Obecnie takich doradców w Polsce jest zaledwie 475. Aktualną listę można sobie zobaczyć na stronie Komisji Nadzoru Finansowego.

Michał: Dokładnie. Link też będzie w notatkach.

Zbigniew: Jeżeli ktoś chce naprawdę fachowej porady, to może powinien się zgłosić do takiego doradcy. Tylko uprzedzam, że oni nie są raczej zainteresowani indywidualnym doradztwem dla pojedynczych klientów.

Michał: My jesteśmy doradcami finansowymi, znaczy, każdy z nas może być doradcą finansowym – czy to ktoś w okienku w banku, czy to Zbyszek, czy to ja, czy to nawet Ty jako Słuchacz jak najbardziej możesz być swoim doradcą finansowym. Ja wręcz zalecam na blogu, żebyśmy pozyskiwali wiedzę, edukowali się właśnie po to, żebyśmy umieli się poruszać w tym świecie instrumentów finansowych, w wystarczający dla nas sposób. Żebyśmy nie dawali sobie, krótko mówiąc, “waty na uszy nawijać”, mówiąc tak kolokwialnie.

Jest taki odpowiednik światowy, również, doradcy inwestycyjnego…

Zbigniew: Tak, to jest tytuł CFA - Chartered Financial Analyst. Jeżeli ktoś jest zainteresowany bliżej tą tematyką, być może powinien się bliżej zagłębić w wymagania tego egzaminu, ponieważ jest on międzynarodowy i uznawany na całym świecie. Natomiast być może sama licencja doradcy inwestycyjnego straci w przyszłości na znaczeniu, ponieważ trwają rozmowy, projekty na temat deregulacji zawodów. Wśród nich jest też wymieniony doradca inwestycyjny oraz makler. Same instytucje mają zdecydować, kto będzie zarządzał pieniędzmi klientów.

Michał: Tak, kto u nich będzie pracował i pełnił tą rolę. My nie jesteśmy doradcami inwestycyjnymi. My nie mamy uprawnień, żeby Wam mówić, w co konkretnie inwestować. W ogóle nie chcemy tego robić.

Zbigniew: Chcielibyśmy Wam powiedzieć, jak podejmować własne decyzje inwestycyjne w racjonalny sposób.

Michał: Spróbujemy pokazać Wam ten nasz proces myślowy. W jaki sposób my podchodzimy do inwestowania. Jak decydujemy. Mam nadzieję, że to będzie ciekawe, prawda?

Zbigniew: Tak, to będzie wielki eksperyment dla nas i dla naszych Czytelników, i Słuchaczy.

Michał: Przechodząc do konkretów: będziemy pokazywali, jakie działania wykonujemy na rynkach finansowych, ogólnie, z różnego rodzaju inwestycjami i formami inwestowania. Będziemy chcieli być w tym maksymalnie transparentni, ale jednocześnie zdecydowanie odradzamy naśladowanie nas krok po kroku, bo nigdy to nie da takich samych rezultatów, jakie to my będziemy osiągali.

Zbigniew: Może konkretny przykład z tego tygodnia. Niedawno na blogu przedstawiałem sytuację, jak ja widzę obecnie rynki finansowe. Tam zdradziłem, że w moim portfelu IKE znajdują się akcje Agory. Te akcje, niestety, w ostatnich dniach słabo się zachowywały, wczoraj je sprzedałem na sesji giełdowej. Teraz, jeżeli ktoś, np. chciałby naśladować moje ruchy i nie ma czasu na bieżąco obserwować notowań, to być może on trzymałby te akcje, aż one by spadły znacznie niżej. Nie wiem, nie znam przyszłych kursów, ale powiedzmy, że zakładamy taki scenariusz i poniósłby stratę. Natomiast mi udało się zachować zysk 10% i mimo że podjęliśmy podobne decyzje, na podstawie tych samych przesłanek, to efekt może być zupełnie różny. Dlatego zachęcam do samodzielnych decyzji inwestycyjnych, które są dostosowane nie tylko do naszego profilu ryzyka, ale też do naszego trybu życia. Nie każdy ma czas na stałą analizę czy ciągłe obserwowanie notowań.

Michał: Dokładnie tak. Krótko mówiąc, odradzamy naśladowanie, a zachęcamy do wypracowywania własnej strategii w oparciu o te informacje, które będziemy stopniowo ze Zbyszkiem udostępniać.

Zbigniew: Jeżeli jeszcze chodzi o inwestowanie, to trzeba pamiętać, że ono się wiąże, niestety zawsze, ze stratami. Tu jest istotne, jak ktoś znosi te straty. Dla części ludzi, wręcz, będzie to niewskazane, bo będą odczuwały wręcz ból fizyczny przy jakiejś nieudanej transakcji. Warto się najpierw nad tym zastanowić, jak my reagujemy na nieudane transakcje. Z udanych to wiadomo, że bardzo się cieszymy i chętnie o nich opowiadamy, a straty znosimy w milczeniu.

Michał: …i wypominamy je sobie do końca życia. Zbyszek, przejdźmy może do kolejnej części, powiedzmy, co my próbujemy zrobić…

Zbigniew: Nasz pomysł polega na tym, że chcemy publicznie prezentować dwa portfele, jeden mój, a drugi Michała, które będą miały trochę inne założenia, inne strategie. Obydwaj będziemy o nich otwarcie dyskutować ze sobą oraz z Wami.

Michał: Już uchylę rąbka tajemnicy: Zbyszek będzie miał portfel, który można zdefiniować jako agresywny, cokolwiek by to znaczyło, a ja spróbuję zbudować portfel bezpieczny, też cokolwiek by to znaczyło. Założenie mamy takie, że ten projekt ma być długi. To znaczy, będziemy pokazywali Wam wszystkie operacje, które wykonujemy, co najmniej przez okres roku.

Zbigniew: Jeszcze może powiemy, dlaczego w ogóle chcemy coś takiego robić, jaki jest cel. Myślę, że jest taki etap w życiu każdego człowieka, że chciałby zainwestować jakieś środki, ale czasami brakuje mu wiedzy albo, wręcz, odwagi. Chcielibyśmy pokazać, na czym w ogóle polega to inwestowanie, jak się do tego zabrać. Zupełnie od początku dla laika, ale również dla osób nieco bardziej zaawansowanych. Zachęcamy też dlatego do dyskusji, bo będziemy mogli…

Michał: … rozważać takie, różne zaawansowane warianty…

Zbigniew: …różne warianty czy różne sposoby inwestowania. Nie ograniczamy się tylko do mówienia o funduszach inwestycyjnych czy akcjach. Będziemy też mówić o zupełnie innych rynkach – walutowym czy inwestycjach alternatywnych, czy wręcz o inwestowaniu w siebie, czy w swój biznes.

Michał: Dokładnie. Nieruchomości, kruszce i tak dalej. Spróbujemy dotknąć wszystkich tych obszarów, żebyście mogli zbudować własną opinię co do tego, co Wam mentalnie bardziej pasuje, a co nie. Co bardziej rozumiecie, a co rozumiecie mniej. My postaramy się tą wiedzę w miarę systematycznie wykładać, odsłaniać różne formy inwestowania.

Zbigniew: Trzeba tutaj pamiętać, że inwestowanie jest dosyć niewdzięczną działką, ponieważ popełniamy bardzo wiele błędów, które nie zdarzają nam się w życiu, w zupełnie innych przypadkach. Nikt nie wpadnie na pomysł „dzisiaj to pojadę sobie do szpitala i wykonam operację”, prawda? Natomiast są ludzie, którzy nagle wpadają na pomysł, że „dzisiaj przeprowadzę transakcję na rynku walutowym czy rynku instrumentów pochodnych. Coś, gdzieś przeczytałem i muszę teraz spróbować”, prawda? Bo jest tu dosyć duża łatwość dostępu. Praktycznie każdy może włączyć komputer, otworzyć rachunek, wpłacić jakąś tam kwotę pieniędzy i już możemy działać. Jakby nie do końca zdajemy sobie sprawę, kto siedzi po drugiej stronie – czy są to komputery wszystkich banków inwestycyjnych, które odgrywają dzisiaj coraz większą rolę, czy wytrawni gracze, którzy czekają właśnie na takich naiwnych…

Michał: …jak my, którzy wpompują na rynek swoją gotówkę. Będziemy też próbowali pokazać Wam ten psychologiczny, mentalny aspekt inwestowania. Pokazać, jak się przygotować na pewne swoje reakcje. Przewidzieć je i spróbować jednak działać racjonalnie, a nie emocjonalnie. Oczywiście, każdy ma troszeczkę inaczej ten swój poziom ustawiony…

Zbigniew: Tak. Wiele, moim zdaniem, prawidłowych zachowań na rynku jest nieintuicyjnych, innych od tego, co sobie wyobrażamy. Przykładowo, jeśli widzimy, że wszyscy omijają kałużę, to my razem z nimi robimy tak samo i nawet dobrze na tym wychodzimy, bo mamy czyste buty. Natomiast jeżeli razem ze wszystkim podejmujemy podobne decyzje i kupujemy jednostki funduszy inwestycyjnych, dlatego że nasi znajomi tak zrobili, i jest to rok 2006-2007, to później już na całe życie pamiętamy tą lekcję. Nie wiemy, co z tym zrobić, bo to gwałtownie nam potaniało i jesteśmy zupełnie zaskoczeni, że pomimo takich pięknych wykresów…

Michał: … zostajemy z ręką w nocniku…

Zbigniew: …nasza przygoda się dziwnie skończyła.

Michał: Może powiesz ze trzy słowa o Twoim portfelu. Ja później opowiem o tym moim.

Zbigniew: Ja wybrałem wariant agresywny. Zobaczymy jak to będzie w praktyce przy naszych portfelach, ich wielkościach. Mam, na pewno, dosyć duży bagaż doświadczeń, czyli przeprowadziłem setki transakcji, więc dziwnie by wyglądało, gdybym, np. skupił się na wpłacaniu pieniędzy na konto oszczędnościowe. Poza tym, interesuję się rynkami kapitałowymi od lat, więc nawet gdybym nie inwestował, to też bym je śledził. Logicznie nie jest to więc marnowaniem czasu, jeśli jestem, w jakiś tam sposób, obecny na rynku, to naprawdę warto spróbować się z nim zmierzyć. Taki jest mój punkt widzenia. Natomiast nie gwarantuję, że ten portfel przyniesie jakieś oszałamiające zyski.

Michał: W ogóle niczego nie gwarantujemy.

Zbigniew: Niczego, absolutnie!

Michał: Można nam się przyglądać, ale my niczego nie gwarantujemy. Będzie jak będzie, spróbujemy zobaczyć, jak te portfele ze sobą konkurują, w pewnym sensie.

Teraz, trzy słowa o mnie. Ja będę miał, z kolei, portfel, który można uznać za bezpieczny. Tak, jak mówię, zobaczymy, jak to nam w praktyce, po roku wyjdzie, prawda?

Zbigniew: Tak, bo może się w trakcie akcji okazać, że nagle Michał odkryje w sobie żyłkę spekulanta i zupełnie się zmieni jego widzenie. Tego jeszcze nie wiemy, to wszystko jest przed nami, więc się wszystko jeszcze okaże…

Michał: Dobrze, ale mówiąc o chwili obecnej, tu i teraz, wychodzimy z takiego założenia, że ja mam zdecydowanie mniejsze od Zbyszka doświadczenie inwestycyjne i tym bardziej jako taka osoba, taki bloger, który więcej się angażuje, również medialnie, mam mniej czasu na monitorowanie tego, co się dzieje na rynku. Ja nie będę chciał być tak agresywny jak Zbyszek na pewno.

Zbigniew: Tak, te jednak agresywne strategie, jeżeli je tak nazwiemy, wymagają niestety stałego śledzenia rynku. Natomiast, jeżeli mamy inne zajęcia, to wskazane jest podejście znacznie bardziej długoterminowe, które nie nakłada na nas tylu obowiązków.

Michał: Tu jest jeszcze jeden bardzo istotny aspekt. Mamy różnych Czytelników naszych blogów. Zbyszek ma u siebie trochę więcej osób, które interesują się inwestowaniem, są bardziej zaawansowane. U mnie na blogu, Wy jesteście osobami, które dotychczas interesowały się oszczędzaniem, które powoli zaczynają zastanawiać się - to także z Waszych e-maili wynika - w jaki sposób można w ogóle inwestować małe sumy, większe sumy. Szukacie, tak naprawdę, dobrych podstaw. Ja będę chciał wykonać coś takiego, że pokażę Wam, że inwestowanie to nie jest gra w pojedynkę. To jest tak samo, jak oszczędzanie, gra zespołowa. Będę chciał Wam pokazać, że ja inwestuję wspólnie z Żoną, więc nie możemy sobie pozwolić, a przynajmniej ja nie mogę sobie pozwolić, nawet jeżeli ja bym miał większą skłonność do ryzyka, to, tak naprawdę, podejmujemy decyzje inwestycyjne wspólnie. Nie możemy sobie pozwolić na zbyt duży koszt emocjonalny tych decyzji. I ze względu na to, że mój blog jest czytany przez bardzo wiele kobiet, co mnie niesamowicie cieszy…

Zbigniew: Gratuluję!

Michał: Dziękuję Ci pięknie, Zbyszku! … to będę chciał pokazać inwestowanie od kobiecej strony, czyli mniej szaleństwa w tej całej strategii, więcej rozwagi, więcej takiego poczucia bezpieczeństwa. Właśnie tak będę próbował konstruować mój portfel.

Zbigniew: Tak, właśnie wielu inwestorów zapomina o tym, że warto by było, przynajmniej w podstawowym stopniu, wtajemniczyć rodzinę w swoje inwestycje. Może niekoniecznie zdradzać konkretne szczegóły poszczególnych transakcji, ale jeśli jednak zajmujemy się czymś ryzykownym, to warto ich o tym uprzedzić, w jakikolwiek sposób. Żeby nie zaskoczyło ich, np. że ktoś został bankrutem.

Michał: Też będziemy o tym mówili. To będzie przedmiotem takiego, naszego wprowadzania do całego cyklu – jak się do tego przygotować, jak przygotować do tego najbliższych. Ja jeszcze jeden aspekt chcę Zbyszku poruszyć - pioruńsko istotny.

Przyjęliśmy taką formułę, która nazwaliśmy sobie „uczeń i mistrz”. W takiej formule będziemy prowadzili te wszystkie nasze rozmowy, jak również będziemy pisali artykuły z tego cyklu na naszych blogach. Mistrzem, oczywiście, będzie Zbyszek, który, tak jak powiedzieliśmy, jest wygą, jeżeli chodzi o inwestowanie w porównaniu ze mną. Ja się, z kolei, wcielę się w rolę ucznia. Pomimo tego, że ja to i owo wiem o inwestowaniu, i w swoim życiu już wykonywałem różnego rodzaju kroki w kierunku inwestowania, to będę przyjmował stanowisko takiego kompletnego laika. Żebyście Wy patrząc na nas i słuchając naszych rozmów, mogli krok po kroku, jasno mieć wytłumaczone, dlaczego podejmujemy takie, a nie inne decyzje. Dlaczego Zbyszek podejmuje pewne decyzje. Dlaczego ja podejmuję, może zupełnie inne decyzje, nawet wbrew zaleceniom Zbyszka. Ja Zbyszka będę traktował jako mistrza, ale niekonieczne będę chciał podążać koniecznie tą ścieżką, którą On mi będzie wytyczał. Myślę, że samo to, pokazanie naszego procesu myślowego i Zbyszka, i mojego, będzie dla Was interesujące, bez względu na to, jaki będzie wynik całej naszej akcji.

Zbigniew: Naszym celem jest uświadomienie wszystkim, żeby wzięli odpowiedzialność za swoje decyzje i żeby inwestowali, wyłącznie, w takie instrumenty, o których mają jakieś pojęcie. Wtedy nawet jeżeli tracimy pieniądze, to jest szansa, że nie stracimy głowy. Tą ewentualną stratę umiemy jakoś uciąć w odpowiednim momencie lub też podjąć działanie, które nie doprowadzi nas do bankructwa. Dlatego, np. wiele osób żałuje, że nie wzięło udziału, w tym ja, w bańce, jeżeli tak ją możemy nazwać, która teraz rośnie wokół BitCoina. Ja nie wziąłem udziału w tej hossie, myślę, że z tego powodu, że byłem dość mocno zajęty, kiedy te ceny były jeszcze niskie. Nie miałem czasu, żeby dokładnie tą tematykę przestudiować. Ja uważam, że jeżeli nie znam się na czymś, to nie wchodzę w to. Mimo wszystko, mimo tego, że ta cena wzrosła wielokrotnie, to niestety we wszystko nie damy rady zainwestować, we wszystkich ruchach nie będziemy uczestniczyć. Myślę, że nie ma co żałować, bo równie dobrze mogło się to skończyć zupełnie inaczej jak, np. stało się w przypadku złota, które kosztowało, niedawno jeszcze, 1900 dolarów za uncję, a obecnie kosztuje niecałe 1300.

Michał: Tutaj poruszasz jeszcze jeden, istotny aspekt. Kluczowa, absolutnie, jest ta nasza edukacja. To dotyczy tak samo inwestowania, jak również, w pewnym sensie, oszczędzania – lokaty “pakowane” w polisy, produkty wyjątkowo złożone…

Zbigniew: One są tak skomplikowane, że nawet osobą, która ma dużo wiedzę z dziedziny finansów, czasami nie jest w stanie dokładnie zrozumieć mechanizmu działania danego produktu. To wymaga, np. całego dnia, żeby wszystko po kolei przeanalizować, bo nawet są tam takie zastrzeżenia prawne, które ciężko zrozumieć. Z tego powodu większa liczba osób jest wciąganych w tą pułapkę. Moim zdaniem, proszę nigdy nie mieszać ubezpieczenia z inwestowaniem.

Michał: Zdecydowanie.

Zbigniew: Najlepiej kupować sobie polisę oddzielnie i inwestować też oddzielnie. To jest zdecydowanie najlepsza strategia. Polisy zwykle są proste, nieskomplikowane.

Michał: Dokładnie tak, takie, które umiemy rozpoznać w detalach. Zbyszku, to jeszcze proponuję, żebyśmy w kilku zdaniach opowiedzieli, na czym będzie w szczegółach polegała ta nasza akcja.

Zbigniew: Szczerze mówiąc, chwilę zastanawialiśmy się, z jakiego pułapu powinniśmy zacząć. Po pewnej dyskusji stwierdziliśmy, że idealnie jest jednak od zera. A dlaczego?

Michał: Żeby każdy mógł zacząć z nami inwestować.

Zbigniew: Nie ma żadnej bariery wejścia. Każdy może to zrobić. Czy ktoś jest studentem, czy osobą zarabiającą całkiem przyzwoite pieniądze. Chodzi o to, że w ten sposób można potem przestudiować tą naszą historię, którą będziecie razem z nami tworzyć. Wtedy można wrócić sobie za kilka miesięcy, czy kilkanaście miesięcy. Ktoś, kto będzie zaczynał, będzie miał gotowy materiał poglądowy. Później okaże się, jak to się wszystko rozwinie. Natomiast zaczynamy od pierwszego stycznia.

Michał: Zaczynamy od pierwszego stycznia 2014 roku. Dzisiaj ujawniamy to wspólne przedsięwzięcie. My nagrywamy ten podcast 14-tego listopada. Jeżeli bralibyście pod uwagę to, co Zbyszek powiedział o akcjach Agory, że wczoraj sprzedał…

Zbigniew: …wczoraj, to było 13-tego listopada. Widzicie, 13- tego, prawda?

Michał: A będziecie słuchali pewnie 19-tego listopada, najwcześniej, ten podcast. To też jest tak, że nawet gdyby podążać za tymi naszymi ruchami, to czasami minuty decydują o tym, co się dzieje na rynku akcji czy na rynku walut. A Wy jesteście spóźnieni co najmniej o kilka dni, w tej chwili…

Zbigniew: Myślę, że pomimo tego, że robimy takie różne disclaimery, zastrzeżenia, to pewnie część osób będzie robić dokładnie to, co my. Szczerze mówiąc, odradzamy to!

Michał: Odradzamy to, zdecydowanie! Wracając do akcji, Zbyszek powiedział, że zaczynamy od pierwszego stycznia. Od tego momentu, od tego dnia rozpoczynamy prowadzenie tych naszych portfeli. Niekoniecznie od razu gotówkę będziemy wymieniali na konkretne instrumenty. Powiem tylko tak, co miesiąc będziemy wkładali do tego naszego portfela po 200 złotych.

Zbigniew: Ta kwota też była przez nas negocjowana, ponieważ jeżeli ktoś zarabia dosyć spore pieniądze, a takich Słuchaczy i Czytelników też mamy, to dla niego jest to nieznacząca kwota. Natomiast jest wiele osób, które mają problem, żeby nawet 200 złotych wygenerować, bo w końcu, jak pokazują badania, zaledwie 40% Polaków ma jakiekolwiek oszczędności.

Michał: Teraz to, co istotne: my mówimy o inwestowaniu. Mówimy o tym, że wkładane są pieniądze w różnego rodzaju inwestycje na długi okres czasu, z założenia. My nie planujemy tutaj, że będziemy krótkoterminowo jakieś oszczędności, które nam są potrzebne na życie za dwa miesiące, przeznaczali na inwestowanie. Absolutnie nie! Mówimy o tym, że to są takie pieniądze, których nie boicie się a) stracić, b) nie będziecie potrzebowali ich w racjonalnie długim okresie czasowym. Na przykład, Zbyszku, ile, 5 lat?

Zbigniew: Myślę, że pierwsze założenie jest takie, że inwestowanie zaczyna się od roku w górę. Jeżeli ktoś musi wydać pieniądze w ciągu najbliższego roku, to powinien trzymać się bezpiecznych instrumentów. Spekulacja może się źle skończyć. Na przykład, mamy jakiś poważny wydatek i, niestety, trzeba te pieniądze posiadać. Dlatego rok jest minimum absolutnym. Jak widać jest tu pewien dysonans, ponieważ większość ludzi patrzy bardzo krótkoterminowo na swoje instrumenty finansowe, co nie jest dziwne, ponieważ one zwykle podlegają bardzo wielkim wahaniom czyli kursy dowolnego, naszego waloru czy jednostek funduszu inwestycyjnego falują. A wraz z nim często falują nasze nastroje…

Michał: …Emocje buzują…

Zbigniew: Czyli jak rośnie, to się świetnie czujemy. Jak spada, to coraz gorzej. To wpływa na nas tak negatywnie, że często ktoś podejmuje zbyt wiele decyzji, często błędnych, ponosi wysokie koszty transakcyjne. Natomiast niekonieczne przekłada się to na jego zyski.

Michał: Czyli wkładamy do portfela, co miesiąc, 200 złotych. Jeszcze zanim zaczniemy tą akcję, czyli przed końcem tego roku, będziemy Wam mówili, w jaki sposób te 200 złotych nadwyżki miesięcznie wygenerować. Tu będzie pole do popisu dla mnie.

Zbigniew: Szczególnie dla Michała! On się w tym specjalizuje, na co wskazuje sam tytuł bloga, prawda? Jak oszczędzać pieniądze? Trzeba je najpierw zaoszczędzić, by móc inwestować.

Michał: Zdecydowanie. Ja będę tłumaczył, jak zrobić porządek w swoich finansach. Będziemy też wspólnie tłumaczyli, bo akcja będzie prowadzona na 2 blogach – u Zbyszka i u mnie, będziemy pisali różne artykuły.

Zbigniew: Z naszego punktu widzenia mogą to być te same tematy nieco inaczej poruszane, bo też Wy jesteście różni.

Michał: Mamy różne audytoria. Będziemy tłumaczyć, dla kogo jest inwestowanie, będziemy próbowali udowodnić, przekonać, wmówić, że inwestowanie nie jest dla tych osób, które toną w długach, dla tych osób, które mają niską tolerancję ryzyka. My zdecydowanie nie chcemy, żeby przez nas ktoś, kto zarobi 1000 złotych, przy okazji osiwiał czy dostał zawału serca. Będziemy się starali to mocno akcentować.

Zbigniew: Będziemy to podkreślali na każdym kroku. Naprawdę, proszę, nie myśleć, że tutaj znajdziemy magiczną formułę, że jeśli ktoś znalazł się w kłopotach finansowych i przeczyta na blogu Michała, czy na moim, informacje, że warto kupić akcje X, to On je kupi, zarobi i się pozbędzie kłopotów. Nie, nie, to nie będzie ta droga.

Michał: To nie ten sposób. Będziemy też przed końcem tego roku wskazywali Wam dodatkowe źródła informacji, bo to nie jest tak, że my jesteśmy alfą i omegą. My możemy pokazywać, jak się poruszać po rynku, ale pewne podstawy warto zdobyć, czytając czy to konkretne książki, czy korzystać z odpowiednich źródeł w Internecie.

Zbigniew: Będziemy wskazywali zarówno źródła darmowej wiedzy, których jest bardzo dużo, jak też wskażemy konkretne książki i literaturę. Poza tym, na pewno część z Was będzie chciała otworzyć rachunek maklerski. Postaramy się znaleźć aktualne, najciekawsze oferty i podamy je.

Michał: Tak, żeby na pierwszego stycznia wszyscy z Was, którzy będą chcieli równolegle z nami próbować działać, żeby mieli gotowy już cały zestaw narzędzi, które są do tego potrzebne.

Zbigniew: Dlatego, że wiele osób chciałoby być bliżej przy tym projekcie, to planujemy założenie także specjalnej, dedykowanej grupy na Facebooku.

Michał: W tej grupie to, co będziemy robili, to będziemy Wam na bieżąco pisali, jakie decyzje inwestycyjne podejmujemy.

Zbigniew: Unikniemy w ten sposób podejrzeń, że my sobie inwestujemy tylko w myślach czy też na wykresie widząc, gdzie były szczyty, dołki - to by było nie fair.

Michał: Tak. Tym z Was, którzy będą chcieli, jeszcze przed końcem roku ujawnimy adres tej grupy, będzie można do niej dołączyć. Będziemy akceptowali w zasadzie wszystkich członków. Grupa zapewne będzie zamknięta, aczkolwiek każdy, kto będzie chciał, będzie mógł do niej dołączyć. Tam również będziemy mogli prowadzić sobie dyskusje dotyczące konkretnych, wykonywanych przez nas kroków.

Zbigniew: Myślę, że wiele rzeczy wyjdzie, po prostu, w trakcie trwania tego projektu. Myślę, że może on się równie dobrze zakończyć po roku, jak i trwać dłużej. Tego jeszcze w tej chwili nie wiemy. My chcielibyśmy, żeby trwał dłużej, bo w ten sposób mogłyby z niego skorzystać również osoby zaawansowane, które mają też większe środki.

Michał: To też nie jest tak, że nie będziemy tych informacji dla zaawansowanych zupełnie podawać, prawda? To, co będziemy wykładali, równolegle z podstawami, to będziemy pokazywali konkretne, nasze strategie, czy to bezpieczną, czy agresywną, i będziemy tłumaczyć, dlaczego działamy w ten, a nie inny, sposób.

Zbigniew: Oczywiście. Nie jest tak, że wiemy wszystko i na każdy temat, więc będziemy prosili o Waszą pomoc, dzielenie się Waszymi doświadczeniami, Waszymi pomysłami. Naprawdę, nie będziemy ustawiali się w takiej pozycji, że my wiemy najlepiej i to, co robimy, jest genialne, a Wy macie nas tylko podziwiać. Nie, absolutnie tego nie będzie.

Michał: Dobre! Ze w ogóle Ci to przez usta przeszło…

Zbigniew: Pisanie bloga jest trochę narcystyczne, prawda?

Michał: Oj, jest…

Zbigniew: …że troszeczkę stawiamy się pozycji eksperta, a Czytelnicy są dla nas tłem - no tak to do końca nie jest…

Michał: Nie jest i to widać w komentarzach. Myślę, że my się dobraliśmy tak merytorycznie podobnie, bo to nawet z naszych rozmów wynika. Mamy wiele wspólnych tematów i taki sposób myślenia, w którym, przynajmniej z mojego punktu widzenia, mi zależy przede wszystkim na tym, żeby jak najwięcej osób w tym kraju miało jakąś świadomość finansową. Im większą, tym lepiej. Jeżeli możemy swoje dwie cegiełki do tego wnieść, to zdecydowanie uważam, że warto to robić. Tu akurat się w 100% zgadzamy ze Zbyszkiem.

Zbigniew: Tak, tutaj nie ma żadnych wątpliwości.

Michał: Tak, jak wspominaliśmy wcześniej, jeżeli ten projekt nam się powiedzie, jeżeli się będzie cieszył Waszym zainteresowaniem, to mamy taki plan, żeby w przyszłości go kontynuować, wkładając dużo więcej gotówki do tego portfela. Ale to już jest rok nie 2014, a 2015.

Zbigniew: To już zależy, przede wszystkim, od Was, a nie od nas. My byśmy chcieli, ale czas pokaże, jak to wszystko się rozwinie.

Michał: Mamy pierwszy pomysł na to, jak przetestować to, czy projekt Wam się podoba. Długo myśleliśmy ze Zbyszkiem nad nazwą dla tego projektu, nad czymś takim nośnym, fajnym, trafiającym tak idealnie w dziesiątkę. Nie udało nam się wymyślić fajnej nazwy, prawda?

Zbigniew: No tak.

Michał: Najlepsza nazwa, jaka nam przyszła do głowy, brzmiała „Zadbaj o swój portfel”…

Zbigniew: …To nie jest dobra nazwa…

Michał: …Zdecydowanie! Kojarzy się kieszonkowcami…

Zbigniew: …Tak. Między innymi. Oraz środkami do pielęgnacji skóry…

Michał: No właśnie, chcemy zrobić konkurs. Konkurs dla Czytelników bloga Zbyszka i bloga „Jak oszczędzać pieniądze”. Konkurs polega wyłącznie na tym, żebyście spróbowali zaproponować fajną, ciekawą, chwytliwą nazwę dla tej naszej całej akcji. Traktujemy to jako zabawę. Nie zapłacimy nikomu za to, że tą nazwę dla nas wymyślił, ale mamy bardzo konkretną nagrodę i myślę, że mimo wszystko wartościową.

Wymyśliliśmy to sobie tak, że spośród tych wszystkich propozycji wybierzemy kilka najlepszych, np. po 5 propozycji na każdym blogu, czyli łącznie 10 osób. Te osoby, które zgłoszą najlepsze propozycje - w naszej subiektywnej opinii najlepsze - te osoby zaprosimy na spotkanie, które zorganizujemy ze Zbyszkiem w Warszawie.

Zbigniew: Aby wziąć udział w naszym konkursie, prosimy, żebyście zgłaszali swoje propozycje nazwy w komentarzach na blogu „APP Funds” i „Jak oszczędzać pieniądze”. Można podawać wiele propozycji, to już zależy od Was.

Michał: Jeszcze na zachętę dodam, że tym osobom, które, oczywiście, będą z nami na tym naszym, wspólnym spotkaniu, oddajemy się do dyspozycji i będziecie nas mogli zapytać o wszystko.

Zbigniew: Czyli AMA…

Michał: …AMA?

Zbigniew: Takie AMA na żywo.

Michał: AMA na żywo. A AMA jest tylko na Wykopie czy to jest powszechna nazwa?

Zbigniew: AMA = Ask Me Anything.

Michał: Czyli to jest taka powszechna nazwa. Zrobiliśmy reklamę Wykopowi.

Zbigniew: To, Panowie z Wykopu, pozdrawiamy!

Michał: Oj, Zbyszku. Myślę, że wszystko dzisiaj poruszyliśmy co chcieliśmy, prawda?

Zbigniew: Myślę, że tak, że jest to tytułem wstępu najlepsze, co mogliśmy teraz powiedzieć. Za rok się okaże, co z tego nam wyszło. To zależy w dużej mierze także od Was, bo jest to projekt przede wszystkim dla naszych Czytelników. Co jest dla nas dodatkowym smaczkiem, to to, że zobaczymy, który portfel wygra…

Michał: Tak, bo nikt nie potrafi przewidzieć co wydarzy się na rynkach finansowych w najbliższym roku - wbrew temu, co niektórzy sądzą. Jak to jest z przewidywaniem?

Zbigniew: Jeżeli chodzi o prognozowanie, to jest tak, że 75% zarządzających funduszami twierdzi, że są lepsi od przeciętnej, więc jest to statystycznie niemożliwe. Podobnie jest z prognozami giełdowymi, że właściwie mamy 3 możliwości – wzrośnie, spadnie, pójdzie w bok. Zawsze jakaś grupa ma rację, prawda. Wystarczy sporządzać dużo prognoz i później powoływać się na te, które się sprawdziły. To jest sprawdzona metoda. Więc jeżeli mamy, np. duże biuro maklerskie, to jeden analityk będzie permanentnie “niedźwiedziem”, drugi będzie permanentnym “bykiem”, a trzeci niech będzie neutralny. Więc wyciągamy wtedy prognozy w zależności od tego, jak się sprawy potoczą…

Michał: …co się historycznie wydarzy…

Zbigniew: …wtedy możemy promować tego, który miał rację.

Michał: To, co będziemy chcieli Wam również przekazać, to jest to, jak filtrować tego typu informacje, które się na rynku pojawiają. Pokazać Wam kilka mechanizmów czy zabiegów stosowanych przez instytucje finansowe po to, żebyście potrafili sami podejmować takie decyzje.

Zbigniew: Tylko trzeba pamiętać o podstawowym konflikcie interesu między brokerem a nami. Zadaniem brokera jest przekonanie nas do zawierania dużej liczby transakcji, ponieważ zarabia na prowizjach. Natomiast naszym zadaniem jest zysk, zarobek, więc jeżeli mamy dużo transakcji, to na pewno zapłacimy wysokie prowizje, a czy osiągniemy zysk - to jest już inne pytanie.

Michał: Na koniec jeszcze dodam, że jeżeli słuchają nas potencjalni sponsorzy, firmy, które byłyby zainteresowane patronatem takiej nietuzinkowej i dobrze zaplanowanej akcji, która skierowana jest do ponad 100 tysięcy Czytelników naszych blogów…

Zbigniew: …Aż ciężko uwierzyć, że jest Was już tylu…

Michał: Dokładnie! Ponad 100 tysięcy łącznie. …to zdecydowanie zapraszam do współpracy, do kontaktu – najłatwiej pisząc na adres michal@szafranscy.pl.

Zbyszku, ja myślę, że będziemy kończyć, prawda?

Zbigniew: Chyba tak. Niestety nie mogą nam tutaj komentować Czytelnicy i zadawać pytań.

Michał: Zapraszamy do dyskusji pod wpisami na naszych blogach. Dzięki, Zbyszku, za rozmowę. Ja jestem mega-ciekawy, jak Słuchacze i Czytelnicy przyjmą to nasze, wspólne przedsięwzięcie.

Zbigniew: Ja również z niecierpliwością czekam na odzew. Zobaczymy, co nam przyniesie czas.

Michał: Dzięki i do usłyszenia!

Zbigniew: Bardzo dziękuję.

Michał: Mam nadzieję, że jesteście równie podekscytowani jak my ze Zbyszkiem. Bardzo dużo główkowaliśmy, jak przekuć ten luźny pomysł w konkret i, co najważniejsze, jak “nie wylać dziecka z kąpielą”. Jeśli masz jakieś pomysły, sugestie, uwagi, to bardzo gorąco zachęcam do zamieszczania komentarzy i pytań pod tym odcinkiem podcastu. Można pytać u mnie na blogu, można pytać u Zbyszka na blogu. Ten cykl będziemy realizowali wspólnie, na dwóch blogach. Naprawę nie ma większego znaczenia. Jeżeli częściej czytacie Zbyszka - komentujcie u Zbyszka. Ja również postaram się angażować w dyskusje u niego na blogu i myślę, że Zbyszek zrobi to samo.

Przypominam jednocześnie, że aby udzielić odpowiedzi lub skomentować ten odcinek podcastu, możesz wejść na bloga, pod adres jakoszczedzacpieniadze.pl/014. Znajdziesz tam również notatki dotyczące tego odcinka oraz listę wszystkich linków, które wymienialiśmy wspólnie z moim gościem.

Ja nieustająco zachęcam Was także do zadawania pytań głosowo, nie tylko w komentarzach, ale także nagrywając dla mnie pytania.

Zaplanowałem już temat następnego odcinka podcastu. Postanowiłem, że omówię w nim różne, znane mi sposoby przekuwania własnego bloga na pieniądze, inaczej mówiąc, po prostu zarabiania na blogu. Miałem okazję niedawno o tym mówić w telewizji i nawet w spotkaniach z innymi, dużymi, znanymi blogerami przekonałem się, że ta wiedza, którą dzisiaj posiadam w tym obszarze, wcale nie jest wiedzą powszechną. Ja absolutnie nie mam żadnego monopolu na wiedzę o tym, jak na blogach zarabiać. Myślę, że warto, żebym się podzielił z Wami tym, co już wiem, podpowiedział to i owo. Pokazał w szczegółach, w jaki ja sposób zarabiam na blogu i w jaki sposób próbuję monetyzować - tak to się ładnie mówi - moją pasję.

Jeżeli masz jakieś pytanie na ten temat albo na dowolny, inny temat, to będę Ci wdzięczny, jeżeli zadasz je głosowo. Na te pytania, które w ten sposób zostaną zadane, będę odpowiadał w trakcie podcastu. Swoje pytanie możesz nagrać, zawsze, wchodząc pod adres http://jakoszczedzacpieniadze.pl/nagraj. Przy okazji, chciałbym dodać, że takie nagranie, to jest świetny sposób na promocję Twojego bloga. Ja linkuję do niego w taki sam sposób, jak zrobiłem to w przypadku pytających z poprzednich odcinków. Moja prośba serdeczna: pamiętaj tylko, żeby na początku pytania przedstawić się swoim imieniem oraz podać adres Twojego bloga lub strony internetowej.

To w zasadzie już wszystko na dzisiaj. Bardzo Ci dziękuję za wysłuchanie mojego podcastu. Mam jeszcze prośbę, jak zwykle, jeżeli podobał Ci się mój podcast, oceń go proszę w serwisie iTunes. Te Wasze oceny bardzo pomagają mi utrzymać widoczności tego podcastu wysoko w rankingach, dzięki czemu te osoby, które jeszcze go nie słyszały, mogą do niego dużo łatwiej dotrzeć. Powiem jako ciekawostkę, że jeżeli chodzi o Polskę, jestem na pierwszym miejscu, jeżeli chodzi o podcasty w kategorii „biznes, inwestowanie”, a w kategorii biznesowej jestem na trzecim miejscu. Także WOW! Dziękuję Wam bardzo!

Oczywiście, przypominam też o tym, że ze Zbyszkiem ogłosiliśmy konkurs na nazwę tej naszej akcji, którą planujemy przeprowadzić. Dziesiątka z Was - zwycięzcy - zostaną zaproszeni na spotkanie z nami dwoma w Warszawie. Jeszcze nie mamy terminu, będziemy się nad nim jeszcze zastanawiać, gdy już będziemy wiedzieli skąd jesteście. Bardzo miło nam będzie Was poznać osobiście i porozmawiać także o Waszych finansach.

Jeśli tylko czujesz, że ten podcast dostarczył Ci wartościowe informacje, które pomogą Ci realizować Twoje marzenia, to proszę, podziel się nim ze swoimi znajomymi. Powiedz im po prostu, by weszli na mojego bloga http://jakoszczedzacpieniadze.pl.

Dzisiaj dziękuję Ci już za wspólnie spędzony czas. Serdecznie zapraszam Cię, już teraz, do wysłuchania kolejnego odcinka i życzę Ci skutecznego przenoszenia Twoich celów finansowych na wyższy poziom. Do usłyszenia!

WNOP 015: Zarabianie na blogu, czyli jak monetyzuję blog ekspercki – część 1

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/015

To jest podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”, odcinek piętnasty.

Cześć, dzień dobry, witam Cię w piętnastym odcinku podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne i sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności, opowiadam, jak rozsądnie wydawać pieniądze i jak odważnie realizować swoje pasje i marzenia - także przez blogowanie. Jeśli tylko szukasz odrobiny stabilizacji finansowej i emocjonalnej w swoim życiu, to ten podcast jest dla Ciebie.

Dzień dobry! Piętnasty odcinek podcastu, uff… Dzisiaj po dłuższym czasie znowu mam okazję występować solo. Nie będzie dzisiaj żadnego gościa. Będziemy mieli sesję sam na sam.

Tematem przewodnim tego odcinka będzie zarabianie na blogu. Zastanowię się, czy jest to w ogóle możliwe, co jest potrzebne do tego, żeby to się udało, czy każdy tak może, jakie są sposoby zarabiania na blogu i w szczególności, jak ja próbuję monetyzować mój blog. Myślę, że w trakcie odpowiem też na najważniejsze pytanie, czyli ile można na tym zarobić pieniędzy.

Miałem okazję lekko dotknąć ten temat podczas wystąpienia w telewizji, w TVP2 w programie „Pytanie na śniadanie”. Jeżeli nie mieliście okazji widzieć tego wystąpienia, to w notatkach do tego odcinka podcastu znajdzie się link do tego programu. Notatki znajdziecie, jak zwykle, pod adresem http://jakoszczedzacpieniadze.pl/015.

W wyniku tego wystąpienia w telewizji ten temat także przewijał się moich rozmowach z innymi blogerami, również takimi blogerami, którzy uznawani są za czołówkę blogosfery w Polsce. Każdy z nich ma jakiś pomysł na siebie, swoją strategię działania. To nie jest tak, że wszyscy robią to samo. Wręcz przeciwnie - można powiedzieć, że ilu blogerów, tyle sposobów na zarabianie. To, co zauważyłem, to w każdej z tych rozmów, które odbywały się i w cztery oczy na indywidualnych spotkaniach, i na takich szerszych, powiedziałbym, spotkaniach podczas „Blog Forum Gdańsk”, w którym miałem niesamowitą przyjemność uczestniczyć, widziałem dość duży potencjał biznesowy w tych innych blogach. Wydaje mi się, że taki potencjał, który nie jest dzisiaj wykorzystywany. To się w sumie potwierdzało w tych rozmowach, bo widziałem, że moi rozmówcy mieli szeroko otwarte oczy w reakcji na to, co ja im mówiłem o zarabianiu. W sumie [uśmiechnąłem się tak od ucha do ucha] Matylda Kozakiewicz, która prowadzi blog Segritta.pl, po naszym spotkaniu, wspomniała na Facebooku, że w zasadzie godzina konsultacji ze mną jest warta około 60 tys. złotych, z tego co pamiętam. Oczywiście, grubo przesadziła, ale to mi też uświadomiło, że mam jakąś wiedzę na ten temat. Mam jakieś doświadczenia i pomimo tego, że mi wydają się one bardzo skromne, to dla innych są wartościowe. Warto się tą wiedzą na pewno dzielić. bo Być może także Tobie się ona, w jakimś stopniu, przyda.

Ten podcast traktuję jako taki wstęp do tematu-rzeki, czyli tematu zarabiania na blogach. Dzisiaj będę o tym mówił z mojej perspektywy – z perspektywy osoby tworzącej blog ekspercki. Mam nadzieję, że te moje przemyślenia uda Ci się przełożyć na ewentualne Twoje blogowanie. W szczególności, że uda Ci się w wyniku tego, co usłyszysz, odpowiedzieć na pytanie, czy można z tego wyżyć.

To, że na blogu można zarabiać, to jest chyba oczywiste. Ale pytanie otwarte, które ma wiele osób (to się również przewija w e-mailach, które mi przysyłacie), to jest pytanie, czy da się z tego wyżyć. Czy można porzucić pracę na etacie dla blogowania, tak jak ja to zrobiłem. Ja to zrobiłem w bardzo konkretny sposób, mając solidne zabezpieczenie finansowe. Albo inaczej, przy jakich założeniach możliwe jest życie z bloga?

Jeszcze zanim rozpocznę ten temat, zastanawiałem się, od czego zacząć. Myślę, że zanim zdekonstruuję ten mój cały proces zarabiania, to muszę stwierdzić, że wielu blogerów, chyba, nie ma pomysłu na to, jak sprzedawać to, co posiadają. Tą wartość, którą jest blog. Tą wartość szczególnie dobrze widać w zestawieniu z mediami tradycyjnymi. Ja kiedyś byłem dziennikarzem, pracowałem w prasie i to przez wiele, wiele lat. Już w 2002 roku stwierdziłem, że media tradycyjne w takiej formie, w jakiej one istnieją, nie mają szczególnej przyszłości. One żyją przede wszystkim z reklam, takich tradycyjnych reklam. Jeżeli to jest gazeta, to po prostu z konkretnej ilości ogłoszeń reklamowych zamieszczanych w gazecie. Z tego trzeba utrzymać redakcję, z tego trzeba pokryć koszty druku. Najgorsze w tych mediach tradycyjnych jest to, że one nie mają bezpośredniego kontaktu z czytelnikiem, słuchaczem czy widzem. Nie mają tego sprężenia zwrotnego, które dzisiaj daje Internet. I tu, moim zdaniem, jest prawdziwa siła blogosfery, ale to jest temat na oddzielną rozmowę.

Ja tylko powiem, jeszcze zanim zacznę, że ja dopiero raczkuję. Autentycznie tak uważam, że jeszcze się uczę i pomimo tego, co tu usłyszysz, musisz brać na to poprawkę. Przedstawiam moją wizję, moją strategię, mój pomysł na blogowanie. To nie oznacza, że ja mam absolutną rację. Nie mam monopolu na rację, także nie traktuj tego, co mówię, jako gotowej recepty.

Dobrym wstępem do tego podcastu jest na pewno przeczytanie artykułu, który opublikowałem 7-ego listopada, pod tytułem „Ile zarabia bloger?”. To jest mój raport kosztów za wrzesień i październik tego roku, w którym pokazywałem, że na blogu można zarobić, ale również pokazywałem to, że zarobki na blogu są bardzo nieregularne. We wrześniu zarobiłem na blogowaniu ok. 740 złotych z tego co pamiętam. W październiku było to już 19 200 złotych. To też pokazuje, jak wielka przepaść może dzielić poszczególne miesiące. Będąc blogerem, w ogóle będąc osobą, która prowadzi własną firmę, trzeba być przygotowanym na to, że nie mamy zagwarantowanych przychodów, że one mogą być bardzo nieregularne. To już trochę determinuje to, kto może być tym blogerem, kto może sobie na taki „luksus” pracy pozwolić. Przede wszystkim osoba, która potrafi zarządzać tymi chwilowymi brakami bądź przypływami nadmiernej gotówki. To mnie już zbliżyło do pierwszego punktu tego planu, czyli odpowiedzi na pytanie, czy każdy może zarabiać na blogu.

Uważam, że każdy może prowadzić bloga. O tym dlaczego warto to robić za chwilę też powiem. Uważam, że każdy może coś tam zarabiać na blogu. Uczciwie mówiąc, nie wierzę w to, że każdy może się utrzymywać z bloga. Tu bardzo dużo zależy od tego, na jakiej stopie życiowej żyjemy, ile pieniędzy potrzebujemy na codzienne utrzymanie, na ile jesteśmy zdeterminowani i ile posiadamy zdolności. Ja chcę jedną bardzo ważna rzecz powiedzieć, moim zdaniem nie ma żadnej drogi na skróty. To, co tu mówię, to nie jest gwarantowany sposób na to, jak zarabiać miliony. Wręcz przeciwnie. Raczej chcę pokazać, że prowadzenie bloga jest taką pracą jak każda inna, w pewnym sensie, do tego jest pracą kreatywną, więc też wymaga pewnych predyspozycji.

Gdy zastanawiałem się, dlaczego ja w tak krótkim czasie odniosłem sukces, to myślę, że jest to sumą kilku istotnych czynników. Wyróżniłem takie cztery podstawowe. Pierwsza rzecz to jest to, że potrafię pisać w miarę prostym językiem i przekazać w ten sposób to, co chcę przekazać, co niestety nie jest, wbrew pozorom, umiejętnością powszechną. Czasami wystarczy popatrzeć, jak dwie osoby ze sobą rozmawiają. Jedna mówi o jednym, druga mówi o drugim i kompletnie się nie rozumieją, a wydaje im się, że mówią o tym samym.

Druga rzecz to jest to, że mam pewną smykałkę do marketingu i szeroko rozumianej promocji. Zawsze mnie to interesowało, zawsze mi to sprawiało frajdę. Lubię też eksperymentować z pewnymi formami promowania czy komunikowania się. Być może dlatego, że w przeszłości kończyłem studia w kierunku public relations. Co prawda nigdy nie pracowałem w zawodzie, ale ta teoria zdobyta w trakcie tych studiów powraca. Próbuję sprawdzać w praktyce, czy to działa, czy nie działa i w jaki sposób działa.

Trzeci ważny aspekt to jest to, że ja mam doświadczenie biznesowe i to wieloletnie. Wiele lat zajmowałem się tym, że wymyślałem rozwiązania i budowałem coś z niczego. Dopiero gdy udawało się to wymyślić, skonkretyzować, to opracowywaliśmy konkretny produkt, konkretne rozwiązanie, które następnie znajdowało swoich użytkowników. Te doświadczenie biznesowe dzisiaj przekuwam na bloga i na pewno jest mi dużo, dużo łatwiej, niż osobom, które startują od zera, które nigdy nie prowadziły negocjacji, nigdy nie przygotowywały ofert handlowych, nigdy nie dopracowywały tych rozwiązań, które są przedmiotem tych ofert, w taki sposób, żeby one pasowały, były idealnie dostosowane do konkretnego klienta.

To, co jest też ważne, czwarty punkt to jest to, że potrafię rozmawiać z klientami, potrafię ich słuchać, bo to jest pioruńsko ważne, i skutecznie poszukiwać takich rozwiązań, które są dobre dla wszystkich stron tego blogowego trójkąta. Dobre dla czytelników, dobre dla blogera, a także dobre dla tych firm, które są zainteresowane współpracą z blogerem lub promocją swoich rozwiązań. To jest również wyzwanie. To jest tak, że trzeba, z mojej perspektywy, trzeba umieć godzić te wszystkie trzy elementy. Jeżeli gdzieś czegoś brakuje w tym trójkącie, jeżeli gdzieś brakuje takiej korzyści dla którejś z zaangażowanych stron, to po prostu z tej komunikacji, prawdopodobnie, nic dobrego nie wyniknie. Jeżeli coś jest dobre dla mnie jako blogera, bo zarabiam, jeżeli coś jest dobre firmy, która ze mną współpracuje, bo komunikujemy jej brand na blogu przykładowo, ale jednocześnie nie jest dobre dla czytelników, to w takim przypadku jaki jest długofalowy efekt? To, że czytelnicy będą niezadowoleni, “odpłyną” i „nie kupią” tego, co ja mam im do zakomunikowania.

Tak naprawdę, dla mnie największą wartością jest po pierwsze, moja twarz jako osoby, która firmuje temu całemu mojemu, blogowemu przedsięwzięciu, blogowemu imperium, jak to kiedyś nazywałem, i Wasze zadowolenie, bo Wy jesteście nierozerwalną, nieoderwalną częścią tego, co ja robię. Robię to, przede wszystkim dla Was i oczywiście przy okazji chcę zarabiać, a nie odwrotnie.

Tu wytłumaczyłem trochę, dlaczego mi tak szybko udało się odnieść sukces, według mnie, bo oczywiście z zewnątrz to może wyglądać inaczej. Teraz chciałbym się zastanowić, co jest w ogóle potrzebne do tego, żeby zarabiać na blogu. Nie mówię „żyć”, tylko „zarabiać”. Przyznam się, że miałem pewien problem z ułożeniem tych punktów w odpowiedniej kolejności, ale spróbuję.

Myślę, że najważniejsze jest, przede wszystkim, zaangażowanie. Uważam, że blogowanie powinno wynikać z pasji. Niektórzy się z tymi nie zgadzają, ale zaangażowanie trudno jest utrzymać przed dłuższy okres czasu, jeżeli nie jest to coś, w co naprawdę wierzymy, co lubimy, co chcemy robić. Przede wszystkim, trzeba być zaangażowanym w tworzenie wartościowych treści. Jako autor blog eksperckiego wierzę w to, że dostarczanie wartościowych treści to jest to, co jest potrzebne i istotne. Ja nie zajmuję się szeroko rozumianą rozrywką czy lifestylem.

Kolejna, ważna rzecz to jest systematyczność. Dostarczenie nowych treści w konkretnym harmonogramie. Na przykład 2 razy w tygodniu – to jest taki mój, idealny scenariusz. Ja bym chciał 2 razy tygodniowo, osiem razy miesięcznie, maksymalnie 10 razy miesięcznie zamieszczać nowe artykuły bądź podcasty.

Trzecia ważna rzecz to jest również warsztat blogera. Taka umiejętności pisania, przekazywania tego, co chcemy powiedzieć. Przy czym, warsztatu nie uważam za rzecz niezbędną. Jego można się nauczyć, można go nabyć. Trening czyni mistrza. Im więcej piszemy, tym lepiej nam to będzie, prędzej czy później, wychodziło. Ja w to głęboko wierzę.

Kolejna rzecz to empatia. To właśnie to, co odróżnia nas, blogerów, od tradycyjnych mediów. Możliwość posłuchania i wsłuchania się w to, co mają do powiedzenia czytelnicy. Możliwość sprawnego reagowania na ich potrzeby, możliwość nawiązywania dialogu i pewnego zrozumienia potrzeb innych osób, tych osób, dla których piszemy. Jeśli ktoś pisze dla siebie samego i nie interesuje go opinia czytelników, to w mojej opinii, bardzo trudno będzie mu osiągnąć sukces, jeżeli nie jest mega-wyrazistą postacią. Ja nie mam ambicji do tego, żeby być jakąś mega-wyrazistą postacią. Za to bardzo mi zależy na bliskim kontakcie z Wami. Głęboko wierzę… nie wiem, czy miałeś okazję czytać taką książkę „Ekonomia wdzięczności” (ang. „Thank You Economy” Gary’ego Vaynerchuka. To jest przykład na to, jak dbałość o klienta procentuje. Mówimy o dbałości o klienta w biznesie. Dla mnie klientem mojego bloga jesteście Wy, konsumenci tych treści, które ja dostarczam. Zachęcam do przeczytania „Ekonomii wdzięczności”. Na pewno Wam się to przyda, także w tych obszarach, którymi się zajmujecie zawodowo, a może nawet w pierwszej kolejności w tych obszarach, którymi się zajmujecie zawodowo.

Kolejny ważny punkt – strategia długofalowego działania. Tak to sobie nazwałem. Bardzo łatwo jest się, jako bloger, zagubić w takiej codzienności, że tworzymy wpis tu i teraz. Warto mieć taki horyzont przed sobą, wiedzieć do jakiego celu zmierzamy. Podporządkować to, co tworzymy, tej długofalowej strategii. Jeśli mamy taką długofalową strategię, to nigdzie nam się nie będzie spieszyło, tzn. będziemy działali zgodnie z planem.

Kolejny punkt, trzeba mieć niesamowitą cierpliwość jako bloger. Nie spalać się, nie przyspieszać, nie chodzić na skróty. Ja, w ogóle, uważam, że chodzenie na skróty ma bardzo krótkie nogi i często nas prowadzi na manowce. To, że mamy gdzieś okazję z kimś podjąć współpracę, z kimś, kto niekoniecznie nam pasuje wizerunkowo, pojawiają się w gdzieś tam w naszej głowie wątpliwości dotyczące konkretnego klienta czy partnera - zdecydowanie warto się nad tym zastanowić, czy przypadkiem nie jest to rysa na naszym wizerunku, co sobie o nas pomyślą Czytelnicy. Konsekwencja w podążaniu własną drogą jest o tyle trudna, że wymaga również podejmowania trudnych decyzji, np. odrzucania intratnych propozycji współpracy, czyli możliwości szybkiego zarobku, po to, żeby spokojnie budować to, co budujemy, i móc zarabiać więcej w przyszłości.

To jest taki mój sposób działania. Uważam, że to jest zestaw cech niezbędnych do tego, żeby być blogerem, który ma szansę zarabiać na swoim blogu. Warto uczciwie powiedzieć, że wcale nie musisz mieć takiego celu, że na blogu będziesz zarabiał. Na blogu można też zarabiać pośrednio, niekoniecznie otrzymując pieniądze od firm, które do nas przychodzą. Jeden przykład podam. Przykład, który doskonale znacie: Zbyszek z bloga http://APPfunds.blogspot.com, Zbyszek, z którym prowadzę obecnie akcję edukacyjną dotyczącą inwestowania, Zbyszek przyznał się, że pracę w grupie o2, w której pracował, otrzymał dzięki blogowi. Jeden ze współwłaścicieli tej firmy skontaktował się ze Zbyszkiem, ponieważ Zbyszek prowadził blog inwestycyjny i zaproponował mu pracę w redakcji nowego serwisu. Blog może być także świetną wizytówką osobistą, zwłaszcza blog osoby, która jest w jakimś obszarze ekspertem, albo przynajmniej pretenduje do tego, żeby być ekspertem.

Warto, zdecydowanie warto bloga prowadzić. Nawet jeżeli nie mamy pomysłu na to, jak na nim zarabiać, to może się okazać, że blog jest świetną furtką otwierającą nam szansę lepszej kariery zawodowej po prostu. Ja już o tym wspominałem w podcaście, to był 11-ty odcinek podcastu zatytułowany „30 pomysłów na pracę dodatkową poza etatem”. Właśnie wtedy mówiłem, jak taką korzyść z posiadania bloga przekuć na pieniądze. Może się okazać, że nasza praca jest tym, co zawdzięczamy blogowaniu. Dla Zbyszka ostatecznie ten blog stał się, z kolei, szansą na utrzymywanie się właśnie dzięki niemu i działalności inwestycyjnej.

Wracając do mnie, powiem jeszcze parę słów na temat mojej strategii blogowania, jako takiego, a dopiero później przejdę do sposobów zarabiania na blogu. Dlaczego to jest ważne? Bo chciałbym, żebyście dobrze rozumieli, ile energii ja wkładam w to, żeby być postrzeganym jako ekspert, jako profesjonalista w swoim obszarze. Od samego początku powstania bloga postawiłem na wysoką jakość, opracowywanie takich artykułów, które są, z jednej strony, przystępne, ale z drugiej strony, nie można im zbyt wiele zarzucić pod kątem merytorycznym. Oczywiście, ja też popełniam błędy, co zresztą co wprawniejsi Czytelnicy szybko wyłapują i korygują w komentarzach. Dzięki wielkie za to, że się tak angażujecie. Niemniej jednak, wydaje mi się, że udaje się utrzymywać dość wysoki, merytoryczny poziom tych moich publikacji. To ma swój cel. To również służy temu, żebym na zewnątrz był postrzegany jako ekspert. Chociaż ja tym ekspertem w temacie oszczędzania wcale się nie czuję - żeby było jasne. Między innymi dlatego też staram się nadrabiać z drugiej strony, czyli oprócz tego, że dostarczam świetne treści, to troszczę się o Was, jako Czytelników. Zależy mi na tym, żebyście otrzymywali na blogu odpowiedzi na Wasze pytanie, czy to poprzez kolejne artykuły, czy to w komentarzach. Nie jest to łatwe, zresztą już się żaliłem, że tak powiem. Ale cóż - taka praca.

Z trzeciej strony, to, co mówiłem, o tym trójkącie bloger – czytelnicy – potencjalni partnerzy dla blogera, bądź klienci. Staram się być takim profesjonalnym partnerem dla klientów. Takim partnerem, któremu te firmy będą chciały płacić. Tu zaczynamy dotykać takiego ważnego obszaru, czyli finansów. Mi się czasami zarzuca, że moje ceny, które możecie znaleźć na stronie „Współpraca” na blogu, są dosyć wysokie. Tak naprawdę, ja nigdy nie miałem ambicji, żeby być najtańszym blogerem. Ja chcę być najlepszy. Chcę być najlepszy w tym, co dostarczam. Także w zakresie obsługi klienta, którym jest dla mnie firma, z którą współpracuję. Chcę, żeby mi za to dobrze płacono. Na szczęście, znajdują się firmy, które potrafią to zrozumieć, i z którymi ta współpraca jak najbardziej funkcjonuje, pomimo tego, że moje ceny z miesiąc na miesiąc, jeżeli mówimy o takich prostych formach współpracy typu reklama, one z miesiąc na miesiąc rosną.

Ja sobie także postawiłem inne cele. Przede wszystkim, chcę stale zwiększać zasięg mojego blogu, co również ma wpływ na to, ile pieniędzy będą mi skłonne płacić firmy, bo, niestety, nadal pokutuje takie przekonanie, że najważniejszy jest zasięg blogera, czyli to, ile ma unikalnych czytelników co miesiąc, ile ma odsłon itd. Ja uważam, że to nie jest tak ważne, jak np. to, jakich Czytelników potrafi “przyciągnąć” bloger. Sporą wartością dla firm, które mogłyby ze mną współpracować, jest to, że na tym blogu u mnie, czy na blogu Zbyszka, czy na innych blogach finansowych, czy ogólnie blogach tematycznych, grupują się osoby konkretnie zainteresowane daną tematyką. Dlatego zależy mi również na poszerzaniu zasięgu mojego bloga. Działam w wielu mediach, publikuję blog, nagrywam również podcast, nagrywam również filmy na YouTube (sporadycznie niestety - zamierzam zrobić tak, żeby było tego więcej), szeroko również komunikuję mojego bloga. Tu jestem w 100% zwolennikiem strategii głoszonej przez Pata Flynna, który mówi „Be Everywhere” - „bądź wszędzie”. Dlatego jestem i na blogu, i pojawiam się prasie, i wywiady ze mną są publikowane, pojawiam się również w telewizji, pojawiam się w radio, staram się angażować w dyskusje na innych blogach (coraz mniej czasu na to niestety mam), działam także prowadząc szkolenia czy wystąpienia publiczne na konferencjach. Równie mocno angażuje się również w komunikację e-mailową z Wami. Im więcej kanałów komunikacyjnych będę obsługiwał jako bloger, tym łatwiej będzie mnie zauważyć i do mnie dotrzeć tym osobom, które są nowe, które jeszcze nigdy nie miały okazji czytać mojego bloga.

Ostatni punkt w tej mojej strategii to jest to, że staram się być odważnym w tym, co robię, nieszablonowym, ale jednocześnie zależy mi bardzo, żeby być prawdziwym i wiarygodnym. Pokazywać siebie takim, jakim jestem. Żeby nie przywdziewać żadnej maski. Zwłaszcza ze względu na to, że buduję też swój wizerunek eksperta jako ja, jako Michał Szafrański, nie jako osoba działająca pod jakiś pseudonimem. Wierzę, że długofalowo to budowanie wiarygodności, bycie po prostu sympatycznym dla innych, miłym i takim otwartym człowiekiem - zaprocentuje. To ma zapewne wiele wspólnego z moją wiarą i takim podejściem do rzeczywistości, ale generalnie wierzę, że to tak dokładnie jest. Ja zacząłem mieć również dowody, że tak jest, bo jesteście niesamowicie wdzięcznymi Czytelnikami. Te wyrazy sympatii, które to ja, z kolei, od Was otrzymuję, na każdym kroku utwierdzają mnie w przekonaniu, że ta strategia, co najmniej nie jest zła, żeby nie powiedzieć, że jest po prostu bardzo dobra.

Uczciwość mi też nakazuje powiedzieć jedną ważną rzecz, że dla takiego długofalowego utrzymywania sukcesu w tym, co robię, czy osiągnięcia sukcesu w tym, co robię, jest bardzo ważne osiągnie równowagi we wszystkich tych punktach, które wymieniłem wcześniej. Czyli to, żeby jednak nie przeginać w którymś obszarze. Zresztą niektórzy z Was, Ci, którzy subskrybują mój newsletter, dostaliście ode mnie taką informację przed którymś z wystąpień telewizyjnych, gdzie dzieliłem się tymi moimi dylematami czy przypadkiem nie jest już tak, że tego Szafrańskiego jest już po prostu za dużo. Że wystaje z każdej dziury, z lodówki, z telewizora, czy to po prostu nie jest dla Was zbyt inwazyjne. Sam mam czasami takie wątpliwości, a z drugiej strony, w takich przypadkach, przypominam sobie dlaczego to robię, co jest dla mnie istotne. Przede wszystkim, chcę dotrzeć z tą wiedzą finansową do jak największej liczby odbiorców. Pomimo, że dzisiaj tej równowagi nie osiągam, czuję, że jej nie osiągam, gdzieś się rzucam, walczę na różnych frontach, to prawda jest taka, że stale nad tym pracuję i próbuję to wszystko w taki sposób poukładać, żeby to z jednej strony, dawało pożądane efekty dla mnie, ale również było na zewnątrz postrzegane jako coś, co jest optymalne. Zdaję sobie też sprawę, że tak różowo nie jest. Nawet jeżeli rzeczywiście bym działał w sposób optymalny, to nie zawsze to tak będzie postrzegane.

Skoro już powiedziałem, jak działam, to teraz przejdę do meritum, czyli sposobów zarabiania na blogu. Ładne kilkadziesiąt minut nagrania już minęło, spróbujemy przyspieszyć. Jakie są sposoby zarabiania na blogu eksperckim? Przede wszystkim, reklama, za chwilę o niej szerzej opowiem, również artykuły sponsorowane - nielubiana przeze mnie forma, ale o niej też opowiem, także programy afiliacyjne, także współpraca z konkretnymi ekspertami, możliwość wypuszczania własnych produktów, przeprowadzania dedykowanych kampanii z partnerami, które nie są stricte kampaniami reklamowymi, i dodatkowe działania, które są dostępne dla eksperta, np. występ na konferencjach, możliwość prowadzenia szkoleń czy po prostu konsultacji indywidualnych. Każdy z tych punktów omówię teraz, po kolei.

Zacznę od reklamy. Takim najbardziej oczywistym rozwiązaniem, które przychodzi do głowy każdemu blogerowi, jest po prostu możliwość włączenia na blogu emisji reklam. Są tutaj różne opcje. Pierwsza, taka najbardziej powszechna, to jest możliwość włącznie reklam Google AdSense, czyli takiego programu reklamowego, w którym, po prostu, się rejestrujemy, określamy, w którym miejscu na blogu mają być widoczne tzw. strefy reklamowe (ich może być maksymalnie 3 zgodnie z regulaminem Google) i po wybraniu tych form reklamowych te reklamy są emitowane na naszym blogu. Ja nie będę tutaj szczegółowo opowiadał, jak włączyć program Google. Myślę, że jest to temat na oddzielny podcast. Powiem tylko, jakiego rzędu to są zarobki. U siebie na blogu stosuje reklamy Google AdSense stale od czerwca 2013 roku. Muszę przyznać, że długo się ociągałem z ich wprowadzeniem. To wynikało z tego, że nie chciałem, żeby stałym Czytelnikom mojego bloga przeszkadzały w czytaniu treści na blogu. Dopiero w czerwcu zainstalowałem na blogu taki specjalny plugin, taką wtyczkę, która powoduje, że reklamy AdSense nie są pokazywane stałym Czytelnikom bloga. Jako stałego Czytelnika definiuję osobę, która odwiedziła mojego bloga przynajmniej raz w ciągu ostatnich 5 dni i co najmniej 10 razy kliknęła pomiędzy różnymi stronami. Czyli jeśli wykonajcie 10 klików to nie będziecie widzieli reklam w treści artykułów. To dotyczy tylko reklam Google AdSense. Jeżeli mam w danym momencie jakieś kampanie reklamowe na blogu, to te reklamy są tak czy siak widoczne.

Zdaję sobie sprawę z tego, że to ukrywanie reklam obniża moje przychody z programu Google AdSense, ale jednocześnie daje mi takie poczucie komfortu, że nie utrudniam życia tym Czytelnikom, którzy są ze mną cały czas. To jeszcze trzy słowa o samych zarobkach. Ja działam przede wszystkim w branży, która jest bardzo dobrze płatna, bo finanse i ubezpieczenia to są te branże, w których kliknięcie w reklamę przynosi wydawcy, czyli mi, największe przychody. Pozostałe branże generują znacznie mniejsze przychody za pojedyncze kliknięcie.

Jak to się przekłada na pieniądze? We wrześniu na moim blogu było około 50 tysięcy unikalnych użytkowników. Ja wtedy zarobiłem 1172 złote na reklamie Google AdSense przez cały miesiąc. W dużym uproszczeniu mówiąc, jest to jakieś 2 grosze za pojedynczego użytkownika. Sprawdzałem, czy istnieje jakaś analogia, czy przy większym ruchu też będzie podobnie. Mając w listopadzie tego roku 77 tysięcy unikalnych użytkowników na blogu, zarobiłem 1560 złotych na reklamie Google AdSense, czyli też wyszło około 2 groszy za unikalnego użytkownika. Oczywiście, nie traktujcie tych danych jako bezwzględnej wyroczni. Wiadomo, że w przypadku różnych blogów to może różnie wyglądać. Tak to wygląda u mnie i może da to Wam jakieś wyobrażenie.

Oczywiście, Google AdSense nie jest jedynym programem reklamowym, z którego można korzystać. Są również polskie sieci reklamowe, np. AdTaily. Link do niej także zostanie zamieszczony w notatkach do tego podcastu. Ja takiej reklamy nigdy nie miałem włączonej na blogu. Z tego co wiem od innych blogerów, uzyskiwane przychody są niewspółmierne do tego, jak długi jest czas ekspozycji tych reklam. Inni nie polecają stosowania tych reklam. Podobno kiedyś było lepiej - teraz jest gorzej.

Ja nie ograniczam się wyłącznie do Google AdSense. Oprócz tego sprzedaję własne formy reklamowe, własną reklamę banerową. Takie kampanie również miałem. Są to całkiem konkretne zarobki, które również publikowałem na blogu, ale możecie zerknąć w cennik, tam wszystko widać “czarno na białym”. Proponuję również moim klientom reklamę w podcaście. Jeszcze nikt nie skorzystał z takiej formy reklamowej, pomimo, że podcast jest dosyć chętnie słuchaną formą. To, co jest dla mnie ważne, to żeby poszerzać liczbę kanałów reklamowych. Jeżeli aktywnie wejdę na YouTube, to być może również będę niezależnie sprzedawał reklamy w filmach.

Kolejną formą, dosyć powszechnie stosowaną przez blogerów, są artykuły sponsorowane. To jest coś takiego, że albo u blogera pojawia się firma, która mówi wprost –„słuchaj, drogi blogerze, mamy dla Ciebie konkretny produkt albo konkretny temat, na który chcemy, żebyś napisał, dostarczamy Ci tutaj materiały, z których możesz skorzystać, opracuj na tej podstawie własny test, recenzję i opublikuj na blogu”. To jest taka najbardziej prosta forma. Zdarzają się również takie, powiedziałbym, skrajne zachowania, w których firmy dostarczają gotowe artykuły, które mają być opublikowane na blogu. Niektórzy to robią. Ja tego nie robię. U mnie taką formę współpracy udostępniam w cenniku, aczkolwiek z góry zastrzegam, że ja artykuł sponsorowany traktuję inaczej. Że przy artykule na konkretny temat, na który ja chcę napisać, pojawi się logo konkretnego sponsora, czyli on może zostać “patronem” danego artykułu. Przy takich pogłębionych artykułach, np. zestawieniach kont, dopuszczam, że pojawi się jakiś sponsor, ale też mi zależy na tym, żeby to było transparentne i wiarygodne, czyli, np. przy porównaniu kont bankowych nie chciałbym mieć patrona, który jest po prostu bankiem, bo wtedy to stawia, w ogóle, pod znakiem zapytania rzetelność danego artykułu. Bez względu na to, na ile ja rzetelnie go opracuję, to zdaję sobie sprawę z tego, że w oczach Czytelników to nie musi być do końca wiarygodne. Unikam tej formy. Mam ją w cenniku, ale jeszcze nigdy na blogu takiego artykułu sponsorowanego nie publikowałem.

Trzecią formą zarabiania blogu, która jest dla mnie bardzo atrakcyjna, to są programy afiliacyjne. To jest taka forma współpracy z firmami, w której ja na blogu polecam konkretne produkty, te produkty, których używam (przynajmniej ja tak robię), z których jestem zadowolony, które z czystym sumieniem mogę polecić Czytelnikom. Oczywiście, opisuję dla kogo one są, dla kogo one nie są. W przypadku kiedy zamieszczam w takim artykule link do strony producenta bądź do strony banku i ktoś pod wpływem przeczytania mojego artykułu zdecyduje się dany produkt lub usługę zakupić, to wtedy ja otrzymam prowizję za sprzedaż tego produktu. To działa tak, jakby to ja był sprzedawcą konkretnych rozwiązań, przy czym ja nie muszę prowadzić agresywnej, nachalnej sprzedaży. Mogę, po prostu, proponować te rzeczy, z który ja sam jestem zadowolony. Tak właśnie robię. Takie programy afiliacyjne w Polsce są dostępne w bardzo wielu obszarach. Jak zaczynałem blogować, to nie zdawałem sobie z tego sprawy. Dopiero po jakimś czasie uświadomiłem sobie, że w zasadzie wszystko o czym piszę, albo 90% rzeczy, o których piszę, to mogę na nich zarabiać, jakby za pośrednictwo. Wymienię kilka takich obszarów.

Przede wszystkim, książki, które wymieniam jako warte i godne przeczytania. Kilka książek polecam u mnie na blogu. Jeżeli kupicie taką książkę, klikając w taki link, to ja na tym zarobię. Są różne programy partnerskie obejmujące konkretne, internetowe księgarnie bądź wydawców działających w Internecie. Są różne programy dedykowane sprzedaży książek. Ja wymienię dwa, z których korzystam. Jeden to jest program wydawnictwa Złote Myśli, drugi to jest pogram partnerski ads4books.com. Linki znajdą się w notatkach do tego odcinka podcastu. Na takich książkach można zarobić od kilku, do nawet kilkunastu, procent wartości zakupu dokonanego przez klienta. Czyli, tak naprawdę, jeżeli kupujecie książki za 50 złotych, klikając w moje linki, ja mogę na tym zarobić nawet 5-6 złotych w takich skrajnie dobrych przypadkach. Najczęściej jest to poniżej 5 złotych przy takim zamówieniu.

O tym, jak działają programy afiliacyjne, jak to się wszystko zlicza, myślę, że mogę nagrać oddzielny odcinek podcastu. Jeżeli będziecie tym zainteresowani, to chętnie to omówię.

Inne programy partnerskie to są programy związane, np. z takimi produktami internetowymi. Ja korzystam z systemu wysyłania do Was e-maili, jako Czytelników, który się nazywa GetResponse.com. Ta firma również ma swój program partnerski. Korzystam również z platformy WordPress, na której mam zainstalowany tzw. framework Thesis i też jestem afiliantem, jak to się ładnie mówi, tego producenta. Jeżeli przechodzicie przez linki u mnie na blogu i kupujecie taki szablon na WordPressa, to ja również na tym zarabiam. Podobnie skórka „Marketers Delight 2.0” - tu też jestem osobą, która zarabia na pośrednictwie przy sprzedaży tego produktu.

Wielki obszar, bardzo blisko związany z moim blogiem, to są produkty finansowe. Tu polecam dwa programy partnerskie. Jeden nazywa się System Partnerski Bankier.pl. Tam można się zarejestrować i polecać produkty banków, towarzystw ubezpieczeniowych, ogólnie szeroko rozumiane produkty finansowe. Druga taka platforma jest prowadzona przez portal Money.pl. Ja z tej drugiej platformy nie korzystam, tam jest dłuższy proces podpisania umowy, jakoś nie do końca mi to pasowało. Są też bezpośrednie programy partnerskie, np. oferowane przez banki. Bezpośredni program ma Alior, jak również mBank.

Ile można na tym zarobić? Prowizja za założenie konta bankowego, w chwili obecnej, wynosi 40-50 złotych. Tu najlepszym przykładem tego, ile można zarobić, jest artykuł o „Koncie Godnym Polecenia” opublikowany na moim blogu. To było konto banku BZ WBK, konto ze zwrotami, tzw. premią moneyback. Czyli polecałem produkt, na którym Wy jako Czytelnicy bloga, jak również ja (bo takie konto również założyłem dla siebie i dla Żony), na którym możecie zarabiać, otrzymując od banku premie za dokonane transakcje. Tam maksymalnie z tego, co pamiętam, było do “wyciśnięcia” z banku 700 złotych lub 850 złotych w zależności od tego, jakie ruchy wykonaliście. Teraz najciekawsza część: ze względu na to, że była to bardzo ciekawa promocja, to poprzez mojego bloga złożyliście łącznie jako Czytelnicy 216 wniosków o założenie konta. Ja za każde takie konto od banku otrzymywałem 45 lub 50 złotych, w różnych okresach promocji. Krótko mówiąc, nawet licząc według tej niższej stawki, zarobiłem 9720 złotych tylko z tego tytułu, że Czytelnicy bloga jakoszczedzacpieniadze.pl zakładali konto w BZ WBK. Bez żadnych dodatkowych kosztów dla Was, ale z korzyścią dla mnie. To jest bardzo dobry przykład, jak świetnie można zarabiać na program afiliacyjnych. Oczywiście, to nie jest tak, że ja tak zarabiam na każdym artykule. To był przykład absolutnie spektakularny.

Warto też dodać, że te programy partnerskie nie dotyczą tylko finansów i książek. Praktycznie na każdym produkcie, który dzisiaj można kupić w Internecie, można zarabiać, wchodząc we współpracę z konkretnym sklepem. To mogą być kwiaciarnie, to mogą być sklepy internetowe z elektroniką, to mogą być sklepy z zabawkami, z ubraniami, z bielizną itd. Wymienię 5 takich sieci partnerskich, w których jestem dodatkowo zarejestrowany: Afiliant.com, Novem.pl, TradeDoubler.com, Webepartners.com, a także jestem zarejestrowany w Amazonie, tyle że w amazon.com.uk, czyli brytyjskim Amazonie. Z tego co mi się wydaje, to w Polsce nie możemy być chyba zarejestrowani w programie afiliacyjnym amerykańskiego Amazonu, ale nie jest co do tego w stu procentach przekonany.

Kolejnym sposobem zarabiana na blogu, który ja stosuję, może być również taka afiliacja, ale z osobami, z którymi się dogadamy kompletnie niezależnie od programów afiliacyjnych dostępnych w Internecie. Ja przykładowo współpracuję z różnymi ekspertami, których także polecam Czytelnikom bloga - tym, którzy są tym zainteresowani. Współpracuję z doradcą kredytowym, z ekipą remontową, z notariuszem, prawnikiem. Polecałem kiedyś na blogu szkolenia Piotra Hryniewicza (i dalej je polecam). Prawda jest tak, że każdy z biznesów, tych biznesów, które wymieniłem, jest w stanie zapłacić komuś, kto przyprowadza im klienta, pewną prowizję. Ta prowizja w przypadku tych osób, które wymieniłem, wynosi od 10% do 30% wartości usługi.

Ja w tym raporcie finansowym dotyczącym października, w tym artykule „Ile zarabia bloger?”, szczegółowo wyszczególniałem, ile zarobiłem na tym, że za moim pośrednictwem został wzięty kredyt hipoteczny. Pomimo, że ja absolutnie nie byłem zaangażowany ten proces i jedynie przekazałem dane kontaktowe doradcy kredytowemu, to zarobiłem na tym ponad 2000 zł jednorazowej prowizji z wdzięczności za to, że przyprowadziłem mu klienta. To też pokazuje, że bez względu na to, w jakim obszarze prowadzimy bloga, warto być kreatywnym. Szukać takich partnerów, z którymi można podjąć współpracę.

Jeżeli, przykładowo, prowadzisz blog dotyczący ładnych wnętrz, to również można znaleźć czy to architektów, z którymi można współpracować, projektantów, firmy, za pośrednictwem których można zakupić jakieś ładne elementy dekoracyjne czy meble, i także wejść z nimi w taką współpracę na takich zasadach. Czyli opisując te rzeczy na blogu, jesteśmy w stanie dodatkowo zarabiać, jeżeli ktoś, któryś z Czytelników, zainteresuje się na tyle, że stwierdzi, że chce ten produkt kupić. W odruchu wdzięczności dla blogera może po prostu skorzystać z jego linku afiliacyjnego, bądź poprosić e-mailem o kontakt do danej firmy. Tu też warto dodać, że czasami pojawiają się takie podejrzenia, czy aby ta firma, do której skierowaliśmy klienta, czy ona na pewno rzetelnie się z nami rozlicza. Czy nie było tak, że tych klientów przyszło, np. do BZ WBK 250, a tak naprawdę mi bank płaci tylko za 216 z nich prowizję. Cóż - elementarne zaufanie w biznesie trzeba mieć.

Wychodzę z założenia, że lepiej zarobić cokolwiek, niż nie zarobić nic, o ile w ogóle można mówić „cokolwiek” o kwotach rzędy 10 tys. złotych, które są po prostu duże. Jeszcze raz, dzięki wielkie!

Kolejny obszar to są własne produkty blogera. Jest wielu blogerów, którzy już jakieś swoje produkty wypuścili. Na „Blog Forum Gdańsk” miałem okazję rozmawiać z Michałem Kędziorą, który jest autorem bloga MrVintage.pl, który całkiem niedawno wypuścił swoją, własną książkę o modzie męskiej. Właśnie książka jest takim pierwszym produktem, którzy przychodzi często blogerom do głowy. Tym, którzy prowadzą blogi eksperckie, oczywiście. Ja uczciwie powiem, że do książki, jako sposobu zarabiania, jestem dość sceptycznie nastawiony. Książka pozwala dzisiaj zarobić autorowi od - powiedzmy - 9% do 12% kwoty, która znajduje się na okładce. Czasami jest to cena detaliczna, czasami liczy się to od ceny hurtowej. Więcej niż kilkanaście procent bardzo trudno jest autorowi zarobić.

Ja kiedyś wydałem swoją książkę i miałem wtedy rekordową stawkę, ale to był rok 1995. Miałem wtedy rekordową stawkę 23% ceny egzemplarza. Prawda jest taka, że na książkach więcej zarabia pośrednik, czyli sprzedawca, niż sam autor. To, co Wam mówiłem, o tych przykładach sprzedaży książek przez programy afiliacyjne: ja czasami potrafię zarobić 10%, a czasami 16% wartości zamówienia, która składa klient. Czyli tak naprawdę bardziej mi się opłaca sprzedawać książki, niż je pisać.

Jest jeszcze drugi aspekt: książka często nadaje albo ugruntowuje status eksperta w danej dziedzinie. Jeżeli ktoś napisał książkę, np. o oszczędzaniu, to znaczy, że on jest ekspertem w dziedzinie oszczędzania. Oczywiście, dzisiaj książkę może napisać każdy, ale to tak między nami…

Eksperci mają też inne opcje poza książkami. Eksperci mogą zarabiać na szkoleniach. Tutaj też jest kilka możliwości, można prowadzić albo szkolenia stacjonarne, czyli takie, na którym występujemy dla określonej grupy za określoną stawkę, albo mogą to być szkolenia internetowe. Jak już wspominałem na blogu, pracuję w tej chwili nad takim szkoleniem internetowym. To nie jest ta akcja, którą robimy ze Zbyszkiem. Pracuję nad własnym produktem. Właśnie, ile można na takim szkoleniu zarobić? Spróbuję zrobić taką symulację podczas podcastu.

Załóżmy, że ja przygotuję takie świetne szkolenie z dziedziny finansów, które będzie, krok po kroku, przeprowadzało przez wszystkie kwestie związane z opracowywaniem budżetu domowego, a wcześniej jeszcze z wychodzeniem ze spirali zadłużenia (załóżmy, że to będzie bezpłatne szkolenie). Takie komercyjne szkolenie to kwestia zaplanowania budżetu domowego, znalezienia dodatkowych oszczędności, sposobu zarządzania tymi oszczędnościami, czyli również inwestowanie, ale tak naprawdę, budowania planu na Waszą emeryturę tak po prostu. Załóżmy, że to będzie bombowe szkolenie i że będzie kosztowało - strzelam - 500 złotych od osoby. Jednorazowa opłata = 500 złotych. Kupujecie takie szkolenie, macie dostęp zarówno do tej wiedzy, która będzie nagrana w formie materiałów video, jakichś tam notatek, ćwiczeń i tak dalej, ale dodatkowo dostajecie dostęp do mnie w trakcie trwania tego szkolenia, by zadawać dowolne pytania, konsultować się ze mną.

Myślę, że 500 złotych to nie będzie taka duża cena. Szczególnie, jeśli porównacie tą kwotę z potencjalnymi oszczędnościami, które uzyskacie w wyniku tego szkolenia, czy korzyściami finansowymi, które możecie dzięki niemu osiągnąć. Załóżmy, że takie szkolenie w ciągu 12 miesięcy zakupi 300 osób. Ten plan wydaje mi się jak najbardziej realny. Teraz policzmy jaki będzie mój przychód z tego szkolenia. 500 złotych x 300 osób = 150 000 złotych, czyli w ciągu 12 miesięcy zarobię na tym szkoleniu 150 000 złotych. Jeżeli podzielimy to na miesiące, to się okaże, że średnio, miesięcznie dało to kwotę 12,5 tys. złotych. To są przychody tylko z tego szkolenia, nie licząc innych źródeł przychodów z bloga. Tak naprawdę, są to bardzo konkretne kwoty. Oczywiście, przy założeniach, że takie wyniki osiągnę, bo wcale ich osiągnąć nie muszę…

Chcę Wam tylko pokazać, że możliwości, jakie dzisiaj stwarza Internet, i to, że macie dzięki niemu szansę docierać do olbrzymiej liczby osób, potencjalnie zainteresowanych Waszą, ekspercką wiedzą, gotowych otworzyć portfel i wyciągnąć pieniądze po to, żeby za tą wiedzę Wam, w jakiś sposób zapłacić, daje szansę na zarabianie bardzo konkretnych pieniędzy - zdecydowanie wyższych niż średnia krajowa. Oczywiście, przy założeniu, że tą wiedzę ekspercką mamy i spełniamy te wszystkie wymagania, o których wcześniej powiedziałem.

Czas leci, w gardle mi zaschło, ale “jedziemy” dalej. Kolejny sposób zarabiania na blogu, czyli kampanie dedykowane, współpraca z konkretnymi firmami. Coś, co nie jest zwykłym umieszczeniem banera reklamowego na stronie, tylko jest czymś specjalnym, czymś nieszablonowym, czymś, co ma być atrakcyjne dla Czytelników i dla Partnera, z którym współpracujemy. Ja myślę, że ten temat omówię w ramach oddzielnego, następnego odcinka podcastu. Chciałbym Wam pokazać i omówić konkretne case’y z mojej współpracy z kilkoma firmami, gdzie pokażę krok po kroku, jakie działania wykonywaliśmy, od jakiej koncepcji wychodziliśmy i w co ta koncepcja się stopniowo przerodziła, do czego udało mi się, również, przekonać tą firmę, która była zainteresowana współpracą.

Takim dobrym przykładem może być też akcja, którą wspólnie rozpoczynamy ze Zbyszkiem z bloga APP Funds. Ten nasz projekt, ta akcja edukacyjna, która roboczo się nazywa „inwestowanie krok po kroku”. Ja na temat tej akcji opracowałem taki dokument, który przedstawia założenia tej akcji, korzyści dla potencjalnych partnerów, którzy byliby zainteresowani współpracą przy tym przedsięwzięciu i zostaniem takim wyłącznym partnerem całej tej akcji. Wyobraźcie sobie, że ten dokument dzisiaj ma 24 strony szczegółowego opisu, dlaczego warto z nami współpracować, na czym ta współpraca mogłaby według nas polegać, dlaczego warto akurat do naszych Czytelników skierować swój komunikat. Myślę, że być może kiedyś cały ten dokument opublikuje na blogu jako takie case study,.

Kolejny obszar – występy na konferencjach. Skoro jesteśmy już ekspertem w danej dziedzinie, to zdarza się, że będziemy zapraszani na wystąpienia. Dla jednego to jest forma nobilitacji, że ktoś go zaprosił jako eksperta na konferencję i uważa, że można tam pojechać i wystąpić za darmo, bo to jest świetny sposób na marketing i ugruntowanie tego statusu eksperta. Ja wychodzę z innego założenia: że za każdą pracę należy się wynagrodzenie, więc nie boję się żądać wynagrodzenia za wystąpienie na konferencji. Zwłaszcza, że wiem, że potrafię przygotowywać te prezentacje w taki sposób, który powoduje, że moje wystąpienie jest bardzo atrakcyjne dla tych osób, które w nim uczestniczą. W przypadku, gdy zgłasza się do mnie komercyjna firma, która chce, abym poprowadził dla niej wystąpienie na jakiś konkretny temat, np. związany z tematyką mojego bloga, to na chwilę obecną mam bardzo prosty cennik. Wyceniam jedną minutę wystąpienia na 100 złotych, czyli prezentacja 30-minutowa wiąże się z tym, że firma powinna uiścić honorarium w wysokości 3000 złotych. Oczywiście, to jest duże uproszczenie, 100 złotych za 1 minutę. Tak naprawdę, ja muszę poświęcić swój czas, żeby się przygotować do tego wystąpienia, przygotować prezentację, przećwiczyć i tak dalej. Nie mniej jednak, to są tego rzędu koszty i oficjalnie to też komunikuję w moim cenniku.

Nieco inną mutacją takich wystąpień na konferencjach są zamknięte szkolenia. To jest kolejny sposób zarabiania. Mówiłem już wcześniej o tych szkoleniach internetowych, ale pewnie nie wszystkie szkolenia można przeprowadzić przez Internet, albo nie każdy potrafi przeprowadzić takie szkolenie przez Internet, w których materiał byłby nagrywany, więc mówimy o takich tradycyjnych szkoleniach. Takie szkolenia zazwyczaj realizuję za niższe stawki, ale też staram się dobierać te szkolenia w taki sposób, aby one nie wypełniały mi całego kalendarza, nie zajmowały mi zbyt dużo czasu. Mam wysoką świadomość swoich priorytetów, więc jeżeli są to szkolenia, które jednocześnie, w jakiś sposób, promują mnie marketingowo, to chętnie się w nie angażuję. Jeżeli są szkolenia, które wymagają ode mnie bardzo dużo pracy, to wolę się skupić na tym, żeby przygotować właśnie takie szkolenie internetowe, czyli dokończyć pracę nad jednym z moich głównych produktów, a nie rozdrabniać się na prowadzenie takich pojedynczych szkoleń.

Dwoma ostatnimi formami, które ja widzę, jeżeli chodzi o zarabianie na blogach eksperckich, są konsultacje indywidualne oraz możliwość prowadzenia programów mentoringowych, czyli zebrania takiej grupy i świadczenia im usług konsultacji grupowych. Konsultacje indywidualne przeznaczone są przed wszystkim, w moim przypadku, dla firm, ale nie tylko. Ja dzisiaj akurat bardzo chętnie się dzielę tym moim doświadczeniem z blogerami, u których widzę chęć i potencjał do rozwoju. Pomimo, że tak jak mówię, moje doświadczenia są niewielkie, to jednak to biznesowe doświadczenie widzę, że się przydaje. Blogerom staram się pomagać na zasadzie takiej czysto koleżeńskiej, ale jeżeli zwraca się do mnie firma, to tutaj cena zależy od tego, jaki jest zakres konsultacji.

Ja dzisiaj wspieram firmy, przede wszystkim, w zakresie budowania i doskonalenia strategii komunikacji w Internecie, w zakresie tworzenia blogów firmowych, komunikowania się ze społecznościami, komunikowania się z Czytelnikami, ale także dopracowywania strategii sprzedażowych dla tych usług czy produktów, które te firmy w swoim portfolio posiadają. Można powiedzieć, że to jest trochę obok mojego bloga, ale ja nie prowadzę żadnej, aktywnej sprzedaży moich usług. Wszyscy moi klienci docierają do mnie właśnie ze względu na to, że prowadzę bloga. Docierają poprzez stronę „Kontakt” na moim blogu, bądź poprzez stronę „Współpraca”. Można powiedzieć, że 100% przychodów z tej działalności zawdzięczam właśnie blogowi.

Teraz już powoli zmierzając do końca: wiedząc, ile jest sposobów zarabiania na blogu, warto jest zbilansować i w jakiś sposób zdecydować, która z tych dróg jest najodpowiedniejsza, albo które z tych dróg są najodpowiedniejsze, po to, żeby nie marnować czasu. To wcale nie są takie małe dylematy. Ja bardzo dużo też czasu poświęcam na to, żeby się dobrze zastanowić się nad tym, co chcę robić długofalowo. Żeby podać taki przykład, być może w moim przypadku zarabianie na reklamach Google AdSense, które daje mi, jak powiedziałem, około 1500 złotych miesięcznie, kompletnie nie ma sensu. Skoro ja te same 1500 złotych mogę zarobić za 15 minut mojego wystąpienia na konferencji, to może zamiast zaśmiecać bloga reklamami, powinienem częściej występować publicznie.

Znowu, inny przykład: może nie ma sensu pisać książki? Zastanawiam się nad tym, ale może nie ma sensu. Załóżmy, że sprzedam, np. 2000 egzemplarzy mojej książki, co dzisiaj w warunkach polskich uznawane jest za sukces wydawniczy (można mieć bestseller sprzedając 2000 egzemplarzy). Mówimy o poradnikach, mówimy o grupie książek, która się nazywa „non-fiction”, poradniki – nie fikcja. Sprzedam 2000 egzemplarzy i będę miał z tego, załóżmy, 12% od ceny egzemplarza, który załóżmy kosztuje 40 złotych. Ile na tym zarobię? Niecałe 10 tys. złotych. Może zamiast przeznaczać czas na pisanie i wydawanie książki - nie wiem - 3 miesiące czasu, żeby taką książkę porządnie napisać i przejść przez cały proces wydawniczy, to może lepiej sprzedać kilka godzin konsultacji i zarobić tyle samo, albo i więcej nawet? Albo inaczej, po co wydawać książkę w wydawcą? Być może książkę powinienem wydać w taki modelu, który się nazywa „self-publish” – samodzielnie. Wtedy być może sprzedam nie 2000 egzemplarzy, a tysiąc, ale jednocześnie zarobię 100% tej ceny, która jest na okładce książki. Jeśli spojrzymy na liczby, to w tej cenie 40 złotych za książkę da mi to 40 tys. złotych. Nawet po odliczeniu kosztów, załóżmy, że połowy, to nadal zarobię dwa razy więcej niż z wydawcą.

Chcę podkreślić, że te same dylematy, które ja mam jako bloger, mają też przedsiębiorcy. Ogólnie, jak maksymalizować korzyści finansowe z tego, co robimy, jednocześnie minimalizując nakład pracy, nakład czasu. Jak najwięcej wyciągnąć jak najefektywniej. Tak naprawdę, ja chcę zarabiać pieniądze, ale nie chcę tracić mojego czasu. Chcę zarabiać tyle, żeby móc spokojnie żyć, a jednocześnie mieć jak najwięcej czasu wolnego na to, co lubię robić, czasu dla rodziny, czasu dla mnie, czy czasu na blogowanie jako takie.

Ostatni aspekt, który dzisiaj poruszę: to, co jest pioruńsko istotne w byciu blogerem, to jest to, żeby posiadać płynność finansową, czyli mieć środki na pokrywanie naszych kosztów na bieżąco - tak jak w każdej firmie. Dzisiaj robię wiele działań, których, tak naprawdę, długofalowo nie chcę robić. Ja docelowo w ogóle nie chcę sprzedawać mojego czasu za pieniądze, czyli nie chcę jeździć na szkolenia stacjonarne. Wolę je nagrać raz, sprzedawać wielokrotnie i poświęcić kilka godzin tygodniowo, powiedzmy, na to, żeby obsługiwać uczestników tych szkoleń. Oczywiście, dzisiaj nie działam tak, jakbym chciał działać docelowo, ponieważ muszę mieć stały przypływ pieniędzy. Tak jak pokazywałem na początku, te zarobki z miesiąca na miesiąc mogą się bardzo różnić, a przecież za coś musimy żyć. Bardzo dużo dzisiaj też energii przeznaczam na to, żeby spotykać się z klientami, rozmawiać o ich potrzebach, bo każde takie spotkanie z klientem, nawet jeżeli nic z tego docelowo nie będzie, jest pewną, moją inwestycją. Takim “przetarciem”, które pozwala mi uczyć się potrzeb klientów. Dla mnie to są totalnie nowi klienci, to są firmy, z którymi ja jako bloger jeszcze nie miałem okazji współpracować. Dzięki temu mogę lepiej rozumieć ich potrzeby, zdobywać doświadczenie i proponować kolejnym firmom jeszcze lepsze rozwiązania.

Właśnie, o doświadczeniach ze współpracy z firmami, o tym, jak bloger może współpracować z firmami, opowiem Wam w kolejnym odcinku podcastu na ten temat, być może za dwa tygodnie, a być może, jeżeli wskoczy nam temat inwestycyjny ze Zbyszkiem, to dopiero za miesiąc.

Strasznie przeciągnąłem dzisiejsze nagranie. Bardzo za to przepraszam, ale mam nadzieję, że ta wiedza była dla Was wartościowa. Nagraliście dla mnie kilka pytań dotyczących tego tematu. Pozwolę sobie na nie odpowiedzieć dopiero w kolejnym odcinku podcastu. Oczywiście, jeżeli macie jakieś dodatkowe pytania, to zapraszam do zadawania ich głosowo. Swoje pytanie możesz nagrać, wchodząc pod adres http://jakoszczedzacpieniadze.pl/nagraj. Przy okazji, przypominam, że takie nagranie to jest świetny sposób na promocję Twojego bloga. Ja będę linkował do niego w taki sam sposób, jak zrobiłem to w przypadku osób, które zadawały pytania w poprzednich odcinkach. Mam tylko wielką prośbę, pamiętaj żeby na początku pytania przedstawić się swoim imieniem i podać adres Twojego bloga lub strony internetowej.

Na dzisiaj to już koniec. Jeżeli masz chwilkę czasu, jeżeli jeszcze tego nie zrobiłeś, to bardzo Cię proszę o ocenienie mojego podcastu w serwisie iTunes. Te Wasze oceny bardzo mi pomagają, bo dzięki nim widać mój podcast wyżej w rankingach, dzięki czemu nowe osoby, które jeszcze go nie słyszały, mogą do niego dużo łatwiej dotrzeć.

Dzisiaj Ci już bardzo dziękuję za ten wspólnie spędzony czas. Zapraszam do wysłuchania kolejnego odcinka i, tradycyjnie, życzę Ci skutecznego przenoszenia Twoich celów finansowych na wyższy poziom. Trzymaj się, do usłyszenia!

WNOP 016: Zarabianie na blogu – część 2, czyli jak współpracuję z firmami

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/016

To jest podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”, odcinek szesnasty.

Cześć, dzień dobry, witam Cię w szesnastym odcinku podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne i sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności, opowiadam jak rozsądnie wydawać pieniądze i jak odważnie realizować swoje pasje i marzenia - także przez blogowanie. Jeśli tylko szukasz odrobiny stabilizacji finansowej i emocjonalnej w swoim życiu, to ten podcast jest dla Ciebie.

Dzień dobry. Mam nadzieję, że przygotowania do Świąt idą u Ciebie pełną parą. Ach, no właśnie, ja chciałbym powiedzieć, że mam już to za sobą, ale niestety tak nie jest...

Dzisiaj druga część podcastu o zarabianiu na blogu. Dzisiaj skupię się na tym, jak bloger może współpracować z firmami. Oczywiście będę mówił to wszystko na przykładzie moich dotychczasowych skromnych doświadczeń. No, ale właśnie, chcę omówić to krok po kroku, pokazać jak się podchodzi do takiej współpracy, jakie możliwości otwierają się przed blogerem, który tak jak ja porusza się w tematyce eksperckiej. Pokażę też dwa przykłady udanej współpracy. Pierwszy będzie dotyczył mojej współpracy z operatorem programu PAYBACK, a także opowiem Wam w jaki sposób współpracowałem z Biurem Informacji Kredytowej. Pokażę całą drogę: od pomysłu do przemysłu - mówiąc tak wprost.

I wiem też, że ten odcinek podcastu zostanie wysłuchany na pewno przez wielu blogerów. Wiem, bo poprzedni był także wysłuchiwany. Bardzo mnie to cieszy, ale mam do Was jako Słuchaczy jedną wielką prośbę: nie odbierajcie wszystkiego tego, co będę dzisiaj mówił jako absolutny pewnik, czy wręcz instrukcję współpracy z firmami. Nie ma jednego gotowego scenariusza i każdy blog jest inny. Każdy blog ma inną specyfikę. Ma także innych Czytelników. Ja wykorzystuję ten podcast jako taki klucz do Waszej kreatywności i chcę Was zachęcić do tego, żebyście konstruktywnie podchodzili do tego co mówię. Jeżeli będziecie mieli jakiekolwiek pytania, to śmiało zapraszam do kontaktu. Ja chętnie na nie odpowiem na tyle, na ile mogę.

Podzieliłem ten odcinek na trzy części. Najpierw przedstawię przykłady takiej udanej współpracy, później przeanalizuję krok po kroku, jak wyglądał cały taki proces: pomysł, pewna „gra wstępna”, w którą gramy wspólnie z Klientami, czy Partnerami. Przygotowanie oferty, później negocjacje, podpisanie umowy, no i oczywiście samo wykonanie przedmiotu tej umowy oraz to, co najważniejsze z perspektywy współpracy komercyjnej - rozliczenie. I pod koniec odpowiem na pytania tych z Was, którzy nagrali je dla mnie przez stronę: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/nagraj. Tam zawsze możecie zostawić dla mnie pytanie.

No dobrze, ale zanim przejdę dalej, to przypomnę, że to jest już druga część podcastu o zarabianiu na blogu. W poprzedniej części (w poprzednim odcinku) dekonstruowałem cały proces zarabiania na blogu pokazując, czy każdy może zarabiać na blogu, co jest potrzebne do takiego zarabiania, dlaczego w ogóle warto mieć blog. A także odsłaniałem kulisy tego mojego działania, czyli mówiłem jaka jest ta moja strategia zarabiania na blogu i na jak wiele sposobów można dzisiaj zarabiać na blogach. Dwa tygodnie temu obiecałem, że oddzielny odcinek poświęcę właśnie współpracy z firmami. No to po prostu zaczynamy...

Moglibyście się zastanawiać kiedy zaczyna się taka współpraca, w którym momencie firma zwraca się do blogera, bądź bloger jest w takim odpowiednim momencie, żeby wyjść z propozycją współpracy do firmy. Tu nie ma jednego rozwiązania. Ja bym chciał podkreślić, że współpraca rozpoczyna się bardzo wcześnie. Ona się rozpoczyna w zasadzie z pierwszymi tekstami, które umieszczacie na blogu. Każdy taki wpis, to jest sianie ziarna na wielkim pustym polu. Te ziarna, stopniowo podlewane, wschodzą i w pewnym momencie ktoś zauważa, że my to nasze pole uprawiamy. Zauważa, że to, co zasialiśmy, daje jakiś plon i cieszy się zainteresowaniem. O matko... [śmiech] i cieszy się zainteresowaniem ptaków, chciałem powiedzieć... no ale trochę tak jest, że Czytelnicy „rzucają się“ na te treści, które dostarczają blogerzy. Im są one atrakcyjniejsze, tym więcej tych potencjalnie zainteresowanych plonami osób się pojawia. Prawie przypowieść mi z tego wyszła, no ale trzymając się tej analogii można powiedzieć, że z perspektywy współpracy, którą miałem z PAYBACKiem i z BIKiem, czyli Biurem Informacji Kredytowej, takim ziarnem na moim blogu były właśnie artykuły, które dotyczyły tematyki interesującej dla tych firm.

Pierwszy i w zasadzie jedyny artykuł o programach lojalnościowych, czy kartach lojalnościowych, napisałem pod koniec sierpnia 2012 roku. Później już tej tematyki nie poruszałem, ale w maju 2013 roku, z tego co pamiętam, zwróciła się do mnie firma PAYBACK właśnie w wyniku tego, że wcześniej przeczytała na moim blogu i zauważyła, że ja przedstawiłem między innymi właśnie program PAYBACK.

Ale zanim przejdę do omówienia współpracy z PAYBACK, to omówię jeszcze inne „ziarno“. Na przełomie maja i kwietnia tego roku napisałem serię artykułów o BIK. O scoringu, o tym jak ten scoring działa, dlaczego warto budować swoją wiarygodność kredytową. Pokazywałem również, w jaki sposób mój scoring zmieniał się w czasie w zależności od operacji finansowych, których dokonywałem. Od zakładania kart kredytowych, rezygnowania z nich i wzięcia kredytu hipotecznego. Na koniec takiej małej trylogii przedstawiłem artykuł, w którym opisywałem osiem podstawowych zasad, dzięki którym każdy może zbudować sobie dobrą historię kredytową właśnie w Biurze Informacji Kredytowej. Te artykuły „popełniłem“ na przełomie maja i kwietnia, a BIK zwrócił się do mnie z propozycją współpracy, sam z siebie, w lipcu 2013 roku. I przebieg tej współpracy także za chwilę opiszę.

I teraz na przykładzie tych dwóch firm chciałbym Wam pokazać, jak można pracować nad współpracą z Klientem. Nie twierdzę, że to jest tylko i wyłącznie moja zasługa. To jest obopólny wysiłek. PAYBACK napisał do mnie w maju tego roku proponując poprowadzenie szkolenia dla zamkniętej grupy uczestników, zaproszonych przez tą firmę. I w zasadzie, można powiedzieć „to tyle“. Taki był inicjalnie przedmiot naszej współpracy.

Temat szkolenia sformułowany został jako ogólnie coś związanego z oszczędzaniem i pokazaniem, w jaki sposób programy lojalnościowe typu PAYBACK mogą wspierać mądre oszczędzanie. Tematyka, można by było powiedzieć, idealna dla mnie. Ja zaproponowałem jednak, żebyśmy zrobili coś więcej, dlatego, że jednym z pytań ze strony Klienta było, czy oprócz tego szkolenia nie napisałbym również na blogu o tym, że takie szkolenie się odbyło.

Ja oczywiście bardzo chętnie podjąłem temat samego szkolenia. Uznałem również, że wartościowe będzie to, że tą wiedzę, którą będę przekazywał w trakcie szkolenia, będę mógł również zaprezentować na blogu dla Czytelników. Dlatego wszystkie strony tego trójkąta, o którym Wam wspominałem w poprzednim odcinku podcastu, czyli Klient, Czytelnicy i bloger - wszystkie zaangażowane strony mogły z tego osiągnąć coś dla siebie i mogły osiągnąć pozytywny efekt. Ja jednak uważałem, że można zrobić też dużo więcej dla Czytelników i dla samej firmy. Dlatego zaproponowałem rozszerzenie formuły tej współpracy.

Zamiast pojedynczego artykułu, czy wpisu o szkoleniu, stwierdziłem, że warto również takie szkolenie zapowiedzieć, również dlatego, żebyście Wy jako Czytelnicy także mogli w jakiś sposób w tym przedsięwzięciu uczestniczyć. Szukałem takiej formuły i znaleźliśmy ją wspólnie z PAYBACKiem. Formuła polegała na tym, że stwierdziłem, że warto tą pojedynczą relację rozciągnąć w czasie. Tak, żeby współpraca z PAYBACKiem nie była czymś jednorazowym, tylko pewnym procesem trwającym, np. przez miesiąc. A jako, że był to również czas, w którym zaczynałem nagrywanie moich podcastów, stwierdziłem, że wcale niegłupim pomysłem będzie, jeżeli ktoś z PAYBACK odpowie na pytania zadane przez Czytelników bloga. Wiedziałem, że mamy różne pytania, ja również miałem pytania, dotyczące tego jak funkcjonuje program PAYBACK, dotyczące pewnych niuansów z nim związanych.

Summa summarum, w końcu wyglądało to następująco: 6 czerwca na blogu opublikowałem wpis, w którym pojawiła się zapowiedź szkolenia „Mądre oszczędzanie” - tego, które miałem poprowadzić. Niestety nie dla Czytelników, ale dla zamkniętej grupy zaproszonej przez PAYBACK. Ale w tym wpisie ogłosiłem również mini konkurs dla Czytelników bloga, który polegał na tym, że Czytelnicy mieli zadawać pytania do szefa marketingu PAYBACKa. Pytania związane z funkcjonowaniem tego programu. Były tam jakieś symboliczne nagrody, jakieś pluszaczki itd., ale nie było to nic na tyle atrakcyjnego, żeby spowodować „masowe ruszenie” w boju o nagrody. Niemniej jednak spłynęło kilkadziesiąt pytań, z tego co pamiętam, kilkanaście chyba takich istotnych wyłuskaliśmy, bo niektóre pytania się dublowały. Po dwóch tygodniach ja prowadziłem to szkolenie, a tuż po nim opublikowałem wpis będący relacją z tego szkolenia. Zamieściłem tam również prezentację, krok po kroku opisałem to wszystko, co omawiałem w trakcie szkolenia. I po kolejnych dwóch tygodniach, 3 lipca, opublikowałem w formie podcastu rozmowę z Marcinem Drzewieckim z PAYBACK, szefem marketingu tej firmy oraz dodatkowo jeszcze relację wideo ze szkolenia. Ta wideorelacja to było coś niespodziewanego, Czytelnicy się tego nie spodziewali. A jednocześnie była to całkiem miła niespodzianka, dodatkowo wzbogacająca przekaz tekstowo-slajdowy, który był w poprzednim artykule.

I szczerze mówiąc efekty tej współpracy przekroczyły nawet moje oczekiwania. Okazało się, że w trakcie tej całej akcji, czyli trzech artykułów, które pojawiły się na blogu, oraz tego szkolenia, które przeprowadziłem dla PAYBACKa, udało nam się rozwiązać pewne nierozwiązywalne problemy Czytelników. Był, np. przypadek takiej osoby: chłopaka, który wspólnie ze swoją dziewczyną posługiwali się dwoma kartami PAYBACK, gromadzili punkty na jedno konto, no ale los tak chciał, że się rozstali. I ten chłopak zastanawiał się, w jaki sposób uporać się z tym problemem, że tak naprawdę jego była dziewczyna może w tej chwili wykorzystać wszystkie te punkty. Zastanawiał się, czy to się w ogóle da rozdzielić tak, żeby mogli na oddzielne konta zbierać punkty w programie lojalnościowym. No i właśnie dzięki temu, że to pytanie trafiło do właściwej osoby, udało się ten problem jak najbardziej rozwiązać.

Statystyki także były absolutnie świetne. Ja ich tutaj w całości nie będę ujawniał, ale powiem tylko, że sam odcinek podcastu został wysłuchany ponad 2000 razy. I praktycznie - to też jest istotne - co miesiąc przybywa kolejne kilkaset odsłuchań. Także też tak jest, że z perspektywy marki tego typu działania są działaniami bardzo fajnymi, bo w łatwy sposób firma może dotrzeć ze swoim komunikatem - ze swoim przekazem - do szerokiego grona odbiorców, którzy są zainteresowani tym konkretnym aspektem. Można powiedzieć, że ten podcast jest wysłuchiwany tylko przez te osoby, które są zainteresowane tym, co robi firma PAYBACK. A jednocześnie nie jest to krótka 15- czy 30-sekundowa reklama, tylko 25 minut merytorycznej rozmowy, w trakcie której odpowiadamy przede wszystkim na pytania Czytelników bloga „Jak oszczędzać pieniądze”. I z drugiej strony firma też zyskała coś takiego, że zamiast zrealizować jednorazową współpracę, była obecna na blogu przez dłuższy okres czasu. Oczywiście z korzyścią dla wszystkich: z korzyścią dla mnie jako blogera, z korzyścią również dla Czytelników, no i z korzyścią dla samej firmy.

Chcę Wam jeszcze powiedzieć o drugim przykładzie współpracy, właśnie z Biurem Informacji Kredytowej. BIK zapytał, czy nie chciałbym tymi doświadczeniami, które opisałem już w artykułach na blogu, podzielić się również z uczestnikami konferencji organizowanej przez Biuro Informacji Kredytowej. Miałem pokazać dokładnie to, do czego doszedłem w wyniku badań zmian scoringu BIK. Taką prezentację przygotowałem i przeprowadziłem: nazywało się to „BIK oczami blogera - subiektywna analiza wpływu kredytów na scoring BIK”. Długa, mądra nazwa. 17 października w tym roku, taką prezentację miałem szansę poprowadzić. No właśnie! Ale to nie wszystko!

Teoretycznie zaczynaliśmy od rozmowy wyłącznie o poprowadzeniu prezentacji. Ja tą prezentację wyceniłem, wycenę wysłałem, wycena została zaakceptowana. Ale pochwaliłem się przy okazji przygotowując ofertę dla BIKu, że pracuję nad książką, która jest związana z tą tematyką. I zapytałem wprost, czy ta firma nie byłaby zainteresowana sponsoringiem tej książki. Jak na razie do tego jeszcze nie doszło. Samej książki też jeszcze nie ma. Ale oprócz wystąpienia na konferencji, BIK zamówił również u mnie taki pakiet reklamowy, który się nazywa „Partner bloga”. I w październiku, oprócz prowadzenia prezentacji na konferencji, miałem również na blogu kampanię reklamową Biura Informacji Kredytowej. Powiem Wam tylko, że to co dotychczas napisałem na blogu, cały czas procentuje. I to nie dotyczy wyłącznie współpracy z BIKiem, bo miałem też okazję pokazywać tą samą prezentację na konferencji dla inwestorów inwestujących w nieruchomości. Będę miał też szansę zaprezentować moją wiedzę na ten temat w marcu przyszłego roku podczas kolejnego kongresu Stowarzyszenia Mieszkanicznik. I tak jak mówiłem, piszę również książkę na ten temat.

Także zobaczcie, że stosuję strategię polegającą na tym, że jeżeli mamy już jakiś kontent, to można go „ograć” wielokrotnie wykorzystując w różnych formach: czy to w formie artykułów na blogu, czy szkoleń, czy wykładów, czy właśnie poprzez publikację jakiegoś poradnika, czy książki. To wszystko daje nam szansę monetyzowania - mówiąc tak ładnie - tej naszej wiedzy wielokrotnie. I ten przykład współpracy z BIKiem pokazuje też, że nie warto się ograniczać w zakresie myślenia o tym, w jaki sposób możemy wykorzystać to, co już stworzyliśmy i opublikowaliśmy. To jest tak, że bardzo wiele firm może być zainteresowanych naszą wiedzą, nawet niekoniecznie te, które są w jednoznaczny sposób związane z danym tematem.

No dobrze, to teraz pomyślmy, jak taką współpracę można zrealizować krok po kroku. Ja wiem, że może się wydawać, że to wszystko co tutaj opisałem, to jest takie proste, trywialne, poszło jak z nut. Tak nie jest! To jest tak, że do każdej takiej współpracy trzeba się dobrze przygotować. Jest takie powiedzenie: „Im więcej potu na treningu, tym mniej krwi na ringu”. I to się zawsze sprawdza: im lepiej się do czegoś przygotujemy i lepiej to zaplanujemy, tym łatwiej i płynniej będzie później szła taka współpraca.

Pierwsza rzecz - myślę najważniejsza - to warto pamiętać, że po drugiej stronie też jest człowiek. Czyli po drugiej stronie tej współpracy, po stronie naszego Klienta, też są ludzie, którzy niekoniecznie muszą rozumieć wszystko, co do nich mówimy. Niekoniecznie muszą umieć sobie wyobrazić, co nam się wydaje. Dlatego tak ważne jest, żeby się dobrze komunikować. Warto się upewniać, że zostaliśmy dobrze zrozumiani i to jest pierwszy i podstawowy element, który chcę zasygnalizować. Myślę, że w ogóle oddzielny odcinek podcastu powinienem nagrać na temat komunikacji.

Przygotowując się do nagrania tego odcinku podcastu zastanawiałem się tak naprawdę, na jakie etapy mogę podzielić tą całą współpracę. Jak sobie je rozpisałem, to się autentycznie sam zdziwiłem, że jest ich tak dużo. Wyszło mi jedenaście punktów. Teraz je szybko wymienię, a za chwilę będę omawiał szczegółowo:

Sianie ziarna.

Research, czyli wywiad na temat Klienta.

Pewna „gra wstępna” z Klientem, takie wzajemne rozpoznawanie.

Oferta, którą składamy my, jako bloger firmie.

Negocjacje.

Umowa.

Wykonanie przedmiotu tej umowy.

Przygotowanie raportu ze współpracy. Czasami nie jest to koniecznie. Czasami firmy po swojej stronie monitorują to, co się dzieje u nas na blogu.

Wszystkie kwestie związane z rozliczeniami.

Referencje - bardzo ważny.

Upsell - tak naprawdę dosprzedanie kolejnych naszych usług temu samemu Klientowi.

I teraz będę po kolei rozwijał.

O sianiu już trochę powiedziałem. To jest absolutnie pierwszy etap, tego nie da się uniknąć. Czyli możemy oczywiście próbować udowadniać światu, że jesteśmy świetnym blogerem nie mając napisanego ani jednego tekstu, ale mało kto nam uwierzy. Znacznie łatwiej jest nam wychodzić z pozycji, w której jesteśmy już rozpoznawani. I to dotyczy także marketingu, promowania nas jako osoby, nie tylko bloga. Całokształtu, który spowoduje, że ktoś będzie chciał z nami współpracować. Jeżeli piszemy na jeden, bardzo wycinkowy temat, to istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że trudniej będzie nam znaleźć Klienta do współpracy, niż kiedy poruszamy spektrum tematów z danej dziedziny. Oczywiście jako blogerzy jesteśmy w pewnej swojej niszy. Mówię tutaj przede wszystkim o blogach eksperckich, ale to nie szkodzi nam od czasu do czasu dokonywać „wycieczek” również w inne obszary, które z kolei mogą być interesujące dla naszych partnerów bądź reklamodawców. Tu recepta jest prosta, moim zdaniem przynajmniej - trzeba pisać świetne materiały, które przyciągają dużo Czytelników, które cieszą się dużym zainteresowaniem. To właśnie staram się robić. Można mnie więc śmiało podpatrywać.

Kolejny punkt: research. To jest punkt, który często jest pomijany. Czyli zdarza się, że bloger otrzymuje zapytanie z jakiejś agencji reklamowej, bądź bezpośrednio z firmy, i w przypływie entuzjazmu od razu analizuje szybko to, co zostało w mailu napisane i zastanawia się, w jaki sposób można odpowiedzieć, albo na ile to, co zostało opisane można wycenić. Ja uważam, że to nie jest dobre rozwiązanie. Warto się zawsze zastanowić, zdobyć trochę więcej informacji. Jeżeli wszystkie detale danej akcji nie są dla nas zrozumiałe, a nie są... rzadko kiedy w tych mailach przychodzi precyzyjna informacja o tym, czego się od nas oczekuje, to warto zadać trochę więcej pytań. W szczególności warto się zorientować, co dany Klient w danej chwili realizuje, jakie kampanie reklamowe w innych mediach prowadzi. Tak, żeby przynajmniej zorientować się, na czym może temu Klientowi w danej chwili zależeć. No, oczywiście jest najlepiej zapytać o to wprost, jakie są cele. Bo może się okazać, że te same cele da się osiągnąć w inny sposób niż wyobraziła to sobie agencja, bądź sam Klient. To my, jako blogerzy najlepiej wiemy kim jest Czytelnik - nasz Czytelnik, co mu się podoba, co mu się nie podoba. A w szczególności możemy wprost o to naszych Czytelników zapytać. A więc nie warto składać jakichkolwiek deklaracji, czy przedstawiać wycen, jeśli tak naprawdę nie wiemy dokładnie, o co Klientowi chodzi. I z drugiej strony, nawet jeśli wiemy o co Klientowi chodzi i jest to coś, co nam nie do końca pasuje, to warto się zastanowić, czy nie można zaproponować czegoś, co jest nam pasujące, a być może jest również atrakcyjne dla tego Klienta. Po prostu zawsze trzeba pamiętać o tym trójkącie, o którym wspominałem w poprzednim odcinku podcastu. Korzyści z takiej współpracy muszą czerpać wszystkie strony: i Czytelnik, i bloger, i zainteresowana firma. Jeżeli któregoś z tych elementów brakuje, no to takich świetnych propozycji współpracy będziemy w przyszłości mieli prawdopodobniej mniej niż więcej.

Mówiąc o researchu, to gdzie szukać takich informacji o kliencie? Najlepiej w Google - takiej wyszukiwarce :-). Autentycznie, najlepiej w Google i warto zawężać sobie, powiedzmy czasowo, również to wyszukiwanie. Czyli wybrać, np. wyszukiwanie informacji na temat firmy XYZ, ale nie starszych niż jeden miesiąc, dwa miesiące, pół roku. Na podstawie tych informacji, czy to z Wirtualnych Mediów, czy z innych serwisów, próbować wywnioskować, co w danej firmie się w tej chwili dzieje. Można również udać się na stronę tej firmy, zajrzeć do komunikatów prasowych dotyczących ostatnich wydarzeń. To już jest dużo lepsza wiedza niż żadna.

No i w ramach kolejnego punktu, czyli tej „gry wstępnej” doprecyzowujemy, dopytujemy, o co tak naprawdę chodzi. Testujemy, próbkujemy, zadajemy pytania: „co by było gdybyśmy zaproponowali inną formułę współpracy?”. Weryfikujemy również - warto na tym etapie już jest weryfikować - jaki jest budżet danej firmy na współpracę. Mało kto powie nam prawdopodobnie wprost: „Mam na tą współpracę 12 tys. złotych”, ale możemy weryfikować, np. czy jest to kwota cztero-, czy pięciocyfrowa. Zasugerować pewne rozwiązania, powiedzieć: „OK, możemy w ramach naszej współpracy zrobić to, to i to, np. trzy artykuły na blogu, nagranie podcastu. Ale jednocześnie chyba wyobrażasz sobie, drogi Kliencie, że to będzie kwota pięciocyfrowa”. I zobaczycie, jak Klient reaguje na tą sugestię, czy pytanie z naszej strony.

Dlaczego warto robić to wcześniej, jeszcze przed przygotowaniem oferty? No właśnie po to, żeby nie marnować zbyt dużo czasu. Może się okazać, że te nasze oczekiwania są rozbieżne z oczekiwaniami drugiej strony na temat tego, ile na taką współpracę może przeznaczyć. Tak jak Wam już mówiłem, ja raczej do tanich blogerów nie należę. Mam swoje konkretne stawki, które zresztą są opublikowane na mojej stronie dotyczącej współpracy, jeżeli chodzi o taką standardową współpracę, ale wiadomo, że większość działań, które wykonuję zmierza w stronę takich niestandardowych form współpracy. Dlatego, że uważam, że one są dużo atrakcyjniejsze dla Was – Czytelników, niż jakieś proste wieszanie banerów na blogu.

I kolejnym etapem, już gdy mamy rozpoznane wszystkie okoliczności współpracy, jest przygotowanie oferty. Tutaj nie ma jakiegoś jednego, świetnego wzoru oferty, który należy wysłać do takiej firmy. Równie dobrze może to być krótki e-mail, który w punktach podsumowuje warunki współpracy. No, ale oczywiście przy większych akcjach Klient chciałby się dowiedzieć tak naprawdę, jakie korzyści osiągnie współpracując z nami. Co mu gwarantujemy, a czego mu nie gwarantujemy i jaka jest cena.

Najpierw chcę tu powiedzieć, że przede wszystkim warto, żeby oferta była ograniczona czasowo. To jest pierwsza rzecz. Bez takiego ograniczenia czasowego, złożona oferta handlowa może być zrealizowana w dowolnym momencie. Czyli ja mogę wysłać taką ofertą do Klienta, np. dzisiaj, a okaże się, że Klient chce współpracować ze mną za 3 lata dopiero. Wtedy kiedy będę miał już prawdopodobnie zupełnie inne stawki na współpracę, bądź po prostu nie będę zainteresowany współpracą.

To, czy oferta będzie dostarczona w formie e-maila, dokumentu, PDFa, czy jako prezentacja, to przede wszystkim zależy od tego, jak duży jest zakres działań, który chcemy zrealizować. Prostą współpracę można opisać kilkunastoma prostymi zdaniami. Jeżeli wchodzi w grę jakaś większa akcja, no to warto przedstawić wszystkie możliwe warianty od razu w takiej ofercie w miarę precyzyjnie. Ja tylko dodam, że przy takiej akcji, którą obecnie prowadzimy ze Zbyszkiem z bloga APP Funds, czyli Elementarzu Inwestora (akcja edukacyjna, która ma trwać 12 miesięcy), to nasza oferta współpracy ma 24 bądź 25 stron, z tego co pamiętam. Czyli jak widać jest to coś, nad czym musieliśmy się trochę czasu zastanowić i czego przygotowanie zajęło nam trochę czasu. Więc tym bardziej nie warto wysyłać ofert, jeśli nie wiemy dokładnie, jakie są preferencje Klienta. Dopiero, gdy je poznamy, to siadamy do pracy nad ofertą.

I teraz będę optymistą: załóżmy, że taka nasza oferta została wzięta pod uwagę, no ale Klient chciałby z nami negocjować. Nie do końca mu pasuje zakres, bądź nie do końca pasuje mu cena. Bądź też, zdarza się, np. tak, że wyobraża sobie, że skoro cena za jakieś trzy konkretne działania wynosi 10 tys. złotych, to jeżeli zrezygnuje z jednego, bądź z dwóch z tych działań, to za jedno zapłaci 3 tys. złotych. I dowolnie próbuje tutaj żonglować tymi parametrami tylko po to, żeby uzyskać minimalną cenę przy maksymalnie satysfakcjonującym go efekcie. No właśnie i to powinno być kolejne zastrzeżenie w ofercie, którą składamy, że oferta obowiązuje jako całość. Czyli za konkretną cenę wykonujemy konkretne działania, ale to nie oznacza, że po wyłączeniu poszczególnych elementów ta cena będzie taka sama. Myślę, że o strategiach negocjacyjnych też można nagrać oddzielny odcinek podcastu. Powiem tylko tyle: nie dawajcie sobie nigdy wmówić, że skoro ktoś ma jakieś ceny, to Wy powinniście mieć takie same, albo niższe. To nie jest prawda.

Jest jeszcze inna technika - skoro dajecie jakąś tam cenę, to ktoś mówi: „OK, ale 10%, czy 20% to każdy spuszcza to opuść mi tutaj proszę z ceny tych banerów troszeczkę, bo tak”. Ja mam takie dwie podstawowe zasady przy negocjowaniu cen: jeżeli mówimy o czymś, co jest ceną standardową, czyli jest umieszczone w cenniku u mnie na stronie „współpraca”, to ceny standardowe nie podlegają żadnym negocjacjom. Jeżeli ktoś chce kupić u mnie baner konkretny, który, np. kosztuje 1000 złotych za miesiąc, czy pakiet kosztujący 5000 złotych za miesiąc, to ta cena taka jest. Jeżeli się komuś nie podoba, no to trudno. Możemy popracować nad jakąś inną, prostszą formą reklamową. Ale jeżeli jej nie ma w cenniku, to raczej nie będę tym zainteresowany. Wychodzę z założenia - być może niesłusznego - że jeżeli ktoś jest zainteresowany reklamą na moim blogu, to nie ma drugiego takiego bloga jak mój. Czyli mogę dyktować tutaj ceny. Oczywiście jeżeli przesadzę, to nie będę miał w ogóle Klientów, ale mentalnie to jak najbardziej akceptuję.

Trochę inaczej sytuacja wygląda w przypadku współpracy niestandardowych, czyli wykraczających poza te formy, które są widoczne w moim cenniku. W tym przypadku staram się wyceniać taką współpracę w zależności od tego, ile rzeczywiście pracy wkładam w to, co wykonuję. I tu znowu, kluczowe znaczenie ma na tym etapie „gry wstępnej” z Klientem rozpoznanie, jak bardzo angażująca ta współpraca będzie. Po to właśnie, żebym w ofercie mógł przedstawić już konkretne ceny i żebym w trakcie negocjacji mógł się odnieść do tego nakładu pracy, który jest do wykonania. Czyli, jeśli ktoś mi proponuje, żebym swoją pracę wykonywał o połowę taniej, to ja bardzo chętnie to zrobię, ale pod warunkiem, że zmniejszy się również zakres współpracy. Możemy szukać optymalnej ceny dla Klienta i dla mnie, ale jednocześnie musimy również redukować zakres pracy, którą ja mam do wykonania. A to nie zawsze idzie w parze.

No i teraz będzie druga zasada: ja w trakcie tych negocjacji często wręcz zastanawiam się, w jaki sposób nie tyle ograniczyć współpracę, co ją poszerzyć. Jak zaproponować Klientowi coś więcej, być może w tej samej cenie, albo wręcz zwiększając cenę. Czyli troszeczkę przewartościowuję to, co wysłałem w ofercie do Klienta. Dzięki takim rozmowom negocjacyjnym również lepiej go poznaję i lepiej poznaję jego potrzeby. Dzięki temu jestem w stanie w większym stopniu się do nich dopasować. Oczywiście to dopasowanie to jest zawsze na drodze szukania kompromisu. Wrócę tutaj do zasady trójkąta: wszyscy muszą z tego osiągać korzyści: Czytelnicy, bloger i Klient.

Trochę odsłaniam tutaj tajniki mojej kuchni blogowej i za chwilę firmy będą dokładnie wiedziały, jak ze mną negocjować. Niuans polega na tym, że ja autentycznie zawsze staram się dążyć do tego, żeby dać z siebie jak najwięcej, ale jednocześnie asertywność też mam na pewnym poziomie ustawioną. W związku z tym nie tak łatwo jest zmusić mnie do zrobienia czegoś, co nie byłoby po mojej myśli. Ten przykład PAYBACKa, który przedstawiałem, doskonale pokazuje, że taka strategia poszerzania zakresu współpracy to jest dobry kierunek satysfakcjonujący wszystkie strony i do tego satysfakcjonujący również ze strony finansowej.

Negocjacje są również takim momentem współpracy, w którym możemy doprecyzować bardzo precyzyjnie wszystkie jej warunki. A to z kolei jest nam niezbędne w kolejnym punkcie, którym jest umowa. Za chwilę to wszystko, co ustaliliśmy, co było przedmiotem oferty, co w międzyczasie uzgodniliśmy słownie, będziemy musieli zapisać w formie umowy. W takim dużym skrócie ona mówi: co, gdzie, kiedy, za ile, w jaki sposób zrealizujemy, w jaki sposób się rozliczymy? Precyzuje wszystkie wyłączenia, precyzuje również harmonogram naszej współpracy - to jest bardzo ważne. Mówi również, tak naprawdę, kto z kim będzie współpracował.

Umowy nie muszą być długie. Umowy mogą być krótkie, ale tak naprawdę do stworzenia dobrej umowy ileś tam punktów trzeba w takiej umowie zapisać. Ja sobie wynotowałem dosłownie parę punktów, które uważam, że powinny się w każdej takiej umowie współpracy znaleźć.

Pierwszy: przede wszystkim kontakty. Kto będzie odpowiedzialny za realizację danej umowy. Nie to, kto będzie współpracował, tylko kto będzie z punktu widzenia umowy mógł podejmować wiążące zobowiązania w imieniu blogera i w imieniu firmy, która z nim współpracuje. Chcemy ustaleń dokonywać z takimi osobami, które mają prawo tych ustaleń dokonywać.

Kolejna ważna rzecz to są prawa autorskie. Jako bloger działamy w takiej dziedzinie, gdzie tworzymy zupełnie nowe treści i dobrze byłoby z góry ustalić kto będzie właścicielem tych treści po zakończeniu współpracy. Ja tutaj mam taką zasadę, że w większości przypadków wszelkie prawa autorskie i prawa majątkowe do tych wytworzonych dzieł pozostają przy mnie. To, co udzielam firmom, to udzielam im licencji na wykorzystanie tych tworów -mówiąc tak wprost - na określonym tzw. polu eksploatacji. Czyli określamy dokładnie w umowie, jakie będą zasady wykorzystania tych informacji, czy mogą się one pojawić wyłącznie, np. w jakichś działaniach promocyjnych związanych z daną kampanią. Czy firma może, np. używać ich także po zakończeniu współpracy, w jakichś innych dowolnie wybranych celach. Tutaj staram się być dosyć restrykcyjny.

Kolejna rzecz to jest poufność i zakres tej poufności. Wiadomo, że rozmawiając z Klientem, Klient dowiaduje się czegoś od nas i my dowiadujemy się również czegoś od Klienta. Czegoś, co niekoniecznie musi być publicznie znane. W związku z tym warto się zabezpieczyć przed tym, żeby te informacje nie wyciekły. Można powiedzieć, że przy mojej transparentności, ja nie mam dosyć dużych wymagań w zakresie ochrony informacji, które sam przekazuję. Ale firmy często mają takie wymagania. Na co tutaj warto zwrócić uwagę? Przede wszystkim ochronie powinny podlegać wyłącznie te informacje, które nie są publiczne, czyli których ktoś inny nie podał do wiadomości innych osób. To jest pierwsza rzecz. Druga rzecz: warto, żeby taka ochrona była ograniczona w czasie. Nie powinniśmy być zobowiązani do tego, żeby do końca życia i do śmierci przechowywać te informacje i odpowiednio zabezpieczać również te informacje przed ujawnieniem. Racjonalny taki horyzont czasowy, to są, np. 2 lata od momentu zakończenia współpracy. Ale tak jak mówiłem na samym początku podcastu, to jest kwestia indywidualna, więc w każdym przypadku wszystkie parametry współpracy uzgadnia się indywidualnie z daną firmą.

W umowie warto również sprecyzować prawo do wykorzystania naszego wizerunku, jeżeli w ogóle taką możliwość firmie udostępniamy. Warto również zapewnić sobie możliwość wykorzystania faktu współpracy, informacji o fakcie współpracy w swoich działaniach marketingowych. Tego mogą chcieć firmy, tego również możemy chcieć - i myślę, że powinniśmy chcieć - my. Dla nas to jest w szczególności możliwość chwalenia się, że współpracowaliśmy z takim Klientem, pokazania go również jako referencji. I tutaj a propos referencji: warto również w umowie zobowiązać Klienta do tego, żeby po zakończonej współpracy, jeżeli ta współpraca była dla niego satysfakcjonująca, przygotował dla nas referencje. Czyli taki list potwierdzający, że to, do czego się zobowiązaliśmy wykonaliśmy z konkretnym, przewidywalnym, zamierzonym skutkiem i że Klient po prostu jest z tej współpracy zadowolony. O referencji w zasadzie miałem mówić na samym końcu, ale niech już będzie tutaj…

I ostatni ważny punkt, o którym chcę powiedzieć: umowę zawsze podpisuje się na tzw. worst case, czyli w taki sposób, żeby precyzowała ona co się stanie, jeżeli coś w naszej współpracy „posypie się” z jednej bądź z drugiej strony. I to nie jest kwestia tego, jak niektórzy próbują wmówić, że „Ty próbujesz być tutaj sceptyczny w stosunku do naszej współpracy. Dlaczego jesteś tak negatywnie nastawiony?” itp. To jest kwestia tego, żebyśmy dokładnie wiedzieli co się stanie, jeżeli harmonogram nie zostanie dotrzymany. Co się stanie, jeżeli ja miałem napisać artykuł, załóżmy, 1 czerwca, ale dopiero wtedy mogę go opublikować, jeżeli najpóźniej do 28 maja otrzymam od firmy materiały, które służą mi do napisania tego wpisu. I teraz, jeżeli coś gdzieś po drodze się posypie, to warto wiedzieć, jaki będzie skutek tych działań, czyli np. jeżeli coś nie zostanie zapewnione bądź dostarczone, to ja mam prawo opóźnić publikację materiału i nie jest to jednocześnie naruszeniem warunków umowy.

Czyli, jeżeli umowa jest pisana na najgorszy możliwy przypadek współpracy - worst case, to w takim razie umowa powinna również regulować kwestie ewentualnych kar umownych. Co się stanie jeżeli informacja poufna wycieknie? Jakie będzie maksymalne zobowiązanie, np. jeżeli my ujawnimy – chcący lub niechcący - informację poufną przekazaną nam przez firmę. Jaki będzie maksymalny negatywny skutek dla nas? Jaką karę będziemy musieli zapłacić? I w drugą stronę: jeżeli uczyni to firma, to do czego ona będzie zobowiązana? Oczywiście najlepiej byłoby, gdyby nigdy tych kar umownych nie trzeba było uruchamiać.

No i właśnie: skoro już zawarliśmy umowę, wszystko jest OK. Ważne, że umowa jest podpisana przez osoby upoważnione do reprezentacji firmy, czyli tak naprawdę umowę musi podpisać ten, kto ma prawo ją podpisać. Przystępujemy więc do wykonania tej umowy, czyli realizujemy to, na co się umówiliśmy. Tutaj cały czas warto pamiętać, że ten, kto płaci ma prawo wymagać. Powiem wręcz, że ma prawo wymagać czegokolwiek. Ale po to mamy umowę, żeby nie musieć realizować czegokolwiek, czego wymaga druga strona. Umowa dokładnie precyzuje, do czego jesteśmy zobowiązani.

Czyli już w trakcie realizacji współpracy również mogą się pojawiać pewne tarcia, czy nieporozumienia, wynikające chociażby z tego, że osoby wykonujące przedmiot umowy niekoniecznie muszą wiedzieć do czego się zobowiązały. Albo jaki jest właśnie zakres obowiązków stron. Tutaj też ta komunikacja ma kluczowe znaczenie. Przykładowo: dzisiaj współpracowaliśmy z kimś i dopracowaliśmy treść umowy, a jednocześnie jutro będziemy współpracowali z kimś innym po stronie Klienta przy realizacji tej umowy i warto upewniać się, że ta kolejna osoba wie i rozumie, jakie są zobowiązania Klienta w stosunku do nas. W przypadku samego blogera, to wygląda łatwiej, dlatego, że najczęściej jest to jedna osoba, która i negocjuje, i przedstawia ofertą, i wykonuje przedmiot umowy. Tu powinno być nieco prościej. Czyli może się zdarzyć, że Klient czegoś od nas wymaga, a jednocześnie my tego nie chcemy realizować i nawet mamy rację, bo rzeczywiście w umowie tak to zostało sformułowane. Wystarczy się wtedy po prostu powołać na konkretne zapisy, czyli wcześniejsze ustalenia. Dlatego też warto w komunikacji z firmami gromadzić całą korespondencję, którą wymieniamy drogą e-mailową po to żeby wracać do poprzednich ustaleń i pokazywać, że tak naprawdę nie próbujemy tutaj zrobić niczego wbrew firmie, tylko po prostu na co innego się umawialiśmy.

Ja mówię tak bardzo asekuracyjnie w tej chwili, ale uwierzcie, że im lepiej ta współpraca zostanie przygotowana już na samym początku, tym łatwiej będzie ją później realizować. Takich nieporozumień w trakcie współpracy - przynajmniej mojej z firmami - praktycznie nie ma. Dlatego, że wszystko wyjaśniamy na samym początku i ustalamy na samym początku.

I teraz: jeżeli nasza współpraca już się zakończyła, to w niektórych przypadkach będziemy zobowiązani do przygotowania raportu z takiej współpracy, czyli, np. opisania ile mieliśmy odsłon konkretnych wpisów i odcinków podcastów, ile tam się pojawiło komentarzy, wyciągnięcie raportów z Google Analytics, czy z innych systemów mierzących nasze statystyki. A także, jeżeli w trakcie danej akcji wydarzyło się coś ekstra-pozytywnego, np. na konkretnych artykułach Czytelnicy spędzali znacznie więcej czasu, niż wynosi średnia dla danego bloga, to warto to również pokazać. To są metryki, które być może dla nas jako blogerów są mało istotne, ale z perspektywy firm, które u nas zamawiają pewną usługę, to jest tak, że te osoby, które pracują w tych firmach także w stosunku do swoich przełożonych muszą się rozliczyć z efektów danej akcji. Im więcej takich efektów są w stanie pokazać, tym chętniej będą współpracować z blogerami w przyszłości. Tutaj, przygotowując taki raport, warto też mieć gdzieś tam „z tyłu głowy” świadomość, że nie robimy tego wyłącznie dla siebie. Robimy to w gruncie rzeczy dla całej branży, nazwijmy to, dla całej blogosfery.

W zależności od typu zadania, którego się podejmowaliśmy ten raport może być różny. Niekoniecznie my go musimy przygotowywać. Przykładowo, jeżeli w ramach współpracy nagrywałem podcast, to będę musiał wykazać ile osób ten podcast odsłuchało i jaki był średni czas jego odsłuchiwania, np. podcast godzinny był średnio słuchany przez 42 minuty. To już pokazuje tak naprawdę, jak duże było zaangażowanie tych osób, które słuchały danego odcinka. W przypadku, np. współpracy polegającej na tym, że wygłaszam prezentację na konferencji, no to wiadomo, że dobrze by było, żebym wypadł dobrze jako mówca. Czyli w ankietach, które są po takiej konferencji, ocena mojego wystąpienia powinna być zdecydowanie powyżej średniej chociażby po to, żebym miał szansę być zapraszany na kolejne konferencje. I tutaj warto również od firm domagać się tego, żeby taka ewaluacja, takie oceny, na konferencjach były. Żebyśmy my z kolei, jako występujący, mogli się dowiedzieć, jak wypadliśmy na tle „konkurencji”.

Jeżeli wszystko już jest OK i już zakończyła się nasza współpraca, no to wiadomo, że trzeba się z tej współpracy rozliczyć również finansowo. W tym optymistycznym scenariuszu jesteśmy firmą - tak jak ja, prowadzę firmę - i wystawiamy po prostu fakturę Klientowi. Ta faktura musi być wystawiona w terminie, który został określony w umowie i musi być również zapłacona w terminie, który był określony w umowie. Akurat w kwestiach finansowych jestem dość dobrze uporządkowany, w związku z tym zawsze wystawiam terminowo faktury i pilnuję również terminów ich płatności. Jeżeli faktura nie zostanie zapłacona w terminie, to warto się Klientowi przypomnieć. Kolejnego dnia wysłać uprzejme przypomnienie z wezwaniem do zapłaty. Najlepiej niezwłocznie, ale różnie z tym bywa.

Akurat jako bloger jeszcze nie miałem i obym nie miał problemów z niepłaceniem faktur przez Klientów. Nikomu z Was tego nie życzę. Jedno jest pewne - faktur trzeba pilnować i terminów płatności trzeba pilnować.

I o ile z fakturami najczęściej nie mam żadnych problemów, to z kolejnym punktem, czyli z referencjami różnie bywa. I to nawet jeżeli te referencje są zapisane jako wymóg po stronie Klienta w umowie. Czyli tak naprawdę Klient zobowiązuje się, że przygotuje dla mnie referencje, a w praktyce jest tak, że można powiedzieć tylko połowa firm dla mnie te referencje przygotowuje. Ja tutaj również staram się przypominać, ale jakoś bardzo restrykcyjny w tym zakresie nie jestem. A referencje się przydają. Referencje są takim świadectwem ze strony naszych zadowolonych Klientów, że dobrze wykonujemy swoją pracę i takie referencje udostępnione innym Klientom prawdopodobnie działają wyłącznie na naszą korzyść. Raczej nam nie zaszkodzą. Także jest to coś, co może nam pomóc w przyszłości przełamywać lody we współpracy z innymi, nowymi Klientami. Ja oczywiście zapraszam do zajrzenia na moją stronę „współpraca”, jak takie referencje mogą wyglądać. Tam jest kilka entuzjastycznych wyznań moich dotychczasowych Klientów. Przy okazji bardzo serdecznie dziękuję Klientom za przygotowanie właśnie takich referencji.

I ostatni element każdej współpracy to jest to, że warto pamiętać, że współpraca nie kończy się w momencie, kiedy wystawimy fakturę, czy uzyskamy referencję. Tylko, że dużo łatwiej jest wyjść z nowym pomysłem do naszego dotychczasowego, już zadowolonego ze współpracy z nami Klienta, niż pozyskać nowego Klienta, który może nas nie znać i może nie być do nas przekonany. Może nie wiedzieć jak świetnie pracujemy. Ci klienci, którzy zapłacili już nam, wiedzą też dobrze, że pomimo tego, że żądamy wyższych stawek, to kwota, której oczekujemy, jest w pełni uzasadniona, bo wykonujemy po prostu świetną pracę. Dlatego warto „upsellować” - jak to się ładnie mówi po angielsku: upsell, czyli sprzedawać kolejne usługi już istniejącym Klientom. To mogą być usługi, których jeszcze dzisiaj nie mamy w portfolio. Podam przykład: mówiłem o BIKu i o tym jaką współpracę realizowaliśmy. Jeżeli w końcu ukończę książkę, nad którą teraz pracuję (ta książka dotyczy budowania wiarygodności kredytowej, tego właśnie jak poprawić swój scoring w BIK, jak zaoszczędzić nawet kilkadziesiąt tysięcy złotych na kredycie hipotecznym), to może się okazać, że BIK będzie idealnym kandydatem do tego, żeby stać się sponsorem lub patronem tej książki. Kimś, kto w jakiś sposób się w nią zaangażuje.

Teraz jeszcze na koniec, zanim przejdę do pytań: pewnie zastanawiacie się, na ile ja aktywnie poszukuję Klientów. W ogóle ich nie poszukuję! Samo to, że mój blog jest widoczny w internecie, ma ciekawą treść i jest w miarę popularny powoduje, że firmy same się do mnie zgłaszają chcąc “zawspółpracować”. I prawda jest też taka, że dostaję tych propozycji coraz więcej. Niestety bardzo nieliczne z nich na pierwszy rzut oka są propozycjami, które mogłyby zostać uznane przeze mnie za atrakcyjne. I tutaj od blogera wymagane jest również to, żeby umiał w miarę umiejętnie filtrować te propozycje, które się pojawiają. Nie warto na pewno palić mostów. Nawet jeżeli odmawiamy, to warto uzasadniać dlaczego nie chcemy w danej chwili, bądź nie możemy w danej chwili współpracować z tą firmą. Nie ma się co tego wstydzić. Nie ze wszystkimi musimy współpracować i nie każdą propozycję musimy przyjmować.

A teraz przejdę już do pytań, które zadali Czytelnicy. Pierwsze pytanie zadał Radek:

„Witaj Michale, z tej strony Radek Chodkowski - autor bloga „Humanista na giełdzie”. Mam do Ciebie takie pytanko. Ponieważ dostaję wiele pozytywnych opinii od moich Czytelników, myślę, że zbudowałem już sobie jakiś autorytet. I na tej podstawie chciałbym wprowadzić w końcu jakieś poważniejsze reklamy na blogu, tym bardziej, że niektórzy moi Czytelnicy już pytają mnie również o polecenie poszczególnych produktów bądź usług z mojej branży. Moje pytanko jest takie: czy masz może jakiś pomysł na wprowadzenie nowego produktu, wprowadzenie konkretnie reklam afiliacyjnych, ale w taki sposób, żeby nie zostać posądzonym o sprzedanie się. Tzn. żeby Czytelnicy zrozumieli, że jako autor bloga też chciałbym coś zarobić, jednocześnie proponując im rzeczy, których sam używam, które mogę na 100% polecić ponieważ wiem, że również Im one będą bardzo przydatne. Gdybyś mógł tą kwestię krótko poruszyć, będę Ci zobowiązany. Pozdrawiam, do usłyszenia.”

Dzięki Radek! To jest bardzo dobre pytanie. Ja miałem podobne dylematy do Ciebie jakiś czas temu. Rzeczywiście było tak, że zastanawiałem się, czy nie zostanę posądzony o to, że opinie, które przedstawiam na blogu, są po prostu nierzetelne ze względu na to, że zarabiam na sprzedaży konkretnych produktów czy usług. I powiem Ci tak, wszędzie tam, gdzie uważam, że takie podejrzenie może się pojawić... Może podam przykład jednego artykułu: pisałem o ofercie nju mobile. Wtedy gdy pisałem ten artykuł, jeszcze nie było możliwości afiliacji przy sprzedaży oferty tego operatora telekomunikacyjnego. W tej chwili już jest i zastanawiałem się: czy zalinkować, czy nie linkować? Czy stworzyć taki link, który umożliwi mi zarabianie, czy linkować bezpośrednio do strony nju Mobile, tak żeby Czytelnicy wiedzieli, że ja nic z tego nie mam, że tą ofertą polecam? I powiem Ci, że ze względu na to, że ten artykuł był dosyć entuzjastyczny, zdecydowałem się nie tworzyć linku afiliacyjnego. Obawiałem się tego, że będę posądzony o nierzetelność. Pomimo tego, że napisałem go przekonany o atrakcyjności oferty tego konkretnego operatora.

Myślę, że najważniejsza jest uczciwość. Warto uczciwie zakomunikować Czytelnikom, że zarabiasz, jeśli oni dokonają zakupu produktu za pośrednictwem konkretnego linku. Zakomunikować, że nie zmienia to, bądź nie wpływa to kompletnie na Twoją opinię o tym produkcie. Po prostu jesteś z niego zadowolony. Czytelnicy są inteligentni - jak najbardziej powinni potrafić to zrozumieć. Jeżeli ktoś tego nie potrafi zrozumieć, no to cóż, no trudno.

Ważne jest to, jakie są Twoje prawdziwe pobudki i powody do pisania o czymś. Ja z założenia nie piszę o tych produktach, które nie są atrakcyjne, albo których sam nie używam. Jeżeli coś przydaje się mi, to może się przydać też komuś innemu. I z drugiej strony jeżeli zastanowisz się nad tym, jak ogólnie funkcjonuje świat i jak nawzajem sobie w gronie znajomych polecamy konkretne produkty (czy nawet nie polecamy, tylko po prostu demonstrujemy ich używanie i przez to inne osoby także chcą mieć dany produkt), no to tu nie ma nic dziwnego. Wpływamy wzajemnie na swoją opinie, konstruujemy wzajemnie swoją opinię o konkretnych produktach czy usługach. Ja tutaj uważam, że po prostu uczciwość jest najważniejsza i tyle. Uczciwość, przede wszystkim, w stosunku do siebie samego. I też ważne jest to, że przecież nikogo nie zmuszamy do zakupu przez ten link. Może równie dobrze wejść na stronę producenta, czy sklepu bezpośrednio i tam zakupić ten produkt.

Dzięki wielkie za to pytanie i życzę Ci powodzenia z ruszeniem ze sprzedażą afiliacyjną.

„Cześć Michał, cześć Wam wszystkim. Bardzo się cieszę, że jest taka możliwość zadawania tego typu pytań w ten sposób. No dobrze, ale do pytania szybko, bo czas ucieka. Moje pytanie dotyczy tego, co mówiłeś w podcaście pod tytułem ”Dodatkowe sposoby zarabiania pieniędzy”. Ja sam prowadzę stronę orioffice.pl i moje pytanie dotyczy sposobu zarabiania dodatkowego, w oparciu o propozycje firm sprzedaży bezpośredniej. Ty wtedy co prawda wspomniałeś o tego typu sposobach, ale nie poświęciłeś temu uwagi. Wspominałeś o Oriflame i Avon, tego typu firm jest dużo, dużo więcej. Moje pytanie jest takie: czy pominąłeś propozycje tych firm i innych firm sprzedaży bezpośredniej dlatego, że po prostu nie jest to warte Twojej uwagi i nie chcesz innym osobom tego typu działalności polecać? Czy może po prostu uznałeś, że jest to tak różne od sposobów, o których mówiłeś, że po prostu nie było na to miejsca? Mi osobiście się wydaje, że jest to bardzo fajna propozycja. Natomiast Twój blog jest opiniotwórczy, dlatego Twoja opinia jest tutaj w tym temacie bardzo ważna. Dzięki, pozdrawiam Ciebie i Twoich Czytelników.”

Dzięki Artur za to pytanie. Zapomniałem Cię zapowiedzieć… Powód jest prozaiczny - ja po prostu nic nie wiem na temat sprzedaży, czy to Oriflame’a, czy Avon’a. Nie rozpoznawałem tego tematu. Podałem go tylko jako przykład, że jest taki sposób zarabiania i bardzo dużo kobiet, i widzę mężczyzn, zarabia w ten sposób.

Absolutnie nie jestem alfą i omegą, jeżeli chodzi o dodatkowe sposoby zarabiania pieniędzy. Wymieniłem te, które mogą być dla Was przydatne i myślę, że różne tego typu programy sprzedaży bezpośredniej, jak najbardziej mogą dać nam dodatkowy przychód. Przy czym zawsze warto - w mojej opinii - zważyć na ile aktywnie chcemy budować pewną strukturę sprzedaży, bo tak się zazwyczaj w tych firmach to odbywa, a na ile wykorzystujemy to wyłącznie po prostu jako sposób tańszego kupowania danych produktów dla siebie. I czy rzeczywiście warto… No ale tu nie jestem ekspertem. Tu pewnie Ty jesteś większym ekspertem. Dziękuję za pytanie.

I ostatnie już dzisiaj pytanie zadał nam Tomasz:

„Michał, powiedz mi, jak myślisz, czy w nawiązywaniu współpracy z firmami ważniejsze dla nich są statystyki w postaci liczby odwiedzin bloga, wyświetleń, unikalnych użytkowników, czasu spędzenia na stronie? Czy po prostu taka rzetelna, realna ocena potencjału Twojego bloga i tego, jak Twój blog jest widziany w oczach Klientów i jaką ze sobą niesie wartość reklamową, marketingową dla Twoich Klientów? Tak jak opisywałeś na swojej stronie, chciałbym, żebyś zalinkował do mojego bloga, to jest www.zawadablog.pl. Pozdrawiam.”

Dziękuję Tomku za to pytanie. Myślę, że tu przede wszystkim wszystko zależy od charakteru Twojej współpracy z daną firmą. Niestety większość firm prawdopodobnie nadal patrzy na statystyki i woli współpracować z tymi blogerami, którzy mają większy zasięg, którzy są w stanie się pochwalić szerszym dotarciem. Ale myślę, że w przypadku takich blogów jak mój - blogów eksperckich - duże znaczenie ma również to, że grupa docelowa tego bloga, czyli Wy, Czytelnicy, którzy się tutaj gromadzicie, to są osoby zainteresowane konkretną tematyką. I prawdopodobnie te kilkadziesiąt tysięcy Czytelników mojego bloga, którzy dzisiaj czytają jak oszczędzać pieniądze, to jest dużo, dużo więcej z perspektywy, np. banku czy biura maklerskiego, czy firmy sprzedającej jednostki funduszy inwestycyjnych, niż, np. „strzelam”: dwa miliony czy trzy miliony Czytelników jakiegoś portalu. Bo tam ze względu na bardzo szeroką tematykę przychodzą bardzo różni ludzie. Także tacy, którzy kompletnie nie są zainteresowani tematyką finansową i nigdy nie klikną w tego linka, który prowadzi do strony opisującej finanse domowe, czy finanse ogólnie.

Oddzielną kwestią jest to, czy potrafisz przekonać, czy ogólnie my jako blogerzy potrafimy przekonać firmy do tego, że warto z nami współpracować. Że rzeczywiście takie precyzyjne dotarcie, to jest coś, za co warto zapłacić. I powiem szczerze, ja nie mam tutaj jakichś świetnych doświadczeń na tym polu dlatego, że ja nigdy nawet nie pytam, czy firmy są zainteresowane moimi statystykami. Warunki współpracy i statystyki są ogólnie dostępne na mojej stronie i zakładam, że jeśli ktoś do mnie „puka” - mówiąc tak wprost - to jest już przekonany, że warto w jakimś zakresie ze mną współpracować. Pozostaje oczywiście kwestia dogadania się co do zakresu i co do ceny takiej współpracy.

Ale wracając do pytania i tak precyzyjniej odpowiadając: myślę, że liczy się jedno i drugie. I statystyki są ważne i również to, kim bloger dla swoich Czytelników jest i czy ma takich Czytelników, którzy są Czytelnikami powracającymi na jego bloga. To w pewnym sensie „zazębia się” ze statystykami, bo ze statystyk również takie informacje można wyczytać.

No i to już były wszystkie pytania w tym odcinku podcastu. Na koniec chcę Wam polecić trzy książki związane z blogowaniem. Dwie książki to są książki autorstwa Tomka Tomczyka, znanego jako Kominek. Śmieję się… bo pewnie bardzo dużo blogerów słucha tego odcinka. Wszyscy w blogosferze znają oczywiście Tomka Tomczyka. Poza blogosferą różnie bywa. Pierwsza książka ma tytuł „Bloger”. Druga to ”Blog”. Obydwie warto przeczytać. Druga z tych książek była już opisywana u mnie na blogu, także zalinkuję do niej w notatkach do tego odcinka podcastu. Ja myślę, że to są absolutnie podstawowe lektury tutaj, w Polsce, napisane po polsku dla tych, którzy myślą o komercjalizacji swojego bloga.

Ale dorzucę do nich jeszcze jedną książkę. To jest książka, która nie tyle mówi o pieniądzach, ile o budowie własnej platformy. Platformy komunikacyjnej, takiej tuby, przez która krzyczymy do świata, która nie ogranicza się wyłącznie do bloga. Ta książka nazywa się po polsku „Twoja e-platforma. Jak się wybić w świecie pełnym zgiełku”. Napisał ją Michael Hyatt. Ja ją czytałem po angielsku. Nie wiem, jak wygląda przekład na język polski, ale samą książkę zdecydowanie polecam.

No i już kończąc: jeżeli macie jakiekolwiek pomysły, uwagi, czy sugestie, dotyczące tego tematu bądź kolejnych tematów, to zachęcam do zamieszczania komentarzy i Waszych pytań pod tym odcinkiem podcastu. Wystarczy wejść na mojego bloga pod adres http://jakoszczedzacpieniadze.pl/016, tak jak szesnasty odcinek podcastu. Tam znajdą się wszystkie notatki dotyczące tego odcinka, także lista wszystkich linków do zasobów, które wymieniałem w tym odcinku.

Następny odcinek podcastu ukaże się chyba dzień przed Sylwestrem. Spróbuję w nim podsumować cały rok 2013 z mojej perspektywy i też zastanowić się nad moimi postanowieniami noworocznymi i ogólnie tematyką postanowień noworocznych. Być może uda mi się przekazać Wam kilka wskazówek. Takich wskazówek, które w moim przypadku powodują, że trzymam się tych moich planów dłużej niż przez jeden miesiąc. Niestety, jak pokazują statystyki, wiele osób szybko rezygnuje z tych postanowień noworocznych.

Jeżeli chciałbyś mi zadać jakieś pytanie, dotyczące tematu kolejnego odcinka podcastu, albo ogólnie na dowolny inny temat, to będę Ci bardzo wdzięczny jeżeli zadasz je głosowo. Ja na takie pytania odpowiem w kolejnych odcinkach. To pytanie możesz nagrać wchodząc pod adres http://jakoszczedzacpieniadze.pl/nagraj. A przy okazji też przypominam, że takie nagranie to jest świetny sposób na promocję Twojego bloga, ponieważ zalinkuję do niego w taki sam sposób, w jaki zrobiłem to w przypadku pytających w tym odcinku. Moja prośba serdeczna: pamiętaj, żeby na początku pytania przedstawić się swoim imieniem oraz podać adres Twojego bloga lub strony internetowej.

I już na koniec przypominam też, że wspólnie ze Zbyszkiem z bloga APP Funds ruszyliśmy już z naszą akcją edukacyjną, która nazywa się Elementarz Inwestora, w trakcie której będziemy przez najbliższy rok opowiadali o tym, jak zacząć inwestowanie, w co inwestować, jak budować swój kapitał na swoją własną emeryturę. Nie jakąś obiecaną nam przez polityków… Także jeśli nie zapisałeś się jeszcze na newsletter związany z tą akcją, to to jest najlepszy moment, bo wkrótce będziemy ruszali z naszym wspólnym inwestowaniem. Link do tego formularza zapisu, także znajdziesz w notatkach pod tym odcinkiem.

A jeśli tylko czujesz, że ten podcast dostarczył Ci wartościowych informacji, które pomogą Ci zrealizować Twoje marzenia, to proszę podziel się nim ze swoimi znajomymi. Powiedz im po prostu, żeby weszli na mojego bloga: http://jakoszczedzacpieniadze.pl.

Ze względu na to, że w podcaście już nie usłyszymy się przed Świętami Bożego Narodzenia, to życzę Ci bardzo szczególnych, spokojnych, fajnych Świąt, i prezentów, spędzonych w gronie Twoich najbliższych.

Dziękuję Ci za ten wspólnie spędzony czas i już teraz zapraszam Cię do wysłuchania kolejnego odcinka. Życzę Ci skutecznego przenoszenia Twoich celów finansowych na wyższy poziom. Do usłyszenia!

WNOP 017: 10 wskazówek jak skutecznie planowaćcele i opracować konkretny plan działania

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/017

To jest podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”, odcinek siedemnasty – noworoczny.

Cześć i dzień dobry noworocznie! Witam Cię w siedemnastym odcinku podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne i sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności, opowiadam, jak rozsądnie wydawać pieniądze i jak odważnie realizować swoje pasje i marzenia. Jeśli tylko szukasz odrobiny stabilizacji finansowej i emocjonalnej w swoim życiu, to ten podcast jest dla Ciebie.

Ho, ho, ho! Już po Świętach, a dzisiaj jest Sylwester. Wy ten odcinek usłyszycie już po Nowym Roku i dlatego dzisiaj nie będę podnosił głosu, bo pewnie głowy Was trochę bolą. Magda na Facebook’u wręcz napisała mi, żebym opublikował ten odcinek “lepiej pojutrze, bo jutro na kacu będzie trudno przyswajalny”. Hmm… zobaczymy.

W każdym razie ten odcinek w całości poświęcony jest temu, o czym zapewne większość z Was będzie myślała na początku stycznia: planowaniu roku 2014 i czynieniu wszelkich postanowień noworocznych. Każdy z nas wie, jak to jest z tymi postanowieniami noworocznymi. Sporo osób planuje, że schudnie, rzuci palenie, zacznie biegać, zacznie oszczędzać. A w praktyce pod koniec miesiąca mało kto trzyma się już tych postanowień...

Ja dzisiaj chcę Wam przedstawić 10 wskazówek, moich porad dotyczących tego, jak zamieniać noworoczne postanowienia w konkretny plan działania. Jak unikać zjawiska słomianego zapału. Zanim przedstawię mój sposób pracy z samym sobą, to rozliczę się z Wami z moich zeszłorocznych planów - z tych, które ujawniałem na blogu i również z części tych, które trzymałem w ścisłej tajemnicy.

Na początek mam jednak dla Was pewną nowość. Po raz pierwszy w historii tego podcastu udało mi się pozyskać dla niego sponsora - sponsora pojedynczego odcinka. Możecie się zastanawiać: Co to w praktyce oznacza? Czy pozostanę niezależny? Czy przypadkiem nie będę przemycał zbyt dużo komercyjnych treści w środku podcastu? Nic takiego nie nastąpi, przypominam, że twarz mam tylko jedną. To zaczęło być już takie oklepane stwierdzenie z mojej strony, ale faktem jest, że bardzo dbam o swój wizerunek. Jeżeli jesteście ciekawi, jak to wyjdzie w praktyce, to właśnie macie okazję się przekonać.

Sponsor tego podcastu postawił sobie dosyć trudne zadanie powiedzenia czegoś o oszczędzaniu w 60 sekund. I gdyby już ten jego przydzielony czas leciał, to zmarnowałby co najmniej kilka procent czasu na ten krótki wstęp. I chyba o to właśnie chodzi w oszczędzaniu. Najważniejsze, żeby nie tracić pieniędzy. Przy obecnych ofertach lokat na kilka procent: dwa, trzy procent, nie jest już oczywiste, że oszczędzanie w banku jest dobrą metodą. Mój sponsor przekonuje wręcz, że alternatywą jest odporne na inflację i praktycznie nieopodatkowane złoto - oczywiście w postaci fizycznych sztabek lub monet. Tym sponsorem jest Mennica Wrocławska, która oferuje produkty największych mennic na świecie. W jej sklepach znajdziecie fachową poradę dotyczącą form oszczędzania w złocie, a pełną listę oddziałów Mennicy Wrocławskiej możecie znaleźć na stronie http://www.mennicawroclawska.pl/sklepy.

Skoro już teraz wiecie, komu zawdzięczam rentowność tego odcinka podcastu, to przejdę do meritum - podsumowania mojego 2013 roku. Dlaczego zaczynam od tego miejsca? Chcę Wam od razu pokazać, że bardzo ważne jest to, żeby mieć spisane swoje cele i plany. Chociażby po to, żeby po roku móc dokonać takiego podsumowania, rozliczenia z samym sobą. Możemy zastanowić się nad tym, co zrobiliśmy nie do końca dobrze albo co nam się nie udało. Możemy ucieszyć się również ze swoich sukcesów. Mamy możliwość przeprowadzenia porządnej inwentaryzacji tego, co planowaliśmy i jak w praktyce wyglądała rzeczywistość.

Zerknąłem na listę moich celów, które sobie stawiałem w zeszłym roku. One były publicznie podawane w artykule pt. „Blog od kuchni, czyli podsumowanie 2012”. Link do tego artykułu znajdziecie w notatkach pod tym odcinkiem podcastu. Notatki dostępne będą pod adresem http://jakoszczedzacpieniadze.pl/017, tak jak siedemnasty odcinek podcastu.

Zacznę od tych rzeczy, które deklarowałem i które udało mi się zrealizować, czyli od sukcesów. Można powiedzieć, że praktycznie udało mi się dokończyć cykl artykułów pt. „Zaplanuj budżet domowy”. Oczywiście on nigdy nie będzie miał swojego końca, ale ten cykl artykułów był dla mnie najważniejszy na pierwszym etapie rozwoju bloga i mogę go uznać za zakończony.

Drugi ważny punkt, który deklarowałem też rok temu: zacznę nagrywać podcast. Wystartowałem pod koniec marca i na szczęście udaje mi się to robić. W drugiej połowie tego roku udało mi się utrzymać bardzo dużą regularność - podcasty ukazywały się co dwa tygodnie. Ten odcinek jest już siedemnastym odcinkiem. Łącznie podcast ma ponad 60 000 odsłuchań. Wielkie dzięki! To jest coś! Mój podcast regularnie znajduje się w czołówce polskich podcastów w serwisie iTunes w kategorii Biznes. Często zajmuje pierwsze miejsce również w kategorii Inwestowanie, chociaż tak naprawdę tę kategorię dobierałem dosyć przypadkowo.

Kolejnym celem, który sobie stawiałem, było promowanie tematyki oszczędzania „wszędzie gdzie się da” - tak to dokładnie zapisałem. Napisałem, że mam zamiar dotrzeć z moim blogiem do jak największej liczby osób, które będą z niego korzystały na różne sposoby. I to mi się udało! Wszystkie działania, które realizowałem w zakresie „marketingu” mojego bloga bardzo dobrze się sprawdziły i przyniosły świetne rezultaty. Wielkie dzięki również dla Was: Wy czytacie mojego bloga, Wy słuchacie moich podcastów.

To, czego się kompletnie nie spodziewałem, to dosyć duże zainteresowanie mediów moją osobą i moim blogiem. Tutaj trzeba powiedzieć, że płynąłem z nurtem. Wczoraj byłem po raz kolejny w Radio PiN. Ci, którzy śledzą mnie na Facebook’u wiedzą, że to miało miejsce. Wiem już, że w styczniu będę się tam pojawiał ponownie, także w tematach, które wykraczają poza oszczędzanie.

Tutaj kolejnego ogłoszenia dokonam: 4 stycznia rano o godz. 8:40 będziecie mnie mogli zobaczyć na Polsat News. Jeszcze tam wcześniej nie gościłem, a będę brał udział w kilkuminutowej rozmowie z Krzysztofem Ibiszem. Zobaczymy, jak to pójdzie. Pewnie część z Was wie, że miałem swoje dosyć duże rozterki związane z moimi wystąpieniami w mediach. Czy przypadkiem nie „gwiazdorzę” za bardzo itd.? Prawda jest taka, że wszystkie medialne wystąpienia słabo przekładają się na zwiększenie popularności bloga i zwiększenie oglądalności. No, ale ja mam taką strategię, że staram się małymi krokami dochodzić do celów, które sobie stawiam. Wiem, że nie od razu Kraków zbudowano. I wierzę w to, że moje pojawianie się w mediach otwiera mi gdzieś jakieś furtki… albo może otworzy kiedyś jakieś furtki do czegoś dużo poważniejszego niż te kilkuminutowe występy. Dobrze się dzieje, że udaje mi się gdzieś tam pojawiać. Swoją wartość ma również fakt, że udaje mi się nawiązywać znajomości z dziennikarzami z radia i z telewizji, bo to sądzę ma szansę zaprocentować również z korzyścią dla Was.

Kolejny punkt, który był dla mnie istotny, to spotkania „offline” – czyli poza siecią z Czytelnikami. Udało mi się spotkać z niektórymi z Was w zeszłym roku. Mówię w zeszłym, a tak naprawdę dla mnie to jeszcze jest ten rok - ale trzymajmy się tego - w zeszłym roku udało mi się spotkać z niektórymi z Was. Czy to na konferencjach, czy podczas indywidualnych spotkań - to było naprawdę fajne! W styczniu będziemy organizowali pierwsze poważniejsze spotkanie ze Zbyszkiem z bloga APPFunds. Wspólnie zaprosiliśmy na to spotkanie 10 osób, które wygrały nasz konkurs na nazwę naszej wspólnej akcji: Elementarz Inwestora. Teraz zastanawiam się nad tym, jak zorganizować coś większego w 2014 roku. Nie wiem, zobaczymy, może coś fajnego uda się zrobić.

Jeszcze ostatni punkt, w którym zdecydowanie odniosłem sukces, to jest zarabianie na blogu. Teraz już wiecie, że udaje mi się zarabiać na tym blogu. Dla mnie jest to absolutnie świetne! Zwłaszcza, że w momencie, kiedy spisywałem moje plany rok temu, już miałem taki plan, żeby porzucić etat i zająć się blogowaniem na 100%. Temu tematowi porzucenia etatu poświęcałem siódmy odcinek podcastu. Jeśli jeszcze go nie słuchałeś, to zachęcam do przesłuchania. Zarabianie na blogu jak na razie idzie całkiem dobrze, nie będę narzekał absolutnie! Jestem bardzo zadowolony z efektów. No i mam nadzieję, że 2014 będzie pod tym względem równie owocny.

No to tyle słodzenia. Teraz, czego mi się nie udało zrobić? Planowałem nagrać pozostałe materiały wideo dotyczące Microsoft Money - tego nie udało mi się zrobić. Wiem, że muszę to nadrobić. Planowałem również przygotować porządny szablon Excel do spisywania wydatków. Ma on być dla tych osób, które nie chcą korzystać z Microsoft Money, a jednocześnie wygodniej i łatwiej jest im posługiwać się Excelem. Takiego Excela mam przygotowanego w szczątkowej postaci, ale cały czas nie jestem z niego wystarczająco zadowolony, dlatego go nie udostępniłem. Myślę, że w tym roku już będzie ten moment, w którym go udostępnię.

Pisałem również o tym, że chciałbym wydać e-booki o oszczędzaniu jako taki pierwszy poważny produkt. Te plany troszeczkę ulegają zmianie - myślę już bardzo poważnie o wydaniu książki, w zasadzie dwie książki już mi chodzą po głowie. Oczywiście wszystko po kolei. W tej kwestii będę również upubliczniał swoje plany, myślę, że już w styczniu/lutym. I planowałem także stworzyć mini-szkolenia wideo dotyczące konkretnych tematów związanych z oszczędzaniem. Uznałem, że nakład pracy - przynajmniej tej, która przede mną stoi związanej z nagrywaniem materiałów wideo - jest na tyle duży, że nie będę tego robił w formie mini-szkoleń. Pracuję nad czymś większym: nad swoim własnym szkoleniem, nad swoim produktem. Też będę Was o tym sukcesywnie informował.

Jeszcze chciałbym docenić parę rzeczy, które nie były w moich pierwotnych planach, ale jednocześnie udało mi się je zrobić. Po pierwsze: porzuciłem etat. To jest coś, czego nie ogłaszałem rok temu, chociaż chodziło mi to po głowie. W zasadzie w momencie, w którym publikowałem artykuł w zeszłym roku, już wiedziałem, że będę odchodził z pracy. Nie chciałem wtedy jeszcze tego ujawniać, także ze względu na dobro moich współpracowników w poprzedniej firmie.

Udało mi się żyć blogując. Tu nie chodzi o samo zarabianie na blogu, tylko o to, że odnalazłem się w blogowaniu. Ponadto udało mi się w czerwcu odświeżyć wygląd mojego bloga. Pomysł zmiany jego wyglądu chodził za mną od jakiegoś czasu, jednak gdybym do tego poważnie nie podszedł, to by tego nowego wyglądu po prostu nie było. Co więcej - udało mi się przeprowadzić wywiad z Patem Flynnem, który był moim cichym celem na 2013 rok. Nie do końca wierzyłem, że mi się to uda, bo jeszcze nie podcastowałem, ale się udało. Możecie mojego wywiadu z nim posłuchać, nie pamiętam w którym, chyba w szóstym odcinku podcastu. Link do tego odcinka podcastu zamieszczę również w notatkach do tego odcinka.

Chcę też powiedzieć uczciwie i bez żadnej fałszywej skromności, że na koniec roku jestem bardzo dumny z tego, co robię. Podoba mi się to, że faktycznie udaje mi się pomagać innym, udaje mi się pomagać części z Was, tym osobom, które korespondują ze mną. Osoby zwracają się do mnie ze swoimi problemami finansowymi! Wiem, że mam duży wpływ na Wasze życie i bardzo mnie to cieszy. Dwa przejawy tego mojego wpływu, były widoczne na blogu. Chciałbym je w tym noworocznym odcinku przypomnieć i podkreślić.

Pierwszym przykładem jest gest Pawła Krzosa, który wbiegł na metę maratonu z podziękowaniami dla mnie wydrukowanymi na wielkim banerze. Jeszcze raz wielkie dzięki Pawle za to, co zrobiłeś! Ma to mega mega znaczenie dla mnie! Jest jeszcze drugi przykład mojego wpływu na Wasze życie. W konkursie „Dobry plan”, który nie był jednym z moich konkursów, był konkursem zewnętrznym, znalazło się trzech Czytelników bloga jakoszczedzacpieniadze.pl. Zwycięzcami konkursu mogły być osoby, którym udało się wyjść z długów. Czytelnicy mojego bloga otrzymali pierwsze oraz trzecie miejsce, a jedna z osób była wyróżniona w konkursie. Jestem naprawdę bardzo dumny z Was, że tak wysoko się uplasowaliście! Z drugiej strony ja się bardzo późno o konkursie dowiedziałem i bardzo się cieszę, że ta akcja się udała. Poinformowanie Was na tydzień przed zamknięciem zgłoszeń dało Wam szansę szybkiego podjęcia akcji, wzięcia udziału w konkursie i zdobycia nagród finansowych. To też mnie bardzo, bardzo cieszy.

Jakie inne sukcesy? Zaistniałem jako bloger, odnalazłem swoje miejsce w blogosferze. Przestałem też mieć jakiekolwiek wątpliwości co do tego, że po prostu chcę to robić. W tym jest również Wasza zasługa – to taka nasza „symbioza”. Strasznie gestykuluję w tej chwili rękami, ale takie słowo mi w tej chwili przyszło do głowy, a chodziło mi o naszą współpracę. Nie dość, że “wbiłem się klinem” w blogosferę tak ładnie nazywaną, to cieszy mnie jeszcze to, że udało mi się nawiązać współpracę z innymi blogerami. Nie wiecie o tym, ale miały już miejsce trzy kameralne spotkania blogerów finansowych. Jedno w Gdańsku i dwa w Warszawie, a ja we wszystkich uczestniczyłem. Z prawej strony mojego bloga są widoczne te osoby, z którymi współpracuję i ich blogi są w tym miejscu wyszczególnione.

Udało mi się również zainicjować wspólnie ze Zbyszkiem z bloga APPFunds akcję Elementarz Inwestora. To jest - tak jak mówiłem wcześniej - najbardziej kompleksowy projekt blogowy dla mnie na przyszły rok. Niewątpliwym sukcesem dla mnie jest również to, że miałem 5-tygodniowy urlop, o którym pewnie wielu z Was może tylko pomarzyć. Tak, udało mi się wyrwać ciurkiem na pięć tygodni wakacji! W trakcie tego okresu przekonałem się też, że wcale nie muszę blogować, żeby ruch na blogu rósł. Pomimo tego, że pojawiało się mało artykułów, to Czytelników pojawiało się coraz więcej. Treści, które kiedyś były napisane, są cały czas dostępne, a dla Was są cały czas wartościowe.

Teraz możecie się zastanawiać, jak to jest możliwe, że w zasadzie wszystko układa się po mojej myśli. Jak to, co sobie zakładam, udaje mi się realizować? Powiem tak: tu nie ma żadnych czarów. Tu jest po prostu ciężka praca. To jest praca przede wszystkim nad samym sobą, dlatego właśnie to jest ciężka praca. Dzieliłem się z Wami wcześniej sekretami mojej produktywności, to było w 10 odcinku podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”.

Dzisiaj podzielę się z Wami moim procesem stawiania sobie celów i skutecznego dążenia do ich realizacji. Wspominałem o tym właśnie wczoraj w Radiu PiN, ale dzisiaj chcę rozwinąć ten temat. Dam Wam zestaw 10 wskazówek jak planować swoje cele i jednocześnie mieć szansę na ich realizację, bo jedno z drugim wcale nie musi iść w parze!

Tak jak mówiłem na początku, ten przełom roku i Nowy Rok jest dla wielu osób czasem dokonywania postanowień noworocznych. Niestety większości w tych postanowieniach noworocznych nie udaje się wytrwać, ja też nie jestem żadnym wyjątkiem. Kiedyś działałem w taki sposób, że plany sobie konstruowałem w głowie, a później one gdzieś umykały. Dzisiaj nie zostawiam mojej przyszłości przypadkowi.

Całym procesem wyznaczania celów i ich realizacji chcę się z Tobą podzielić mając nadzieję, że Tobie również te porady się przydadzą. Dla jasności chciałbym powiedzieć jedną rzecz. Nie usłyszysz dzisiaj w tym odcinku podcastu absolutnie niczego, co nie zostałoby już gdzieś, kiedyś, przez kogoś powiedziane. Nie ukrywam, że sporą inspiracją w zeszłym roku był dla mnie Michael Hyatt. Bloguje on pod adresem michaelhyatt.com - link będzie w notatkach. Michael jest osobą, która bardzo dużo mówi o produktywności, byciu liderem, byciu inspiracją dla innych w zgodzie z samym sobą i zasadami chrześcijaństwa szeroko pojętymi. Swoją drogą polecam kurs Michaela, który nazywa się Best Year Ever – Twój najlepszy rok, który pomaga szczegółowo zaplanować swoje cele i rozprawić się z niepowodzeniami z przeszłości.

No dobrze, to po takim krótkim wstępie wymienię po kolei 10 punktów, które uważam, że są absolutnie kluczowe w moim planowaniu. Będę je podawał w formie zaleceń. Bierz z tego to, co najlepsze dla siebie! Mam nadzieję, że Ci się przyda.

Punkt pierwszy: wygospodaruj czas na planowanie. To kluczowe, żeby w ogóle dać sobie szansę zaplanowania całego roku, czyli naprawdę długiego okresu czasu – dwunastu miesięcy. Jasne, że nie można tego zrobić w przerwie między kolacją, a filmem wieczornym, a trzeba na to wygospodarować czas! Mi pierwszy etap planowania 2014 roku tym razem zajął cztery wieczory, łącznie było to ok. 16 godzin. Autentycznie tyle czasu nad tym spędziłem i to był dopiero pierwszy etap. Drugi etap, czyli doprecyzowywanie poszczególnych celów, myślę, że zajmie mi jeszcze 8-10 godzin w najbliższym tygodniu. Przeznaczam sobie okno czasowe około dwóch tygodni, ale nie ciurkiem, żeby rozplanować swoje strategiczne cele. W tym czasie zastanawiam się co jest dla mnie ważne, a co nie. Dzięki temu, że nie jest to czas dwóch tygodni ciurkiem, wiem, że mogę na spokojnie bez ciągłego myślenia o tym zastanowić się nad wszystkim. W takiej minimalnej wersji warto zarezerwować sobie co najmniej jeden pełny dzień albo cały weekend.

Dlaczego to jest takie ważne? Przejdę do drugiego punktu: warto rozliczyć się przede wszystkim z samym sobą i zamknąć w pewien sposób klamrą poprzedni rok. Warto zastanowić się, jeszcze zanim przejdziemy do planowania, co w poprzednim roku Ci się udało, co Ci się nie udało. Może są jakieś rzeczy, które nie były dla Ciebie wystarczająco ważne, mimo że na początku roku tak Ci się wydawało? Warto się z tym pogodzić i po prostu zamknąć ten rozdział. Ja sobie w tym momencie przypominam również wszystkie pozytywne wydarzenia: dokonania i osiągnięcia, które miałem. Mam też czas na refleksję: Dlaczego w ogóle udawało mi się to, co mi się udawało? Dlaczego inne rzeczy mi się nie udawały? W tym roku głęboko zastanawiałem się również nad tym, w jaki sposób moja osobowość, charakter i sposób podchodzenia do różnych zagadnień predysponują mnie do robienia konkretnych czynności. W niektórych działaniach odnajduję się zdecydowanie lepiej niż w innych.

Pod koniec tego roku robiłem sobie taki test o nazwie StrengthsFinder. Polega on na wyszukiwaniu swoich mocnych stron. Link do tego testu zamieszczę w notatkach. Test ten ma pokazać, wybierając z kilkudziesięciu różnych typów osobowości, te kilka typów, które są najmocniejszą naszą stroną. Prawda jest taka, że z większości moich cech, które mi pokazał test, ja sobie już naturalnie zdawałem sprawę. Tyle lat żyję, że zdążyłem siebie poznać. Mimo to odkryłem niektóre cechy zaskakujące dla mnie. Zaskakujące dla mnie było np. to, że jakieś cechy były tak dominujące. Myślę, że w ogóle temat tego testu rozwinę w oddzielnym odcinku podcastu, bo naprawdę bardzo dużo ciekawych rzeczy można się o sobie dowiedzieć. Jeszcze dodam, że u podstaw tego testu leży jedno kluczowe założenie, z którym ja się w stu procentach zgadzam: Cele, które sobie stawiamy w życiu powinny być w pełni zgodne z naszymi predyspozycjami. Oraz, że lepiej inwestować energię w rozwijanie tych naszych zdolności, które już posiadamy niż próbować ją alokować w obszarach, w których jesteśmy z natury słabi. I to mi się sprawdza też z tym, co robię w życiu. Ja w życiu próbuję i testuję różne rzeczy. Wykonywałem bardzo wiele zajęć, w różnych specjalizacjach próbowałem się odnaleźć. I całkowicie świadomie wybierałem te, które są najmniej męczące. Były to te, gdzie nie działam wbrew sobie. I właśnie w tym drugim punkcie refleksja nad tym, co w zeszłym roku nam się udało, a co się nie udało jest potrzebne - pozwala wyciągać dobre wnioski na przyszłość. Zresztą nie bez powodu mówi się, że błędy warto popełniać… ale oczywiście tylko wtedy, gdy potrafimy z nich wyciągnąć naukę.

OK, jeżeli już się rozliczymy z przeszłością, to przystępujemy do kolejnego, trzeciego punktu. Bierzemy się do planowania celów na kolejny rok. Powiem Wam teraz to, co jest najważniejsze w trzecim punkcie: planowanie naszych celów powinno się odbywać z długopisem i kartką w ręku. Spisz swoje cele na kartce. Dlaczego? Dlatego, że cele i wszystkie przemyślenia nam zaczynają uciekać, jeśli ich nie spiszemy. Spisujemy wszystkie, które nam przychodzą do głowy w dowolnym porządku. Jeszcze nie zastanawiamy się nad tym, które z nich są ważniejsze. Ja wtedy staram się nie zwracać uwagi na detale, po prostu piszę wszystko, co jest dla mnie w danej chwili ważne. Ja okresowo robię planowanie, a w związku z tym odgrzebuję starszą listę i w trakcie próbuję się odnieść do moich poprzednich planów. Żeby móc to robić - najpierw warto na kartce spisać swoje cele.

Kolejnym punktem jest doprecyzowanie celów zgodnie z zasadą S.M.A.R.T. Smart (ang. mądre, bystre, cwane) to tak naprawdę skrót. Jest to akronim od pierwszych liter angielskich wyrazów:

S od specific – konkretny. Chodzi o to, żeby cel nie był marzeniem, a żeby był bardzo precyzyjny. Za chwilę będę podawał przykłady.

M od measurable - mierzalny.

A od actionable - mówi o tym, żeby celem było pewne działanie, a nie jedynie chęć osiągnięcia celu.

R od realistic - realistyczny.

T od time-bound - określony w czasie. Cel musi być konkretny i mierzalny, musi być pełną akcją, którą chcemy wykonać, musi być realistyczny i określony w czasie.

Teraz podam Wam parę przykładów. Nie wystarczy postawić sobie za cel: w 2014 schudnę. Dobrze, jeśli potrafimy zweryfikować, czy ten cel udało nam się osiągnąć, czy nie. Weryfikujemy to po jakimś czasie. Po jakim czasie, czyli do kiedy planujemy schudnąć? Druga rzecz: co to znaczy, że schudliśmy? Czy schudnięciem jest zrzucenie dwóch kilogramów, czy dziesięciu? Prawidłowo sformułowany cel powinien brzmieć: zrzucę 10 kilogramów do 31 marca 2014, można jeszcze dodać po przecinku, czyli będę ważył 72 kg. Chodzi o to, żebyśmy potrafili po pierwsze zweryfikować konkretnie, co chcemy osiągnąć i po drugie w jakim czasie chcemy to osiągnąć. Dzięki temu później możemy wyznaczyć kroki, które nas prowadzą do osiągnięcia celu. I po trzecie, żebyśmy mogli zweryfikować po jakimś czasie, czy nasz cel został osiągnięty.

Podobnie, nie wystarczy powiedzieć: “chcę zarabiać więcej”. Ja stawiam sobie bardzo konkretne cele, a poza tym staram się nie zaczynać zdania od „chcę”, bo „chcę” kojarzy mi się z myśleniem życzeniowym. Piszę konkretnie: zarobię w 2014 o 30 000 brutto więcej niż w 2013. I jeszcze do tego zaznaczam sobie, co to znaczy 30 000 więcej, np. w pierwszej kolumnie w PIT-cie rocznym. Tak, żebym wiedział, że chodzi o przychód- to jest w pierwszej kolumnie w PIT-cie. Nie przywiązujcie się ani do liczby kilogramów, ani do kwoty, które podaję, bo nie są one związane ze mną.

Wiemy już, że wszystkie nasze cele powinny być konkretne, mierzalne, związane z pewną akcją, którą chcemy wykonać, mają zmuszać nas do działania, być realistyczne i być określone w czasie. Jeszcze trzy słowa o realistycznych celach. Nie warto stawiać sobie celów, których się po prostu nie da osiągnąć. Warto stawiać takie, w które wierzymy, że osiągniemy w konkretnym czasie. Skoro wypisaliśmy sobie w trzecim punkcie nasze cele na kartce, to warto w czwartym punkcie już je przeformułować i doprecyzować. Oczywiście w taki sposób, aby były zgodne z zasadą S.M.A.R.T. To jest pierwsze ćwiczenie, które należy wykonać z użyciem celów, które wcześniej zapisaliśmy.

Jest jeszcze drugie ćwiczenie. Punkt piąty na mojej liście: znajdź pięć powodów, dla których każdy cel jest dla Ciebie ważny. Przy wielu celach, które sobie wypisaliśmy każdy z nich teraz trzeba umotywować. Dlaczego uważamy, że chcemy ten cel osiągnąć? Ja staram się na takiej liście wypisać zarówno czynniki, które są dla mnie motywujące, jak również czynniki, które w skrajny sposób pokazują negatywne skutki zaniechania realizacji danego celu. To muszą być takie powody, które są na tyle silne, by w momentach słabości potrafili się zmotywować. Tu warto być uczciwym w stosunku do siebie samego i wymyślić takie powody. Wiadomo, że czasem nam się chce bardziej, czasami nam się chce mniej, a czasami nam się kompletnie nie chce realizować tego, co założyliśmy! Dobrze, żebyśmy po zerknięciu na listę naszych motywacji potrafili się i jednak dążyć do realizacji danego celu. Mogą to być zarówno argumenty merytoryczne, dla tych osób, na które lepiej działają argumenty merytoryczne, jak i argumenty emocjonalne. W pewnym sensie musimy czuć, że jesteśmy związani z danym celem. I tutaj uczciwie Wam powiem, że wypisanie powodów, to jest pierwszy test dla mnie, czy cel, który sobie stawiam, jest dla mnie rzeczywiście ważny. Jeśli nie potrafię znaleźć kilku kluczowych motywacji do realizacji celu, to widzę, że ten cel nie spełnia założeń zasady S.M.A.R.T. Może nie jest realistyczny i sam nie potrafię się przekonać, że rzeczywiście potrafię go osiągnąć, a więc nie jest dla mnie ważny. Są też cele znajdujące się bardziej w kategorii marzeń. Być może będę mógł je przełożyć na konkrety dopiero za parę lat, kiedy zdobędę doświadczenie. Dlatego nie ma sensu, żebym sobie je teraz stawiał, a raczej warto, żebym sobie postawił jakieś mniejsze cele.

Podam Wam jeden mój cel, który sobie zapisałem w tym roku, a jest dla mnie ważny. Cel brzmi: zabieram Gabi na randkę we dwoje w każdą sobotę. Motywacje, które sobie do tego celu wypisałem też Wam przedstawię. Pierwsza i najważniejsza: spędzamy wspólny, tylko nasz czas z Gabi, dzięki czemu lepiej się poznajemy i kochamy coraz mocniej. Trywialne, co? No tak, ale dopiero zapisanie tego w co wierzę daje mi szansę, żeby się tymi słowami motywować. Druga motywacja: dzielimy się bieżącymi sprawami i nawzajem wspieramy. Trzecia: jesteśmy dla siebie najlepszymi przyjaciółmi i powiernikami. Czwarta: umacniamy naszą miłość. Jesteśmy świadomi tego, jak zmieniamy się my i nasze oczekiwania. Uczymy się być dla siebie jeszcze lepszym wsparciem. Kolejna motywacja: pokazujemy naszym dzieciom na czym polega prawdziwa miłość. I jeszcze jedną zanotowałem: jesteśmy przykładem dla innych rodzin. Po spisaniu tej listy wiem, że po spojrzeniu na nią w chwili, w której wydaje mi się, że mam bardzo pilne rzeczy do zrobienia w sobotę nie będę tego celu zaniedbywał. Jestem z tymi powodami na tyle emocjonalnie związany, że nie będę zaniedbywał naszych randek. To jest tylko przykład na to, jak należy taką listę motywacji opracowywać.

Oczywiście dla każdego z Was te motywacje będą inne, dla każdego człowieka one są inne. Pisanie listy motywacji będzie mocno związane z naszym systemem wartości, przekonań, oczekiwań, wiekiem i wieloma innymi czynnikami. Teraz chcę pokazać tylko przykład jak działa ten mechanizm.

Przechodzę do kolejnego, szóstego punktu na mojej liście. Punkt brzmi: Określ cele obejmujące wszystkie obszary życia. Chodzi mi o to, że nie wystarczy sobie wyznaczać wyłącznie celów związanych z pracą, czy z osiągnięciami osobistymi. Trzeba zachować we wszystkim równowagę. Te obszary to kwestie związane z: pracą, rodziną, Twoimi osobistymi zainteresowaniami, chociażby z Twoim zdrowiem, relacjami ze znajomymi. Każdy z obszarów życia wymaga zaplanowania.

Kiedyś gdzieś słyszałem o takim głównym podziale celów na cele ważne i cele pilne. I często jest tak, że pilne cele to te, które musimy zrobić szybko. To są najczęściej cele zawodowe, bo one wymuszają na nas tempo, coś co musimy zrobić np. na jutro: jakiś raport dostarczyć, z klientem porozmawiać, komuś gdzieś coś wykonać na “cito”. Te cele wymuszają tempo i problem polega na tym, że cele ważne to takie, które uważamy za ważne, ale one nie są jednocześnie pilne. To takie, jak np.: dobre wychowanie dzieci, zadbanie o swoje zdrowie, zadbanie o dobre relacje z partnerem. Również takie związane z finansami i oszczędzaniem jak zaoszczędzenie na emeryturę. Z jednej strony jest to dla nas ważne, a z drugiej strony nie jest na tyle pilne, żebyśmy zajęli się tym już jutro. W rzeczywistości życia codziennego cele ważne najczęściej przegrywają z tymi pilnymi, bo tych pilnych zawsze jest dużo. Dlatego właśnie trzeba planować wszystkie obszary życia, żeby w tym planie działania objąć i systematycznie realizować nie tylko te rzeczy pilne, ale również te ważne. Otwarcie się teraz przyznaję, zawsze miałem duży problem ze zbilansowaniem różnych stref życia - u mnie balans jest mocno zachwiany z przewagą w kierunku pracy, ale widzę postęp i wiem, że z roku na rok jest coraz lepiej. Tym bardziej mocno przykładam się do planowania, żeby ten rok był jeszcze lepszy pod tym względem! Chcę, żebym za rok, patrząc wstecz na swoje plany, mógł powiedzieć: OK, wykonałem wszystko co w mojej mocy i czuje się z tym świetnie.

Płynnie przechodzę w zasadzie do punktu siódmego, który też jest bardzo ważny, bo zaczyna nakładać priorytety na to, co już spisaliśmy. Wcześniej mówiłem: wypiszcie wszystko, co macie w głowie, wszystkie Wasze cele. A w punkcie siódmym mówię tak: określ kilka celów, które są dla Ciebie najważniejsze. Kilka to jest dla jednej osoby pięć celów, dla innej siedem, a dla innej dziesięć, ale na pewno nie więcej niż dziesięć. Bardzo łatwo jest wziąć na siebie za dużo, za dużo sobie obiecać i również za dużo od siebie wymagać. Ale niestety nie da się wszystkiego zrobić! Czas mamy skończony. A przynajmniej nie warto wszystkim się zajmować równocześnie. Trzeba spośród tych celów wybrać sobie te najważniejsze, a w tym akurat pomoże nam to, co wcześniej zapisaliśmy.

Jeśli dobrze się wykona zadanie z punktu piątego, czyli znalezienie powodów, dla których dany cel jest dla nas ważny, to już nam powinno w jakiś sposób ułożyć hierarchię celów. Możemy zadać sobie kilka pytań. Z którymi celami najbardziej emocjonalnie jesteśmy związani? Które z nich spowodują, że będziemy czuli, że żyjemy, rozwijamy się, robimy coś ważnego dla siebie i dla innych? W ten sposób kilka celów wyląduje u nas na górze listy. Pozostałych celów nie wyrzucamy z listy, zostawiamy je na potem. Możemy tę pierwotną listę gdzieś tam odłożyć. Gdy zrealizujemy te najważniejsze dla nas cele, wrócimy do tych mniej ważnych. Grunt, żeby skoncentrować się na tym co jest najważniejsze, bo w życiu powinniśmy mieć czas przede wszystkim na rzeczy ważne. Te mniej ważne być może, musimy się pogodzić z tym, nie zostaną w ogóle zrealizowane.

Michael Hyatt w artykułach na swoim blogu radzi, żeby wybrać jeden z celów jako taki, który chcemy wziąć „na warsztat” w pierwszej kolejności. Realizujemy pierwszy cel, który ma nam pomóc wyzwolić efekt domina. Ja tej akurat zasady nie stosuję, ponieważ stawiam sobie cele w wielu obszarach: zarówno zawodowych jak i prywatnych. I zmuszam się do tego, żeby realizować je równolegle. Ale przyznaję jednocześnie, że jeśli mówimy o celach zawodowych, to warto do nich podchodzić po kolei. Wtedy zamiast robić wiele rzeczy równocześnie, warto skupić się na jednej i ją zrealizować, a dopiero potem przejść do kolejnej.

No dobra, mamy listę 10 celów. Mamy priorytet już im nadany i wiemy, które są ważne, a które nie. Wiemy również jakie są nasze motywacje, dla których chcemy osiągnąć te cele. Ale to jeszcze nie wszystko! Fajnie mieć cele, nawet spisane, ale jeszcze daleko jesteśmy od ich realizacji. To teraz kolejny punkt. Przy każdym z celów, tych już z krótkiej listy, czyli tych dziesięciu, czy pięciu napisz teraz pierwsze zadanie, które chcesz zrealizować. Nadal jesteś w etapie planowania, ale zamiast wyobrażać sobie złożoność realizacji danego celu wpisujemy sobie już pierwsze zadanie z nim związane. Ono przybliży nas do jego osiągnięcia.

Podawałem wczoraj w Radiu PiN taki bardzo konkretny przykład z ambitnym celem, jakim jest wydanie książki. Jeśli dobrze się nad tym zastanowimy to jest to dosyć trudny cel. A już szczególnie jeśli nigdy tego nie robiliśmy i nie mamy doświadczenia. Książkę trzeba napisać, skorygować, zredagować, skontaktować się wcześniej czy później z wydawcą, podpisać umowę z wydawcą, negocjować ją. Następnie być może zaangażować się również w marketing oraz prace nad okładką. Później dochodzą kwestie związane z rozliczeniem, śledzeniem tego wszystkiego itd. Jak o tym myślę w tej chwili - a taki cel jak książka sobie stawiam na 2014 rok - już wyobrażam sobie spektrum problemów, które mogą mnie dotknąć. I wiem, że na chwilę obecną to wszystko mnie przerasta! Pewnie przerasta większość śmiertelników, którym ja również jestem. Ale jeżeli uświadomimy sobie, że do napisania książki przede wszystkim potrzebna jest treść, to możemy duży cel rozbić na takie mniejsze cele. W pewien sposób go przeformułować i tak np. założyć sobie pisanie 1000 słów dziennie. Taki cel akurat pewnie większość osób potrafi osiągnąć, jeżeli się do tego przekona. Moje artykuły mają od 2 do 4 tysięcy słów. Wiem, że tyle mogę napisać w jeden dzień, więc mogę postawić sobie taki cel, że tysiąc słów piszę do mojej nowej książki. Jeżeli taki krótki fragment napiszę każdego dnia, to mogę powiedzieć, że po 50 dniach powinienem mieć książkę, bo typowa książka ma ok. 50 000 słów. Mówimy o książkach - poradnikach.

O tym już mówiłem też w podcaście dotyczącym produktywności, to był dziesiąty odcinek podcastu. Często jest tak, że wystarczy zacząć coś robić i za chwilę przychodzą nam do głowy kolejne kroki, które są do wykonania. W ten sposób po nitce zbliżamy się do kłębka. Najgorsze co może być to tkwić w miejscu, w którym nic nie wykonujemy i tylko piętrzymy w swojej głowie trudności. Nasz mózg ma doskonałą umiejętność wytłumaczenia nam dlaczego i przekonania nas, że nie da się czegoś zrobić. Dlatego teraz, żeby nie odkładać realizacji celów na potem wyznaczam sobie - od razu - pierwsze zadanie w każdym z celów, które chcę zrealizować. Dopiero po jego realizacji wyznaczam sobie kolejne zadanie, czyli dla wszystkich dziesięciu celów, które sformułowałem wyznaczam po jednym zadaniu.

W tym miejscu przechodzę do kolejnego punktu, dziewiątego. Wiadomo, że żadne zadanie nie wykona się samo i aby sprawniej je realizować trzeba sobie wyznaczyć czas na realizację każdego z zadań i celów. Trzeba go wyznaczyć bardzo konkretnie, wpisać czas potrzebny na wykonanie zadania do kalendarza. Jeśli ja tego nie zrobię, nie zaalokuję czasu w kalendarzu, to wiem, że mi to umknie, bo nic nie będzie pilnowało czasu realizacji. Nie wiem, czy prowadzisz kalendarz, czy nie, jeżeli tego nie robisz, to zdecydowanie zalecam! Można go prowadzić na komputerze, można mieć go zsynchronizowanego z telefonem komórkowym – jest wiele wygodnych sposobów. Ci, którzy mnie znają, wiedzą, że kalendarz i lista zadań to takie dwie dla mnie absolutnie święte rzeczy.

Listę zadań prowadzę w aplikacji Nozbe i bez tego nie potrafię funkcjonować. Nie chodzi o to, że ja sobie nie radzę bez cyfrowych notatników i terminarzy. Jednak dzięki temu, że wszystkie moje myśli i plany wyrzucam z głowy i zachowuję w elektronicznych terminarzach, to nie muszę o nich myśleć. Mogę się skupić na danej czynności w danym momencie, mam wolną głowę. Dzięki temu poświęcam się każdemu zadaniu w stu procentach, oczywiście pod warunkiem, że nie jestem rozpraszany. O tym też mówiłem w odcinku poświęconym produktywności.

To jest jeszcze jeden istotny aspekt: uporządkowanie, zablokowanie czasu na realizację rzeczy ważnych i pilnych ułatwia nam odrzucanie tych, które wpadają z boku, „przeszkadzajek”, które nie pasują do naszego całorocznego planu i próbują zabrać nasz czas. Oczywiście ja jestem świadomy tego, że nie wszystko w życiu da się zaplanować i nawet trzeba być otwartym na te zupełnie niespodziewane wydarzenia. Ale dzięki takiemu planowaniu, wiem, że mam szansę panować nad swoim życiem i zauważać, że rzeczy ważne są w danym momencie przytłumiane przez rzeczy pilne.

Teraz ostatni punkt na mojej liście - punkt dziesiąty: regularnie sprawdzaj postępy. Przeglądaj listę celów i aktualizuj ją, przeglądaj również listę Twoich powodów i motywacji i uzupełniaj ją. Jeżeli jest tak, że coś Cię przestaje motywować zastanów się czy masz jakąś inną motywację, czy nie i wyznaczaj sobie nowe zadania. Ja staram się planować swoje działania na miesiąc do przodu np. planuję listę artykułów na bloga, listę tematów, to kiedy je opublikuję. Już sobie wszystko wpisuję do kalendarza z grubsza na cały miesiąc do przodu. Później co miesiąc weryfikuję status realizacji wszystkich celów, które sobie postawiłem. Można to robić inaczej: raz na kwartał, raz na tydzień, zależy jak komu pasuje. Dla mnie idealnym okresem jest miesiąc. Co tydzień z kolei wyznaczam sobie nowe zadania do realizacji w obrębie wszystkich celów, które sobie postawiłem jak również poza nimi, bo mam także rzeczy, które nie są wielkimi celami, a chcę się nimi zajmować. Do swojego kalendarza na każdy ostatni piątek miesiąca wpisałem czterogodzinne spotkanie z samym sobą na weryfikację. Sprawdzam, czy moje cele strategiczne rzeczywiście są realizowane w takim tempie tak jak bym chciał itd. Robię to właśnie po to, żeby mi to nie umknęło i już teraz mam takie spotkanie wpisane do kalendarza do końca 2014 roku.

Pora na podsumowanie. To, co powiedziałem przed chwilą to cała filozofia, która pozwala mi zmienić mój słomiany zapał w bardzo konkretny plan działania. Dzięki temu mogę trzymać się tego planu i go realizować. Podsumuję jeszcze raz dziesięć punktów, dziesięć sekretów, które powodują, że moje noworoczne postanowienia nie kończą się z końcem stycznia, ale trwają przez cały rok.

Wygospodaruj czas na planowanie.

Rozlicz się z samym sobą i zamknij poprzedni rok.

Spisz swoje cele na kartce.

Doprecyzuj cele zgodnie z zasadą S.M.A.R.T.

Znajdź pięć powodów, dla których każdy cel jest ważny.

Określ cele obejmujące wszystkie obszary życia.

Określ kilka celów, które są dla Ciebie najważniejsze.

Napisz pierwsze zadanie do realizacji przy każdym z celów.

Wyznacz czas na realizację każdego z zadań i celów.

Regularnie sprawdzaj postępy.

Na koniec jeszcze mój apel: jeśli Ty nie wyznaczasz sobie celów zgodnie z wymienionymi punktami to proszę Cię - nie wmawiaj mi, że to nie działa! Ja wiem, że to działa. Jeżeli masz problem z planowaniem, z dokonywaniem pewnych postanowień i utrzymaniem ich, to spróbuj zadziałać tą metodą. Jestem ciekawy jakie rezultaty odniesiesz, a mam nadzieje, że jak najlepsze.

Zanim zakończę ten odcinek, chcę przypomnieć, że to jest pierwszy odcinek podcastu, który ma własnego sponsora. Jest nim Mennica Wrocławska, które oferuje produkty największych mennic na świecie. Przekonuje ona, że złoto w postaci fizycznych sztabek lub monet jest formą oszczędzania odporną na inflację i praktycznie nie opodatkowaną. Mennica gorąco zaprasza do swoich oddziałów, wszystkie te osoby, które są zainteresowane fachową poradą dotyczącą form oszczędzania w złocie. Ich pełną listę znajdziecie pod adresem http://www.mennicawroclawska.pl/sklepy.

Ja z kolei gorąco zachęcam do zamieszczania komentarzy i pytań pod tym odcinkiem podcastu, szczególnie tych pytań, które dotyczą skutecznego dokonywania postanowień noworocznych. Jeżeli chcesz to uczynić, wystarczy, że wejdziesz na mój blog http://jakoszczedzacpieniadze.pl/017, jak siedemnasty odcinek podcastu. Tam też będą wszystkie notatki dotyczące tego odcinka i lista linków, które dziś wymieniałem.

Następny odcinek podcastu ukaże się już za dwa tygodnie. Spotkam się w nim znowu ze Zbyszkiem z bloga APPFunds. Wtedy porozmawiamy sobie o naszych strategiach inwestycyjnych, bo już w styczniu będziemy je konkretyzowali i zaczniemy wdrażać w życie.

Zapraszam do zadawania pytań w tym temacie, albo na dowolny inny temat jeżeli jakieś macie! Na te pytanie, które zostaną zadane głosowo postaram się odpowiedzieć w trakcie podcastu. Można te pytania nagrywać wchodząc pod adres http://jakoszczedzacpieniadze.pl/nagraj. Przypominam, że takie nagranie to naprawdę świetny sposób na promocję Twojego bloga, bo zawsze linkuje do tych osób, które zadają pytania. Moja serdeczna prośba: pamiętaj, żeby na początku nagrania przedstawić się swoim imieniem i podać adres Twojego bloga lub strony internetowej.

Również stopniowo i pomalutku przyrasta liczba Waszych pozytywnych ocen dla podcastu wyższy serwisie iTunes – to mnie dodatkowo bardzo cieszy. Przypominam Wam, że te oceny pomagają mi w utrzymaniu widoczności podcastu w rankingach, dzięki czemu osoby, które jeszcze go nie słyszały, mogą do niego łatwiej dotrzeć. Jednocześnie oczywiście bardzo bardzo Wam dziękuję za wszystkie Wasze głosy!

Nie wiem, czy to słyszycie, ale u mnie za oknem zaczynają już walić fajerwerki - pierwsze testy się rozpoczynają, pomimo że nie ma jeszcze godziny piątej. Dziękuję Ci już za ten wspólnie spędzony czas i życzę Ci absolutnie świetnego 2014 roku! Takiego roku, w którym spełnisz wszystkie stawiane sobie cele, mam zresztą nadzieję, że z moją pomocą.

Gorąco zapraszam Cię na mój blog jakoszczedzacpieniadze.pl. I dzięki wielkie również za zarażanie tym blogiem swoich znajomych. Wielu z Was to czyni i jestem Wam naprawdę autentycznie wdzięczny. Już teraz zapraszam także do wysłuchania kolejnego odcinka.

Życzę Ci skutecznego przenoszenia Twoich celów finansowych na wyższy poziom. Trzymaj się, do usłyszenia!

WNOP 018: Droga od pasji do własnej firmy -Maciej Mazurek z bloga ZuchRysuje.pl

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/018

To jest podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”, odcinek osiemnasty.

Cześć, witam Cię w osiemnastym odcinku podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne i sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności, opowiadam, jak rozsądnie wydawać pieniądze i jak odważnie realizować swoje pasje i marzenia. Jeśli tylko szukasz odrobiny stabilizacji finansowej i emocjonalnej w swoim życiu, to ten podcast jest dla Ciebie.

Mój podcast osiągnął właśnie pełnoletniość - osiemnasty odcinek. Dzisiejsza audycja będzie w całości poświęcona jednemu tematowi – temu, jak przekuć swoją pasję w biznes, i temu, na ile posiadanie bloga może w tym pomóc. Jak można przejść taką drogą od posiadania hobby do zarabiania na swoim hobby. Także temu, dlaczego nie zawsze warto dbać wyłącznie o pieniądze, czyli o takich efektach ubocznych naszej działalności. Takich pozytywach, które mogą dać nam to czego z jednej strony, pieniądze nam nie kupią, ale z drugiej strony, mogą istotnie rzutować na naszą przyszłość.

Moim dzisiejszym gościem będzie Maciek Mazurek, znany w Internecie jako Zuch. Maciek jest blogerem, który jednocześnie prowadzi własną firmę, zresztą, sam zaraz opowie o tym, czym się zajmuje. Ja chcę od razu podkreślić jedną rzecz – dzięki temu, że Maciek prowadzi również bloga, to jest w znacznie lepszej sytuacji, niż większość firm, które działają w jego branży. Maciej jest grafikiem. Plusem tego, że Maciek ma bloga, jest to, że w zasadzie w ogóle nie musi poszukiwać klientów. Oni sami do niego trafiają właśnie dzięki temu, że daje poznać swoją twórczość poprzez bloga.

Ja Wam dotychczas bardzo dużo też mówiłem, jak na blogu zarabiać, ten podcast nie jest stricte o zarabianiu na blogu, ale ma Wam pokazać, że blog może być takim fajnym narzędziem marketingowym do tego, żeby pozyskiwać klientów, mieć luksus pracy z najfajniejszymi klientami, nie musieć decydować się na współpracę ze wszystkimi, a jednocześnie mieć czas dla siebie, dla rodziny, na to, żeby go spędzać w taki sposób, w jaki chce się go spędzać.

Zanim jeszcze przejdę do rozmowy z Maćkiem, to chcę Wam bardzo serdecznie podziękować, wszystkim tym osobom, które odpowiedziały na mój, wczorajszy apel. Wczoraj opublikowałem na blogu taki wpis „Potrzebuję Twojej pomocy”. Wpis, w którym prosiłem o konstruktywną krytykę, i ogólnie krytykę, tego, co robię, tego, czy przypadkiem nie odpłynąłem za bardzo od głównej tematyki bloga, jaką jest oszczędzanie pieniędzy. Poprosiłem o takie rzetelne i szczere opinie na temat mojego działania i powiem Wam tak: na chwilę obecną widzę, że jest ponad 60 komentarzy w tym temacie. Wiele z nich jest, owszem, krytycznych, ale tak naprawdę ja z nich wyłuskuję to, co jest dla mnie najważniejsze.

Powiedzieliście mi kilka bardzo ważnych rzeczy. Po pierwsze, chcecie mieć więcej tematów oszczędnościowych, czyli tego, co jest związane z tematyką bloga. Doskonale to rozumiem i zdecydowanie zamierzam do tej tematyki powrócić. Kolejna sprawa, o której mi powiedzieliście - moje rozwlekłe wpisy. Nie chcecie mieć aż tak rozwlekłych wpisów, a za to chcecie mieć częstsze wpisy. Też to rozumiem, spróbuję tutaj popracować nad moimi ułomnościami i rozgadaniem.

Kolejna sprawa, ja poprosiłem w tym artykule również o to, żeby zgłosiły się do mnie te osoby, które chciałby doradzać mi w kontekście pracy nad blogiem, takich zgłoszeń otrzymałem również bardzo dużo. Za wszystkie bardzo serdecznie dziękuję. Przy czym zwrócono mi też uwagę, że niekoniecznie takie bliskie grono doradców jest mi potrzebne, bo te opinie mogę też równie dobrze zbierać poprzez bloga. Nie do końca jest tak, że mogę je zbierać w komentarzach. Ja czasami chcę Was zapytać o takie rzeczy, które, myślę, do dyskusji w komentarzach się nie nadają, ale, rzeczywiście, na e-mailu z poszczególnymi osobami jestem sobie w stanie je przedyskutować. Nie wiem jeszcze, jak do tego podejdę, powiem szczerze, wbiliście mi tutaj niezłego “klina”. Muszę się nad tym poważnie zastanowić. Tak czy siak, Wasz feedback jest absolutnie świetny.

Prosiliście mnie również, żebym nie uwypuklał tak bardzo tematów blogowych, także myślę, że ten dzisiejszy podcast, ta dzisiejsza rozmowa ona jest związana z blogowaniem, ale również postaram się więcej tematów oszczędnościowych poruszać, także w tym podcaście. Jeszcze raz, bardzo, bardzo Wam dziękuję za te wszystkie Wasze komentarze. Proszę Was, oczywiście, o chwilę cierpliwości, bo to, co pisaliście, również chwilę mi zajmie, zanim to przekuję na konkrety, ale myślę, że będziecie wszyscy z tego zadowoleni.

Tymczasem przechodzę już do rozmowy z Maćkiem, zapraszam.

Michał Szafrański: Cześć, Maciek!

Maciej Mazurek: Cześć, Michał!

Michał: Powiedz nam, kim jesteś i co robisz.

Maciej: Jestem blogerem, grafikiem – w różnej kolejności, zależy od osoby, z którą rozmawiam, i od tego, co akurat robię, ale te dwie rzeczy są nierozerwalne. Zajmuję się rysowaniem komiksów na blogu, a w działalności prywatnej, zawodowej, chociaż tutaj te dwie rzeczy też się mieszają cały czas, jestem grafikiem projektantem, DTP-owcem.

Michał: Blog to jest, nie wiem, 50% Twojej działalności, tak pół na pół, czy raczej, po prostu, w wolnym czasie go prowadzisz?

Maciej: Wiesz co, w tym momencie, bo dzisiaj mija 5 lat mojego blogowania, nie jestem w stanie pokazać, nawet gdzieś w przybliżeniu określić granicę, gdzie co się zaczyna a co się kończy. Jeszcze parę lat temu, 2-3 lata temu, ta działalności blogowa była poboczna, ona była robiona w międzyczasie pracy na etacie, gdzieś wciskana w to wszystko, w jakieś przerwy papierosowe czy jakieś nocne godziny. Ale to bardzo się rozwijało. Popularność tego bloga mocno wymknęła mi się spod kontroli i on zaczął napędzać rozwój popularności mojej osoby. Charakter bloga jednoznacznie wskazuje na to, że jestem grafikiem, więc to zaczęło przynosić profity, bardzo mocno.

Michał: Ty prowadzisz 2 blogi. Powiedz może Słuchaczom, gdzie można je znaleźć, jakie są ich adresy.

Maciej: Tym pierwszym, podstawowym blogiem jest zuchrysuje.pl, gdzie są komiksy, właściwie tylko komiksy. We wrześniu 2012 roku zdecydowałem się rozbić to, co robię, na dwa blogi, bo miałem jakby więcej pomysłów, niż blog wytrzymywał. Oddzieliłem tutaj ten zuchrysuje.pl (tylko z komiksami) i założyłem drugi zuchpisze.pl, gdzie staram się w miarę możliwości, czasu, tych możliwości za wiele nie mam, niestety, bo czasu jak zwykle brakuje, w każdym razie na tym blogu „Zuch pisze” staram się pisać, jak sama nazwa wskazuje. Tam też przeniosłem też działalność strice komercyjną, czyli recenzje, testy, konkursy, ale też sporo takich moich wynurzeń na różne tematy.

Michał: Fajnie, wiesz co, od razu Cię zapytam, bo powiedziałeś, że w pewnym momencie ta Twoja popularność i rozpoznawalność Twojej osoby wzrosła, potrafisz wskazać taki moment, kiedy z takiego niszowego, nazwijmy to, blogera czy mniej znanego blogera zacząłeś być kimś, kto jest rozpoznawalny i popularny, do kogo firmy się zgłaszają, również, w celu współpracy? Jak to wyglądało wcześniej?

Maciej: Wiesz co, mój rozwój kariery, tak jak wspomniałem, już ciężko rozdzielić, gdzie jest rozwój kariery, a gdzie jest rozwój bloga, to się wszystko wymieszało. Na pewno duży wpływ na to miał konkurs „Blog Roku” organizowany przez Onet. Zgłosiłem się do niego dosyć szybko, już po roku tego, jak prowadziłem bloga. Okazało się, że dostałem się do finału.

Michał: Super!

Maciej: Co nie jest takie proste, bo to poprzedza dosyć kontrowersyjny etap wysyłania SMS-ów. On budzi dużo kontrowersji po dzień dzisiejszy, ale wiesz, ja to już od kuchni znam po tylu latach i wydajemy się, że to jest najbardziej sensowny sposób na przesianie kilkuset blogów w każdej kategorii. Jest to na pewno wyzwanie, bo musisz wyjść do swoich czytelników i powiedzieć „wyślijcie na mnie SMS-a, zapłaćcie za to, że mnie czytacie”. Dla niektórych jest to pewna bariera nie do przejścia. Inna sprawa to jest taka, że tu się kończy Twój wpływ na Czytelników.

Michał: To prawda.

Maciej: U mnie, na szczęście, moi Czytelnicy nie zawiedli, a wręcz zaskoczyli mnie bardzo pozytywnie. Juror wyselekcjonował mnie dalej do finału i na tym się skończyło, bo nic więcej nie wygrałem, ale byłem w finale, wśród 30 najbardziej wtedy wyróżnionych blogerów. To mi dało takiego kopa, że faktycznie to, co robię, ma sens, to jest dla wielu ludzi w jakiś sposób ważne, że ludzie decydują się wysłać tego SMS-a za złotówkę, dlatego że lubią to, co robię. To nie jest jedna, dwie osoby, tylko to już możemy policzyć w 3-4 cyfrowe grupy ludzi. To zaczęło mnie napędzać. Tam poznałem też ludzi, którzy zajmują się blogowaniem. Właśnie na tym pierwszym „Blogu Roku” poznałem Maćka Budzicha z mediafun.pl, z którym sobie porozmawiałem, który mnie zainspirował też dosyć mocno.

Wtedy postanowiłem, że trzeba to wykorzystać, bardziej się rozwijać i iść dalej do przodu. Każdy, kolejny rok to cały czas statystyki, wszystko idzie do góry. Ale takim największym, chyba, przełomem to był rok 2011, koniec 2011 początek 2012, tak myślę.

Michał: Z jakiegoś konkretnego powodu?

Maciej: Wiesz co, wtedy też dojrzały wszystkie kontakty, które powstały po drugim, moim konkursie „Blogu Roku”, gdzie znowu dostałem się do finału i znowu nic nie wygrałem dalej. Zacząłem poznawać coraz więcej ludzi. Coraz więcej ludzi zaczynało wiedzieć, że za tym blogiem stoi jakiś konkretny człowiek.

Michał: Właśnie…

Maciej: Oprócz tego, że pracowałem na etacie, zacząłem dostawać coraz więcej propozycji współpracy, takich graficznych, nie mówię o blogowych. U mnie ten blog głównie pośrednio zarabia, właśnie w ten sposób. To był moment, kiedy musiałem podjąć decyzję, czy chcę pracować na etacie, który był dobry, nie powiem, czy chcę zacząć inwestować we własny rozwój, taki już zupełnie osobisty, prywatny i założyć własną działalność. Po długim namyśle, bo był to dla mnie troszeczkę, nawet bardzo, skok w nieznane, zdecydowałem się od stycznia 2012 założyć własną działalność.

Michał: Super! Od razu zadam Ci jeszcze jedno pytanie, do tematu działalności jak najbardziej wrócimy, bo to jest coś, co mnie bardzo interesuje, i Słuchaczy również, ale zadam Ci jeszcze jedno pytanie: Czy pamiętasz, jak wielu miałeś Czytelników, jak wielu miałeś, powiedzmy, unikalnych użytkowników, chociaż to niewiele pokazuje, w tym momencie, kiedy pierwszy raz startowałeś w konkursie „Blog Roku”?

Maciej: Nie jest w stanie odpowiedzieć Ci na to pytanie dokładnie, dlatego że wtedy miałem blog na platformie Blox.pl, tamtejsze statystyki chyba nie do końca oddawały rzeczywistość unikalnych użytkowników takich, jak daje Google Analytics na przykład. Myślę, że mogło to być ok. 10 tysięcy unikalnych użytkowników miesięcznie, może mniej. Ten pierwszy etap to chyba było mniej, zdecydowanie mniej.

Michał: OK. Powiedzmy, poniżej 10 tysięcy użytkowników, a pomimo to miałeś…

Maciej: Więcej niż 5, mniej niż 10. Myślę, że coś takiego to było…

Michał: …A pomimo to miałeś dosyć duże zaangażowanie, tak? W tym konkursie, jeżeli chodzi o głosowanie, o oddawanie tych głosów SMS-a. Ja chcę złapać taką perspektywę, też pokazać taką perspektywę, że wcale nie potrzeba mieć jakiegoś dużego ruchu na blogu, jeżeli robimy coś, co jest pewnym sensie niszowe, a z drugiej strony, wartościowe dla innych, to na to zaangażowanie również można liczyć. Od razu też chcę Ci zadać takie pytanie, myśli mi się kłębią w głowie, ale jakbyś miał zastanowić się, z perspektywy czasu spojrzeć wstecz i zastanowić się, czym Ty, tak naprawdę, angażowałeś, czy wzbudzałeś zainteresowanie Czytelników, to co by to było, co byś wskazał?

Maciej: To jest chyba taka rzecz względna, jaką jest humor czy umiejętność obserwacji i wyłuskania z rzeczywistości pewnych rzeczy, bo taka jest charakterystyka mojego bloga, tego głównego – zuchrysuje.pl. Tam są komiksy, które w krzywym zwierciadle pokazują życie w biurze, czyli coś, co dotyczy dziesiątek tysięcy czy setek tysięcy ludzi w Polsce, właściwie na całym świecie, ale językowo ograniczam się do Polski.

W tym chyba, że jakby łączymy się w bólu. Są sytuacje, które wszystkich dotyczą, które wszystkich wkurzają, i jest kanał, gdzie można się z tego pośmiać, jest taki wentyl bezpieczeństwa. To nie jest do końca tak, że ja teraz wymyślam tą odpowiedź na bieżąco, tylko takie dostawałem sygnały. Ludzie do mnie pisali czy to e-maile, czy gdzieś na Facebooku, czy komentarzach, że “ten konkretny komiks to jest tak, jakbyś u nas był”. Tutaj ten zwrot “wentyla bezpieczeństwa” się często pojawiał, że można było trochę odreagować. Była jakaś spina w biurze i można przyjść, pośmiać się i troszeczkę odsapnąć.

Michał: Ja od razu dam słowo wtrętu dla Słuchaczy, powiem, że Zuch, czyli Maciek, jest taką osobą bardzo pozytywną i to też u Ciebie widać na tym blogu, że Ty starasz się pozytywnie podchodzić do rzeczywistości. Nawet jeżeli się prześmiewasz w tych swoich komiksach z różnych sytuacji, to tam nie ma, generalnie, negatywów. To jest pewnie też coś takiego, co inne osoby do Ciebie przyciąga, przynajmniej tak mi się wydaje. To jest na pewno coś, co na mnie bardzo pozytywnie zadziałało. Chciałem się z Tobą umówić na tą rozmowę, żebyśmy troszeczkę poeksplorowali, pozastanawiali się nad tym też, na ile takie bycie pozytywnym w sieci jest czymś, co do nas wraca. Ja w ogóle jestem zwolennikiem takiej tezy, że dobro powraca…

Maciej: To samo chciałem powiedzieć, właśnie.

Michał: To też mi się podoba. To też tak jest, że gdzieś tam poszukujemy naokoło, w tej naszej rzeczywistości osób, które są takimi pozytywnymi wzorami, z jednej strony, z drugiej strony, chce się w im w naturalny sposób pomagać. Przynajmniej ja tego doświadczam jako osoba blogująca. Też widzę, że niekoniecznie wszystko trzeba przekładać na pieniądze. Jeżeli robimy systematycznie coś, to te pieniądze prędzej czy później przyjdą, jeżeli tylko dobrze wykonujemy swoją pracę, czymkolwiek by ona nie była. Nie wiem, czy się z tym zgadzasz…

Maciej: Tak to jest prawda, wiesz. Znaczy blogowanie jest o tyle fajne, że tutaj dosyć transparentnie widać, jakim człowiekiem jesteś, chociaż wiadomo, tutaj też jest bardzo dużo miejsca na aktorstwo. Wielu blogerów tworzy postać autora, którym komentują rzeczywistość. Są tutaj te dwie drogi. Jednym to wychodzi lepiej, drugim gorzej. Ja od samego początku, to nawet nie była świadoma decyzja, po prostu nie wyobrażałem sobie sytuacji, kiedy ja oszukuję, piszę taki, jakim nie jestem, czy wypowiadam opinie, pod którymi się nie podpisuję jako Maciej Mazurek, jako konkretny człowiek. Nie nakłamałbym Tobie prywatnie, w życiu i nie robię tego na blogu.

Wydaje mi się, że mimo tego, że często nabijam się z różnych sytuacji, to nie jest do końca złośliwe, tylko z takim przymrużeniem oka. Taką specyficzną postacią na moim blogu jest informatyk, któremu się obrywa na prawo i lewo, jest znany ze swoich dziwactw. Jednak nie spotkałem się jeszcze przez te 5 lat z jakąś opinią ze strony ludzi z IT, którzy byliby obrażeni na mnie. Wręcz przeciwnie – im się to strasznie podoba. Oni bardzo lubią tą postać, tam są jakieś stereotypy, z których oni sami się albo śmieją, albo “faktycznie, tak robimy, faktycznie”.

Michał: Widzą w tym kawałek siebie, nie?

Maciej: Tak, ale też udaje mi się, trochę podświadomie, zrobić to w taki sposób, że nie czują się obrażeni. Zawsze znajdzie się ktoś, kto nie zrozumie dowcipu do końca, czy nie rozumie moich intencji, ale staram się być pozytywnym. Ja takie rzeczy lubię, ja chcę mieć w życiu dobrze, w takim sensie też psychicznym – otaczać się miłymi ludźmi, żyć w kochającej się nawzajem rodzinie i w taki sposób iść do przodu. To działa.

Michał: I słusznie. Dobra, Maćku, zostawmy to, bo możemy pewnie godzinami gadać o tym, co jest ważne w życiu, ale przejdźmy do tego, co jest pewnie bardzo interesujące dla Słuchaczy. Tak naprawdę, w pewnym momencie podjąłeś taką decyzję: blog prowadzisz pięć lat, po 2 czy 3 latach przeszedłeś z etatu na utrzymywanie się z bloga i z tej działalności około blogowej.

Jakbyś mógł tak powiedzieć, po pierwsze, co to jest ta działalność około-blogowa, wspomniałeś już, że Ty jesteś grafikiem, a z drugiej strony, dzisiaj, jeśli miałbyś się zastanowić, przypomnieć sobie te wątpliwości, które miałeś, to jakby to wyglądało, co mógłbyś powiedzieć?

Maciej: Dokładnie po trzech latach blogowania założyłem własną działalność. Rozpocząłem taką przygodę z podatkiem VAT, z podatkiem dochodowym itd. Było to bezpośrednim efektem rosnącej popularności jako blogera, jako grafika, który jest blogerem – w ten sposób.

Jeszcze będąc na studiach, zacząłem pracować jako grafik w agencji reklamowej, z tej agencji przeszedłem do następnej agencji, po tej agencji przeszedłem na stronę klienta. Cały czas był to rozwój, pensja i portfolio cały czas szły do przodu. Ale chyba od samego początku mojego pomysłu na życie, chciałem mieć coś swojego. To też się wiąże często z taką wolnością artystyczną, być może, żeby mieć jak najmniej osób nad sobą, jak najmniej osób, które mogą jakby zepsuć to, co ja robię.

Michał: Doskonale to rozumiem.

Maciej: Ten trzeci, czwarty kwartał trzy lata temu, 2011 zdaje się, był takim, kiedy zaczynały do mnie dopływać różne zlecenia z zewnątrz, różni ludzie zaczęli się odzywać, czy chciałbym dosyć regularnie składać jakąś gazetę do druku, jakiś kwartalnik, czy jakieś projekty takie typowo graficzne, czy może komiksy bym dla jakieś firmy porysował itd. Tego w pewnym momencie zaczęło być tak dużo, że nie dawałem rady się z tego ogarnąć.

Co innego, jak masz tam jakiś jeden komiks na miesiąc narysować, a co innego, jak masz więcej zleceń niż faktycznego etatu. Nie można tych dwóch rzeczy robić, bo nie starcza Ci czasu dla rodziny. Trzeba było tą decyzję podjąć. Ona nie była łatwa, dlatego że ja nie miałem oszczędności, przede wszystkim, więc jakby nie miałem, gdzie miękko upaść, jakby się nie udało. Miałem wtedy już dwójkę dzieci, bo z żoną zdecydowaliśmy się na taki model kariery rodzicielskiej, że zaczniemy od dzieci, a później zajmiemy się własnymi karierami. Z perspektywy czasu widzę, że to było bardzo dobre rozwiązanie.

Michał: Doskonale Cię rozumiem.

Maciej: Bo teraz dzieci mają 3 i 6 lat, i my też jednocześnie dochodzimy do momentu naszych karier, ja i żona, w którym potrzebujemy więcej czasu i mniej musimy być z dziećmi, w ten sposób może. Tę decyzję podjąłem.

Michał: Ciężko było?

Maciej: Ciężko powiedzieć, czy było ciężko, teraz, z perspektywy…

Michał: Nie planowałeś wtedy szczególnie?

Maciej: Wiesz co, to musiało nastąpić, przynajmniej w moim przypadku, to było tak, że wszystko szło w tym kierunku, żeby to zrobić. Pojawiła się też bardzo fajna rzecz, wtedy bardzo fajne zlecenie. Mianowicie, zespół wtedy powstający „Luxtorpeda”, który jest dzisiaj jednym z najbardziej rozpoznawalnych polskich zespołów rokowych, Litza zgłosił się do mnie przez znajomych, znajomych, znajomych, żebym zaprojektował im okładkę ich nowej płyty, ich premierowej płyty. Też blog miał w tym pewne znaczenie. On spojrzał na ten blog, zobaczył, że jest fajne, śmieszne i może się fajnie współpracować. Wiesz, Litza jest człowiekiem, którego ja słuchałem jeszcze w Acid Drinkers, moja żona też się na tym wychowała. Wiesz, Litza, Kazik – te klimaty są nam bardzo bliskie. Nagle któregoś październikowego wieczora Litza siedzi u mnie w domu na kanapie, pijemy herbatę i rozmawiamy o tym, co będziemy razem robić. To w ogóle szok.

Michał: Daje kopa motywacyjnego.

Maciej: Niesamowicie. To się wszystko jakoś zbiegło z podejmowanie tej decyzji, że nagle w Empiku można kupić płytę, której ja zaprojektowałem okładkę, że w telewizji gdzieś to się przewija, na wszystkich prawie portalach, bo wydanie tej premierowej płyty było wydarzeniem. Dostałem takiego dużego kopa i powiedziałem – “dobra, robię to, jak nie teraz, to kiedy, co jeszcze może się wydarzyć, żeby mnie zmobilizowało”. Tak to wyglądało, właściwie.

Michał: Super. Powiedz uczciwie, byłaby ta Twoja firma bez bloga, czy by jej nie było? Jak myślisz?

Maciej: Myślę, że chyba nie. Nie wiem, jakby się potoczyła alternatywna rzeczywistość, ale rynek graficzny jest dosyć trudny, dlatego że jesteśmy w takich czasach, że każdy może sobie ściągnąć Photoshopa…

Michał: …Każdy może być grafikiem, a przynajmniej może się uważać za grafika…

Maciej: …Każdy może być „grafikiem”. Każdy może zrobić logo, każdy może zaprojektować stronę. Przede wszystkim, każdy zna kogoś, kto zrobi to taniej.

Michał: Tak to prawda.

Maciej: Jest ciężko wyrobić sobie markę i wyrobić sobie niszę. Tutaj blog to nieoceniona pomoc. Bez tego, naprawdę, nie udałoby się. Nie wiem, czy teraz po tych - jestem grafikiem z 8 lat może - nie wiem, czy bym doszedł do takiego momentu, kiedy mógłbym powiedzieć śmiało – OK, rzucam się w przepaść, zakładam własną firmę, zostawiam etat, z hipoteką na głowie. Nie wiem, raczej by to się nie udało.

Michał: Czyli tak blog Ci to na pewno ułatwił.

Maciej: Powiedziałbym, że blog nie tyle co mi to ułatwił, co bezpośrednio wpłynął na to, że to było możliwe, bo popularność, którą mam z bloga, sprawia to, że ja w styczniu tego roku, czyli teraz mija 2 lata, kiedy ja mam tą firmę, już następny ZUS zapłacę pełny.

Michał: Wyrazy współczucia.

Maciej: Ja się właściwie nie reklamowałem nigdzie. Nie robię takich rzeczy, nie staram się o klientów, bo cały czas mam więcej zleceń, niż jestem w stanie wykonać.

Michał: I to Cię miałem właśnie spytać, czyli de facto Ty nie poszukujesz klientów, to klienci poszukują Ciebie.

Maciej: W dużej mierze tak to wygląda.

Michał: To jest niesamowity argument przemawiający też za tym, żeby bloga mieć i generalnie pokazywać tą swoją “eksperckość”, bo Ty pomimo tego, że robisz taki blog humorystyczny i zabawowy, to de facto „sprzedajesz” siebie jako ekspert, jako gość, który potrafi te kreski poskładać i zrobić z tego coś fajnego.

Maciej: Ale to też jest troszeczkę niezamierzone, to wychodzi gdzieś z…

Michał: … Z pasji, tak?

Maciej: Być może. Znaczy ja na pewno mam pasję, tylko czy to widać tutaj, to też nie mnie oceniać…

Michał: … Widać, widać, Zuchu, widać.

Maciej: Jest tak, że ludzie mają okazję ciebie poznać jako blogera, jeżeli to, co robisz, robisz autentycznie, sprawiasz jakieś wrażenie. Jeśli mamy potem z kimś współpracować, mamy do wyboru kogoś anonimowego, mamy do wyboru kogoś, kogo wydaje nam się, że znamy w pewien sposób. Wybór jest prosty. Tutaj to blogowanie też daje taką możliwość, że ludzie mogą mnie poznać. Mogą ocenić, czy ja jestem fajny, czy nie jestem fajny. To też daje niesamowity plus, że spośród tylu osób, ile jest na rynku, można wybrać sobie do współpracy kogoś, kogo lubimy.

Michał: Kogo znamy, de facto.

Maciej: Kogo znamy.

Michał: „Robimy” biznes z kimś, kogo lubimy, kogo znamy. To tak najczęściej funkcjonuje.

Maciej: Tak, możemy mówić o biznesie takim zupełnie oderwanym od rzeczywistości emocjonalnej, gdzie wchodzą w grę jakieś grube miliony euro, ale możemy też mówić o biznesie, który jest nam bliski i wtedy te emocje są jak najbardziej na miejscu. One bardzo też wpływają na to, jak nam się współpracuje, bo to jest też część naszego życia.

Michał: Tak. Ja powiem nawet, że uważam nawet, że przy tym grubym biznesie wielomilionowym to, czy nasz partner, czy nasz dostawca, mówiąc tak brutalnie, jest wiarygodny, czy jest sympatyczny, czy jest terminowy, czy jest rzetelny, co o nim sądzą inne podobne nam firmy, które z nim już współpracowały, albo wręcz osoby, które są naszymi zaufanymi doradcami, które miały gdzieś okazję się otrzeć o tą firmę, ma kolosalne znaczenie. Przy podejmowaniu tego typu decyzji, ja myślę, że w ogóle firmy, które się kierują wyłącznie takim wyznacznikiem „cena” - najlepsza jest najniższa cena - na przykład w przetargu, to te efekty mogą być różne. Niektóre są opłakane niestety, przy autostradach mieliśmy przykład. To nie jest takie hop siup, wybrać najtańszą ofertę. Na wiele innych rzeczy trzeba zwracać uwagę. Także to racja, jak najbardziej…

Jeszcze Cię pociągnę za język troszeczkę. Powiedz mi, co Twoim zdanie musi się zdarzyć albo co musi nastąpić, żeby na blogu zarabiać tyle, żeby móc z tego żyć?

Maciej: Ufff… To jest chyba pytanie do Kominka…

Michał: Ja wiem, ja wiem, ale chcę pokazać, że tych dróg jest wiele. Ty nie masz kampanii reklamowych…

Maciej: Mam, kilka mam.

Michał: Ja wiem, że masz, ale to jakby nie jest sensu stricte sposób zarabiania na Twoim blogu, tak?

Maciej: Bo są dwie drogi. Można zarabiać bezpośrednio i pośrednio. Też trzeba zdać sobie sprawę z tego, że osób, które w bezpośredni sposób na blogu zarabiają i to jest ich całkowity dochód, z którego się utrzymują, jest naprawdę niewiele. Być może wystarczy Ci palców kończyn, które posiadasz, żeby te osoby policzyć.

Michał: Czyli 20.

Maciej: Tak myślę, może trochę więcej. Ciężko powiedzieć, bo to, że ktoś zarobi, nie wiem, tysiąc złotych co miesiąc, czy raz pięć tysięcy, a potem przez pięć miesięcy nic, to nie jest bezpośrednie utrzymywanie się z bloga.

Michał: Tak. To wiosny nie czyni.

Maciej: Tak. Chodzi o takie dochody, żeby mógł to być stały etat. Sprawa się komplikuje w momencie, kiedy masz rodzinę, kiedy chcesz posłać dzieci do dobrego, prywatnego przedszkola. Musisz zarobić jeszcze więcej.

Michał: Koszty się namnażają, ja coś o tym wiem.

Maciej: Oczywiście. Bezpośrednie zarabianie na blogu jest jakby domeną bardzo niewielu osób w Polsce. Natomiast sporo więcej osób zarabia w sposób pośredni – np. tak jak ja. Mój blog reklamuje moją firmę. Gdyby nie istniał mój blog, nie istniałaby moja firma. Tutaj ciężko powiedzieć w tym momencie, gdzie jest tego granica. Wiesz, część rzeczy, które ja wykonuję w swojej firmie jako grafik, to są komiksy. To jest też jakby całkiem spory wpływ do budżetu, kiedy firmy zamawiają serie komiksowe. Teraz, czy jest to jeszcze blog, czy to jest już firma? Wiesz, to się wszystko miesza. U mnie to jest całość.

Michał: Całość, totalnie wymieszane.

Maciej: To jest całość działalności. Aczkolwiek to jest bardzo specyficzne, bo cały czas blog jest robiony z pasją, on nie jest robiony z wyrachowania, tak, że jak nie zrobię komiksu, to nie dostanę kolejnego zlecenia, bo tak to nie wygląda. Cały czas mnie to bawi, mimo że minęło właśnie 5 lat, cały czas mi się to nie znudziło. Co więcej, nie znudziło się moim Czytelnikom, to też jest dosyć istotne, nowi napływają.

Wychodzę z grajdołka blogowego, staram się robić dużo innych rzeczy, ale też nie dlatego, że to mi się opłaci. Wiadomo, jest takie coś z tyłu głowy, że pewne akcje spowodują jakieś reakcje, ale to jest gdzieś na drugim planie. Trudno w to uwierzyć, ale wszystko, co ja robię, to mnie naprawdę bawi, sprawia mi straszną frajdę. Wiesz, w przyszłym tygodniu będę np. prowadził wykłady dla licealistów o przedsiębiorczości, ale bardziej o tym, że można coś zrobić fajnego w życiu. Że czasami zepsuta czy pleśniejąca sałatka w firmie, w lodówce może po pięciu latach doprowadzić Cię do tego, że, nie wiem, występujesz w telewizji, pomagasz innym ludziom. Generalnie, zarabiasz na siebie i na swoją rodzinę.

Michał: Tak, to jest właśnie fajne. To, co ja chciałem też powiedzieć ze swojej perspektywy to jest to, że rzeczywiście często jestem pytany, czy pieniądze, które tam ogłaszam na blogu, że zarabiam, informuję o tym, ile zarabiam, są to pieniądze z działalności blogowej czy z działalności nieblogowej. Ja również nie potrafię tego rozdzielić. To, że gdzieś idę, szkolę kogoś albo występuję nawet na jakichś konferencjach firm, albo udzielam nawet prywatnych konsultacji firmom, w praktyce, to wszystko wynika z bloga. Gdyby tego bloga nie było, to tej mojej działalności też by nie było. Bo ja też wykorzystuję blog jak tubę marketingową, w gruncie rzeczy.

Tak jak powiedziałeś, nie wszystko da się zaplanować, nawet nie wszystko warto planować. W pewnym sensie to są takie efekty uboczne tej naszej działalności. To, że coś nowego, fajnego możemy zrobić. Czy to Twoje zaangażowanie w zajęcia z przedsiębiorczości liceum, to też jest coś takiego, można powiedzieć, efekty tego długofalowe na pewno jakieś będą, ale takich krótkoterminowych zaplanować się nie da. Wartość prawdopodobnie, przynajmniej w mojej opinii, jest też w tym, że podejmujemy się realizacji bardzo różnych rzeczy, z bardzo różnych obszarów, bo nigdy nie wiemy, co nam tak naprawdę wypali.

Taka refleksja, która mi do głowy przychodzi, jeżeli już jesteśmy ustabilizowani, czyli mamy jakiś swój blog, mamy jakaś swoją działalność, gdzieś tam na tym wszystkim zarabiamy, to mamy też czas, żeby angażować się w te fajne rzeczy, które są, być może z naszej perspektywy, kompletnie niedochodowe, ale wiemy, że one są fajne i potrzebne.

Maciej: To niekoniecznie musi być moment, kiedy już zarabiamy. Z perspektywy czasu widzę, że to jest coś, czego nie uczysz się w szkole. Ja nie przypominam sobie, mimo że miałem fajnych nauczycieli, ale oni musieli zrealizować pewien program i nie było czegoś takiego jak „angażuj się”, „podejmuj wyzwania”, „sięgaj tam, gdzie Ciebie jeszcze nie ma”, „wychodź poza tą swoją strefę komfortu”. Tego nie było, ja się tego właśnie uczę w blogowaniu. Też często przez rozmowy z innymi blogerami, którzy coś osiągnęli więcej niż ja. Na tej zasadzie też się dużo rzeczy odbywa.

Właśnie np. takie wystartowanie w konkursie. Wiesz, mogłem powiedzieć na początku “eee, przecież jeszcze mam małego blogaska, nie mam szans, kto tam na mnie wyśle ten SMS”, przecież ja sam aż tyle na siebie nie wyślę. Chociaż można tylko jeden z jednego numeru. Ja, Żona, Mama, Tata. Ile tam tego będzie… Trzeba podjąć pewne decyzje i iść dalej. Jak mówię - sięgnąć wyżej. To może brzmi trochę banalnie, może trochę Stevem Jobsem zalatuje, ale tak jest. Trzeba po prostu sięgać wyżej.

Michał: Próbować cały czas…

Maciej: Próbować, nie poddawać się. Podejmować jakieś wyzwania, angażować się w różne rzeczy na prawo i lewo. Wiadomo, w granicach zdrowego rozsądku. Pojawiają się fajne opcje. Czas czy rozwój tego, co robimy, doprowadza nas do różnych, fajnych rzeczy. Nie wiem też, jakie owoce przyniosą też te rzeczy, w które się angażujemy.

Wiesz, w zeszłym roku miałem kilkanaście, myślę, spotkań z gimnazjalistami, z licealistami, ze studentami, gdzie mówiłem im proste rzeczy, jak blog może wpłynąć na rozwój Twojej kariery. Oczywiście, to nie jest panaceum na wszelkie problemy zatrudnienia w Polsce. Jest to jakaś tam szansa, możesz ją wykorzystać, może Ci się uda, może nie. Wiesz, ci ludzie za lat 5 mogą być odpowiedzialni za jakieś projekty w firmie i może stamtąd przyjdzie zlecenie. Ja tego nie wiem dzisiaj. Też nie widzę powodu, dla którego miałbym dzisiaj nie pomóc.

Michał: Tak, zdecydowanie tak.

Maciej: Wiesz, to wszystko wpływa na taką pozycję - to też trochę tak dziwnie brzmi - eksperta w pewnych sprawach. Spotykam się przez różne albo fundacje, albo uczelnie wyższe, bo to tak się odbywa, z różnymi ludźmi. Ja też uczę się mówić do nich, do publiczności.

Koniec końców, jedna z większych agencji PR w Polsce zaprasza mnie jako jednego z ekspertów do wypowiedzenia się na temat kampanii PR na spotkaniu mówiącym o kampaniach nagrodzonych w Cannes. Ja siedzę obok dyrektora agencji największej City Light, obok dziennikarki z ogólnopolskiego radia i ja – bloger. Razem, na równi dyskutujemy na jakieś tematy. Też bym nie pomyślał, że to mnie może do tego doprowadzić. Mam okazję pojawić się w telewizji i powiedzieć, nawet nie o blogowaniu, o tym, co jest wartościowe w życiu, czyli o ojcostwie. To jest też spełnienie moich marzeń, że mogę usiąść w TVN-ie i powiedzieć, że ojcostwo jest fajne, że bycie ojcem czyni Cię prawdziwym mężczyzną. Nie każdy i nie zawsze ma możliwość powiedzenia czegoś takiego, niech tam będzie, do miliona czy dwóch milionów Polaków.

Michał: Zdecydowanie, to jest właśnie fajne, że podejmując się, teoretycznie, rzeczy takich, które są drobne, wychodząc gdzieś na zewnątrz z sobą, jesteśmy w stanie istotnie kształtować to, co się będzie działo w naszym życiu za dwa lata, za trzy lata, za pięć lat. Zależy, na ile aktywni jesteśmy.

Maciej: To jest też fajne, że jeżeli coś wykonujesz z pasją i wykonujesz to na własny rachunek, to masz w tym bardzo dużą wolność. Oczywiście, jak każdy Polak, nie tylko Polak, jak każdy płacę podatki. Jak każdy mam terminy jakieś itd., ale mimo wszystko jest w tym bardzo dużo wolności. Ja mogę żonglować, mniej więcej, czasem mojej pracy, mogę poświęcić część dnia na to, żeby zająć się dziećmi, i potem poświęcić część swojej nocy na to, żeby popracować. Dla mnie rodzina i dzieci są wartością absolutnie priorytetową, to jest zawsze na pierwszym miejscu.

Też dzięki blogowaniu, dzięki temu, że tą firmę mam, pojawia się bardzo dużo takich fajnych, miękkich rzeczy, które ciężko jest ująć w jakieś ramy. Pojawiają się jakieś wyjazdy, na które mogę pojechać sam, stereotypowo – wyjechać na dwa dni, nawalić się i wrócić do domu na kacu, ale mogę to zrobić w inny sposób. Mogę wziąć ze sobą synka i mieć dwa dni świetnej przygody. To są wartości, to są rzeczy, które, kurczę, później całe swoje przyszłe życie zbuduję na tym. Ja i moje dzieci, i moja żona, wszyscy na tym zyskujemy. Zabrałem swojego 6-letniego synka na przystanek Woodstock, na którym też prowadziłem wykład. To było niesamowite przeżycie, byliśmy razem w telewizji. Oni są ze mną w każdej chwili gdzieś tam mojej pracy. To jest fajne. To nie jest tak, że ja wychodzę i nie ma mnie przez cały dzień. Nagle wraca jakiś pan, który się okazuje, że jest twoim tatą.

Michał: I tylko śpi tutaj…

Maciej: Po co w ogóle ta mama go utrzymuje, nie? Jesteśmy w tym razem. Nawet jak pracowałem na etacie, to starałem się, żeby moje dzieciaki zobaczyły, gdzie ja pracuję, jak ja pracuję, że jest biuro, że coś się dzieje. Taki standardowy, archetypowy ojciec zawsze brał swego syna i pracowali razem. Oni robili tą samą rzecz, spędzali całe dnie razem. Dzisiaj sytuacja wygląda troszeczkę inaczej, ciężko jest te rzeczy pogodzić, jesteśmy oddzieleni od swoich dzieci. Mi, na szczęście, udaje się to w jakiś sposób połączyć i razem mieć frajdę z tego, co robimy.

Michał: Super. Powiem Ci, takie spięcie tego wszystkiego klamrą to jest to, co mi przychodzi do głowy, to jest to, że Ty robisz to, co możesz robić, a nie to, co musisz robić. Nie jesteś zmuszony do tego, żeby działać w jakimś tam kieracie. Tylko sam sobie, w pewnym sensie, regulujesz to wszystko, co wykonujesz.

To jest fajne, ja się z tym w 100% zgadzam, 100% pod tym podpisuję. Sam wiem, jaki oddech złapałem, pomimo że pracuję w tej chwili dużo, dużo więcej, niż pracowałem (tak mi się wydaje przynajmniej), to jednak ten luksus taki, że jestem w stanie wstać od biurka, przejść 10 kroków i jestem w z moją rodziną, ja pracuję z kolei w domu, to jest coś niesamowitego. Oczywiście, oddzielenie pracy od życia rodzinnego w momencie, kiedy to jest Twoja pasja, kiedy praca jest Twoją pasją, to już jest dramat. Trzeba sobie z tym radzić...

Maciej: Ja mam młodsze dzieci od Ciebie, więc jedynym sensowym rozwiązaniem było jednak wynajęcie biura, żeby mieć chociaż chwilę spokoju, pomyśleć o czymś. W domu to ciężko bywa, tym bardziej, że mój synek ma taką pasję, że chce być perkusistą, więc sam rozumiesz. Bywa czasami ciężko myśli zebrać. Mimo wszystko, tak, jest w tym dużo wolności i niezależności, mimo takich, wiadomo, stałych rzeczy jak podatki czy goniące terminy.

Michał: Każdy z nas to ma.

Maciej: Ale to można tutaj zminimalizować i jakoś zaplanować, rozsądnie do tego podejść.

Michał: Można komuś po prostu za to zapłacić, żeby się tym zajmował. I tyle. Niekoniecznie też musimy to robić sami. To też jest taka droga, tylko trzeba zarobić pieniążki na to.

Dobrze, Maćku, powiedz mi jeszcze taką rzecz, tak mówiliśmy o tej pasji, o podążaniu za swoją pasją, gdybyś mógł zebrać takie wskazówki, najważniejsze Twoje porady dla osoby, która w pewnym sensie już przeszła tą drogę albo jest mocno zaawansowana na tej drodze, takie wskazówki dla osób, które się zastanawiają dzisiaj, jak za tą pasją podążać?

Maciej: Wiesz, to jest zawsze trudna sprawa, bo te rzeczy są bardzo indywidualne. Różnie to może być, mamy różne czynniki zewnętrzne, ale nie tylko na moim przykładzie, ale też na przykładzie różnych znajomych, widzę, że pasja w połączeniu z konsekwencją dają naprawdę niesamowite wyniki. Niezależnie od tego, czym jest Twoja pasja, jeśli ona jest wsparta konsekwencją i, mimo wszystko, ciężką pracą, to daje efekt. To zawsze daje efekty. Czy to będzie, nie wiem, rysowanie komiksów, czy to będzie granie na tej perkusji, czy to będzie pisanie. Czasami nawet nie wiesz, kiedy i gdzie przyjdzie jakiś sukces, ale to wszystko zawsze, zawsze prowadzi do czegoś dobrego.

Michał: Miałeś takie momenty, że zastanawiałeś się czy to, co robisz, ma sens, miałeś jakieś wątpliwości po drodze? Czy na tyle dobrze się to rozwijało i kręciło, że rzadko Cię to dopadało?

Maciej: Na razie sytuacja jest na tyle dynamiczna, że chyba nie. Problem takiego, może nie zwątpienia, ale jakby stresu pojawia się wtedy, kiedy przychodzi do zapłacenia kwartalny VAT, a spóźniają się jakieś faktury. To też była sytuacja jedna, jedyna, wyjątkowa. Tak poza tym, to chyba nie ma takich akcji. Na pewno nie żałuję, na pewno nie mam, czego żałować. Raczej cały czas, mimo upływu tego czasu, jestem pełen podziwu, że to wszystko się udało i się kreci dalej. Wiesz, jest jak kula śniegowa. Leci, leci i coraz większa jest, z coraz większym impetem.

Michał: Właśnie tak powinno być. Mocno jest angażujemy to i “frukty” powinny być duże. Dobra, ostatnie pytanie Ci zadam, powiedz mi, gdybyś miał spotkać młodszego siebie, tak o 15 lat, to co byś mu powiedział, co byś mu doradził?

Maciej: Tak jak wspomniałem, ja akurat mam szansę mówić do gimnazjalistów czy licealistów, oo czasu do czasu, to są takie trochę młodsze wersje mnie. Na pewno z perspektywy czasu widzę, że dużo tego czasu zmarnowałem. Nie chodzi mi to, żeby się zaangażować w pracę, mając 17-18 lat, ale można się tym czasie zaangażować w różne, fajne rzeczy, szukać wiedzy w jakiś sposób. Taki miękki sposób. Wiesz, nie mówię, że po bibliotekach gdzieś siedzieć czy różne tego typu ciężkie sprawy robić.

Ten czas 15 lat temu, ja 15 lat temu miałem lat 16, to jest tak naprawdę moment, kiedy mamy najwięcej tego czasu w życiu, kiedy mamy najmniej obowiązków, kiedy możemy zacząć angażować się, w jakieś swoje pasje. Ja byłem w liceum plastycznym i mimo że miałem wszystko podane na tacy, powiedzmy, nie poświęciłem tyle czasu rysowaniu, ile myślę, że powianiem poświęcić. Ciężko to w jakieś jedno, dwa sensowne zdania ubrać, ale faktem jest to, że młodzieży nikt nie mówi, żeby się w coś zaangażowała, młodzież nie wie, że może się jakoś zmobilizować i zrobić coś fajnego. Że te rzeczy, które zaczną robić dzisiaj, będą owocami za lat pięć. Wiesz, dla 16-latka perspektywa pięciu lat to jest jedna trzecia jego życia.

Michał: Tak, to jest długi horyzont.

Maciej: To jest długi horyzont. Na pewno brakuje nam autorytetów, znaczy inaczej, tych autorytetów nie brakuje, ale oni się nie pojawiają w miejscach, gdzie jest młodzież. Chociaż to się zaczyna ruszać coraz bardziej, są właśnie spotkania dla młodzieży z różnymi, młodymi przedsiębiorcami, którzy są niewiele starsi od nich i którzy robią fajne rzeczy. Nie chodzi o to, żeby zarabiać, nie wiem, setki milionów złotych, ale żeby mieć jakąś tam wolność finansową w swoim życiu, wolność, żeby robić fajne rzeczy, żeby przyjść do domu, usiąść i powiedzieć – kurczę, to był dobry dzień, to był dobry tydzień, to był dobry miesiąc, w tym roku wydarzyło się tyle fajnych rzeczy, a nie – “o Boże, jutro znowu muszę iść do pracy i się załamywać”. Na to wszystko jest czas, kiedy jesteśmy nastolatkami.

Co bym sobie powiedział? Nie wiem – “weź się chłopie w garść” - po prostu. Że na wszystko jest czas i na zabawę jest czas, tylko kwestia jest proporcji.

Michał: Tak, ale to widzisz, też takie refleksje przychodzą po jakimś czasie. Też tak mam, że gdybym zrobił to i to, a tu jaki ja byłem głupi, tylko że potrzeba czasu, żeby się nad tym zastanowić. To, co Ty mówisz o rozmawianiu z młodzieżą… Jest bardzo trudno też dotrzeć do młodzieży, w tym sensie, że np. ja idący do młodych ludzi częsty jestem postrzegany jako “wapniak” po prostu, który przyszedł i się mądrzy.

Maciej: Ja mam trochę łatwiejszą sytuację, bo moja działalność jest też trochę rozrywkowa.

Michał: Właśnie, wrócę też do tematyki blogów. W zasadzie w Internecie różnicy wieku nie widać. Też to, co ja obserwuję, to, że czytają mojego bloga ludzie, którzy zaczynają studia i gdzieś tam zaczynają myśleć o tym, ile pieniędzy będą kiedyś mieli w przyszłości do swojej dyspozycji, co mogliby zrobić, żeby mieć ich więcej. Widzę, że oni nie mają takiej bariery. Nie ma też takiej bariery, bo poznają mnie w zupełnie inny sposób.

Oni nie poznają mnie twarzą w twarz, nie widzą jakiegoś tam gościa, który jest od nich starszy po prostu, łysy do tego, tylko widzą kogoś, kto w Internecie pisze, całkiem ciekawie. To pierwsze wrażenie jest całkiem inne. W zasadzie można powiedzieć, że w Internecie nie ma, a przynajmniej ja nie obserwuję czegoś takiego, jak pierwsze wrażenie 3-sekundowe czy 6-sekundowe, kiedy oceniamy człowieka na podstawie tego, jaki on miał wyraz twarzy. Jeżeli spotkanie jest takim kolejnym krokiem, powiedzmy po tym pierwszym wrażeniu, które nastąpiło w Internecie, to zupełnie inaczej się z tymi ludźmi rozmawia. To też jest taki benefit tego, że tą naszą wiedzą dzielimy się na wielu frontach. Krótko mówiąc, możemy być bardziej wiarygodni, bardziej dostępni też dla innych.

Maciej: To też jest taka duża odpowiedzialność, ja to tak traktuję, taka słodka odpowiedzialność. Nie ma czegoś takiego jak przypadek, ale coś mi się udało w życiu zrobić fajnego i odpowiedzialność względem tego, co się mi przydarzyło, czuję w takim sposób, że powinienem, spróbować przynajmniej w miarę możliwości, pomóc innym ludziom.

Ja też mógłbym olać tych licealistów. Dla mnie to jest, patrząc na to jak na tabelkę Excela, to jest dla mnie strata czasu, bo ja w tym czasie mógłbym, nie wiem, zrobić jakieś komiksy, zrobić jakiś projekt albo po prostu usiąść przy komputerze i sobie pograć. Mimo wszystko, przygotowuję się, robię jakieś prezentacje i idę do tych ludzi. Mówię do nich, tracę czas, ale to jest taka dziesięcina od sukcesu. Czuję się dłużnym względem - w zależności od tego, w jakim miejscu ideologicznym ktoś jest - Opatrzności, że zostałem postawiony w odpowiednim miejscu, w odpowiednim czasie, spotkałem na mojej drodze życia odpowiednich ludzi i efektem tego jest to, gdzie jestem teraz, i to, co teraz posiadam. To jest wartość, którą chce też przekazywać innym, jeśli tylko mogę. Jeżeli będę mówił do 100 czy 500 licealistów w ciągu roku i dwóch z nich stwierdzi, że to jest fajne i zacznie coś robić, i faktycznie odniosą jakiś sukces, to warto.

Michał: To już jest konkret.

Maciej: Wiesz, mi tego nikt nie powiedział. Ja się uczyłem na swoich błędach i na pewno wiele z nich popełniłem, i będę jeszcze popełniał, bo jestem w tym co robię samoukiem. To w ogóle nie jest komfortowa sytuacja. Ja bym chciał mieć 17 lat i spotkać ludzi, którzy mi powiedzą – „słuchaj, możesz zrobić tak, tak, tak i tak, tutaj masz prostą drogę do jakiegoś tam sukcesu”, powiedzmy.

Michał: I “uważaj, tu i tu są miny”.

Maciej: Tak. To się nie wydarzyło. Ja zawiązałem oczy, tak naprawdę, i pobiegłem na przełaj przez las. Teraz, czy walnę w drzewo, czy nie, to jest wszystko “ryzyk-fizyk”. Mówię: czuję odpowiedzialność tego typu, że powinienem angażować się w różnego typu takie przedsięwzięcia. Dobrze się z tym czuję.

Michał: Dokładnie, oby więcej takich osób. Dobra, to już tak na koniec, bo ciągniemy i ciągniemy, tu w zasadzie 50 minut już chyba minęło, przypomnij jeszcze raz Słuchaczom, gdzie można znaleźć więcej informacji o Tobie.

Maciej: Przede wszystkim na blogu zuchrysuje.pl, zuchpisze.pl, na Facebooku – Zuch próbuje rysować. Właściwie wszędzie, na Instagramie, na Twiterze. Ja jestem, wiesz, człowiek social media.

Michał: Człowiek dostępny wszędzie i bardzo dobrze. Maćku, wielkie, wielkie dzięki za tą rozmowę!

Maciej: Nie ma sprawy.

Michał: Myślę, że trochę oczu może otworzyliśmy. Wyślemy tą rozmowę też do jakichś licealistów, niech posłuchają.

Maciej: Nie wiem, czy będzie im się chciało.

Michał: Zobaczymy. Ta ewangelizacja moim zdaniem na każdym, możliwym poziomie powinna się odbywać i w każdy możliwy sposób. Strasznie się cieszę, że udało nam się pogadać i dzięki wielkie.

Maciej: Nie ma sprawy, cała przyjemność po mojej stronie.

Michał: Trzymaj się, do usłyszenia!

Maciej: Hej, hej!

Michał: Cóż ja mogę powiedzieć, uwielbiam rozmawiać z takimi osobami jak Maciek. Dają mi kupę pozytywnej energii, utwierdzają mnie też w przekonaniu, że są wokół nas takie fajne i wartościowe osoby, które nie próbują wszystkiego przekuwać na pieniądze, które robią coś, bo jest to po prostu dobre, a nie dlatego że na tym zarobią. Mam nadzieję, że Maciek Was chociaż troszeczkę zainspirował, że wyciągniecie z tej rozmowy coś dla siebie.

Dla mnie Maciek jest też takim kolejnym, chodzącym przykładem, dowodem na to, że blog może być świetnym sposobem na wypromowanie samego siebie i dzięki temu znalezienie pracy. Wcześniej już Zbyszek z bloga APP Funds przekonywał nas do tego w 14-tym odcinku podcastu. On również znalazł pracę w grupie o2 dzięki temu, że prowadził bloga o tematyce inwestycyjnej. Ja też o tym wspominałem w 11-tym odcinku podcastu, który był poświęcony pracy dodatkowej poza etatem. Nie zawsze należy traktować blog jako coś, na czym konkretnie i bezpośrednio trzeba zarabiać. Często zarabia się też w taki sposób niebezpośredni.

To, co Maciek również podkreślał, do prowadzenia bloga na pewno wymagana jest konsekwencja, dużo pracy i trochę takiego uporu wewnętrznego, żeby robić to pomimo tego, że niekoniecznie od razu widać efekty. Ale w takim najlepszym scenariuszu blog może być po prostu trampoliną do naszego, własnego biznesu.

Dzisiaj nie wymieniliśmy z Maćkiem zbyt wielu adresów internetowych, ale i tak przypomnę, że notatki do tego odcinka podcastu możesz naleźć pod adresem http://jakoszczedzacpieniadze.pl/018.

Następny odcinek podcastu ukaże się za dwa tygodnie, spotkam się z nim ze Zbyszkiem z bloga APP Funds, będziemy znowu rozmawiali. Tym razem będziemy już konkretnie rozmawiali o strategiach inwestycyjnych. Te strategie chcemy skonkretyzować jeszcze w styczniu, na przełomie stycznia i lutego, i jeżeli miałbyś jakiekolwiek pytania w tym temacie albo na dowolny, inny temat, to, oczywiście, zapraszam, do ich zadawania. Przypomnę, że pytania można nagrywać pod adresem http://jakoszczedzacpieniadze.pl/nagraj.

Na dzisiaj to już wszystko. Dziękuję Ci za ten wspólnie spędzony czas. Życzę jak najskuteczniejszego podążania za swoją pasją albo jej poszukiwania, o ile jeszcze jej nie znalazłeś. Już teraz zapraszam Cię do wysłuchania kolejnego odcinak podcastu. W międzyczasie serdecznie, oczywiście, zapraszam na mój blog.

Życzę Ci skutecznego przenoszenia Twoich celów finansowych na wyższy poziom. Do usłyszenia!

WNOP 019: Jak opracować swoją strategięinwestycyjną - ze Zbyszkiem z bloga APP Funds

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/019

To jest podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”, odcinek dziewiętnasty.

Michał: Rzucałeś się zamarzniętymi truskawkami kiedyś?

Zbyszek: No, między innymi…

Michał: … Strasznie boli, co?

Zbyszek: Take… a my to wszystko nagrywamy?

Michał: Tak, leci….

Cześć i dzień dobry, witam Cię w dziewiętnastym odcinku podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne, sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności. Opowiadam jak rozsądnie wydawać pieniądze i jak odważnie realizować swoje pasje i marzenia. Jeśli tylko szukasz odrobiny stabilizacji finansowej i emocjonalnej w swoim życiu to ten podcast jest dla Ciebie.

Hej, hej, hej! Poniedziałek, godz. 18:03, nagrywam początek i zakończenie do tego odcinka podcastu. Ponownie spotykam się ze Zbyszkiem z bloga APP Funds. Jest to nasze kolejne spotkanie w ramach cyklu artykułów i podcastów “Elementarz Inwestora”. W trakcie tego cyklu przez cały rok 2014 uczymy krok po kroku jak inwestować i pomnażać ciężko zarobione pieniądze. I pomimo, że początek tego podcastu był zabawny, to dzisiaj będziemy mówić na śmiertelnie poważny temat.

Opowiemy o różnych strategiach budowy portfela inwestycyjnego i spróbujemy wspólnie wybrać taką pasywną strategię inwestycyjną dla mnie, oraz strategię bardziej ryzykowną, strategię aktywnego inwestowania dla Zbyszka. Zbyszek odpowiada także cierpliwie na wszystkie moje pytania. Czy jest sens, żebym inwestował jeśli nie mam na to czasu i nie chcę się angażować? Jak mogę inwestować, przy założeniu, że chcę na to poświęcać maksymalnie dwie godziny miesięcznie? Jaką strategię powinienem obrać jeśli mam dużą awersję do ryzyka, a jaką jeśli dopuszczam utratę części zainwestowanego kapitału? Kiedy powinienem wyjść z inwestycji? Jaki zysk powinienem uznać za satysfakcjonujący?

Rozmawiamy również o tym jak wyglądają statystyki dotyczące giełdy polskiej, amerykańskiej, zwrotów z tych giełd. Opowiadamy też o konkretnych ruchach inwestycyjnych, które planujemy wykonać. I odpowiadamy również na pytania zadane nam przez Czytelników. Zanim przejdę jednak do naszej rozmowy, muszę Was przestrzec. Czytam formułkę...

Treści zawarte na naszych blogach oraz to, co usłyszycie w tym i innych odcinkach podcastów są wyłącznie wyrazem naszych osobistych poglądów i nie stanowią rekomendacji w rozumieniu przepisów Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 października 2005 r. w sprawie informacji stanowiących rekomendacje dotyczące instrumentów finansowych lub ich emitentów. To jest Dziennik Ustaw z 2005 roku nr 206 pozycja 1715. Pamiętaj, że sam podejmujesz decyzje inwestycyjne na własną odpowiedzialność. Ani Zbyszek ani ja nie sugerujemy co masz robić. Odradzamy zdecydowanie ślepe naśladowanie naszych decyzji i zachęcamy Cię do samodzielnego decydowania o Twoich finansach. Tyle w tytule formułki.

Dodam, że ten odcinek może Ci się wydawać długi i nudny. W gruncie rzeczy taki właśnie jest, ale i tak stanowi bardzo skondensowaną porcję wiedzy! Możecie go odsłuchiwać kawałkami, a oczywiście w przypadku ewentualnych pytań czy niejasności bardzo proszę o zadawanie pytań na blogu pod adresem http://jakoszczedzacpieniadze.pl/019, tak jak dziewiętnasty odcinek podcastu. A w tej chwili zapraszam już do naszej rozmowy.

Michał Szafrański: Cześć Zbyszek.

Zbigniew Papiński: Cześć Michał.

Michał: Jak tam w ogóle, od ostatniego spotkania?

Zbyszek: No i zrobiła się prawdziwa zima.

Michał: No właśnie, ostatni raz rozmawialiśmy chyba pod koniec listopada z tego co pamiętam. Wtedy nagrywaliśmy nasz podcast.

Zbyszek: Tak, pewnie można w archiwum Twojego bloga znaleźć dokładną datę..

Michał: W archiwum X odszukać…

Zbyszek: … bo nagranie było w czwartek, a podcast był puszczony chyba we wtorek.

Michał: O Matko! jaką Ty masz dobrą pamięć…

Zbyszek: Wiem, dlatego, że Ty zwykle we wtorki puszczasz podcasty. Natomiast dzisiaj dla odmiany też jest czwartek i też pewnie będzie we wtorek na stronie…

Michał: Nie. Puszczę w poniedziałek - nie ma bata…

Zbyszek: No to zobaczymy, czy się wyrobisz.

Michał: No właśnie bo to jest tak, że zawsze planuję wypuścić w poniedziałek, a wychodzą we wtorek. Tak to życie z planami wygląda...

Zbyszek: No właśnie. Ale plan trzeba jakiś mieć, tak samo w inwestowaniu.

Michał: Zdecydowanie! Nadużywam słowa „zdecydowanie”, więc powtórzę: „zdecydowanie”. Ale do rzeczy. Zaczęliśmy, można powiedzieć z grubej rury cały nasz cykl Elementarz Inwestora. Pojawiło się kilka konkretnych artykułów i myślę, że dobrze żebyśmy przypomnieli na samym początku, że tak naprawdę jeśli ktoś myśli o inwestowaniu, to może inwestować jakie pieniądze?

Zbyszek: Może zaczynać nawet od 100 zł.

Michał: Tak, ale najważniejsze, że może inwestować wyłącznie nadwyżki…

Zbyszek: Możemy powiedzieć w ten sposób, że jeżeli myślimy o inwestowaniu na poważnie, to najlepiej potraktować te pieniądze tak jakby ich nie było. Czyli nie możemy ich wykorzystać na bieżące jakieś potrzeby. Tak samo nie liczmy zysków księgowo…

Michał: Nie patrzmy na to, jak w danej chwili są notowane jednostki akcje itd. tylko dopiero wtedy realizujemy zysk, jak je sprzedajemy…

Zbyszek: Z tego powodu możemy przeżywać huśtawkę emocji, czyli kiedy notowania będą rosły, nasze nastroje też będą doskonałe, a kiedy będą spadały, nasze nastroje będą wraz z nimi falowały. Więc można się tylko nabawić depresji…

Michał: …I sfrustrować.

Zbyszek: Tak, więc nie jest to najlepszy pomysł.

Michał: Dobrze, czyli tak podsumowując i przypominając: inwestują te osoby, które zbudowały sobie już własny fundusz awaryjny, mają już poduszkę bezpieczeństwa, taką finansową poduszkę bezpieczeństwa. Linki do tych artykułów, w których szczegółowo omawialiśmy te zagadnienia znajdą się w notatkach do tego odcinka podcastu pod adresem http://jakoszczedzacpieniadze.pl/019 – tak jak dziewiętnasty odcinek podcastu. Mówiliśmy również o inwestowaniu, pisaliśmy również o inwestowaniu w fundusze inwestycyjne, obligacje. Mówiliśmy również o korzyściach podatkowych, jakie mogą dać konta IKE, IKZE. Nie pisaliśmy jeszcze niczego na temat akcji, czy metodach ich selekcji. Będziemy to za chwilę uzupełniali…

Zbyszek: I właśnie na ten temat trzeba będzie już zrobić jakieś materiały w lutym, czyli o tym jakie są metody wyboru akcji ze szczególnym uwzględnieniem analizy technicznej i fundamentalnej.

Michał: Właśnie, tutaj też odsłaniając rąbka tajemnicy powiem, że debatujemy o tym w jakiej kolejności te tematy powinny się na naszych blogach pojawiać…

Zbyszek: Tak, możecie w komentarzach zasugerować które byście woleli w pierwszej kolejności, a które w drugiej.

Michał: Zrobiliśmy również w ramach przygotowania zestawienie rachunków maklerskich, bezpłatnych rachunków maklerskich, które są dostępne w tej chwili w Polsce. Wyszło nam z tego podsumowania, że naszym zdecydowanym faworytem jeśli chodzi o koszty (nie mówimy o funkcjonalności) jest konto db Makler biura maklerskiego Deutsche Banku.

Zbyszek: A teraz dlaczego jest to istotne? Bardzo trudno jest nam kontrolować zyski. One się pojawiają lub znikają, natomiast na pewno możemy kontrolować koszty i straty. I właśnie naszym zadaniem jest obniżanie tych kosztów do minimum.

Michał: Tak - po to żeby zysk był potencjalnie jak największy.

Zbyszek: Bez względu na to jakie będą później operacje, nie ma sensu przepłacać już na początku. Z tym, że tutaj trzeba jeszcze dodać, że być może, na to wskazywaliśmy już wcześniej, ja wskazywałem, być może ze względów podatkowych lepiej będzie wybrać rachunek maklerski w IKE. Ale to już trzeba rozstrzygnąć samodzielnie ponieważ też odpowiedź nie jest prosta. Jeżeli ktoś wykonuje dużo operacji, to wtedy jest bardzo istotna wysokość prowizji. Jeżeli ktoś wykonuje mniej operacji być może lepiej będzie wykorzystać rachunek IKE.

Z drugiej strony są tam limity wpłat, czy też trudność dostępu do tych środków, co też może być plusem w sumie tak naprawdę. Ale są tutaj pewne ograniczenia w obydwu przypadkach i trzeba wybrać dla siebie optymalne rozwiązanie. Natomiast moim zdaniem najlepiej połączyć obydwa. Czyli wybrać najtańszy rachunek maklerski, który my wybraliśmy oraz ewentualnie, jeżeli ktoś jest zainteresowany długofalowym inwestowaniem może też otworzyć sobie równolegle rachunek IKE.

Michał: Jasne, zresztą pisaliśmy o tym w tych artykułach. Ja tutaj tylko taką jedną dygresję dotyczącą db Maklera chciałbym zrobić. Niektóre osoby sugerowały, że ten proces rejestrowania się, otwierania rachunku maklerskiego jest w przypadku Deutsche Banku bardzo długi…

Zbyszek: Na przykład ja…

Michał: … No właśnie. Ja podam na swoim przykładzie, bo już całą procedurę przeszedłem. Ja założyłem konto 31 grudnia i świadomie zrobiłem to w Sylwestra, czyli już po Świętach, żeby nie odnotowywać jakichś dużych opóźnień. Kurier z paczką z biura maklerskiego i z banku z umową dotyczącą rachunku dbNET przybył do mnie dopiero 9 stycznia. Także trochę to trwa, a to jeszcze nie jest koniec, dlatego, że po otrzymaniu umowy i po podpisaniu umowy trzeba jeszcze poczekać na taką kopertę z kodem dostępu do rachunku w biurze maklerskim. I ta koperta doszła do mnie dopiero 15 stycznia. Także można powiedzieć dwa “bite” tygodnie u mnie to zajęło, a to jest w zasadzie taki czas minimalny.

Zbyszek: A ja niestety nadal jeszcze czekam. U mnie to się bardzo przeciąga z tego powodu, że pierwszy mój wniosek został anulowany ponieważ równolegle składałem wniosek o otwarcie konta bankowego. I to poszło bez kłopotów, mam już otwarty ten rachunek. Natomiast niestety na rachunek maklerski będę musiał poczekać. I to wpłynie negatywnie na moje pierwsze inwestycje, czyli ograniczą się one w pierwszym etapie do funduszy inwestycyjnych.

Michał: Opowiemy o tym! Nie mówmy teraz o tym!

Zbyszek: Czyli to skasujemy, tak?

Michał: Nie, nie skasujemy, niech leci. Ale opowiemy o tym w dalszej części.

Zbyszek: Mówię tylko, dlaczego tak wybieram, ale to wcale nie będzie do końca złe, bo już fundusze rozpracowane mieliśmy niedawno, także będzie temat na czasie.

Michał: Dokładnie. I tutaj taka sugestia dla osób, które chciałyby równolegle z nami inwestować, oczywiście samodzielnie, to jest już najwyższa pora żeby taki rachunek otworzyć.

Zbyszek, powiedzmy jeszcze trzy słowa dlaczego nie należy za nami podążać w naszych ruchach inwestycyjnych.

Zbyszek: Nasze decyzje, które będziemy podejmować w tym portfelu będą miały po części też walor edukacyjny. Czyli możemy wybierać takie aktywa, które chcemy pokazać jak działają, a niekoniecznie te, w których ja uznam, czy Michał, że one na pewno przyniosą nam najwyższą możliwą stopę zwrotu. Poza tym każda osoba jest inna, ma inne cele finansowe, inne priorytety, inną skłonność do ryzyka, więc naprawdę ślepe naśladowanie naszych posunięć jest absurdalne.

Michał: Niewskazane. Zdecydowanie niewskazane. No właśnie i o tym również będziemy dzisiaj mówić. Bo z jednej strony owszem inwestujemy w nasze portfele traktując to w pewnym sensie jako eksperyment, ale z drugiej strony chcemy Wam również wytłumaczyć dlaczego podejmujemy takie, a nie inne decyzje. Już o tym mówiliśmy, troszeczkę się powtarzamy…

Zbyszek: Trzeba też mieć świadomość, że to jest projekt trwający 12 miesięcy. I jakiekolwiek wyniki, które uzyskamy w tym okresie o niczym zupełnie nie świadczą. Ani zyski ani straty - nie ma co się nimi ani ekscytować, ani dołować. Naprawdę przez rok, bardzo trudno jest cokolwiek ocenić.

Michał: No dobrze. To zbliżamy się do początku naszej rozmowy, po dziesięciu minutach. Powiedzmy o tym, o czym dzisiaj będziemy rozmawiać. Przede wszystkim podyskutujemy sobie o tym jakie mamy - my dwaj - priorytety w zakresie inwestowania. Tak naprawdę to ja, jako ta osoba, która ma dużo mniejsze doświadczenie i wiedzę od Zbyszka, będę go przepytywał jak powinienem skonstruować swój własny portfel inwestycyjny. Od zera.

Zbyszek: Podzieliliśmy się na role, ja wcielam się w osobę, która nie boi się ryzyka i mogę nawet 100% kapitału mieć ulokowanego w ryzykowne inwestycje. Ale tak naprawdę w „normalnym” życiu raczej takie strategie nie są najmądrzejsze długoterminowo.

Michał: No dobrze Zbyszek. Zanim jeszcze przejdziemy do rozmawiania o naszych strategiach. Gdybyś miał wybrać takie kluczowe, absolutnie kluczowe zasady, to co by to było?

Zbyszek: Przede wszystkim powinniśmy mieć wcześniej jakiś plan. Nasz plan jest na ten rok taki, że co miesiąc odkładamy 200 złotych, których nie wolno nam wypłacić do końca tego projektu. Czyli mamy jakąś strategie na razie w takim bardzo ogólnym zarysie. W sumie płacimy dwanaście razy po 200 złotych. Teraz będziemy wybierać w trakcie tego projektu poszczególne instrumenty. Ale jeżeli nasza strategia okaże się bardzo nieskuteczna, czyli np. poniesiemy stratę 30-40%, to trzeba będzie ten plan zrewidować na nowo na pewno. Poza tym, już to mówiliśmy wcześniej, akcja trwa tylko kilkanaście miesięcy. Natomiast inwestowanie ma być z założenia procesem bardzo długoterminowym, o ile realizujemy takie poważne cele finansowe. Jeszcze trzeba dodać, że poszczególne zyski czy straty z pojedynczych transakcji nie powinny zmieniać naszej strategii. Nie można skakać z kwiatka na kwiatek.

Michał: Czyli z założenia nastawiamy się na coś długofalowego pomimo, że nasz eksperyment jest krótki, więc w naszych portfelach inwestycyjnych mogą się dziać rzeczy nieprzewidywalne w tym pierwszym roku. Tak to zrozumiałem.

Zbyszek: Tak. Myślę, że ten portfel nie będzie idealnie modelowy. Ponieważ jeżeli ktoś ma załóżmy strategię pasywną, to ona zadziała dopiero po kilku latach. I wtedy możemy oceniać jej skuteczność. Natomiast po roku naprawdę będzie to zupełnie losowy wynik, loteryjny.

Michał: Jasne. Zbyszek myślę, że najlepszą formułą będzie jak będę po prostu zadawał Ci pytania dotyczące tego jak ja powinienem budować swoją strategię…

Zbyszek: No to proszę bardzo.

Michał: Uczciwie mówiąc ja jestem osobą dosyć zapracowaną. Nie mam czasu i nie chcę też żeby inwestowanie mnie jakoś bardzo angażowało. Mogę temu poświęcić około godzinki, czy dwóch miesięcznie, czyli tak naprawdę bardzo mało. I w ogóle pytanie jakie mam, to jest: czy jest jakikolwiek sens, żebym ja inwestował? Czy może najpierw zostać przy tych bezpiecznych lokatach?

Zbyszek: To zależy od tego jaki przewidujesz horyzont czasowy. Jeżeli będzie to rok, czy dwa, to faktycznie będzie bardzo trudno znaleźć odpowiednią strategię dla ciebie.

Michał: Od razu powiem, że ten projekt prowadzimy przez najbliższy rok, ale tak naprawdę zamierzam ten portfel w takiej czy innej formie kontynuować w kolejnych latach. Nastawiam się na długi horyzont czasowy. Zakładam, że te pieniądze, które wrzucę do mojego portfela to są pieniądze, których nie będę potrzebował. Ja już mam poduszkę bezpieczeństwa, inwestuję również w alternatywny sposób. Także te kwoty którymi dzisiaj dysponuję i które chcę wrzucać do portfela, zdecydowanie nie zamierzam ich ruszać przez najbliższe pięć, dziesięć lat.

Zbyszek: To jest bardzo dobre założenie. Ja może podpowiem, że można wykorzystać taka sztuczkę: wyobrazić sobie, że nie mamy tam złotówek, ale np. punkty. I gramy na punkty. Wtedy będzie nam trochę łatwiej obserwować stan naszego portfela. Nie będziemy dzięki temu wyobrażać sobie co można za te pieniądze kupić. Najlepszą strategią w sytuacji kiedy mamy bardzo mało czasu, np. godzinę, dwie miesięcznie, jest strategia bardzo pasywna. Warren Buffett - to nazwisko znane jest zapewne wielu Słuchaczom…

Michał: … Nawet ja je znam…

Zbyszek: No właśnie. Ja też. On ma zalecenia dla takiej osoby, która nie ma czasu na codzienne obserwowanie rynków finansowych, ale chciałaby coś więcej jednak osiągnąć niż stopę zwrotu, którą oferują obligacje, czy też lokaty bankowe. Udzielił on takiej recepty: należy trzymać się z daleka od wszelkich długów konsumpcyjnych. Ponadto zająć się tym, co się najbardziej lubi robić w życiu. Poza tym regularnie kupować niskokosztowe ETF-y, czyli fundusze indeksowe naśladujące ruch indeksów giełd. I to „regularnie” oznacza żeby kupować najlepiej za stałą kwotę, w stałych odstępach czasu.

Michał: Co miesiąc, rozumiem, wrzucać konkretną kwotę…

Zbyszek: Tak. I ja zrobiłem pewnego rodzaju symulację na swoim blogu, kiedy próbowałem prześledzić jak się zachowywał jeden z funduszy akcji, dokładnie Legg Mason Akcji w ostatnich piętnastu latach. Założenie było takie, że na początku miesiąca wpłacamy 100 złotych, miesiąc w miesiąc. Następnie, jeżeli wycena jednostki rośnie, czyli ogólnie mówiąc giełda idzie w górę, to kupujemy trochę mniej tych jednostek, a kiedy giełda idzie w dół, to kupujemy ich trochę więcej. Czyli mamy tak jakby wygładzony portfel, ale jego zmienność jest spora. On się porusza razem z wahaniami indeksu WIG. I właśnie ten fundusz dokładnie niemalże co do procenta odwzorowuje ruch indeksu WIG. Z tej kwoty comiesięcznej - stu złotych - wyszłoby 37 713, 54 zł. Takie było wyliczenie na dzień 16 stycznia 2014 r.

Michał: Poczekaj, poczekaj… Po piętnastu latach wpłacania po 100 złotych, czyli wpłacamy 18 000 złotych, a po piętnastu latach mamy prawie 38 000 zł, tak?

Zbyszek: Tak, ale nie jest to stopa zwrotu 100%, bo zauważmy, że wpłacamy nie na początku całą kwotę 18 000 złotych, tylko co miesiąc 100 złotych, czyli ostatnia wpłata była bardzo niedawno. I teraz średnia roczna stopa zwrotu, wynosi około 9,4%. Czyli, co ciekawe, tyle samo wynosi stopa indeksu WIG.

Michał: Średnia roczna…

Zbyszek: … Średnia roczna, tak. Nieco wyższa jest dla indeksów mniejszych spółek, co można zrozumieć przez to, że one są bardziej ryzykowne. Czyli dla indeksów średnich spółek mWIG40 wynosi ona około 10%, a dla indeksu sWIG80 około 11,5%.

Michał: Poczekaj Zbyszku. Mówisz w tej chwili, że średnia roczna stopa zwrotu z giełdy wynosi 9%?

Zbyszek: No niestety ona jest bardzo zmienna, w jednym roku może to być plus 30%, a w drugim może być minus 20%, czy na odwrót.

Michał: To gdzie te legendarne zyski inwestorów giełdowych?

Zbyszek: Jeżeli będziemy mieli szczęście, to trafimy w jednym roku hossę i zarobimy bardzo dużo pieniędzy, ale w kolejnym możemy wszystko oddać z nawiązką w czasie bessy. Dlatego ta metoda bardzo pasywna ma tę zaletę, że uśrednia nasze zakupy i ruchy rynku. Natomiast jest bardzo trudno wytrzymać presję mediów i dlatego Warren Buffett dodał przy tych swoich zaleceniach, że trzeba po prostu zupełnie wyłączyć media finansowe i nie zwracać na nie uwagi, ponieważ one tylko powodują nam mętlik w głowie. Kiedy jest hossa mówią, żeby kupować. Kiedy jest bessa, czyli w samym dołku, każą nam wszystko sprzedać, bo za chwilę nastąpi koniec świata, bo wszystkie banki i instytucje finansowe upadną i trzeba schodzić do schronu…

Michał: Ha ha… Straszną wizję roztoczyłeś. Czyli tak - wyniosłem z tego, że jeżeli chciałbym realizować taką pasywną, jak to powiedziałeś, strategię, to w zasadzie kupowanie regularne indeksów giełdowych ETF-ów – indeksów giełdowych, to jest dobry pomysł w długofalowym horyzoncie czasowym.

Zbyszek: Tak, dzięki temu możemy uzbierać jakąś pokaźną kwotę. Proszę zauważyć, że my zaczynaliśmy od 100 złotych. 100 złotych miesięcznie to naprawdę nie są wielkie pieniądze. Poza tym tutaj jest bardzo ważne to, że w ogóle nas nie interesuje co się dzieje aktualnie na rynku - czy giełdy rosną, czy spadają. Po prostu zdajemy się na rynek. Jest to trochę też dla niektórych trudna do zaakceptowania strategia, ponieważ istnieje pokusa, żeby sprzedać w dołkach, a kupować u szczytu. I to jest zjawisko psychologiczne, niestety bardzo trudno jest się z nim zmagać.

Michał: Bardzo trudno jemu nie ulec. Czekaj Zbyszku… Z całym szacunkiem, ale wielu osobom może się wydawać, że 9% jest uśrednione, czyli jest czasami więcej, a czasami mniej. Dostajemy czasami w plecy, a czasami zarabiamy więcej, ale średnio powiedzmy 9% - to nie jest szczególnie dużo! Przynajmniej tak się wydaje, że to nie jest szczególnie dużo.

Gdybym chciał się nauczyć giełdy, spróbować swoich sił, to ile czasu musiałbym zainwestować? Albo ile czasu musiałbym przeznaczyć na to, żeby osiągać wyższe stopy zwrotu?

Zbyszek: Przede wszystkim trzeba przejść nasz cały kurs. Inwestować najpierw małe kwoty, żeby się nauczyć inwestować duże. Czyli trzeba przejść taki trening, to by były tak zwane “baby steps”, czyli podstawowe kroki…

Michał: … Raczkowanie…

Zbyszek: … Tak. I kurs oczywiście niczego nie gwarantuje. Ale daje tyle, że zdobędziemy jakąś wiedzę i doświadczenie. I ono jest naprawdę bezcenne. Można też spróbować na sucho inwestować, ale jest to tak jak jazda na nartach trenowana z podręcznika. To nie ma do końca sensu. Natomiast małe kwoty też nie oddają do końca tego co się dzieje naprawdę, jakie targają nami emocje, gdy w grę wchodzą poważniejsze pieniądze. Natomiast nie ma idealnego rozwiązania, ale na pewno lepiej stracić 40%, czy 30% z 2000 złotych, niż z 30 tys., 50 tys., czy 100 000 złotych, kiedy wejdziemy w nieodpowiednim momencie za wszystkie pieniądze. I ten proces nauki trwa bardzo długo, niestety, a nie zawsze się kończy sukcesem. Natomiast doświadczenie nabywa się latami.

No i trzeba dodać jeszcze jedną rzecz, że wszystko wymaga poświęcenia określonego czasu. Jeżeli ktoś nie ma czasu na śledzenie notowań, na aktywne inwestowanie, to jakie on ma szanse w starciu z profesjonalistami? Bo często tak jest, że zmaga się z innymi najtęższymi umysłami, które chcą mu zabrać pieniądze. Możemy się po prostu wyłączyć z tej walki i zrobić to, co mówiłem wcześniej.

Michał: Powiem Ci szczerze, że ja jak myślę o tych wszystkich wykresach analizy technicznej, formacjach, które tam się pojawiają, śledzeniu notowań itp. to stwierdzam, że zdecydowanie nie mam na to czasu. Z jednej strony chciałbym uzyskiwać wyższe stopy zwrotu, ale z drugiej mam mimo wszystko dosyć dużą awersje do ryzyka.

Powiedz mi w co ja mógłbym inwestować, jeżeli w ogóle nie dopuszczam ryzyka strat? Nie chciałbym stracić pieniędzy…

Zbyszek: Wtedy najlepiej pozostać przy lokatach, kontach oszczędnościowych i obligacjach. I zająć się, np. doskonaleniem swoich umiejętności, czy kwalifikacji. Inwestycja w siebie może przynieść nam też bardzo wysoką stopę zwrotu. Tylko wtedy trzeba pamiętać, że ten nasz kapitał będzie bardzo powoli rósł, o ile nie zarabiamy naprawdę przyzwoitych pieniędzy.

Michał: To do mnie przemawia. W sumie prowadzenie bloga też jest taką inwestycją.

Zbyszek: Tak, ale ja wiem jeszcze jedno, o czym tutaj musimy wspomnieć. Ty Michał próbujesz trochę inwestować na rynku nieruchomości. To też może wpływać na twoje postrzeganie inwestycji giełdowych. To też trzeba uwzględnić…

Michał: Tak, tak. Tu najważniejsze z mojego punktu widzenia jest to, jak duża jest wymagana inwestycja czasowa. Widzę, że giełda to jest miejsce, w którym żeby czuć się komfortowo musiałbym zainwestować bardzo dużo energii i czasu.

Analizując możliwość zwrotu z mojej inwestycji, z inwestycji mojego czasu w różnych obszarach, zdecydowanie bardziej wolę zainwestować go, np. w rozwój bloga, czy w działalność w nieruchomościach, w których dobrze się czuję. Osiągam tam satysfakcjonujące stopy zwrotu i w krótkim terminie jestem zdecydowanie bardziej predysponowany do tego, żeby tam zarobić większe pieniądze niż na giełdzie.

Zbyszek: No tak, ale później te oszczędności się kumulują i jeżeli one wszystkie znajdują się na lokatach i są ulokowane w obligacjach czy na kontach oszczędnościowych to jednak to oprocentowanie trochę nas męczy, że jednak ono jest takie niskie. Każdy powinien chyba chociaż spróbować tego rynku kapitałowego. Nie mówię, że od razu musi zostać wielkim spekulantem, ale powiedzmy przeznaczyć część kapitału. W ten sposób zobaczyć, czy to jest coś dla Ciebie czy nie. Ale żeby się o tym przekonać, to niestety trzeba poczekać co najmniej kilka lat.

Michał: No właśnie. Powiedziałeś, że jeżeli nie akceptuję strat, to korzystam tylko z bezpiecznych instrumentów. Załóżmy, że dopuszczam jednak pewne straty. Dopuszczam, że stracę maksymalnie 10% z tego kapitału, który zainwestuję. W co wtedy powinienem zainwestować? A jednocześnie jak mogę zagwarantować, że nie stracę więcej niż te 10%?

Zbyszek: Najprostszym założeniem jest spełnienie zalecenia Nassima Taleba, który proponuje następującą strategię: 90% kapitału lokujemy na lokatach i w bezpiecznych instrumentach (u niego dokładnie to były obligacje amerykańskie) i 10% w ryzykownych aktywach. W ten sposób nasza strata nigdy nie sięgnie więcej niż 10%, bo te bezpieczne nam generują jakąś stopę zwrotu.

Michał: Jakieś odsetki itd.

Zbyszek: Tak. Natomiast tych 10% raczej nie stracimy. On tam sugeruje bardzo ryzykowne opcje, w których możemy stracić np. całość tych pieniędzy, albo zarobić znacznie więcej. No ale jeżeli osoba chce być raczej inwestorem pasywnym, który nie sprawdza co chwilę notowań, to nie może chyba pozwolić sobie na agresywną spekulację. I załóżmy, że po roku osiągnie, co jest bardzo przyjemnym wynikiem, 20% zysku z rynku akcyjnego. Czy to za pomocą ETF-ów, funduszy, czy bezpośrednio kupując akcje. To tak naprawdę dla całego jego kapitału będzie to zysk raptem dodatkowych 2%. To naprawdę chyba nie jest za dużo.

Michał: Ja raczej takie negatywne scenariusze roztaczałem, ale to dlatego, że lubię się czuć bezpiecznie z tym kapitałem, który przeznaczam na inwestycje. Powiedz mi z drugiej strony: załóżmy, że to moje inwestowanie na giełdzie czy w inne instrumenty zaczyna przynosić zyski. Przynajmniej księgowo, jak patrzę w aktualne notowania. Być może nawet ponadprzeciętne zyski. Kiedy powinienem wyjść z takiej inwestycji? Kiedy jest ten moment, w którym mówię sobie: “OK, zarobiłem już wystarczająco dużo”.

Zbyszek: Istnieją bardzo różne szkoły. Np. spekulanci korzystają ze zleceń typu “take profit” zabierają zysk z rynku wtedy, kiedy cena dojdzie do określonego poziomu.

Michał: Czyli to jest automatyczne zlecenie?

Zbyszek: Tak, można złożyć takie zlecenie. Natomiast osoba, która nie angażuje się w rynek non stop, nie śledzi tych zmian, lepiej zrobi jeśli podąża za rynkiem, za giełdą. I ona nie celuje koniecznie w szczyt. Tylko na przykład, jeśli kupi dany walor za 100 i od razu na początku założy, że jeśli cena spada poniżej 90, to sprzedaje. Można do tego wykorzystać zlecenia typu “stop-loss”, o których będziemy mówili później.

Michał: Tak, będziemy mówili…

Zbyszek: Można też po prostu śledzić notowania raz na tydzień, czy raz na miesiąc, w zależności od tego co to jest dokładnie. Czyli, np. mniejsze ryzyko jest takiego spadku w przypadku ETF-a czy funduszu indeksowego, ponieważ one rzadko spadają poniżej 10% w szybkim czasie…

Michał: … One reprezentują średnią jakąś dla rynku…

Zbyszek: Tak. I dlatego w takim wypadku możliwe, że wystarczy nam sprawdzać notowania powiedzmy raz na tydzień, raz na dwa tygodnie, w ekstremalnych wypadkach raz na miesiąc.

Natomiast jeżeli mamy jakieś konkretne akcje, to niestety wtedy trzeba znacznie częściej tę kontrolę wykonywać. I teraz jeżeli ta cena wzrośnie, czyli my mieliśmy początkowy poziom 100, na 110 to możemy automatycznie przesunąć swój poziom tzw. stop-loss’a na 100 i wtedy już wiemy, że nie poniesiemy straty, a rynek niech decyduje co zrobi dalej. Czyli jeżeli będzie 115, znowu przesuwamy na 105. Jeżeli spada ze 110 na 105, to już się wtedy nie cofamy! Już to 100 zostaje. Czyli w ten sposób nie celujemy w szczyt i nigdy go nie złapiemy. Ale też nie ograniczamy swojego potencjalnego zysku. W ten sposób postępujemy zgodnie z zasada: “tnij straty i pozwól zyskom rosnąć”.

Michał: Bardzo fajna zasada, przynajmniej z nazwy.

Zbyszek: No tak, ale tutaj jest jej praktyczne zastosowanie.

Michał: Super, a powiedz mi jak Ty często przesuwasz takie stop-loss’y, bo przecież Ty siedzisz na giełdzie.

Zbyszek: Ja nigdy takich stop-loss’ów nie stosuję, ponieważ są one bardzo często czyszczone przez innych spekulantów, którzy wiedzą, że ktoś gdzieś tam się ustawia. Ja po prostu wtedy wbijam zlecenie i sprzedaję.

Michał: OK, ale to wymaga aktywnego inwestowania…

Zbyszek: Tak, to wymaga śledzenia rynku. Jeżeli bym nie śledził rynku, na pewno bym musiał się zdać na innych. I wtedy być może dobrą taktyką jest nie ustawianie tych stop-loss’ów w oczywistych miejscach, jak np. okrągłe poziomy, czy jakieś miejsca na wykresie, gdzie wszyscy się ustawiają, tylko z pewnym filtrem...

Michał: … Zaczynasz mówić o rzeczach, o których nie mam zielonego pojęcia…

Zbyszek: … Tak, więc ja już mówię o technice ustawiania zleceń obronnych. To jest już zbyt szczegółowe chyba na dzisiaj…

Michał: O zdecydowanie tak! Będziemy przy akcjach drążyć ten temat. Powiedziałeś, że średnia stopa zwrotu z giełdy wynosi około 9,4% w ciągu piętnastu ostatnich lat. Średnia roczna stopa zwrotu. To jaki zysk ja, jako inwestor, powinienem uznać za satysfakcjonujący?

Zbyszek: W jednym roku zysk będzie na pewno bardzo losowy. Ponieważ nie wiemy, czy w tym roku będziemy mieli WIG na poziomie plus 10% czy minus 10%. Można tutaj sobie obejrzeć jak to było w poprzednich latach.

Michał: Ale te dane historyczne nam niewiele powiedzą o tym, co będzie się działo w przyszłym roku…

Zbyszek: Tak, właśnie. I to jest ten problem, że my bazujemy na danych historycznych i staramy się na ich podstawie zgadywać co będzie w przyszłości. Dlatego ten zysk jest bardzo trudny do określenia w jednym roku, natomiast jego prawdopodobieństwo do określenia w długim terminie rośnie z każdym rokiem. Czyli to jest taki paradoks, że musimy bardzo długo czekać, żeby sprawdzić jaka rzeczywiście ta stopa zwrotu jest. I żeby była ona na pewno dodatnia, to musimy prawdopodobnie czekać czasami bardzo długo, a czasami nigdy się nie doczekamy.

Michał: No dobra, czyli tak wnioskuję, że stopa zwrotu typu 10% to jest coś, co należałoby uznać mimo wszystko za bardzo satysfakcjonujący zwrot.

Zbyszek: To zależy od osoby. Dlatego, że jeżeli ktoś wybierze rynek lewarowany, czyli posłuży się dźwignią, to dla niego będzie to za mało, bo on ryzykuje całym swoim kapitałem. Dla niego zysk 10% może być zdecydowanie za mały. Natomiast dla osoby, która jest bardzo pasywna, moim zdaniem, każda dwucyfrowa roczna stopa zwrotu z rynku akcji jest zadowalająca.

Michał: To jeszcze jedno takie ogólne pytanie: dzisiaj zaczynam inwestycję z poziomu 200 złotych miesięcznie. Tyle dokładamy do portfela, ale załóżmy że słucha nas ktoś, kto chciałby zbudować swój portfel wkładając powiedzmy 50 000 złotych. To jest zupełnie inny kaliber. Czy warto, żeby ta osoba kupowała wszystkie walory w jednym momencie za tę całą kwotę? Czy tutaj jakąś inną strategię doradzasz?

Zbyszek: Matematycznie nie stwierdzono, żeby istniała przewaga rozłożenia zakupów w czasie nad jednorazowym zakupem w danej chwili. Natomiast jeżeli ktoś jest nowicjuszem i zupełnie nie ma pojęcia o rynkach, to lepiej dla niego będzie spróbowanie ze znacznie mniejszą kwota, którą potraktuje treningowo. Na tej kwocie zobaczy jak się zachowuje nie tylko portfel, ale też on sam. Dlatego, że zakłada się, że jeżeli już mamy zbudowany cały portfel inwestycyjny, czy też jego większą część, to w jednej transakcji nie powinniśmy tracić 1%-3% całego kapitału. No, to w takim przypadku, jeżeli ktoś kupiłby za 50 000 złotych akcje jednej spółki, to spadek o 3% może się trafić w ciągu jednej sesji. I już będzie musiał “wychodzić”, a to jest zupełnie absurdalne, bo co chwilę wypadałby z gry.

Michał: Za duże ryzyko…

Zbyszek: Tak. Dlatego się dzieli ten portfel na różne klasy aktywów. Natomiast my mamy po 200 złotych co miesiąc i dlatego możemy sobie pozwolić na znacznie większą ekstrawagancję. Możemy tracić po 10%, 20% na początku. Dlatego, że jest to mała kwota i dlatego małe kwoty mają tę przewagę, że bardzo szybko można je odbudować. Natomiast przy dużej kwocie niestety to odbudowanie potrwa znacznie dłużej. A uczący się, no niestety, tak jak narciarz będzie się przewracał wielokrotnie…

Michał: … No właśnie…

Zbyszek: O tutaj mamy takiego snowboardzistę, gdzieś widziałem..

Michał: Cicho! Nie kopiemy leżącego! Tak, kiedyś się połamałem na desce… Powiem Ci, że nawet ja się nie boję straty większości kapitału z 200 złotych, także to jest prawda…

Zbyszek: Tak. Dlatego osoba, która ma w tej chwili 50 000 złotych i chciałaby koniecznie wejść na giełdę, bo słyszała, że może dużo zarobić w krótkim czasie, niech poczeka. Najlepiej ochłonąć i zacząć od zdecydowanie mniejszej kwoty.

Michał: Tak. Albo uwalniać ja stopniowo, np. przez rok…

Zbyszek: Można różne zastosować podejścia, ale jeżeli ktoś sam nie jest przekonany co ma robić, niech najpierw nie czeka na radę od innych. Niech poczeka do momentu kiedy będzie wiedział co ma robić…

Michał: No właśnie. Niech zdobywa wiedzę. Niech ryzykuje stawiając znacznie mniejsze stawki… No dobrze, czyli podstawowe pytania już ci zadałem. Ale nadal nie wiem jak powinienem się przymierzyć do budowania mojego portfela inwestycyjnego.

Chcę zbudować portfel bezpieczny, o tym już wiesz. Ale powiedzmy jeszcze zanim przejdziemy do mojego o takich generalnych zasadach jak takie portfele można budować. Jakie tutaj są strategie?

Zbyszek: Pierwsza, o którym wcześniej już wspominałem wymyślony przez Nassima Taleba. Można 90% aktywów ulokować w bardzo bezpieczne lokaty, obligacje, np. dziesięcioletnie, a 10% bardzo agresywnie. Czyli w zależności od wiedzy mogą to być fundusze akcje, mogą być instrumenty pochodne, czy rynek Forex - obojętnie. Wtedy nasza maksymalna strata wynosi tylko kilka procent rocznie, a zysk zależy od kilku czynników, czyli podejmowanego ryzyka i ostatecznej stopy zwrotu z tej ryzykownej części. Ale nigdy ta strata nie będzie wysoka.

Michał: Podsumuję jak to zrozumiałem. Z tych 10% możemy osiągnąć ponadprzeciętne zyski potencjalnie, a jednocześnie większość kapitału zgromadzonego – 90% ulokowana jest bezpiecznie.

Zbyszek: Tak, ale trzeba pamiętać, że zwykle dla początkujących nie jest to wcale idealny sposób z tego powodu, że z tych 10% nie będą w stanie uzyskać zbyt wielkich zysków. Zwyczajnie albo z braku wiedzy, albo z braku czasu, albo z jednego i drugiego.

Michał: Nie ułatwiasz. Nie ułatwiasz, ale powiedz mi o drugiej strategii.

Zbyszek: Istnieje taka strategia, w której od stu odejmujemy nasz wiek i taki odsetek inwestujemy agresywnie. Czyli jeżeli ktoś ma, np. trzydzieści lat, to od stu odejmujemy trzydzieści i mamy liczbę siedemdziesiąt, którą zamieniamy na procenty. Przeznaczamy 70% na inwestycje agresywne i 30% na bezpieczne. I ten model się zmienia z wiekiem.

Michał: Im jesteśmy starsi tym bezpieczniej inwestujemy.

Zbyszek: Tak, bo to jest tak w domyśle, że te pieniądze wykorzystamy np. jako dodatkową emeryturę, czy kiedy będziemy wspierać dzieci, gdy się wybierają na studia. Z czasem będziemy musieli skorzystać z tych pieniędzy i lepiej będzie jeśli coraz większa ich część będzie inwestowana bezpiecznie.

Michał: I współczynnik, który inwestujemy agresywnie rozumiem, że może się składać z różnych instrumentów.

Zbyszek: Tak. Tradycyjnie uważa się, że w tych agresywnych są akcje, czy fundusze akcji, ale również możemy 10 czy 15% wydać na inwestycje alternatywne.

Michał: Powiem Ci, że mnie ten scenariusz przeraża. Ten pierwszy wariant inwestowania, gdzie większość jest bezpiecznie - tak, jak najbardziej mi się podoba. Chociaż to aktywne inwestowanie 10% mojego kapitału i zarządzanie tymi 10%, to nie jest coś co szczególnie mi się podoba. A z kolei w tym drugim wariancie wydaje mi się, że mimo wszystko agresywne inwestowanie 60% kapitału, to nie jest coś, co docelowo chciałbym robić.

Zbyszek: Tak, bo trzeba jeszcze wspomnieć o jednej rzeczy. Istnieje taki portfel modelowy, który nie zależy od wieku, w którym uważa się, że dla osiągnięcia długoterminowych celów inwestycyjnych dobrze jest 60% ulokować w agresywnych aktywach, a 40% w bezpiecznych.

Są różne badania naukowe dotyczące rynków kapitałowych, które wskazują, że wyniki oscylują wokół tej wartości.

No niestety każdy człowiek jest troszeczkę inny i on nawet kosztem tego potencjalnego zysku będzie chciał zainwestować agresywnie mniej. Ponieważ bardzo nie pasuje mu zmienność stóp zwrotu, więc nawet teoretycznie ekonomicznie nie będzie to racjonalne, ale dla samopoczucia tej osoby może mieć znaczenie. Bardziej wskazane jest, np. odwrócenie tych proporcji, czyli może mieć 60% bezpiecznych aktywów, a 40% agresywnych, mimo że ta osoba wcale nie ma 60 lat.

Michał: Powiem Ci, że do mnie to jednak bardziej pasuje. Ja wolę bezpieczniej lokować te aktywa. A teraz powiedz mi, bo pewnie można jeszcze dodatkowe modele na to nałożyć w zakresie budowania takiego miksu inwestycyjnego. Co byś tutaj sugerował? Załóżmy, że rzeczywiście – 60% kapitału bezpiecznie, a 40% agresywnie. To jak tutaj proporcje ułożyć?

Zbyszek: Na rozwiniętych rynkach kapitałowych niestety w tej chwili panuje taka sytuacja, że stopy procentowe są bardzo niskie. Lokaty w większości tych krajów oferują bardzo niskie oprocentowanie. Natomiast u nas jest nieco inaczej, ponieważ lokaty w dalszym ciągu zwykle nieco wyprzedzają obligacje i można, np. zamiast 60% mieć w obligacjach, to wybierać sobie w tym portfelu jakieś ciekawsze lokaty. Może ktoś tutaj zaprotestować, że przecież lokata jest w banku. A bank nie jest tak bezpieczny jak skarb państwa. Ale możemy tutaj sobie snuć różne czarne scenariusze zarówno dla banku jak i dla skarbu państwa. Natomiast dla kwot, które są objęte Bankowym Funduszem Gwarancyjnym, czyli równowartości 100 000 euro, właściwie aż tak wielkiej różnicy nie ma między lokatami, a obligacjami. Tutaj bym zdecydowanie stawiał na wyższe oprocentowanie.

Michał: Jak to podzielić? Pół na pół w takim bezpiecznym portfelu?

Zbyszek: Myślę, że to zależy od osoby, ale można np. 30% środków mieć w lokatach, 30% w obligacjach. I można różne stosować strategie, żeby obligacje zapadały w różnym czasie na przykład.

Michał: A te pozostałe 40% ma być agresywnie inwestowane?

Zbyszek: Myślę, że osoba, która nie chce bardzo aktywnie spekulować powinna właśnie pozostać przy ETF-ach i ich odpowiednikach. Na przykład może to być 30% tych aktywów, a 10% może przeznaczyć na inwestycje alternatywne, cokolwiek to tutaj znaczy.

Michał: Będziemy to rozwijać w dalszych naszych artykułach. Powiedz mi, w Polsce ta średnia stopa zwrotu z giełdy jest poniżej 10% zwrotu rocznie. Jak to wygląda np. w Stanach?

Zbyszek: Ja może jeszcze tutaj się odniosę dlaczego wybrałem piętnaście lat na WIGu. Miałem pewien problem gdy się przyglądałem naszemu rynkowi. Giełda Papierów Wartościowych w tym naszym wydaniu powojennym działa od 16 kwietnia 1991 r. Wtedy WIG wynosił 1000 punktów. Jeśli teraz spojrzymy to jest 50 000 punktów. Wygląda to fantastycznie - 50 razy więcej. No, naprawdę wynik budzi szacunek. Tylko przypomnijmy sobie, że wtedy notowano na giełdzie raptem pięć spółek, z których do tej pory przetrwała tylko jedna i wcale w nie za dobrej jest kondycji, bo jest to Próchnik. I Próchnik jest w niższej cenie niż emisyjna w 1991 roku.

Michał: Ciekawe, czy ktoś jeszcze trzyma te akcje…

Zbyszek: Jeżeli ktoś długoterminowo inwestuje w te akcje to chyba nie jest zadowolony. Może krótkoterminowo jakieś tam ruchy są w górę. No ale, jak ktoś jest inwestorem długoterminowym to raczej do szczęśliwych nie należy.

Rynek przez pierwsze lata był w bardzo wczesnym stadium rozwoju. A na dodatek Polska zmieniała się i wtedy nas dręczyła bardzo wysoka inflacja. Właściwie ona opadła na przełomie wieków i dlatego właśnie wybrałem okres ostatnich piętnastu lat jako bardziej reprezentatywny. I stąd jest ten wynik nieco ponad 9% średnio rocznie dla indeksu WIG. Wybrałem WIG, nie WIG20, ponieważ z WIGu20 „odcina się” dywidendy. Czyli on fałszuje prawdziwy obraz stóp zwrotu z poszczególnych akcji. Poza tym 20 spółek jest tylko w tym indeksie, teraz on też zresztą zniknie i docelowo zostanie zastąpiony indeksem WIG30. Natomiast WIG pozostanie i on obejmuje 354 spółki, czyli zdecydowanie szersze spektrum.

A wracając do rynku amerykańskiego, tam badania są przeprowadzone w znacznie dłuższym horyzoncie czasu. Ponieważ zwyczajnie te giełdy istnieją od bardzo wielu lat, no i niestety dla nas indeks S&P 500 przynosi średnio rocznie znacznie wyższe stopy zwrotu.

Michał: … 100% ha ha…

Zbyszek. … Nie, niestety nie. Około 12%, ale ta zmienność jest tak duża, że nie można się spodziewać, że to będzie w tym roku 12%, w przyszłym też 12%. Absolutnie nie. Poza tym nie wiemy, czy gdyby Polska nie była w zupełnie innym ustroju we wcześniejszych latach, to szybko by się rozwijała. Ponieważ w Stanach Zjednoczonych była bardzo długa hossa, rozpoczęta w 1982 roku, która dopiero właściwie zakończyła się z pęknięciem bańki internetowej. Trwała więc kilkanaście lat i ona bardzo mocno podbiła te wyceny.

Michał: Wyniosła w górę. Dokładnie. Czyli mówisz, że bardzo duża różnica, a tutaj widzę, że to jest raptem 3%…

Zbyszek: Tak, bo to trzeba by było sobie rozpisać na wiele lat, np. w kalkulatorze finansowym można bardzo szybko takie działanie zrobić: wpisać jakąś kwotę, np. 1000, 10 000, 100 000 złotych. Wpisać wartość 9,4% i wpisać 20 lat na przykład i później zrobić to samo dla indeksu amerykańskiego, czyli wartością około 12%… tam jest minimalnie mniej niż 12%. I wtedy dopiero realnie widać tę różnicę, jak ona jest duża.

Michał: Wiesz co, Zbyszek, ja to policzę. Sprawdziłem w tej chwili w Internecie, że średnia roczna stopa zwrotu z S&P 500 liczona od 1926 roku do końca 2013 wyniosła 12,12% w skali roku.

Zbyszek: Czyli troszeczkę więcej niż ja zakładałem, bo miałem kiedyś szacunki że niecałe 12%. Ale to prawdopodobnie ostatni rok mógł ten wynik zmienić.

Michał: Tak, ciut ponad 12% w każdym razie. Z WIGu mamy 9,4% w ciągu ostatnich piętnastu lat. Teraz wziąłem kalkulator finansowy i policzyłem, że jeżeli byśmy piętnaście lat temu kupili za 10 000 złotych akcje...

Zbyszek: Czyli WIG, bo to nie jest takie proste. Uznaliśmy, że można to zrobić teoretycznie przez kupno jednostek funduszu, który naśladuje prawie dokładnie zachowanie indeksu WIG.

Michał: Tak, tak… I teraz tak, za 10 000 złotych kupujemy piętnaście lat temu. Mamy te 9,4% zwrotu rocznie. To nam daje na koniec piętnastu lat 40 735,15 zł. To jest kapitał, który możemy wyciągnąć z giełdy w Warszawie.

Zbyszek: A jak w Nowym Jorku?

Michał: W Nowym Jorku wygląda to tak, że przy zysku rocznym 12,12% kapitał, który możemy wyciągnąć, wynosi 61 036,10 zł. Czyli tak naprawdę podwoiliśmy zysk w zasadzie…

Zbyszek: Tak, tylko trzeba pamiętać, że ten ostatni okres piętnastu lat będzie miał jeszcze inny wynik, bo powinniśmy teraz sprawdzić jaki był wynik od 1998 do 2013. I zobaczmy, że w wybranym przypadku będzie jeszcze inny wynik.

Michał: A sprawdźmy, poczekaj sekundkę. Wpisałem, ale powiem Ci tak, że jeżeli spojrzymy na to, jak wyglądało S&P 500 od 01 stycznia 1999 r. do końca grudnia 2013 r., to wychodzi nam średnia stopa zwrotu 6,56%, czyli gorzej niż w Warszawie…

Zbyszek: No tak i teraz jest jeszcze inna sprawa. Mieliśmy w międzyczasie dwa istotne tąpnięcia i bardzo możliwe, że w tych dwóch tąpnięciach moglibyśmy zupełnie wypaść z rynku. Znaleźć się na samym dnie i zniechęcić się do inwestowania. Dlatego te wszystkie nasze symulacje są bardzo szacunkowe i wcale to, że w ostatnich piętnastu latach na WIGu można było osiągnąć taką stopę zwrotu nie oznacza, że w kolejnych piętnastu latach będzie identycznie.

Michał: Stuprocentowo się zgadzam.

Zbyszek: Na przykład był jeszcze taki okres w końcówce lat 60 do początku hossy w 1982 r. Był bardzo pechowy, że inflacja była wysoka, a stopy zwrotu z rynku akcji mizerne. I ktoś kto inwestował w tym czasie stagflacji, czyli wysokiej inflacji i stagnacji gospodarczej naprawdę miał czego żałować, bo wtedy do 1980 roku trwała wielka hossa, np. na rynku towarowym. Drożały surowce i oprócz tego złoto, natomiast rynki akcyjne były fatalne. Dlatego nic tu nie mamy zagwarantowanego i między innymi z tego powodu mówimy, żeby bardzo ostrożnie podchodzić do wszelkich obietnic wysokich zysków.

Michał: Ale się nam matematycznie zrobiło. Ciekawe, czy jeszcze nie usnęliście…

Przechodzimy do najciekawszej rzeczy, przynajmniej z mojego punktu widzenia: Zbyszek, to jaką strategie byś dla mnie proponował? Ja podsumuje moje preferencje: jestem osobą, która woli inwestować bezpiecznie, to pierwszy punkt. Drugi punkt - absolutnie nie chce mi się patrzeć w jakiekolwiek wykresy, czyli to co mówiłeś o strategii Warrena Buffetta bardzo mi się podoba. No, a jednocześnie nie mam dużego kapitału, wkładam po 200 złotych miesięcznie do mojego portfela. Co mi zatem proponujesz?

Zbyszek: Mamy do wyboru bardzo dużo funduszy inwestycyjnych.

Michał: Ale tam są opłaty za zarządzanie, prawda?

Zbyszek: No troszeczkę one nam się nie podobają. Co prawda, część funduszy małych, średnich spółek pokazały świetne wyniki za ostatni rok, ale nie wiemy jak to będzie w kolejnym okresie. Natomiast mamy też dostępne na Giełdzie Papierów Wartościowych ETF-y, które możemy kupić, znaczy Ty możesz właściwie teraz kupić, na rachunku db Makler. Ja się jeszcze jego nie doczekałem.

I mamy do wyboru trzy ETF-y. Jeden naśladujący ruchy indeksu WIG20, a właściwie powinniśmy powiedzieć indeksu WIG20 Total Return. To znaczy, że po prostu WIG20 obejmuje tutaj jeszcze dywidendy wypłacane przez spółki. Mamy tez niemiecki DAX i amerykański S&P 5000.

Michał: I je wszystkie można kupić w Polsce?

Zbyszek: Wszystkie możemy kupić na giełdzie. te jednostki są sprzedawane przez firmę Lyxor należąca do Société Générale. Mamy tutaj znowu problem, dlatego że jednostki są w różnych cenach. I te na WIG20 (ETFW20L) kosztują 266 złotych aktualnie. Ta cena pewnie się zmieni do momentu publikacji, no ale będzie to w tych okolicach. DAX (ETFDAX) kosztuje prawie 400 zł, dokładnie 394 zł i amerykański S&P 500 (ETFSP500) - 58 złotych.

Michał: Czyli w zasadzie tylko ten ostatni jest w moim zasięgu w najbliższym miesiącu…

Zbyszek: Tak, jeżeli mamy 200 złotych, to wybór jest prosty, nie musimy się nawet zastanawiać, czy to będzie któryś z tych trzech. Jeżeli chcemy w ogóle zaryzykować, to mamy do wyboru Amerykę, albo żaden ETF przy posiadaniu 200 złotych.

Michał: Ale to zadam ci od razu prowokacyjne pytanie: czy sądzisz, że warto w rynek amerykański w tej chwili inwestować?

Zbyszek: Trzeba pamiętać, że rynek amerykański rośnie od 6 marca 2009 roku od dołka, ten wzrost już wynosi blisko 180% i ten wzrost trwa już pięć lat! Wzrosty mogą się skończyć dzisiaj, mogą się skończyć za miesiąc, mogą się skończyć za rok. Nie wiemy tego. Jest wiele zagrożeń, ale my nie będziemy zgadywać kiedy się ten ruch skończy. Po prostu się podłączamy i od razu sobie ustalamy strategię wyjścia. Tutaj na początku zależy jak sobie Michał postanowisz. Za jaką kwotę wejdziesz, no tutaj dużego wyboru nie mamy. Od jednej do trzech jednostek. Musisz się zdecydować.

Michał: Myślę, że spróbuję wejść obecnie w miarę agresywnie. W takim razie kupię dwie lub trzy jednostki. Ja się nad tym jeszcze zastanowię.

Zbyszek: Tak, musisz jeszcze pomyśleć nad tym.

Michał: Jako że kupuję w tej chwili mało, to ryzyko też mnie nie przytłacza. Na pewno na początku będę trochę agresywniejszy w tej mojej bezpiecznej strategii.

Docelowo raczej będę dążył to tego portfela, w którym mam 90% kwoty w bezpiecznych instrumentach, ale to nie jest perspektywa tego roku na pewno.

Zbyszek: Myślę, że możemy się jeszcze przyjrzeć troszeczkę wykresowi tego indeksu, żeby sprawdzić gdzie są ewentualnie miejsca, które będą świadczyły o tym, że ten trend mocno jest zagrożony już zakończeniem. I wtedy być może warto by było rozważyć wyjście z tej inwestycji.

Michał: To musisz mi w tym pomóc, ja się kompletnie nie czuję na siłach…

Zbyszek: Myślę, że jeszcze nad tym będziemy się zastanawiać, żeby przed otwarciem pozycji mieć plan B, żeby wiedzieć co zrobimy jeżeli zaczną się spadki. Zauważmy, że tak naprawdę, gdybyśmy się słuchali strategii Warrena Buffetta, to właściwie nie musielibyśmy mieć tego planu B, bo planem B jest dokupowanie kolejnych jednostek przez długi okres.

Michał: Tak.

Zbyszek: Ale tu też jest pewne ryzyko, ponieważ ktoś, kto był zmuszony do zamknięcia inwestycji w 2009 roku miał zdecydowanie mniej na koncie niż osoba, która teraz na przykład zamyka pozycję. Ta osoba pierwsza powie, że rynek giełdowy jest do bani i go oszukali, a druga osoba powie, że giełda jest wspaniała. Także są różne czynniki. Może też trochę zależeć od szczęścia niestety.

Michał: Ano właśnie. Nad szczegółową strategią moją będę się jeszcze zastanawiał. Porozmawiamy sobie już poza podcastem. Myślę, że w przyszłym tygodniu opublikuję artykuł, w którym szczegółowo opowiem co mi się podoba, a co mi się nie podoba i na jakie ruchy inwestycyjne się decyduję.

Możesz chwilę powiedzieć troszeczkę o swojej strategii, bo rozmawiamy o mnie, a nie do końca wiem co Ty zamierzasz zrobić.

Zbyszek: Myślę, że na początku nie będę raczej wybierał pojedynczych akcji, tym bardziej, że jeżeli to ma być jakiś tam portfel, no to wybór jednej byłby ryzykownym pomysłem. Szczególnie, że mimo naszych wielu zastrzeżeń wiele osób skopiowałoby nasz ruch. To mi się nie podoba z kilku względów. Dlatego, że po pierwsze - najlepiej jakby każdy wziął odpowiedzialność za siebie sam, że podjął taką decyzję…

Michał: … Musi wziąć każdy odpowiedzialność za siebie!

Zbyszek: … I po drugie myślę, że ponieważ nasza akcja jest taka popularna moglibyśmy niechcący wywindować kurs jakiejś małej spółki…

Michał: Ha ha ha, przeceniasz nas…

Zbyszek: … No a przez to spowodować później potężne straty, gdyby się skończył ten sztuczny popyt…

Michał: Sugerujesz, że Ty byś wyskoczył już z tej spółki, a inni by nie zdążyli?

Zbyszek: No, na przykład. Można by robić jakieś nie fair ruchy. Lepiej, żeby takich posądzeń w ogóle nie było. Myślę, że jeżeli będę wybierał jakieś pojedyncze akcje to ewentualnie jednej z największych spółek.

Michał: Tak, żeby Czytelnicy naszych blogów nie mogli wpłynąć na kurs.

Zbyszek: Tak, żeby Czytelnicy naszych blogów nie mogli ani spowodować gwałtownej hossy, ani bessy na danym walorze. To jest pewne.

Michał: Zbyszek powtórzmy to, błagam Cię: nie jesteśmy doradcami inwestycyjnymi, trochę się śmiejemy tutaj w tej chwili. Ale na poważnie - zero kopiowania naszych ruchów! Myślcie sami. Jeżeli ja sobie wybiorę strategię bezpieczną, która może się wcale nie okazać bezpieczną, a Zbyszek agresywną, która też się może okazać nie agresywną, to nawet jeżeli obydwaj “wtopimy”, to będą to nasze decyzje. Wy podejmujcie własne.

Zbyszek: Ja już tu wspominałem wcześniej, że z tego powodu, że nie mam tego rachunku, a mam te 200 złotych teraz, no to w pierwszym miesiącu tak czy siak będę musiał wybrać jakiś fundusz.

Michał: Czekaj, jeżeli grasz agresywnie, to może byś pożyczył komuś te pieniądze?

Zbyszek: No, jest to jakaś myśl, żeby wejść w pożyczki, tak. Ale skupiamy się na razie na rynku kapitałowym jako takim.

Michał: Przy większych kwotach będziemy próbowali dywersyfikować..

Zbyszek: Tak, może założymy firmę pożyczkową. To będzie wyższa stopa zwrotu.

Michał: Nie możemy założyć takiej firmy.

Zbyszek: No niestety, za mały kapitał.

Michał: Jak to mówią moi znajomi: “Znajdź dobrą inwestycję, a znajdą się pieniądze”.

Zbyszek: Nie, myślę, że to jest bardziej taka działalność lichwiarska…

Michał: Nie pasuje nam to!

Zbyszek: Nie pasuje nam to do naszego podejścia do inwestowania…

Michał: … I do życia również…

Zbyszek: Tak, to raczej był taki żart.

Natomiast mogę powiedzieć, że zdecyduję się na jednostki jakiegoś funduszu. Będę się jeszcze zastanawiał nad moją strategią ponieważ będę wybierał różne instrumenty. Najlepiej byłoby tę pozycję zbudować nieco większą niż za 200 złotych, na pewno. Jeszcze będę myślał, czy będę tę pozycję powiększał, prawdopodobnie chętnie bym to zrobił, ale jeżeli ona by była powoli rosnąca (gdyby mi przynosiła zyski i rokowała, że dalej będzie przynosić zyski). Natomiast nie ma tak, że ceny rosną w nieskończoność. A my jesteśmy w takiej trudnej sytuacji, że w tej chwili WIG przekroczył 50 000 punktów - dość znacznie. A przecież jeszcze pięć lat temu było to nieco ponad 20 000 punktów. Istnieje więc spore ryzyko, że czy teraz, czy w którymś momencie nastąpi gwałtowny spadek.

Wtedy będziemy musieli stosować nieco inne sposoby niż takie typowe uśrednianie. Tylko dlatego, że w ciągu roku nie będziemy w stanie zastosować tej strategii proponowanej przez Buffetta. Można by teoretycznie było próbować wytrzymać ten spadek, zwłaszcza przy takiej małej kwocie, ale ja osobiście, nie wiem jak Michał, będę to robił raczej aktywnie. Nie będę chciał dopuścić, że stracę 40% i będę dalej patrzył jak te spadki się pogłębiają. Wątpię - raczej nie.

Michał: Wtedy nie wyszedłbyś z twarzą z tej akcji…

Zbyszek: … No tak, można tak powiedzieć.

Michał: A chcemy, żebyś wyszedł z twarzą…

Zbyszek: … Lepiej mieć twarz niż nie mieć.

Michał: Tak, zdecydowanie. Znowu mówię „zdecydowanie”!

Zbyszek: Trzeba będzie powycinać „po prostu” i „zdecydowanie”

Michał: Eee tam, jedziemy z koksem… Słuchaj Zbyszku, krótko mówiąc: Ty też napiszesz artykuł dotyczący twojej strategii inwestowania.

Zbyszek: Tak, jeszcze się nad nią zastanawiam, ponieważ myślę, że część inwestycji być może nigdy by się nie pojawiło. Ale nawet ze względów edukacyjnych, w celu przedstawienia wad i zalet danego rynku nie wykluczam, że się pojawią. Ale to nie jest tak, że one muszą się pojawić, być może się pojawią…

Michał: A jeszcze jedno techniczne pytanie – ETF-y kupuję tak samo jak akcje, prawda? Jeżeli chodzi o prowizję, to powinienem zapłacić tę symboliczną w db Maklerze?

Zbyszek: Mam nadzieję, że tak i że nie będzie żadnych przygód. Jeszcze to się okaże “w praniu”, no ale większość biur maklerskich stosuje taką jak do akcji. Myślę, że tutaj nie ma wyjątku. Natomiast trzeba będzie jeszcze pomyśleć, jak dobrze złożyć zlecenie, żeby za drogo nie kupić…

Michał: O czym myślisz?

Zbyszek: Na bieżąco są wystawiane oferty kupna i sprzedaży, zarówno przez ten fundusz Lyxor, jak też pojedynczych inwestorów. I jeżeli ktoś trafi na moment, że np. Lyxor nie wystawia ofert a on nie patrzy do arkuszu z notowaniami, to może kupić lub sprzedać po cenie znacznie odbiegającej od aktualnej wartości. Warto się jednak chwilę przy składaniu zlecenia przyjrzeć. W tym momencie przynajmniej.

Michał: … Spojrzeć co się na rynku dzieje, czy ten obrót jest, tak?

Zbyszek: Tak, bo np. damy zlecenie „Po Każdej Cenie” i jest luka, nie ma tego funduszu, bo czasami to automaty działają, komputery. On czasami na przykład nie wystawi ofert w danym momencie, bo przykładowo pojawiły się ważne dane, a oni uznali że nie chcą w tym momencie wystawiać zleceń. Czasami są w trakcie sesji takie krótkie chwile, kiedy może tych ofert nie być, albo oferta może być odbiegająca znacznie od rynkowej. Także trzeba się zawsze przyjrzeć po ile kupujemy, a po ile sprzedajemy.

Michał: Powiem Ci, że nawet przy tym pasywnym teoretycznie podejściu jest dużo niuansów…

Zbyszek: Wszystko wymaga dużej kontroli. Widziałem, że czasami dochodzi do bardzo dziwnych transakcji na różnych instrumentach, w tych szczególnie na tych mniej płynnych. Prawdopodobnie nowicjusze kupują po każdej cenie lub ktoś złożył zlecenie poprzedniego dnia i na otwarciu nie było chętnych do kupna, czy sprzedaży. Dlatego ja bym sugerował, żeby jednak na tych mniej popularnych instrumentach dokładnie obejrzeć arkusz zleceń i dopiero złożyć zlecenie.

Michał: Jejku, jejku. Strasznie to się komplikuje. A miało być tak pięknie…

Zbyszek: Zauważ, że złożysz to zlecenie raz i już na miesiąc masz spokój. Można się zastanawiać jaki będzie próg wyjścia, ale ten próg od razu nie zostanie zaatakowany, że tak powiem, przez spadki, bo mamy duży bufor. To jest zdywersyfikowany portfel od razu, z automatu. Nie musimy kupować na początek akcji pięciuset amerykańskich spółek, tylko mamy je od razu w jednym instrumencie.

Michał: Tak - takim instrumencie, który kosztuje aktualnie około 58 złotych.

Zbyszek: To jest jedna setna indeksu, która się liczy w ten sposób: kurs indeksu przez kurs dolara do złotego. Wobec tego mamy tu pewne ryzyko walutowe jeszcze na dodatek.

Michał: Masz tu jakieś wskazówki?

Zbyszek: No, tutaj trzeba by się przyjrzeć jak przez lata zachowywał się dolar do złotego. A zachowywał się bardzo różnie. Natomiast obecnie wydaje się, że kurs jest na poziomie umiarkowanym. Nie jest zbyt wysoki - nieco ponad 3 złote. Może też być taka dziwna sytuacja, że w przypadku spadków na giełdach, złoty się może osłabiać i nam ten dolar drożejący może nieco podnosić po cichu… ale może to działać też w drugą stronę, że złoty się umacnia, a nasz indeks trochę rośnie, ale mniej niż umocnienie złotego. Czasami to ryzyko walutowe nam przeszkadza, a czasami pomaga. Ono jest na tyle tutaj nieduże, że nie musimy się nim w tej chwili właściwie przejmować.

Michał: I na szczęście te kwoty nie są jeszcze takie duże, żebym jakąś szczególną wagę do tego przykładał. Ale nie jest to wszystko takie proste, fajne, przyjemne i łatwe. Wiele niuansów trzeba wziąć pod uwagę i to jest też to, co mówiłeś, że tą wiedzę w zakresie inwestowania trzeba zdobywać. Chyba że chcemy nasze pieniądze wystawić na loterię. W zasadzie możemy wziąć udział w loterii…

Zbyszek: Tak i ta loteria jest właśnie rozkręcona najbardziej wtedy, kiedy oczekujemy szybkiego zysku w krótkim czasie. Raz się uda, raz nie. To jest zupełna loteria.

Michał: Strasznie się rozgadaliśmy. Bardzo było matematycznie. Ale podcast jest w sekcji Inwestowanie w iTunesach… Generalnie pierwszy raz na temat poważnie rozmawiamy. Mam nadzieję, że jeszcze nie śpicie tam po drugiej stronie słuchawek. Na szczęście dostaliśmy kilka rozbudzających pytań od Czytelników, którzy na Facebooku nam je zadali. Ogłosiłem, że nagrywamy kolejny odcinek podcastu. Ogłosiłem, że będzie u mnie Zbyszek i kilka pytań się pojawiło…

Paweł zapytał: “Jakich narzędzi używać do monitorowania stanu portfela i określania aktualnego zysku lub straty?”

Zbyszek: Taki najbardziej podstawowy portfel widzimy już u maklera, bo mamy wtedy aktualną wartość poszczególnych walorów. Czasami pokazuje nam też gdzieś w szczegółowych danych, jaki jest zysk i jaka jest strata z aktualnie posiadanych pozycji. Natomiast warto też samodzielnie prowadzić sobie, np. arkusz w Excelu. Jak ktoś ma znajomość arkusza kalkulacyjnego, to może w ten sposób, ale można wręcz robić zapiski na kartce w zeszycie - obojętnie. Istnieją też internetowe narzędzia do tego jak, np. Bankier.pl, Money.pl. Te popularne portale finansowe prowadzą portfele. Znamy też narzędzie Inwestomierz.pl, ale tylko z nazwy - nie korzystaliśmy z niego. Ono jest promowane przez Stowarzyszenie Inwestorów Indywidualnych. Natomiast ja z niego nie korzystałem, więc trudno mi jest się do niego jakoś odnieść.

Michał: Czyli możemy używać Excela plus tego, co jest np. w koncie maklerskim…

Zbyszek: Tak i można jeszcze wykorzystać te darmowe narzędzia z portali ewentualnie.

Michał: Drugie pytanie zadał Piotr. Pyta: „Czy budowanie portfela wiąże się z dywersyfikacją miejsca ulokowania swoich oszczędności lub inwestycji? Martwię się bowiem, że trzymanie wszystkich środków w jednym miejscu zwiększa ryzyko ich utraty. Niby mamy Fundusz Gwarancji Bankowych, ale wołałbym nie sprawdzać na własnej skórze jak on funkcjonuje. A jeśli już, to lepiej byłoby w tym czasie mieć rezerwę w innym miejscu”. Co o tym myślisz?

Zbyszek: Odwołajmy się do danych historycznych. W Trzeciej Rzeczypospolitej do tej pory zbankrutował tylko jeden bank. Był to Bank Staropolski. Było to już kilkanaście lat temu i naprawdę prawdopodobieństwo bankructwa banku jest bardzo niskie. Poza tym istnieje Bankowy Fundusz Gwarancyjny. Dlatego ja nie jestem pewien czy rozrzucenie tych pieniędzy, które są w kwocie niższej niż równowartość 100 000 euro po kilku bankach zupełnie nam zmienia ryzyko. To jest ryzyko systemowe, czyli jeżeli cały system by się zawalił, to wtedy żaden bank by nam nie zagwarantował bezpieczeństwa środków. Natomiast jeżeli mamy te pieniądze w kwocie jakiejś tam niewielkiej, czy nie dużej, to nie widzę większego sensu, żeby się bawić w dzielenie na wiele banków tylko z powodu bezpieczeństwa.

Michał: Zgadzam się, całkowicie się zgadzam. Dawid pyta: „Pytanie jak wg Zbyszka zachowa się giełda w 2014 roku?”. Wyciągamy szklaną kulę, Zbyszek. Wyciągnij ją…

Zbyszek: … Już szykuję…

Michał: … „Przewidujesz korektę, bo są ku temu przesłanki, czy nie?”

Zbyszek: Ja mam z sobą taki problem, że w ogóle się nie przywiązuję do swoich prognoz. I na przykład dzisiaj mogę mieć prognozę, że od lutego zaczną się wzrosty na Giełdzie Papierów Wartościowych, ponieważ fundusze emerytalne będą chciały pokazać, że warto inwestować właśnie przez nie. One pokażą wysokie stopy zwrotu, które uzasadnią ich dalsze istnienie i tak będą chciały przekonać do siebie Polaków. Natomiast to nie przeszkadza mi żebym miał zupełnie inne zdanie, np. w poniedziałek, kiedy mogę stwierdzić, że spodziewam się wielkiego krachu. I dlatego pytanie się mnie o zdanie wydaje mi się... nie jestem ekspertem od tego.

Naprawdę moje zdanie zależy od tego jak się zachowuje giełda w ostatnim okresie i ono się wielokrotnie zmienia. Dlatego ja się nie przywiązuję ani do czyichś ani do swoich prognoz. Nie ma co się tym zajmować. Lepiej reagować na to, co się dzieje, niż prognozować.

Michał: Czyli po prostu realizujesz jakąś swoja strategię, tak jak powiedziałeś. Kupujesz za konkretną kwotę, ustawiasz stop-loss albo nie ustawiasz. Sprzedajesz przy osiągnięciu zamierzonego zwrotu zysku.

Zbyszek: Jeżeli tak zakłada strategia. Nie muszę tego oczywiście robić.

Michał: Ja w dużym uproszczeniu powiedziałem oczywiście… No dobra, Dawid, także niestety nie usłyszysz od nas odpowiedzi, bo my wróżkami nie jesteśmy. Na pewno nikt Ci nie da takiej wiążącej odpowiedzi. A słuchanie osób, które różne rzeczy mówią też wymaga głębokiego filtrowania. Oczywiście należy słuchać różnych opinii, ale niekoniecznie należy na nich budować swoją własną strategię…

Zbyszek: Ja myślę, że warto budować sobie różne scenariusze, oczywiście, że tak, ale bardzo się do nich przywiązywać nie ma sensu. Lepiej patrzeć co robi rynek, on jest tutaj głównym arbitrem.

Michał: Właśnie! Radek pyta: „Chciałbym się dowiedzieć jak zacząć inwestować i czy giełda to dobry pomysł. Co wybierać na początek? W jaki sposób rozpocząć budowę portfela? Taki mini poradnik jak się do tego zabrać od zera”.

Zbyszek: Wydaje mi się, że dzisiaj zaczęliśmy budować taki mini-portfel Michałowi, więc jest to w pewnym sensie, mam nadzieję, odpowiedź na Twoje pytanie.

Michał: A ja dodam, że po adresem http://jakoszczedzacpieniadze.pl/elementarz-inwestora znajdziesz linki do wszystkich artykułów, które dotychczas opublikowaliśmy. Albo tę wiedzę będziecie sobie chcieli wszyscy przyswoić, albo niestety alternatywnego rozwiązania dla Was nie mamy, mówiąc zupełnie uczciwie.

Michał pyta: „W co i jak inwestować w momencie załamania gospodarczego?”

Zbyszek: Myślę, że w momencie załamania gospodarczego, to już jest trochę za późno, bo wtedy wszystko spadło bardzo nisko. To jest pytanie chyba o strategię długoterminową. To jest pytanie takie samo jak “w co w ogóle inwestować?”. Teoretycznie uważało się, że np. w momencie strachu ludzie uciekają do bezpiecznych aktywów, takich jak np. złoto. Tymczasem ostatnio złoto tak potaniało, że naprawdę było to bolesne.

Michał: Niekoniecznie jest takie bezpieczne…

Zbyszek: Było to bolesne dla tych, którzy kupowali kiedy uncja kosztowała 1900 dolarów, a teraz kosztuje nieco ponad 1200 dolarów. Oczywiście możemy powiedzieć, że teraz nie ma kryzysu, że on gdzieś tam odszedł. Ale chciałem powiedzieć, że takie uniwersalne recepty niestety nie istnieją.

Teoretycznie w niebezpiecznych czasach wszyscy się zwracają do najbardziej płynnych aktywów, takich jak zwyczajna gotówka, obligacje i tego typu instrumenty. One nam pozwalają kupować tanio przeceniane aktywa.

Michał: Ja dodam od siebie, że o tym też pisaliśmy w pierwszych artykułach. Warto inwestować w to na czym się znamy, czyli to też tak jest, że pomimo, że gdzieś tam można osiągnąć ponadprzeciętne stopy zwrotu, np. na Bitcoinie, o którym wspominaliśmy, to też to, czy w niego wejść czy nie, powinno wynikać z naszej wiedzy na temat tego instrumentu…

Zbyszek: No właśnie, jeżeli chodzi o Bitcoina ja uznałem, że moja wiedza jest niewystarczająca. Poprosiłem o publikacje artykułu osoby z zewnątrz. Bardzo rzadko się u mnie pojawiają wpisy gościnne, ale skoro temat był u mnie chętnie poruszany, to zgodziłem się w drodze wyjątku na taki wpis i do niego mogę odesłać kogoś, kto się interesuje tematyką Bitcoina. Nie jako inwestycja, tylko czy to jest przyszłość Internetu, czy nie. Natomiast sam niestety nie mam zdania, bo nie siedzę w tej tematyce i dlatego ją omijam.

Michał: Właśnie… Marcin pyta: „Z jaka częstotliwością rozsądnie byłoby aktualizować swój portfel. Powiedzmy, że chodzi mi o inwestycje bezpieczne w stylu IKE. Oglądam filmy Humanisty na Giełdzie, podsumowania są raz w miesiącu. Czy lepiej reagować na bieżąco, czy w perspektywie IKE dokonywać zmian w portfelu co jakiś okres, np. miesiąc?”

Zbyszek: Jeżeli chodzi o same zmiany w portfelu to byłbym dość ostrożny, żeby się nie poddać nastrojowi chwili. To, o czym tu parę razy już dzisiaj mówiliśmy, czyli nie kupować, kiedy wszyscy w euforii chętnie biorą się za inwestowanie w akcje i nie sprzedawać w dołku, kiedy wszyscy mówią o zbliżającym się końcu świata. To nie jest chyba dobry pomysł, żeby co chwila zmieniać swoja strategię, swój pomysł na inwestowanie. Natomiast samo monitorowanie - na pewno przynajmniej raz na tydzień warto byłoby zajrzeć. Nie mówię, żeby siedzieć nad wykresami i analizować - tylko chociaż sprawdzić, jaki jest stan tego portfela. To zajmie nam dosłownie chwilę. A jeżeli coś się dzieje negatywnego, to wtedy trzeba dłuższą chwilę poświęcić żeby sprawdzić co się dokładnie wydarzyło. Może trzeba jakoś konkretnie zareagować.

Michał: I ostatnie pytanie zadał nam Krzysztof, jest ono zbliżone do pierwszego pytania Pawła: „Gdzie szukać najlepszych wykresów do analizy technicznej?”

Zbyszek: Istnieją darmowe programy w Internecie. Myślę, że spróbujemy umieścić do nich linki. Można z nich korzystać. Poza tym moim zdaniem najlepiej takie wykresy rysować samodzielnie, bo wtedy wiemy co się na nich znajduje. Z tego powodu proponuje też przejść jakiś kurs analizy technicznej w formie książki.

Będę próbował też w lutym przedstawić jakieś podstawy analizy technicznej, ale to nie będzie żadne wielkie kompendium, tylko w bardzo uproszczony sposób przedstawienia tematu wraz z odniesieniami. Najpopularniejszymi programami komercyjnymi są MetaStock i AmiBroker. Proszę sobie znaleźć AmiBroker i przetestować.

Michał: Umieszczę, myślę, linki w notatkach do tego odcinka podcastu, więc będziecie mieli to na wyciągnięcie ręki. Ja wiem jedno, chcę być jak najdalej od analizy technicznej… Zbyszku, kończymy chyba na dzisiaj, co?

Zbyszek: Myślę, że jest to i tak bardzo dużo materiału, jak na jeden raz. Będziemy musieli pewnie odpowiedzieć na jakieś wątpliwości. I będziemy dalej drążyć temat przy naszych konkretnych transakcjach.

Michał: Tak, te pierwsze transakcje powinny się pojawić lada chwila. I tak jak powiedziałem w kolejnym tygodniu każdy z nas opublikuje na swoim blogu swoją własną strategię inwestycyjną. Też oddzielnie skupimy się na tym, dlaczego idziemy tą, a nie inną drogą. Ja oczywiście tak jak mówiłem, muszę się skonsultować również z Żoną w tym zakresie.

Zbyszek: Tak, tutaj Michał ma jeszcze jakieś inne pomysły, ale to On sam może powie więcej następnym razem…

Michał: … Dokładnie, nie w tej chwili…

Michał: Dzięki Zbyszku.

Zbyszek: Dziękuję Michał i wszystkim, którzy cierpliwie wytrzymali do końca…

Michał: … Chyba jakieś nagrody powinniśmy ufundować…

Zbyszek: … Chyba tak. Ale pamiętajcie, dobry inwestor jest cierpliwy.

Michał: Oj tak. Dobry inwestor jest cierpliwy, a jeżeli udało nam się Was zniechęcić również do inwestowania na giełdzie dlatego, że tak przynudzaliśmy przez cały odcinek tego podcastu, to też nie będzie źle, powiem szczerze.

Zbyszek: Tak, myślę, że najgorsze co może kogoś spotkać to bardzo wysoki zysk w pierwszej transakcji…

Michał: … To się nazywa “beginner’s luck” – szczęście początkującego.

Zbyszek: Tak, skutki tego mogą być później opłakane. Zwykle puszczają wszelkie hamulce i wchodzi się ze wszystkim w jedną transakcję…

Michał: … All in! All in! Zgadza się?

Zbyszek: Tak.

Michał: Wiesz co, rozluźniłem się. My jesteśmy zwolennikami dywersyfikowania zdecydowanie, czyli nie wkładania wszystkich jajek do jednego koszyka, jak to się ładnie mówi…

Zbyszek: … Ja powiem tak, ja nie jestem specjalnie zwolennikiem dywersyfikowania, jeśli chodzi o moje prywatne pieniądze, ponieważ jeżeli wiem, w co inwestuję, to w to inwestuję. Ale jeżeli miałbym to robić w sposób pasywny to jestem absolutnie fanem dywersyfikacji.

Michał: Popatrz! Pierwszy punkt, w którym się poważnie nie zgadzamy! Ciekawe w sumie, nie?

Zbyszek: … Dlaczego tak robię? Ponieważ jeżeli kontroluję coś i mogę osiągnąć z tego więcej niż z indeksu, to wolę wybrać ten instrument samodzielnie niż inwestować w indeks…

Michał: … Ale to trochę inaczej rozumiemy dywersyfikację. Ty po prostu jesteś już na tyle doświadczonym inwestorem, że wiesz, że nie ładujesz się za wszystko w jeden walor. Czyli w tym sensie naturalnie dywersyfikujesz…

Zbyszek: … Tak, bo ja już na przykład to ograniczam przez wielkość pozycji, czy przez ryzyko w jednej transakcji…

Michał: … Czyli jednak się zgadzamy co do dywersyfikacji…

Zbyszek: Tak, dywersyfikacja w sensie, że nie wszystko w jednej pozycji, nie wszystko w jednej transakcji - tak. Natomiast jeśli chodzi o wybór instrumentów, niekoniecznie muszę się zdecydować na różne instrumenty.

Michał: Tu też się zgodzę. Ja np. dobrze się czuję w nieruchomościach i uważam, że tam największe stopy zwrotu osiągam i mogę osiągać. No i tak naprawdę niekoniecznie chcę wychodzić poza ten obszar, ponieważ w nim czuję się w miarę komfortowo. A z drugiej strony osiągam takie stopy zwrotu, które są satysfakcjonujące.

Zbyszek: No właśnie, jeżeli ten rynek daje Ci dobre zyski, nie ma sensu eksperymentować za zbyt duże pieniądze. Natomiast warto dać sobie szansę jeszcze raz, żeby zobaczyć za przynajmniej niewielkie kwoty co z tego wyjdzie. Czyli być może sobie budujesz drugi scenariusz źródła dochodów, który w tej chwili wydaje Ci się mało atrakcyjny.

Michał: Tak, ale w miarę zdobywania wiedzy i doświadczenia być może okaże się, że to jest kolejna noga, na której mogę stanąć.

Zbyszek: Tak, tak można powiedzieć. Zamiast samych lokat i obligacji być może przekonasz się też do bardziej agresywnego pomnażania.

Michał: Super, Zbyszek dzięki wielkie jeszcze raz.

Zbyszek: Dziękuje bardzo za cierpliwość. Ta cierpliwość jest wiesz dla nas dwóch i dla wszystkich, nie? Trzeba będzie z tego strasznie pociąć, żeby to wyszło nie takie długie…

Michał: No i to już koniec. Ostatecznie nie zdecydowałem się pociąć tego odcinka na kawałki. Mam nadzieje, że podobał Wam się, mimo swojej długości.

Jeżeli masz jakieś pomysły, uwagi, wątpliwości, sugestie, pytania, to bardzo gorąco zachęcam do zamieszczania komentarzy pod tym odcinkiem podcastu. Możesz to uczynić pod adresem http://jakoszczedzacpieniadze.pl/019. Tam również znajdziesz – w notatkach dotyczących tego odcinka– listę wszystkich linków do zasobów, które wymienialiśmy wspólnie ze Zbyszkiem.

Kolejny odcinek podcastu opublikuję już za dwa tygodnie. Szykuję naprawdę super fajną niespodziankę, ale to jest niespodzianka, więc… nie mogę powiedzieć co to będzie!

A jeśli spodobało Ci się to, co robimy w ramach akcji Elementarz Inwestora i lubisz ten podcast, to proszę daj temu wyraz poprzez jego ocenę w serwisie iTunes. Wasze oceny bardzo pomagają mi w utrzymaniu widoczności tego podcastu w rankingach. Dzięki temu nowe osoby, które go jeszcze nie słyszały, mogą do niego łatwiej dotrzeć.

A tymczasem już dziękuję Ci za wspólnie spędzony czas i zapraszam do wysłuchania kolejnego odcinka.

Życzę Ci bombowego tego co robisz, bez względu na to co robisz w tej chwili: biegasz, ćwiczysz, jedziesz samochodem, zmywasz naczynia, cokolwiek… Życzę Ci świetnego tygodnia i skutecznego przenoszenia Twoich celów finansowych na wyższy poziom. Do usłyszenia!

WNOP 020: Inwestowanie we własną firmę - rozmowa z Michałem Śliwińskim z Nozbe

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/020

3..2..1… To jest podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy” - odcinek dwudziesty.

Cześć, dzień dobry, witam Cię w dwudziestym odcinku podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne i sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności. Opowiadam jak rozsądnie wydawać pieniądze i jak odważnie realizować swoje pasje i marzenia. Jeśli tylko szukasz odrobiny stabilizacji finansowej i emocjonalnej w swoim życiu, to ten podcast jest dla Ciebie!

Super, super, jest absolutnie super – to jest już dwudziesty odcinek podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”! Kolejna rocznica.

Zapowiadałem ostatnio niespodziankę i będzie nią moja rozmowa z Michałem Śliwińskim - założycielem firmy Nozbe, która jest świetnym przykładem tego, że inwestycja we własną firmę może być jednym z najlepszych sposobów inwestowania. Nozbe jest bardziej znana na świecie niż w Polsce i to, co dzisiaj mówi Michał Śliwiński, doskonale wkomponowuje się w nasz cykl artykułów “Elementarz Inwestora”. To właśnie tam, razem ze Zbyszkiem z bloga APP Funds, próbujemy pokazać Wam różne sposoby inwestowania, nie tylko te związane z rynkami kapitałowymi. Opowiem Wam także w skrócie o kilku fajnych wydarzeniach ostatnich tygodni, między innymi pierwszym oficjalnym spotkaniu z Czytelnikami.

Ale zanim to nastąpi, chcę Wam przedstawić sponsora tego odcinka podcastu. Jest nim Mennica Wrocławska, która - podobnie jak ja - przekonuje, że warto mieć ambitne plany i marzenia. Ale zwraca też uwagę, że łatwiej jest sięgać wyżej, gdy stoimy na stabilnej podstawie, która stanowi elementarne zabezpieczenie dla naszych bliskich. Przekonuje, że w dobie nisko oprocentowanych lokat ciekawą alternatywą mogą być metale szlachetne, które od starożytności wykorzystywane były w celu magazynowania wartości . W sklepie internetowym pod adresem http://mennicawroclawska.pl możecie kupić złote sztabki już od 1 grama oraz najpopularniejsze monety bulionowe, które równie łatwo spieniężyć, czy to w Warszawie, czy w Nowym Jorku, czy w Timbuktu. A Mennica Wrocławska życzy Słuchaczom mojego podcastu spełnienia wszystkich ambitnych planów i marzeń!

No, to jeszcze kilka słów o ostatnich wydarzeniach, a są one dla mnie niesamowicie korzystne. I w bardzo fajny sposób pokazują mi, że to co robię jest doceniane.

Po pierwsze, bardzo serdecznie dziękuję Wam za wszystkie głosy, które oddaliście na mój blog w konkursie Blog Roku 2013. To jest konkurs organizowany przez Onet. Ten konkurs nadal trwa. Jeszcze nie jest rozstrzygnięty, ale już wiem, że jestem wśród dziesięciu najlepszych blogów w kategorii “Profesjonalne i firmowe” - tej, w której startowałem. Cieszy mnie to tym bardziej, że głosowanie wymagało od Was wyciągnięcia portfela i wysłania Premium SMSa za 1,23 zł. I to nie ta kwota jest tu szczególnie istotna, ale sam fakt, że uznaliście, że warto mi dać szansę w tym konkursie. Bardzo serdecznie Wam dziękuję! Bez względu na to, jak to się dalej potoczy…

Ja już w tym roku naprawdę dużo wygrałem i czuję się zauważony i doceniony. W styczniu znalazłem się, m.in. na liście trzydziestu najbardziej wpływowych blogerów 2013 roku. To jest taki ranking przygotowywany co rok przez Tomka Tomczyka, znanego jako Kominek. Jestem w trzydziestce, także po prostu szok! I powiem Wam, że efekty tego już zaczyna być widać - coraz więcej propozycji współpracy z bardzo różnych stron. Niesamowicie mnie to cieszy! Nawet jeżeli spojrzymy na statystyki, to też te ostatnie dni były absolutnie magiczne. W styczniu padł kolejny rekord, mój blog odwiedziło 100 000 osób! Na Facebook’u, w tej chwili gdy to nagrywam, brakuje raptem jedenastu osób do przekroczenia magicznej bariery 10 000 fanów. Ten odcinek jest dwudziestym odcinkiem podcastu.

Ja ze swojej strony też staram się robić dla Was coraz więcej. Wiem, że niewiele jeszcze być może widać, ale np. 1 lutego zorganizowaliśmy razem ze Zbyszkiem z bloga APP Funds spotkanie dla Czytelników blogów. Z tymi osobami, które zgłosiły najlepsze propozycje w konkursie na nazwę akcji “Elementarz Inwestora”. I udało nam się wyśmienicie. Absolutnie wyśmienicie! Zresztą posłuchajcie opinii Mateusza…

„Słuchajcie, to, co się tutaj dzisiaj wydarzyło przejdzie do historii. Najlepsze spotkanie tego roku i każdego następnego, myślę! Polecam zdecydowanie każdemu, to są naprawdę ludzie - oni nie są robotami, którzy piszą. Są naprawdę nieźli, polecam spotkać się, zwłaszcza, że są planowane kolejne spotkania. Zbyszek wygląda tak jak na zdjęciu, wygooglujcie sobie, chociaż nie jest to łatwe… Nie no, naprawdę, było zajebiście, polecam każdemu, zdecydowanie!”

No i jak tu nie kochać Mateusza? Nam też się bardzo podobało, już wiem, że będę chciał organizować więcej takich spotkań. Jeszcze nie wiem kiedy, nie wiem jak. Marzy mi się tournee po całej Polsce. Szczegóły będę podawał za jakiś czas pewnie na blogu.

A tak przy okazji, jeżeli słuchacie tego podcastu w dniu jego premiery, czyli 10 lutego 2014 r., to informuję, że jutro w Gazecie Wyborczej będziecie mogli przeczytać wywiad ze mną. Oczywiście, o ile nie wydarzy się nic nieoczekiwanego. Dzisiaj miałem sesję fotograficzną, ha!

No dobra, wystarczy tych ogłoszeń. Zapraszam Was serdecznie do wysłuchania rozmowy z Michałem Śliwińskim z Nozbe. Michał spróbuje Was przekonać, że własna firma może być bardzo dobrym sposobem inwestowania. Zapraszam!

Michał Szafrański: Cześć Michale!

Michał Śliwiński: No hej, witaj.

Michał Szafrański: Powiedz Michale kim jesteś i co robisz.

Michał Śliwiński: Nazywam się Michał Śliwiński. I prowadzę taką fajną aplikację, która się nazywa Nozbe. Służy do zarządzania czasem i projektami. Prowadzę ją już od siedmiu lat i lubię to co robię.

Michał Szafrański: O Nozbe moi Słuchacze już troszeczkę słyszeli. Wiedzą, że to jest takie narzędzie, które ja również wykorzystuję do tego, żeby być lepiej zorganizowanym. Ale myślę, że lepiej będzie jak Ty nam opowiesz o Nozbe. Co to jest Nozbe i skąd się wziął pomysł na takie rozwiązanie?

Michał Śliwiński: To było tak, że prowadziłem jednoosobową firmę konsultingową, tzn. pomagałem innym firmom zarabiać i sprzedawać przez Internet. Tworzyłem ich strony internetowe, sklepy internetowe, takie rzeczy. Nieźle mi to nawet szło i to powodowało, że zacząłem zawalać terminy, co nie jest dobre. Stwierdziłem, że muszę się zorganizować i przeczytałem książkę „Getting Things Done” Davida Allena, właśnie o zarządzaniu czasem. Książka strasznie mi się spodobała, bardzo do mnie przemówiła. Zacząłem szukać narzędzia, żeby sobie jakoś poradzić i zorganizować czas, żeby stworzyć projekty itd. Niestety Microsoft Outlook mi się do tego w ogóle nie sprawdził - za dużo przeklinałem pracując z Microsoft Outlookiem - więc stwierdziłem, że to niezdrowe.

Zacząłem szukać narzędzia innego, ale to był 2005 rok, więc wtedy jeszcze Web 2.0 nie było słynne. Wszystko było w powijakach. Nie mogłem nic znaleźć, co by mi pasowało więc stwierdziłem: OK, najważniejsze koncepty z „Getting Things Done” to jest next actions, czyli najbliższe zadania i dodawanie projektów. Więc pomyślałem sobie: kurczę, jak to mówi Jeremy Clarkson w „Top Gearze”, “how hard can it be?”, czyli jak trudne to może być, żeby to zrobić?

Napisałem sobie takie własne narzędzie i to w weekend. Było bardzo proste, bardzo brzydkie, ale spełniało moje wstępne oczekiwania. No i zacząłem z tego korzystać, a po prostu z czasem stwierdziłem, że to narzędzie mi się sprawdza i że może trochę je rozwinę. Pokazałem innym ludziom, niektórzy zobaczyli, że jest fajne. No i tak sobie je spokojnie rozwijałem dalej pracując z moimi klientami. Koniec końców stwierdziłem: “OK, nie bądźmy samolubami”. Jeżeli mi się to sprawdza, to może powinienem to jakoś lepiej napisać i spróbować pokazać całemu światu. No i spróbowałem, i się udało. Okazało się, że jest więcej Michałów na świecie, takich jak ja, którzy pracują podobnie i im to pasuje.

Michał Szafrański: Super. Powiem Ci, że przywołujesz wspomnienia. Ja pamiętam, że też korzystałem z Outlooka do zadań przez długi czas. Prowadzenie zadań w Outlooku kompletnie mi się nie sprawdzało. Później chyba się przesiadłem na notatki w Outlooku, co jeszcze bardziej się nie sprawdzało, a później przesiadłem się na coś co się nazywało PlanPlus for Microsoft Outlook firmy Franklin Covey, która produkuje plannery papierowe. Troszeczkę mi to ułatwiło, ale nadal to było całkiem “drewniane”. I tak szczerze, Nozbe odkryłem dopiero jakiś rok temu, a długo korzystałem z wersji bezpłatnej. Macie również tę wersję bezpłatną do pięciu projektów z tego co pamiętam…

Michał Śliwiński: Dokładnie!

Michał Szafrański: …I dopiero w zeszłym roku przeszedłem na tę wersję pełną, bo stwierdziłem, że trochę więcej projektów by się rzeczywiście przydało. Nie wyobrażam sobie alternatywy w tej chwili, chociaż macie konkurentów, prawda? Są różne takie narzędzia…

Michał Śliwiński: Nie, absolutnie! (śmiech) Zawsze się śmieje, gdy ktoś mnie pyta, czy mamy konkurentów. Moja odpowiedź jest zawsze prosta: jeśli jakiś programista się nauczy programować, to zawsze tworzy albo klienta do Tweetera albo narzędzie do zadań. Także jest ich sporo.

Michał Szafrański: Jest ich sporo, ale bardzo trudno znaleźć takie, które spełnia większość potrzeb. Jest tak, że niby niewiele potrzebujemy, ale później ciągle nam czegoś brakuje, nie?

Słuchaj, jeszcze chciałbym pomóc Słuchaczom zrozumieć, gdzie Ty jesteś osadzony w tej chwili w rzeczywistości. Na pewno wielu Słuchaczy nie zna twojej firmy. Powiedziałeś, że tak wszystko fajnie wygląda, tak jakbyś rozwijał ten swój biznes dosłownie w domowych pieleszach i jakby korzystała z tego garstka ludzi. A ja wiem, że Wy działacie w skali ogólnoświatowej w tej chwili. Jak duża jest Twoja firma? Ile osób zatrudniacie? Jaka jest skala działalności Nozbe dzisiaj?

Michał Śliwiński: Siedem lat to już trwa. Dokładnie minęło siedem lat, jak teraz rozmawiamy. Pierwszego lutego 2007 roku odpaliłem aplikację, właśnie w lutym. Teraz jest 2014 rok, więc już siedem lat…

Michał Szafrański: Ładnie…

Michał Śliwiński: Zacząłem sam zupełnie, to się mówi po angielsku ładnie: “one-man show”. Zacząłem sam, natomiast od 2008 roku zatrudniłem pierwsze dwie osoby. Byliśmy we trójkę. Zatrudniłem programistę i zatrudniłem osobę, która mi pomagała w customer service, czyli we wsparciu klienta. W te trzy osoby rozwijaliśmy aplikację przez kolejne dwa, trzy lata. Dopiero w latach 2009 - 2010 zaczęliśmy bardziej rozwijać firmę i w tej chwili jest nas piętnaście osób. Także, stopniowo, powoli rozwijaliśmy firmę w zależności od tego jak się nam sama firma rozwijała.

Mamy użytkowników na całym świecie, głównie w USA i w Japonii. Japonia nam zupełnie wyskoczyła przypadkiem, tak śmiesznie, bardzo fajnie… ale mamy tam wielu klientów. Sam byłem w Japonii dwa razy i bardzo lubię ten kraj. Generalnie Stany i Japonia, ale także w Polsce mamy trochę klientów. Dzięki temu, że jestem Polakiem i jednak firma jest z Polski, to trochę osób mnie poznało i naszą firmę.

W sumie mamy ponad 200 000 kont użytkowników, mówię o wszystkich: zarówno darmowych, jak i płatnych. Jest to myślę, całkiem niezły wynik. Tylko ja mówię: my nie “ciśniemy” na użytkowników darmowych. Nie chcemy mieć milionów użytkowników. Wolimy mieć ich mniej, ale z tego duży procent płatnych. Na tym polega nasz biznes, dzięki temu nasz biznes się kręci. Tak to mniej więcej działa.

Michał Szafrański: Super, absolutnie super. Dwieście tysięcy użytkowników?

Michał Śliwiński: Tak, mam nadzieję, że powiększymy tę liczbę znacznie w tym roku. Mamy duże plany. Taki jest mniej więcej wynik…

Michał Szafrański: Wiem, słyszałem już o nowej wersji Nozbe. Jako użytkownik śledzę co się dzieje, czekam na te nowe funkcjonalności.

Powiedz mi coś więcej o tej Japonii, która wyskoczyła tak całkiem przypadkiem. Co to znaczy “tak całkiem przypadkiem”?

Michał Śliwiński: To fajna historia jest. To było tak, że nagle zobaczyłem na Tweeterze, że co chwila ludzie Tweetują o Nozbe i to nie w moim języku ani w żadnym języku, jaki znam. Znam cztery języki ogólnie, trzy obce: angielski, niemiecki i hiszpański. Zdziwiłem się, że są jakieś tweety w krzaczkach dziwnych. Potem zauważyłem, że na dwadzieścia tweetów o Nozbim jeden nie jest po japońsku. Stwierdziłem, że coś jest nie tak.

Okazało się, że bardzo znany bloger z Japonii odkrył Nozbiego. Pisał właśnie książkę o kreatywnym życiu za pomocą iPada i iPhona. A w tym czasie właśnie odpaliliśmy wspólnie z firmą Macoscope aplikację Nozbe na iPada i iPhona. I on stwierdził, że Nozbe mu świetnie pasuje jako aplikacja, której można używać nie tylko przez przeglądarkę, ale też właśnie na iPadzie, czy iPhonie. I napisał o tym książkę! Napisał książkę o wielu aplikacjach, ale pierwszy rozdział był o Nozbim i ten rozdział był za darmo jako PDF na jego stronie. Także to była dla nas niesamowita reklama. A my mieliśmy stronę tylko po angielsku, nie mieliśmy strony po japońsku. Nagle zobaczyłem, że mnóstwo osób zapisuje się do Nozbiego i zaczyna kupować. A to są właśnie osoby z imionami i nazwiskami w krzaczkach japońskich.

Michał Szafrański: (śmiech)

Michał Śliwiński: Byłem w strasznym szoku. Wszedłem na stronę tego blogera. Patrzę, wszystko po japońsku! Znalazłem klikając metodą prób i błędów formularz kontaktu. Napisałem mu maila: „Dziękuję, jestem Michał z Nozbiego i dziękuję za tą reklamę bardzo miłą. Nie wiem co się dzieje, ale coś robisz fajnego, bo dzięki Tobie mamy bardzo dużo nowych użytkowników”. On odpisał mi właśnie z informacją o tej książce i od tej pory się staliśmy przyjaciółmi.

Tą osobą jest Kurazono Keizo. On napisał pierwszą książkę o Nozbe, która jest po japońsku! To jedyna książka o Nozbim, która w tej chwili istnieje, jest po japońsku i nie mogę jej przeczytać, bo nie znam japońskiego.

Michał Szafrański: Szok!

Michał Śliwiński: Szok, tak. To spowodowało, że potem pojechałem do Japonii miedzy innymi, żeby promować Nozbiego. Zupełnie przez przypadek to wyszło. Szybko zatrudniłem osobę, która zna japoński - Polkę, która zna japoński. Ona pomogła mi we wsparciu klienta, przetłumaczyliśmy stronę na japoński. Potem wszystko ruszyło w tę stronę, ale to był zupełny przypadek. Niesamowita sprawa.

Michał Szafrański: Czy to Delfina? Delfina zna japoński?

Michał Śliwiński: Nie, Delfina nie zna japońskiego. Delfina jest szefową naszego działu wsparcia klienta i była pierwszą osobą, którą zatrudniłem. Mam Zosię. I teraz mam jeszcze Martę, mam dwie dziewczyny, które znają japoński.

Michał Szafrański: Muszę powiedzieć, że Wasz suport jest naprawdę świetny i powiem to tylko raz…

Michał Śliwiński: O super, to dziękuję bardzo!

Michał Szafrański: Naprawdę, czuję się bardzo osobiście dopieszczony za każdym razem, kiedy się z Wami komunikuję.

Dwie rzeczy chciałbym podkreślić od razu w tym miejscu. Powiedziałeś, że bloger odkrył i opisał Nozbe i to Wam pozwoliło odpalić swój biznes w Japonii, tak można powiedzieć. To jest coś niesamowitego i też pokazuję siłę, jaką blogerzy dzisiaj mają.

Michał Śliwiński: Oczywiście!

Michał Szafrański: To jest fajne. I druga rzecz, to rzeczywiście - Wy ten suport i tą firmę tworzycie w bardzo fajny, familijny można powiedzieć sposób. Ja to mówię jako osoba z zewnątrz. To mi się bardzo podoba, chociaż nie macie na pewno dużych budżetów na marketing - o tym zaraz troszeczkę porozmawiamy. Po prostu widzę, że w Internecie Nozbe się rozprzestrzenia. Z jednej strony to jest taka firma, której w ogóle nie widać, jeśli spojrzymy na rynek polski. Nie zobaczymy reklam Nozbe, nie zobaczymy agresywnego marketingu. Gdzieś tam w sieci ktoś, z ust do ust, podaje tę informację. W ten sposób ten biznes myślę, że rośnie, tak jak powiedziałeś do dwustu tysięcy użytkowników w tej chwili i pewnie dużo, dużo więcej będzie w tym roku…

Michał Śliwiński: No tak. My żyjemy głównie z poleceń użytkowników, tak naprawdę. Musi być dobrze, skoro ktoś nas poleca.

Michał Szafrański: … Wiesz, rozmawiamy w takim cyklu artykułów “Elementarz Inwestora”, w którym zastanawiam się nad tym, gdzie tę swoją energię inwestować. Czy to ma być inwestowanie na giełdzie, czy własny biznes… Spróbuję dzisiaj z Tobą przejść przez Twój biznes i zastanowić się, czy własny biznes jest takim dobrym pomysłem na to, żeby własne pieniądze w to wkładać, po to, żeby za chwilę być może więcej wyciągnąć.

Ja bym chciał wrócić do samego początku, tak, żeby Słuchacze dowiedzieli się o Tobie, np. skąd ta koncepcja? Jak ty przeszedłeś na swoje? Czy kiedykolwiek pracowałeś w jakiejkolwiek firmie? Czy to na studiach, czy po studiach zdecydowałeś się, że będziesz przedsiębiorcą? Możesz to przybliżyć?

Michał Śliwiński: Jasne. Ja studiowałem nie informatykę, a zarządzanie. Zawsze się interesowałem informatyką, tworzyłem programy itd., ale to robiłem jako hobby. Poszedłem na studia z zarządzania, czyli tak zwany, jak to się mówi, zawód - dyrektor. Te studia dały mi to po pierwsze, że mogłem podróżować. Pojechałem do Niemiec na studia po drugim roku, potem wyjechałem na Erasmusa do Hiszpanii. Podróżowałem podczas studiów, uczyłem się języków, uczyłem się programowania wieczorami. A poza tym uczyłem się biznesu podczas samych studiów. To mi dawało pewnego takiego „kopa”. Tylko, że oczywiście tendencja jest taka, że po takich studiach, zwłaszcza jak się ma dobre CV i zna się języki, powinno się iść do korporacji. To jest podstawowa ścieżka kariery. Zresztą działałem w organizacji, która się nazywa AIESEC, tam wszyscy “cisnęli” do korporacji. Natomiast ja zostałem zepsuty przez rodziców, bo Oni oboje są przedsiębiorcami. Tutaj miałem bardzo dobre wzory w domu…

Michał Szafrański: … Nasiąkłeś jak gąbka…

Michał Śliwiński: Tak, nasiąkłem… Wzory były dobre i złe, tzn. te złe strony powodowały np. to, że rodzice pracowali bardzo długo, też przyjmowali klientów w domu, tego typu rzeczy. Mama prowadziła kiedyś biuro rachunkowe i przyjmowała klientów w domu, czasami nawet w niedzielę, to oczywiście nam rozwalało życie rodzinne czasami. Ale były też dobre rzeczy, np. rodzicom się udało coś fajnego zrobić i mogliśmy szybko wykończyć nasz dom, żeby w nim zamieszkać. Ale generalnie mi się spodobała ta wolność tworzenia czegoś samemu. Dlatego między innymi już na studiach tworzyłem strony internetowe dla klientów zewnętrznych. Miałem z poleceń jakichś tam klientów, uczyłem się marketingu internetowego i pomagałem innym firmom sprzedawać przez Internet. Wiedziałem, że założę kiedyś własną firmę. Nie mogłem się doczekać, aż skończę studia i założę własną firmę. Od razu ją założyłem. Natomiast też chciałem mieć własny start-up.

Mam bardzo fajnego guru: Szymona Grabowskiego z firmy Implix. Wspaniały facet, bardzo dobry mój kolega, który założył firmę wcześniej ode mnie i odniósł niesamowity sukces, też w Stanach między innymi. On był dla mnie też takim wzorem…

Generalnie chodziło o to, że założyłem własną firmę, robiłem dalej to samo co wcześniej, tylko już jako własna firma. Wcześniej w ramach firmy Mamy fakturowałem klientów. Próbowałem też uruchomić własną usługę. Między innymi za biznesplan do tej usługi dostałem nagrodę - drugie miejsce w konkursie „Gdyński Biznesplan”. To był taki niezły mój sukces, że napisałem ładny biznesplan i przekonałem jury, że mój biznesplan ma sens. Biznes na początku się udał, ale potem przestał się udawać i po dwóch latach zwinąłem tę stronę internetową. Natomiast próbowałem. Od samego początku miałem trochę tej przedsiębiorczości z domu, z mlekiem matki, że tak powiem wyssałem, i miałem dobre wzorce wśród ludzi dookoła mnie i od tego zacząłem.

Michał Szafrański: Fajnie. To pewnie dużo rozterek na samym początku nie miałeś. W zasadzie od tego robienia stron dla klientów do własnego biznesu przeszedłeś jakby z marszu de facto. Czy pojawiały się jakieś rozterki?

Michał Śliwiński: Nie no… oczywiście, że miałem rozterki! To nie jest takie proste, to nie jest pewny kawałek chleba. To jest tak, że w jednym miesiącu masz klientów, a w drugim miesiącu nie masz. I wtedy boisz się, czy będziesz znowu miał klientów. W jednym miesiącu jest super, fajnie ci płacą, a w następnym miesiącu nie zarabiasz nic. Wiadomo - tak jest.

Ale przy okazji ja pisałem pracę magisterską o telepracy między innymi. Już wtedy pisałem o wirtualnych firmach, o telepracy i o pracy na odległość. I zawsze marzyłem, żeby moim biurem był laptop. Potrzebuję tylko szybkiego Internetu i laptopa, i mogę pracować skąd chcę.

Michał Szafrański: Praca jest tam gdzie Ty…

Michał Śliwiński: Tak, tak. Miałem właśnie fajne cytaty w mojej pracy tego typu np. „Praca to nie jest miejsce, do którego się idzie, tylko to co się robi”. To było dla mnie taką mantrą. Co ciekawe, tyle lat po studiach ludzie, którzy mnie spotykają ze studiów mówią: “Michał, Ty zawsze tak chciałeś pracować i tak pracujesz”. A ja mówię, że tak jakoś wyszło, że “cisnąłem” dalej. Tutaj rodzice mnie wspierali, ale druga sprawa fajna była taka, że po tym jak się z moją Żoną zaręczyłem i później się z moją Żoną ożeniłem, to fajne było to, że mieliśmy dwa źródła przychodów... Moja Żona jest prawnikiem, więc miała pracę stałą – etat. Natomiast ja byłem wolnym strzelcem, więc mieliśmy takie trochę ekwilibrium. Mieliśmy dochód pewny od mojej Żony i taki mniej pewny ode mnie, który czasami jest większy, a czasami mniejszy.

Michał Szafrański: Taki margines bezpieczeństwa już miałeś…

Michał Śliwiński: Tak, to między innymi też nam pomagało oczywiście w tym wszystkim. No i chciałem mieć start-up. To zawsze było takim moim wyzwaniem. Od Szymona Grabowskiego to przejąłem, żeby mieć taką pasję i coś takiego zrobić.

Natomiast przyznam się szczerze, że na początku uruchomiłem dwa serwisy. Pierwszy właśnie od tego biznesplanu. Potem uruchomiłem drugi serwis. Tylko, że moje motywacje do tych serwisów były złe, jak patrzę teraz z perspektywy czasu. Oba te serwisy powstały z motywacji takiej: zobaczyłem co się w Stanach sprzedaje i pomyślałem, że zrobię to samo w Polsce i zarobię na tym kupę pieniędzy - będę bogaty i sławny. Stało się zupełnie odwrotnie, dlatego, że jeśli moją motywacją były pieniądze i lukratywny biznes, no to jest to słaba motywacja. Jak tylko coś idzie gorzej, coś się nie udaje, to szybko się człowiek poddaje. Miałem być bogaty i nagle nie jestem, to co jest grane? Coś się zepsuło! To spowodowało, że obie moje usługi po prostu padły. Jedna w czwartym roku po uruchomieniu, a druga w piątym. Nie udały mi się. Dopiero Nozbe, który wyszedł z pasji, z konieczności i z czegoś, co chciałem zrobić dla siebie, się udało.

Ja tego wcale nie chciałem sprzedawać na początku. To urosło do biznesu, który trwa siedem lat i z którego jestem dumny i którym uwielbiam się zajmować.

Michał Szafrański: Super, absolutnie super! Chciałem Ci wejść w słowo, ale się powstrzymałem. Esencję modelu, w który ja wierzę właśnie podsumowałeś. Działanie z pasji, robienie czegoś z niczego, w oparciu o to, w co wierzymy, a nie w celu zarabiania pieniędzy. To jest właśnie to, co powoduje, że później zarabiamy pieniądze… Pieniądze są „efektem ubocznym” w pewnym sensie tego, że osiągamy sukces robiąc to, w co wierzymy.

Michał Śliwiński: Tak, chociaż wiadomo, to musi być logiczne, trzeba mieć odwagę poprosić o pieniądze za to, co się robi. Trzeba mieć odwagę, o tym będziemy jeszcze mówić odnośnie Nozbiego.

Trzeba mieć też pewien sens rynkowy i taki biznesowy, tylko właśnie to nie przeczy pasji i temu co się robi z pasji. Dlatego, że np. artyści też muszą sprzedawać swoje dzieła, żeby zarabiać pieniądze, pomimo iż uwielbiają je robić. To jest to samo tutaj. Trzeba umiejętnie te dwie rzeczy połączyć i wydaje mi się, że wtedy, tak jak mówisz, to jest bardzo fajny miks. Także dokładnie się z Tobą zgadzam.

Michał Szafrański: Tu mam od razu pytanie, skoro mówimy o pieniądzach. Czy Ty w ogóle kiedykolwiek korzystałeś z jakichś form dofinansowania, czy zasobów partnerów, którzy kapitałowo doinwestowali Twoją firmę? Czy dużo pieniędzy było Ci potrzebnych jak startowałeś z biznesem? Jak to się odbywało?

Michał Śliwiński: Zacznijmy od tego, że Nozbe robiłem po godzinach. Była kiedyś taka reklama: “Lech po godzinach”. No, to właśnie był Nozbe po godzinach dla mnie. Wyglądało to tak mniej więcej, że jako, że miałem klientów, tych, którym pomagałem tworzyć strony i sprzedawać rzeczy przez Internet, to chciałem być wobec nich fair. Nie chciałem robić na boku. Dlatego do godziny 16:00 każdego dnia pracowałem dla moich klientów, o godzinie 16:00 robiłem sobie małą przerwę, po czym siadałem do komputera jeszcze raz i to już było siadanie nad Nozbim. Tak sobie tę pracę dzieliłem, pracowałem nad Nozbim wieczorami. Miałem to “szczęście”, że moja Żona będąc prawnikiem, w tamtym czasie pracowała bardzo dużo, więc wracała dopiero o dziewiątej wieczorem. I tak nie miałem co robić między godziną 16:00, a godziną 21:00, więc co mi innego zostało - rozwijałem Nozbiego.

Michał Szafrański: Super.

Michał Śliwiński: I tak robiłem właśnie w pierwszym roku zanim uruchomiłem Nozbiego, wpadłem na pomysł: Tak, chcę zrobić Nozbiego! Chcę tę moją śmieszną, beznadziejną stronkę, aplikację przerobić na coś porządnego i pokazać ludziom. No i potem w pierwszym roku działalności Nozbiego było to samo.

Jedyną moją inwestycją to było trochę pieniędzy na serwer, który i tak miałem, bo musiałem go mieć dla moich klientów…

Michał Szafrański: … Żeby testowo im pokazywać strony…

Michał Śliwiński: .. Tak. I tak miałem ten serwer. Nie pamiętam kiedy wykupiłem serwer osobny dla Nozbiego, to w miarę szybko było, ale na pierwsze miesiące on był na serwerze na pewno razem z innymi usługami, które miałem dla innych klientów.

Michał Szafrański: … Korzystałeś z tego, co już miałeś…

Michał Śliwiński: Tak z tego co miałem dokładnie, no i z mojego czasu. Przez pierwsze trzy miesiące, od lutego do maja 2007 roku, Nozbe był za darmo. Była wersja płatna, która była za darmo. Można było ją „wykupić” i po prostu przejść do niej. I się nie płaciło nic, bo ona była w wersji beta.

Pomyślałem, że chcę być fair, że nie będę za Nozbiego “kasował”. Uruchomiłem Nozbe tylko z pięcioma projektami. I powiedziałem, że później będzie wersja “pro”. No i użytkownicy, którzy zobaczyli Nozbe, zaczęli do mnie pisać “wrogie” maile pytając jak to jest, że dostali tylko pięć projektów, a chcą więcej! Posłuchałem się użytkowników i dałem im wersję “pro” jeszcze za darmo. Jeszcze nie wiedziałem, ile będę za nią dokładnie kasował. Później wymyśliłem, że chyba pięć dolarów miesięcznie.

Zacząłem kombinować i dopiero po trzech miesiącach poprosiłem o pieniądze. Powiedziałem, że płatność będzie przez PayPal i poprosiłem o pieniądze. Od tego się zaczęło, ludzie zaczęli płacić. Przez pierwsze trzy miesiące udało mi się zebrać bardzo dużo użytkowników, bo miałem bardzo pozytywną prasę w Stanach. Dużo serwisów o mnie napisało, więc to było bardzo fajne. Zebrałem aż 5000 użytkowników w pierwszych trzech miesiącach działalności. To jest bardzo dużo. Z nich co prawda tylko 100 osób kupiło w pierwszym miesiącu, więc procent był mały, ale dla mnie to było aż sto. Ja miałem stu klientów! Od tego się zaczęło. To było takie fajne potwierdzenie, że robi się coś fajnego. Jeżeli ktoś jest w stanie wyłożyć własne pieniądze, to znaczy, że robisz coś dobrego. Jeżeli robisz coś, za co warto zapłacić! Ja zawsze tłumaczę to u mnie w firmie jak jest źle.

Czasami, wiadomo, każdy wpada w takie myślenie, że dzisiaj jest gorzej, bo coś tam nie wychodzi. Jeżeli właśnie robimy jakąś promocję Nozbe i widzimy wzrost sprzedaży, to mówię: “Słuchajcie, nie jest źle. Nie jest źle, bo robimy coś świetnego, dostajemy pozytywne maile i ludzie płacą własnymi pieniędzmi”. Oni nie tylko mówią fajne rzeczy, ale jeszcze płacą pieniądze, a nie jest proste, żeby ludzie zapłacili za coś, co robisz.

Michał Szafrański: Tak, ja to w stu procentach potwierdzam, że najtrudniejsza rzeczą jaka jest, to żeby ktoś otworzył ten portfel i wyjął pieniądze i jeszcze dobrze się z tym czuł. Bo to też jest ważne.

Czyli dofinansowania jako takiego nigdy nie miałeś? Nie otrzymałeś, nie pozyskiwałeś?

Michał Śliwiński: Zainteresowanie funduszy Venture Capital (VC) jest i było, i ciągle jest. Dostałem też wczoraj maila od kolejnego funduszu VC z Nowego Jorku. Fundusze VC się interesują, ale mój biznes nie jest za bardzo VC, czyli to nie jest biznes, który będzie miał, np. 100 milionów dolarów obrotu, nie będzie miał też dwustu milionów użytkowników. To nie jest tego typu biznes. A w tego typu firmy inwestują fundusze inwestycyjne. To też jest ważne, że trzeba wiedzieć gdzie się leży…

Michał Szafrański: … Trzeba rozumieć swój kontekst…

Michał Śliwiński: … Dokładnie. Ja im mówię grzecznie, że bardzo dziękuję za zainteresowanie, dziękuję, że napisaliście, bardzo Was lubię itd.

Druga sprawa oczywiście jest taka, że bardzo lubię mieć 100% kontroli nad moją firmą. Lubię czuć, że to jest moje. Nie chcę tego, że ktoś wyłożył jakieś pieniądze i teraz będzie mi się “wcinał”. Dlatego, że to jest moje i razem z moim zespołem to tworzymy. Tworzymy przyszłość Nozbiego i tworzymy obecnego Nozbiego, a to jest też super, że my to kontrolujemy. Nie ma kogoś z zewnątrz, kto nam powie, co mamy robić. My czasami popełnimy błędy, albo nie, ale to jest nasze. To jest dla mnie bardzo istotne. Oprócz tego, ja tę firmę zawsze rozwijałem tak, żeby zyski pokrywały koszty, żebyśmy mieli pieniądze na rozwój. W ten sposób naprawdę można ładnie zarabiać, a jednocześnie mieć kontrolę i robić to, co się lubi. Napisałem na moim blogu taki wpis o moich miłościach…

Jest pięć miłości w mojej firmie:

Uwielbiam to, co robię – czyli właśnie pracę nad Nozbim,

To jak to robię – pracuję na odległość i cała moja firma w ten sposób pracuje,

To z kim to robię – mój zespół fajny,

To dla kogo to robię - czyli dla moich klientów, którzy są świetni i piszą do nas fajne maile i nawet, jak są źli na nas, to piszą fajny feedback,

No i za ile to robię - czyli pieniądze, które dostaję. Plus jakie pieniądze mogę płacić moim pracownikom.

Wszyscy są zadowoleni, zarabiamy porządnie, a jednocześnie mamy te wszystkie rzeczy, które lubimy. Mi się wydaje, że to jest cała recepta na sukces.

Michał Szafrański: Esencja. Ja Ci powiem, że twarz mi się śmieje od ucha do ucha jak Ciebie słucham. Powiedz mi, powiedziałeś o tym nowatorskim, internetowym sposobie pracy zdalnej… Wy nie macie chyba jednego biura, prawda?

Michał Śliwiński: My nie mamy biura w ogóle. Tam, gdzie jest biuro oficjalne naszej firmy, tam nie ma nikogo z nas. Także nie zachęcam do odwiedzania! Nie mamy super biura z PlayStation, z jakimiś kulkami, nie wiem z czym tam jeszcze…

Michał Szafrański: … Nie jesteście jak Google...

Michał Śliwiński: … Nie jesteśmy jak Google w tym względzie. Odwiedziłem Google kilka razy, bardzo fajne miejsce, ale nie. Delfina, jedna z pierwszych pracowników u nas, powiedziała mi kiedyś, że jeżeli będę kiedyś chciał stworzyć super fajne biuro w Warszawie, to super! Gratuluje mi, ale żebym nie kazał jej tam chodzić…

Michał Szafrański: (śmiech).

Michał Śliwiński: … Słuchaj, dzięki temu osoby, które pracują z nami mogą pracować skądkolwiek.

Michał Szafrański: No właśnie.

Michał Śliwiński: Mój główny programista - Chief Technology Officer (CTO) - Tomek jest spod Poznania. I nie musi się nigdzie przenosić. Mieszka tam, gdzie chce mieszkać koło swojej rodziny i jest zachwycony tym, a jednocześnie pracuje dla globalnej firmy. Ja mogę podróżować, mogę jeździć.

Tak samo osoba, która nas zresztą spiknęła – Rafał, nasz manager produktu, który jest Twoim wiernym Słuchaczem, jest z Wrocławia na przykład. I chciał u nas pracować, właśnie dlatego, że dajemy taką możliwość. On sam stwierdził, że czuje się lepiej zintegrowany z nami, niż jak wcześniej przychodził do biura.

Michał Szafrański: Tak, coś w tym jest. A powiedz, opisz tak w trzech słowach jak Wy działacie.

Michał Śliwiński: Przede wszystkim głównie korzystamy z takiej aplikacji, która się nazywa Nozbe…

Michał Szafrański: … Nazwa mi znana…

Michał Śliwiński: … Dokładnie (śmiech). Korzystamy z własnej aplikacji, dzięki temu, że w Nozbe można łatwo stworzyć projekt, podzielić się projektem z innymi użytkownikami, żeby też mieli do tego dostęp, tworzyć zadania, komentować je itd. To powoduje, że my w ogóle nie wysyłamy do siebie maili. Komunikujemy się przez zadania. To jest nasza mantra: komunikujemy się przez zadania. To jest nasze hasło lokalne ostatnio. Dzięki temu śledzimy te projekty na bieżąco. Wiemy co się dzieje, wiemy kto się jakim zadaniem teraz zajmuje. Komentujemy na bieżąco zadania, wyjaśniamy sobie, precyzujemy. Dzięki temu unikamy maili i sytuacji, że ktoś nie dostał maila i nie wie o czymś. Te osoby, które mają być w danym projekcie są zaproszone do tego projektu.

Ja ostatnio, przez to, że zaczynam coraz bardziej być szefem firmy, a coraz mniej działać w wielu miejscach, to się coraz częściej z niektórych projektów wypisuję. Ale wiem, że ktoś zarządza tym projektem i go prowadzi, więc ufam, że tam wszystko się dzieje tak, jak trzeba. Ale generalnie komunikujemy się przez zadania. Oprócz tego mamy cotygodniowe spotkanie na Skypie, takie “all-hands meeting” całej firmy w piątki o godzinie czternastej. Wtedy wszyscy gadamy o tym, co się stało w tamtym tygodniu, co zrobiliśmy, padają jakieś pytania dla wszystkich, po to żeby zespół był scalony. Plus mam spotkania też przez Skype’a z bezpośrednimi moimi szefami, czyli, m.in. z Rafałem, Tomkiem czy z Delfiną. Staramy się być w kontakcie. Do takiego „blabla”, używamy HipChata, który nam fajnie do tego służy. Tam między innymi też, jak chłopaki wrzucają kod, to jest informacja o tym i możemy skomentować to w tym miejscu. Bardzo fajny jest ten chat. Czasami używamy FaceTime’a, żeby pogadać z audio i wideo, żeby zobaczyć swoje twarze i siebie nie zapomnieć.

Raz w roku (w tym roku spróbujemy dwa razy) mamy spotkanie firmowe, takie tygodniowe. Spotykamy się razem w jednym miejscu i coś robimy – pracujemy razem plus spędzamy czas razem. Bo właśnie: jak się pracuje na odległość, to się potem chce ten czas spędzać z osobami z firmy. To nie jest tak jak w innych firmach, gdzie jak masz iść na spotkanie firmowe, to myślisz sobie: kurcze, spotkam się znowu z tymi samymi osobami, mam już ich dość. U nas jest dokładnie odwrotnie, my chcemy się spotkać, my chcemy się zobaczyć, my się wszyscy lubimy. To jest też fajne. I dodatkowo staram się raz w miesiącu mieć spotkanie indywidualne z każdym. Tego staram się pilnować, choć jest niezły maraton teraz, przy piętnastu osobach to jest już trochę spotkań. Ale mam przynajmniej pół godziny dla każdego na takie obowiązkowe spotkanie. Dzięki temu mogę dowiedzieć się więcej od nich, jak wszystko idzie, trochę porozmawiać, zadać pytania, dostać bezpośredni feedback. Oprócz tego jestem dostępny dla każdego, jak widzę, że ktoś chce ze mną pogadać, to zawsze może się ze mną umówić. Tak to działa!

Michał Szafrański: Super, absolutnie super. Wiesz co, model mi pasuje tak na pierwszy rzut oka. Ale zastanawiam się, jakie firmy mogą sobie pozwolić na pracę w ten sposób? Jak Ci się wydaje?

Michał Śliwiński: Moim zdaniem każda firma, która nie produkuje czegoś fizycznie w danym miejscu, może w tej sposób pracować. Jest taka fajna książka „Remote” Davida Heinemeier Hanssona i Jasona Frieda - ostatnio wyszła. Ona mówi o pracy na odległość między innymi. Oni bardzo fajnie tam napisali, że jeśli Twoja firma korzysta z zewnętrznego prawnika, z zewnętrznego np. biura rachunkowego albo księgowego, to taka firma już pracuje na odległość, bo już ma kogoś, kto wcale nie siedzi u nich w firmie i jakoś to działa. Nie? Jakoś się da. Więc dlaczego miałoby się nie dać wewnątrz firmy, wewnątrz zespołu? Tam się udaje. I dlatego mi się wydaje, że to może robić każdy, kto by chciał. Chodzi tylko o to, że trzeba zmienić sposób myślenia.

Nie można myśleć o tym, że się kogoś kontroluje. Ja nie instaluję u nikogo kamer internetowych, nikt nie loguje godzin. Ja ufam, że wszyscy pracują. Ale jeśli ktoś nie pracuje, to to wychodzi, bo to jest zespół i to widać po efektach pracy po prostu. Różnica jest taka, że jak w biurze się jest, to można udawać, że się pracuje. Chodzi się na wszystkie spotkania, zgłasza się, mówi itd. Natomiast jak się pracuje w firmie na odległość, to jedyną możliwością, żeby zademonstrować, że pracujesz, jest efekt twojej pracy. Jeśli efektu nie ma, no to znaczy, że coś jest nie tak.

Michał Szafrański: Tak, kompletnie inne podejście. Nie ma “pozorowania pola walki”, są tylko efekty.

Michał Śliwiński: Nie, są tylko efekty! Także jak tylko ktoś mniej pracuje, to od razu my czujemy, że coś jest nie tak. I bardzo szybko można się połapać. Czasami ktoś może to udawać przez jakiś dłuższy czas, ale prędzej, czy później to go dopadnie… Ufam, że tego po prostu u nas nie ma. I pilnujemy tego, żeby u nas tego nie było. Wzajemnie się pilnujemy.

Michał Szafrański: Super. Zmienię temat trochę, co?

Michał Śliwiński: OK.

Michał Szafrański: Zastanawiam się… działacie na skalę ogólnoświatową, już o tym powiedzieliśmy. Macie klientów w Japonii, w Stanach, wszędzie. Co musiałeś zrobić, żeby w ogóle wypromować swoją firmę na cały świat? Od czego zaczynałeś? Łatwo pewnie jest w tej chwili, to jest pewnie taka kula śniegowa, która pędzi. Ale od czego zaczynałeś?

Michał Śliwiński: To nigdy nie jest aż tak bardzo łatwo. Teraz jest łatwiej, oczywiście, ale zawsze trzeba cisnąć, zawsze trzeba pilnować, żeby iść do przodu. My zawsze pilnujemy, żeby się rozwijać. Tego trzeba zawsze pilnować. Jeżeli ktoś przyśnie, to go wyprzedzą! Jak sam widzisz po ciągłych aktualizacjach Nozbiego ciągle ciśniemy.

Zacząłem od tego, że znałem angielski dosyć dobrze i się swobodnie w nim czułem, i od razu uruchomiłem Nozbiego po angielsku. Polska wersja Nozbiego została uruchomiona trzy lata później. Zacząłem od wersji angielskiej i też chodziło o to, że ja w tamtym czasie fascynowałem się Getting Things Done, produktywnością, metodami produktywności, Stephenem Coveyem też między innymi, bo czytałem jego książki. To było coś, czym się fascynowałem. A to było głównie po angielsku, głównie na forach amerykańskich.

Wiedziałem, że w Polsce GTD mało kto zna, więc jeśli zrobię Nozbiego po polsku, to będę miał “trzech klientów na krzyż”. A chciałem wiedzieć, czy to co robię ma w ogóle sens, więc stwierdziłem, że żeby to sprawdzić, to trzeba zrobić to po angielsku. Trzeba „zareklamować to”, czyli o tym opowiedzieć moim kolegom i koleżankom z blogów i forów, z którymi już wcześniej i tak gadałem itd. Między innymi tak wyszła promocja Nozbiego, bardzo fajnie. To było tak, że ktoś mógłby to uznać za “comment spam”, a to wcale nie był spam. Chodziło o to, że na blogu, który w tej chwili już nie istnieje, whatsthenextaction.com był wątek o tym, że aplikacja Backpack jest bardzo fajna, ale nie nadaje się do GTD. Pojawiło się pytanie, czy znacie jakieś inne aplikacje? Było zachęcenie w komentarzu, żeby napisać o jakichś innych aplikacjach, które nadają się bardziej. Jednym z komentarzy był mój komentarz, w którym napisałem, że też próbowałem Backpack do GTD i rzeczywiście się nie nadaje, dlatego napisałem Nozbiego. Napisałem własną aplikację. W Nozbe jest koncept next actions, którego nie ma tam i to powoduje, że to się nadaje itd. Ale dajcie mi znać co o tym sądzicie. Przez przypadek, ten cały wątek śledził między innymi bloger, Marc Orchant, który potem napisał, bez pytania, artykuł o Nozbim w ZDnecie - w jednym z głównych portali amerykańskich.

Michał Szafrański: Super.

Michał Śliwiński: Od tego się zaczęło. Dlatego dziesięć dni po odpaleniu Nozbiego miałem dziesięciu użytkowników, a po jedenastu dniach miałem ich tysiąc dziesięciu. To była ta różnica. Bardzo szybko to ruszyło! Potem inne blogi to podchwyciły i wszędzie pisano o Nozbim. Artykuł jego był bardzo ładny, był krótki, było napisane „Nozbe - aplikacja, która upraszcza zarządzanie czasem”. To było bardzo miłe z jego strony, ale tak jak mówię, ja nawet nie wiedziałem, że On o tym napisał. To wynikało z tego, że tam się czułem dobrze, tamte blogi lubiłem, tamte blogi śledziłem, także znowu wracamy do tej pasji…

Zrobiłem usługę w języku, w którym czułem się swobodnie i wiedziałem, że moi znajomi, którzy są na tych blogach i forach będą w stanie jej spróbować.

Michał Szafrański: … Docenić…

Michał Śliwiński: Docenić, dokładnie.

Michał Szafrański: Ja trochę sparafrazuję to, co powiedziałeś. Generalnie marketing, który uprawiasz albo uprawiałeś na początku, to jest przede wszystkim dzielenie się swoją wiedzą w tym obszarze, który lubisz. I dzięki temu, po pierwsze, byłeś prawdopodobnie dużo bardziej wiarygodny w tym, bo nie promowałeś samego produktu, ale sposób implementacji konceptu GTD w aplikacji, jako takiej. A z drugiej strony pomagałeś innym, jak ktoś miał problem, Ty pomagałeś - i tak to funkcjonowało.

Powiem Ci, że osobą, która dosyć aktywnie promuje, z tego co widzę, Nozbe jest Michael Hyatt. Też bloger amerykański, który ma niesamowitą liczbę czytelników i widzę, że On aktywnie z tego rozwiązania korzysta. Ja nie ukrywam, że do Nozbe dotarłem w zasadzie dzięki jego blogowi. Czyli to też jest tak, że nie znalazłem Was tutaj w Polsce, ale po prostu sam szukałem informacji wiarygodnych, jak zarządzać swoim czasem i jak zarządzanie polepszać i dotarłem do tego przez blog amerykański. W Polsce wielu takich informacji nie znajdujemy i sprawniej można się komunikować i szukać tych informacji na rynku globalnym, a nie tylko ograniczonym do Polski. Także potwierdzam, że to działa.

Ja wiem też, że Ty sam jesteś aktywnym blogerem. Strasznie dużo piszesz o produktywności, kręcisz filmy, wydajesz magazyn o produktywności. Tak się zastanawiam, czy to jest rzeczywiście wyraz tylko i wyłącznie pasji, czy w tej chwili to jest już Twoja praca. Traktujesz blogowanie jako pracę obok dewelepowania aplikacji? Jak to wygląda?

Michał Śliwiński: To wszystko co robię jest pracą. Tylko jak się robi to, co się lubi, to praca przestaje być pracą, a jest po prostu fajnym hobby.

Michał Szafrański: To się miksuje…

Michał Śliwiński: Właśnie. „Productive! Magazine”, czyli magazyn o produktywności, który założyłem w 2008 roku to był pomysł nie mój, ale Maćka Budzicha, mediafuna znanego w Polsce. To jest mój bardzo dobry przyjaciel – Maciek. Poznaliśmy się w Warszawie na różnych spotkaniach i właśnie Maciek powiedział: Słuchaj, Ty dużo piszesz na blogu o tym wszystkim, powinieneś stworzyć magazyn. No i stwierdziłem, że stworzę magazyn, ale nie tylko o tym, co ja piszę, ale też poproszę blogerów, którzy piszą o produktywności, żeby pisali go razem ze mną.

Stąd powstał ten magazyn. I tutaj od razu zareklamuję...

Michał Szafrański: … Reklamuj, śmiało reklamuj…

Michał Śliwiński: Słuchajcie, reklamuję, że w Polsce będzie polski magazyn„Productive! Magazine Polska”. W lutym się pojawi pierwszy numer, będzie to autorski, w pełni polski magazyn. Będą wywiady z polskimi blogerami, z polskimi ekspertami od produktywności i artykuły od polskich blogerów.

Michał Szafrański: Powiedz od razu, gdzie będzie można go znaleźć.

Michał Śliwiński: Adres brzmi http://productivemag.pl. Zachęcam też Ciebie do napisania do niego artykułu w przyszłości. Generalnie zobaczymy co ile będziemy wydawali ten magazyn. Na początku pewnie będzie to kwartalnik, później może miesięcznik, zobaczymy jak nam się sprawdzi ta metoda. Będzie to magazyn, który będzie można poczytać za darmo przez stronę www, ale też za darmo jako aplikacja na iPhone’a, iPada albo Android’a. Także to jest teraz przed nami, a „Productive! Magazine” globalny i amerykański wydajemy teraz co miesiąc, jako miesięcznik.

To między innymi był taki sposób dzielenia się wiedzą. Stwierdziłem, że daję ludziom super narzędzie, ale też chciałbym im dawać „kopa” przysłowiowego. Innymi słowy inspirację do tego, żeby się zorganizować, zorganizować sobie biuro, przekazać kilka takich dobrych porad. Stwierdziłem, że to jest najlepszy sposób. Kręcę też filmy o produktywności i nagrałem też kurs, o którym też opowiemy pod tytułem „10 kroków do maksymalnej produktywności”. Jest także po polsku nagrany. To wynika z tego, że ja chciałbym pomagać innym, chciałbym dzięki temu pomagać też sobie, bo ja się uczę od moich Czytelników i użytkowników, co jest niesamowite, bo uczę się nowych rzeczy. Testuję na sobie rady innych ludzi i wiem, co mi działa, co mi nie działa, czy mi się udaje, czy mi się nie udaje i dzięki temu mogę iść dalej.

Wiem, że każdy potrzebuje takiego „kopa” przysłowiowego i trochę inspiracji. To dla mnie jest praca, ale ja lubię to robić.

Michał Szafrański: Super. Powiedz jak Ty to robisz, że w takim krótkim czasie, który ma każdy z nas, udaje Ci się tak wiele zrealizować? Masz aplikację swoją własną praktycznie na wszystkich platformach: na PC, na Maca, na urządzenia mobilne - Android, iPhone’y, iPad’y, Do tego wydajesz magazyn, prowadzisz bloga, nagrywasz wideo. Widziałem Twoje świetne wideo niedawno: oprowadzałeś po swoim biurze. Po pokoju, w którym pracujesz, żeby wielkich słów jak “biuro” nie używać. Pokazywałeś jak masz zorganizowane swoje biurko, swoje segregatory, szuflady itd. po to, żeby właśnie stworzyć sobie środowisko pracy, które stymuluje produktywność. Czy możesz powiedzieć jak Ty to robisz, że tyle udaje ci się realizować w tak krótkim czasie?

Michał Śliwiński: Uczę się produktywności cały czas. Ciągle dużo czytam. Znalazłem świetny sposób na czytanie dużej ilości książek. Miałem taki problem zawsze, że czytam wolno. Mówię bardzo szybko, ale czytam wolno.

Michał Szafrański: Zamieniam się w słuch w tej chwili.

Michał Śliwiński: Miałem ambicję na przeczytanie iluś tam książek. Miałem jakąś listę iluś książek na Amazonie, które chciałem kupić i czytać, ale czytałem średnio tylko dwie książki rocznie, co rekordem nie jest, umówmy się. Wpadłem na pomysł inny. Stwierdziłem, że dużo jeżdżę samochodem, czasami zawożę dzieci do szkoły itp. plus chodzę i coś tam załatwiam, plus biegam. Pomyślałem, że spróbuję posłuchać audio książek, czyli audiobooków. No i efekt był piorunujący, bo z dwóch książek rocznie skoczyłem do około 30 książek rocznie. Jest to zdecydowanie lepszy efekt! A powoduje to, jak to fajnie w wywiadzie do „Productive! Magazine” z Krzysiem Wysockim gadaliśmy o tym, że jak, np. idę biegać i słucham książki, to mam wrażenie jakbym żył dwa razy w jednym momencie.

Michał Szafrański: Tak, tak…

Michał Śliwiński: Jednocześnie dla harta i ducha i ciała biegam, a oprócz tego słucham książki, więc jeszcze dla umysłu mam ćwiczenie. A oprócz tego mam świetną wymówkę, że muszę iść biegać, bo muszę poczytać. To jest super, nie? To mi bardzo się sprawdza.

Oprócz tego uczę się też delegacji. Uczę się tego, że nie wszystko ja powinienem robić. Ktoś, kto założył firmę samemu, tak jak ja, wie, że to jest trudne na początku, bo myślisz, że Ty wszystko robisz najlepiej, ale tak nie jest.

Michał Szafrański: Tak, jesteśmy super hero…

Michał Śliwiński: Jesteśmy super hero, wszystko mamy opanowane na maksa, a inni nic nie umieją. Okazuje się, że jest dokładnie odwrotnie. Dla mnie w tej chwili przy takiej skali, a będę to jeszcze bardziej powiększał, jednak jest dużo większa satysfakcja z tego, jak zespół po prostu działa. Jak zespół potrafi świetne rzeczy zrobić, mam w tej chwili asystentkę - Magdę, która bardzo mi pomaga. To jest nowa sprawa, że uczę się pracować z asystentką. No i to powoduję, że uczę się oddawać rzeczy, uczę się projektować rzeczy tak, żeby móc je oddać. A potem widzę efekty tego i widzę rzeczy, które mnie zdumiewają. Zespół robi rzeczy, których ja bym nigdy nie zrobił tak szybko. Tego też się uczę, plus tak jak Tim Ferriss napisał w swojej książce „The 4-hour Workweek” żeby dużo rzeczy automatyzować.

Staram się jak najwięcej rzeczy automatyzować i jak najwięcej rzeczy robić prosto. Żeby nie było tak, że np. wysłanie blog posta zajmuje pół godziny. Takie rzeczy też robię tak, żeby zajmowały jak najmniej czasu. Te rzeczy, które są administracyjne. Optymalizuję, uczę się delegacji i ciągle się uczę, czytam nowe książki i ciągle się uczę. To jest, najkrócej mówiąc, moja recepta.

Michał Szafrański: Musimy się umówić na oddzielną rozmowę na ten temat…

Michał Śliwiński: OK, bardzo chętnie.

Michał Szafrański: Ale wróćmy do tego podstawowego tematu, czyli do własnej firmy, do zamieniania pasji we własny biznes. Gdybyś mógł coś doradzić osobom, które dziś zastanawiają się, czy podążać za swoją pasją, jak to zrobić, to jakie byś mógł im dać wskazówki czy porady?

Michał Śliwiński: Mam takie zupełnie dwie różne porady, ale myślę, że obie są dosyć celne. Jedna jest taka, żeby spróbować swoje hobby przekuć w coś, co jest lukratywne, tak jak u mnie się stało. To jest bardzo fajna sprawa i nie bać się tego! Jak Steve Jobs powiedział, gdy spojrzymy za okno to wszystko, co zostało stworzone stworzył ktoś tam. I to wcale nie oznacza, że ta osoba była od nas mądrzejsza…

Michał Szafrański: Tak.

Michał Śliwiński: … Od tego trzeba zacząć. Nie jest tak, że wszyscy są genialni, a my jesteśmy głupi. Wszyscy jesteśmy genialni i każdy z nas jest w stanie zrobić bardzo dużo.

To jest jedna rzecz, a druga rzecz jaką chciałem powiedzieć, to jest taka, że młodzi ludzie, szczególnie po studiach, nie mają tego ciśnienia, żeby sobie tę swoją karierę zaprojektować. Nie myślą: “czego chcę się nauczyć, w czym chcę być dobry?” Myślą bardziej pod kątem: jak zarobić kasę? Gdzie dostanę robotę, gdzie mi dobrze zapłacą? To jest bardzo złe myślenie, ale dlaczego to mówię? W moim przypadku wiedziałem, że chcę robić takie rzeczy i co więcej, przy wyborze klientów, jako przedsiębiorca, szukałem takich klientów, którzy byli dla mnie wyzwaniem. Takich, którzy byli takimi klientami, którzy żądali, żebym zrobił coś nowego. Jeden z pierwszych klientów kazał mi zrobić stronę we Flashu, a nie umiałem Flasha. Pomyślałem sobie, że muszę zrobić Flasha, trudno! I nauczyłem się go i dzięki temu się rozwinąłem. Inny chciał sklep internetowy, więc wtedy kombinowałem i w końcu sam mu napisałem sklep.

Uczyłem się tych rzeczy samemu i tak samo jest z szukaniem kariery. Nawet jeśli nie chcesz założyć swojej firmy, to szukaj takiej pracy, gdzie chciałbyś pracować. Ja miałem takiego znajomego, który wysłał CV do iluś tam firm w swojej branży. Ja mu powiedziałem, żeby wymienił trzy, w których chciałby pracować. A on mówi: “nie wiem”. Jak to nie wiem? No właśnie o to chodzi, powinieneś znać firmy w swojej branży, gdzie chciałbyś pracować. Wrócę do Rafała, który nas “spiknął”: Rafał był użytkownikiem Nozbiego. Widział, że go potrzebujemy, bo w pewnych miejscach mogłoby być u nas lepiej. Napisał do nas. Owszem, zajęło to trochę, bo ja dopiero pół roku później się do niego odezwałem.

Michał Szafrański: Wtedy wróciłeś z informacją…

Michał Śliwiński: Tak, ale Rafał chciał i i wysłał CV. Rafał miał dobrą pracę, ale uderzył do nas, bo chciał u nas pracować. Czytał mojego bloga, bo się ze mną identyfikował, stwierdził, że mnie lubi, stwierdził, że chciałby pracować w takiej firmie jak nasza. Teraz pracuje i jest zachwycony, i ja jestem zachwycony z Rafała, i sobie nie wyobrażam kogoś na jego miejsce. To właśnie jest to! On aktywnie szukał miejsca, gdzie chciałby pracować. A szczególnie jak jesteśmy młodzi i po studiach, to umówmy się: nie mamy rodziny, nie mamy kredytu, nie mamy niczego, to jakie mamy koszty? Możemy nawet pozwolić sobie na pracę za półdarmo. Możemy pójść do jakiejś firmy bezczelnie i powiedzieć: “ja chcę u was pracować”. Oni mówią: “nie mamy stanowisk otwartych”. A my mówimy: “Mam to gdzieś, chcę u Was pracować”. Oni mówią: “No, ale wtedy Ci nie zapłacimy”. My mówimy: “Nie ma sprawy, chcę u Was pracować”.

Michał Szafrański: … I budować ten kapitał, dokładnie tak…

Michał Śliwiński: Oczywiście! To jest też coś, co chciałbym powiedzieć. Zakładanie własnej firmy to tak, zgadzam się, sam widzę po sobie, że super sprawa. Nawet jeżeli nie założysz własnej firmy, to szukanie pracy w sposób taki właśnie, pro aktywny, żeby pracować tam gdzie się chce pracować.

Nawet, jeśli po studiach zaczniesz pracować za półdarmo, ale wiesz, że to jest firma z potencjałem, bo dzięki temu się nauczysz tego, tego i tego, to warto! Bo to Ty powinieneś im płacić za to, czego Oni cię nauczą tak naprawdę. Ja się śmieje, ale wiesz, to tak jest, tak naprawdę.

Michał Szafrański: Ja stuprocentowo się z Tobą zgadzam w tej materii. Uważam tak jak Ty. Ja też bardzo wiele robiłem w życiu nie będąc w ogóle nastawionym na to, że na tym zarobię, tylko chciałem się uczyć i rozwijać. I dzięki temu jestem tu, gdzie jestem. Mimo wszystko! Zobacz, dzisiaj pokutuje w społeczeństwie takie stwierdzenie, że “Pójdę tam i jak to możliwe, że będę pracował za darmo. To jest niewyobrażalne, bo za pracę należy się wynagrodzenie”.

Często zapominają młodzi ludzie, myślę, że nie tylko młodzi, że chcemy się rozwijać. Nie jesteśmy tymi ludźmi dzisiaj, którymi byśmy chcieli być za dziesięć lat, tylko powinniśmy mieć na siebie jakiś plan. To jest to, co mówisz w zasadzie…

Michał Śliwiński: Nawet to, że się wbijesz do kogoś za darmo i wstawisz tę stopę między drzwi, później zaprocentuje. Najlepsze jest to, że pracodawca, który jest uczciwy i się na Tobie pozna, da Ci później tę pensję.

Michał Szafrański: Zauważy Ciebie - tak.

Michał Śliwiński: Zauważy Cię i zatrudni Cię, a jeśli nie On, to inny, bo będziesz miał w CV, że pracowałeś dla tej i tej firmy. W tym momencie ten gość patrzy w CV, że pracowałeś na takim stanowisku w tej firmie i myśli o Tobie, że “ten koleś się zna”. W ten sposób budujesz sobie CV. Inwestujesz w siebie, w swoją karierę.

U nas, moi pierwsi pracownicy nie dostawali za dużo pieniędzy, bo nie miałem za dużo pieniędzy, żeby im zapłacić. Tomek pracował na początku na pół etatu u mnie – mój programista. W tej chwili pracuje “full time” i zarabia bardzo dobre pieniądze. I w tej chwili moi pracownicy zarabiają bardzo dobre pieniądze od razu. Ale czasami na kimś muszę się poznać, ktoś pracuje krócej, trochę mniej. Ale jeżeli się sprawdzi i się dobrze sprzeda i będzie robił świetną robotę, to ja będę chciał mu płacić więcej pieniędzy, bo będzie pomagał w moim biznesie. I tak samo to działa wszędzie indziej! Nawet jeżeli mam konkurencyjną ofertę od firmy, która jest kiepska, ale mi daje więcej pieniędzy, no to w tym momencie trzeba się zastanowić, co chcę potem napisać w moim CV? Jakie firmy powinny być w moim CV? Czy ta firma, która mi daje najwięcej pieniędzy, powinna być w moim CV? Nie? Nie chodzi mi o to, żeby pracować za darmo, właśnie nie. Chodzi mi właśnie o to, żeby budując swoją karierę wybierać te firmy, z którymi się chce pracować i z ludźmi, z którymi chce się pracować. Takie, które się później dumnie wpisze w swoim CV. Mi się wydaje, że o to chodzi.

Michał Szafrański: Tak, tak i warto też wstecz spojrzeć później i zastanowić się również nad tym… Ile lat już pracuje z tobą Tomek?

Michał Śliwiński: Sześć lat.

Michał Szafrański: Pomimo tego, że zaczynał pewnie na zlecenie, pracował w domu, tzn. na pewno nie widział biura Twojej firmy. Czyli znowu: zaufać komuś, zawspółpracować z nim, na pół etatu jeszcze do tego i jednocześnie po sześciu latach On jest jednym z najcenniejszych zasobów Twojej firmy dzisiaj. Jest twoim CTO, czyli odpowiada za rozwój Twojego produktu, a Twoja przyszłość jest jednoznacznie związana z tym produktem.

Ja jeszcze jedną rzecz do tego dodam. Warto jest mieć świadomość tego, że jedziemy na jednym wózku. Często jest taka bariera stawiana: pracodawca - ja. Ale z drugiej strony jest też tak, że szczególnie w takich małych firmach, kto ryzykuje najwięcej? Kto ryzykuje swoimi pieniędzmi? Najczęściej pracodawca ryzykuje najwięcej, bo pracownik może się w dowolnym momencie zwolnić, no może z dokładnością do okresu wypowiedzenia. Ale może się zwolnić i pójść pracować do innej firmy, a pracodawca musi tę firmę ciągnąć w każdej sytuacji, o ile chce oczywiście. To jest wspólne ryzyko.

Michał Śliwiński: Tak i to boli kiedy ktoś ucieka, zwłaszcza jak inwestujesz w tę osobę, wierzysz w tę osobę. Moim zdaniem najlepiej, żeby ta osoba była jak najlepsza. Skupiam się na jej rozwoju, żeby się rozwijała szybko i uczyła jak najwięcej. Mam wtedy nadzieję, że ta osoba z nami zostanie i będzie chciała z nami pracować i na to pracuję. Nie?

Michał Szafrański: No tak, ale różne są firmy…

Michał Śliwiński: Tak jest…

Michał Szafrański: Ty masz akurat super wspaniałą firmę.

Powiedz mi jeszcze taką rzecz: gdybyś miał jeszcze raz zaczynać, jeszcze raz przejść tę drogę… albo inaczej: jak byś mógł spotkać siebie młodszego o te 10-15 lat, to jakich porad byś temu młodszemu Michałowi udzielił?

Michał Śliwiński: Już trochę o tym mówiliśmy, więc nie będę się bardzo powtarzał. Między innymi poradą idealną by było to, co mówiłem o karierze. Plus to, że ja na początku decydowałem się na zrobienie start-upów, które dadzą mi zarobić. Myślałem ile mogę na tym zarobić? A nie myślałem: co mogę zrobić fajnego, jak mogę spowodować, że świat będzie lepszy? To może brzmi górnolotnie, ale to jest prawda.

Widzę po sobie, że w Nozbim, jak mamy jakieś kryzysy i coś nam nie działa, to nie jest coś, co nas powstrzymuje. My wiemy co mamy robić i jaką mamy misję i jak wielu mamy klientów oraz jak musimy im pomóc. To jest zupełnie co innego niż jak skupiasz się na tym, żeby zarobić kupę kasy. Gdybym to powiedział sobie ileś tam lat temu, to bym na pewno inne decyzje podjął i bym zaoszczędził ten czas między założeniem własnej firmy a założeniem Nozbiego. Bardzo możliwe, że wtedy od razu po założeniu własnej firmy założyłbym Nozbiego, albo coś podobnego. A tak to przez kilka lat się musiałem na własnych błędach nauczyć, bo dwa start-upy mi nie wyszły.

Znowu zacytuję Steve’a Jobsa, że trzeba szukać tego, co się lubi. To nie jest tak, że to się trafi nagle, albo my od razu wiemy. Absolutnie nie wiemy, ale tego trzeba szukać. Jak się to znajdzie, to potem tylko to pielęgnować, ale to już nie jest problem, bo to się lubi robić…

Michał Szafrański: A, wiesz co przypomniało mi się coś. Taką dykteryjkę Ci powiem, gdzieś to usłyszałem, nie jest moja. To było akurat a’propos pisania książek. Siadamy i nie mamy weny czasami, nie? Chciałbyś napisać wpis na bloga, ale jakoś te słowa się nie kleją. No dobrze, ale co to jest ta wena i kiedy ona się pojawia, a kiedy nie? Ktoś powiedział: trzeba konsekwentnie i systematycznie wykonywać swoją pracę, to co się lubi. Czasem lepiej, czasem gorzej. A z tą weną to jest tak, że ona czasami przelatuje, siada na naszym biurku i patrzy czy pracujemy. Jak pracujemy przy tym biurku i ona nas tam zastanie, to wtedy ona nam pomoże, ale jak nas wtedy nie zastanie, to leci dalej!

I tu też tak jest: że w życiu rzeczywiście trzeba stwarzać sobie takie możliwości, żeby popychać systematycznie nasz biznes do przodu. Przepraszam, taka kompletnie oderwana refleksja, ale tak przyszła mi do głowy…

Michał Śliwiński: Bardzo słuszna. I w ogóle jeszcze taka inna wskazówka to jest taka, że jeżeli masz pomysł na coś, to zachęcam, żeby ten pomysł zgłębić. Zachęcam, żeby sobie zaplanować czas na to i zgłębić pomysł: trochę go przestudiować, porysować, zastanowić się, jak byśmy zrobili taki biznes itd. Nawet jeżeli nic potem z tego nie wyjdzie, samo to ćwiczenie może spowodować, że w jakimś innym miejscu to może jakoś “zaskoczyć”. To powoduje potem, że mamy świetny pomysł dwa lata później, na podstawie pomysłu, który był dwa lata temu, bo pojawiły się inne fakty. One się skleiły i nagle nam wszystko zaczęło działać.

Michał Szafrański: Tak, a z drugiej strony jak byśmy tego ćwiczenia nie odrobili, to byśmy nawet nie wiedzieli jak się za to zabrać…

Michał Śliwiński: … Byśmy nawet nie zauważyli…

Michał Szafrański: Tak, tak. To co, Michał, własna firma, to rozumiem dobry sposób inwestowania swojego kapitału z Twojej perspektywy? Jakich argumentów byś użył, że warto?

Michał Śliwiński: Pewnie, że tak! Tak jak już mówiłem wcześniej: albo własna firma, albo praca dla jakiejś firmy, z którą się identyfikujemy. Dla mnie własna firma - super. Daje to oczywiście też to, o czym mówiłem, że pracuje się z tym z kim się lubi, tak jak się lubi. My decydujemy o tym wspólnie, jak nasza firma wygląda, kształtujemy rzeczywistość naszą. Daje to wolność przede wszystkim. I daje możliwość dawania wolności innym pracownikom i tworzenia fajnej rzeczy. To, co zawsze u mnie mówię w firmie, powtarzam jak mantrę: “Wyobraźcie sobie, codziennie rano ileś tam tysięcy osób odpala naszą aplikację, żeby sobie zaplanować dzień. Czy to nie jest najlepsze na świecie? Ileś tam tysięcy osób na świecie, czy dziesiątek tysięcy osób na świecie, teraz już setek tysięcy osób na świecie codziennie rano odpala naszą aplikację i tam sobie planuje rzeczy. Jaki mamy wpływ na ludzi niesamowity i jaki pozytywny”…

Michał Szafrański: Ja jestem chodzącym przykładem i świadkiem, że rzeczywiście tak jest. Dwie aplikacje, które są mi niezbędne do pracy w tej chwili, to jest klient poczty elektronicznej i Nozbe. I autentycznie jest tak, że Nozbe rano włączam i patrzę, co mi tam przybyło, bo automatycznie się pojawiają zadania, które sobie zaplanowałem na ten dzień.

Michał Śliwiński: Tak, oczywiście.

Michał Szafrański: Patrzę na zadania. Od razu część przerzucam gdzieś indziej itd. Dzięki Michale, naprawdę super produkt zrobiliście.

Michał Śliwiński: Dzięki!

Michał Szafrański: Powiedz jeszcze Słuchaczom, gdzie można znaleźć więcej informacji o Tobie. Gdzie można znaleźć „Productive! Magazine” w wersji angielskiej, bo o polskiej już słyszeliśmy.

Michał Śliwiński: Tak. http://productivemag.com, czyli tak samo jak w polskim, tylko kropka com, a nie kropka pl. Oczywiście http://nozbe.com, jest po polsku też, więc jak się wejdzie z Polski to będzie po polsku. No, i moja strona osobista, czyli mój blog, gdzie można się więcej dowiedzieć o mnie, poczytać moje wpisy jest po angielsku cała, to jest http://michaelsliwinski.com. Nie Michał Śliwiński, tylko michaelsliwinski.com

Michał Szafrański: Super! Dzięki wielkie Michale za rozmowę.

Michał Śliwiński: Dzięki wielkie Michał, cześć.

Michał Szafrański: Trzymaj się cześć, do usłyszenia.

Tak dobrze mi się rozmawiało z Michałem, że uciekło mi jedno z najważniejszych pytań. Chciałem go zapytać, w jaki sposób inwestuje pieniądze, które zarobił dzięki firmie. Czy ma doświadczenie w inwestowaniu na giełdzie, na rynkach kapitałowych? W jaki sposób dywersyfikuje te swoje inwestycje? Michał odpowiedział mi na szczęście mailowo uzupełniając, więc przeczytam po prostu tę odpowiedź..

Inwestuję mało na rynkach kapitałowych, mam trochę akcji, trochę jednostek funduszy, ale jak na razie nie widzę dużego zwrotu z tych inwestycji. Mam też kilka lokat, część pieniędzy trzymam w kilku walutach. Po prostu dywersyfikuję. Zainwestowałem trochę w nieruchomości. Dzięki temu pieniądze nie leżą tylko na koncie bankowym oraz dużo reinwestuję obecnie w firmę. Zwiększyłem zatrudnienie, rozkręcam drugi biznes związany pośrednio z „Productive! Magazine”. Tam też muszę na razie wyłożyć pieniądze, aby w przyszłości je zarobić.

No i wszystko jasne. Jeszcze raz dziękuję Ci Michale za naszą rozmowę. Mam nadzieję, że udało nam się dobrze pokazać słuchaczom ten sposób inwestowania. Nie poprzez rynki kapitałowe, ale poprzez budowę własnej firmy.

Ja przypominam, że notatki do tego odcinka podcastu znajdziecie pod adresem http://jakoszczedzacpieniadze.pl/020, jak dwudziesty odcinek podcastu – jubileuszowy! Przypominam również, że sponsorem tego odcinka podcastu była Mennica Wrocławska, która w swoim sklepie internetowym pod adresem http://mennicawroclawska.pl oferuje złote sztabki już od jednego grama oraz najpopularniejsze monety bulionowe.

Następny odcinek podcastu ukaże się tradycyjnie za dwa tygodnie. Spotkam się w nim ponownie z Krzysztofem z serwisu taniezwiedzanie.com, z którym tym razem porozmawiam o sposobach, na które możemy zostać obrabowani i o środkach profilaktycznych ochrony przed złodziejami. Do zastosowania zarówno w trakcie podróży jak i po prostu na co dzień. Jeżeli masz jakiekolwiek pytania w tym temacie, albo na dowolny inny temat to zapraszam do ich zadawania! Na pytania zadane głosowo będę odpowiadał w trakcie podcastu. Swoje pytanie możesz nagrać wchodząc pod adres http://jakoszczedzacpieniadze.pl/nagraj. Mam nadzieję, że zauważyliście, że przyspieszyłem trochę ze swoją mową, żeby te odcinki były trochę krótsze…

Mam prośbę – trzymajcie kciuki za mój udział w konkursie Blog Roku 2013. Jestem w grze. Dopóki piłka w grze, walczymy do końca! Będę Wam również wdzięczny jeśli zostawicie szczerą ocenę tego podcastu w serwisie iTunes. Te Wasze oceny pomagają w utrzymaniu jego widoczności we wszelkich rankingach w iTunesach, co pozwala innym osobom, które jeszcze go nie słyszały, na łatwiejsze dotarcie do „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”.

Myślę, że już najwyższa pora, by powiedzieć „Do usłyszenia!”. Zaczynam kolejną dwudziestkę podcastów. Dziękuję Ci za wspólnie spędzony czas i życzę Ci skutecznego przenoszenia Twoich celów finansowych na wyższy poziom. Do usłyszenia!

http://jakoszczedzacpieniadze.pl

Copyright 2014 Michał Szafrański