dla mojej ukochanej Gabi, wspaniałego Szymona i przecudownej Idalii

z podziękowaniami za Waszą wiarę w moje możliwości,

a także cierpliwość, wyrozumiałość i miłość,

którymi mnie nieustannie obdarzacie.

To dla Was chcę się zmieniać na lepsze :)

Spis treści

Kilka słów na początek

Urodzinowy prezent

Program Pajacyk

Jak możesz wspomóc „Pajacyka”?

Organizacja tego eBooka

021: Złodziejskie sztuczki, czyli jak chronić się przed kieszonkowcami i rabusiami

022: Jak żyć z wynajmu, nie posiadając nieruchomości – Mateusz Brejta

023: Higiena pocztowa, czyli 12 podpowiedzi jak radzić sobie z zalewem e-maili

024: Jak buduje się globalny biznes? – rozmowa z Marcinem Beme z Audioteka.pl

025: StrengthsFinder 2.0, czyli jak poznać swoje mocne strony

026: Jak wyjść z długów i unikać problemów finansowych – rozmowa z Marcinem Iwuciem

027: 13 książek, które mnie inspirują

028: Psychologia inwestowania z perspektywy kobiety – rozmowa z Agnieszką Kowalczyk

029: Dlaczego nie tworzymy budżetu domowego?

030: Urodziny bloga i refleksje po dwóch latach blogowania

031: Jak inwestować, żeby nie skończyć ze sznurem na szyi? – podpowiada Krzysztof Piróg

032: AMA, czyli moje odpowiedzi na Wasze pytania

033: Jak przygotować i sprzedawać własny kurs internetowy – case study

034: Jak inwestować w funduszach inwestycyjnych? – rozmowa z Michałem Duńcem z Analizy Online

035: Jak „przełamywać lody” i poznawać nowe osoby – poradnik konferencyjny

036: Jak przygotować się do prowadzenia prezentacji i przekraczać oczekiwania słuchaczy?

037: Od roznoszenia ulotek do globalnej sieci Paczkomatów – Rafał Brzoska o blaskach i cieniach budowy biznesu

038: Jak pokierować swoimi finansami i życiem, gdy jestem 20-latkiem

039: Jak wyglądają realia współpracy dużych firm z blogerami – opowiada Tomasz Sulewski z Orange

040: Od czego zależy i jak budować zdolność kredytową pod kredyt hipoteczny – Ronald Szczepankiewicz

Kilka słów na początek

Cześć! Jestem Michał i jestem blogerem.

Półtora roku temu rzuciłem pracę na etacie i zaryzykowałem stawiając wszystko na jedną kartę – rozwój bloga "Jak oszczędzać pieniądze", na którym piszę o budżecie domowym, mądrym oszczędzaniu, wychodzeniu z długów, zarabianiu na swojej pasji i byciu odpowiedzialnym za swoje finanse. Było warto!

Dzisiaj blog jest jednocześnie moim hobby i pracą. Dzięki niemu mam poczucie realnego wpływu na poprawę sytuacji finansowej tysięcy Czytelników. Nic nie cieszy mnie bardziej niż e-maile, w których informujecie mnie o Waszych większych i mniejszych sukcesach. To niesamowita nagroda i potwierdzenie, że warto robić to dalej.

Niedawno zakończony rok 2014 był dla mnie pasmem niesamowitych sukcesów: trzy nagrody w konkursie „Blog Roku 2013” – w tym dla „Najbardziej Inspirującego Bloga 2013” – to więcej niż mogłem sobie wymarzyć. Szczególnie dumny jestem jednak z nagrody „Społecznie odpowiedzialnego blogera” przyznanej mi przez organizatorów Blog Forum Gdańsk. Odzwierciedla ona ten obszar działalności, który jest szczególnie bliski mojemu sercu.

Tradycją staje się już, że w dniu moich urodzin – 17 lutego – to ja daję Wam prezenty. Chcę w ten sposób podziękować Wam za to, że czytacie mojego bloga (w styczniu 2015 roku odwiedziło go ponad 281 tys. osób!). E-book, który właśnie czytasz, jest jednym z nich.

W drugim tomie książki „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy” znajdziesz zapis treści dwudziestu odcinków podcastu o tej samej nazwie – publikowanej co dwa tygodnie internetowej audycji, w której dzielę się z Wam moimi obserwacjami i doświadczeniami, a także prowadzę rozmowy z inspirującymi gośćmi. Całość liczy łącznie ponad 400 stron.

Tą publikacją chcę kolejny raz podziękować za to, że mnie wspieracie i pomagacie wierzyć, że dobro powraca.

Urodzinowy prezent

Dzisiaj - 17 lutego 2015 r. - są moje urodziny. Drugie, które świętuję jako pełnoetatowy bloger.

E-book jest bezpłatny, ale chroniony moimi prawami autorskimi. Możesz jednak śmiało udostępniać go w niezmienionej postaci innym osobom. To samo dotyczy także jego zeszłorocznej wersji. Zawsze aktualne wersje w formatach PDF, EPUB i MOBI znajdziesz tutaj:

- Tom I – wydany w 2014 roku – http://jakoszczedzacpieniadze.pl/wnop-ebook

- Tom II – wydany w 2015 roku – http://jakoszczedzacpieniadze.pl/wnop-ebook-2

Jeśli uznasz tę książkę za wartą chociażby symbolicznego rewanżu, to mam do Ciebie prośbę: poniżej zamieszczam informacje o programie Pajacyk, który od wielu lat pomaga głodnym dzieciom w Polsce oraz od kilku lat - także na świecie. Niech formą Twojego rewanżu będzie wsparcie „Pajacyka” – można to zrobić nawet bez wyciągania pieniędzy z portfela.

A jeśli masz dostęp do iTunes, to bardzo się ucieszę i będę wdzięczny za ocenę oraz Twoją krótką recenzję mojego podcastu:

https://itunes.apple.com/pl/podcast/wiecej-niz-oszczedzanie-pieniedzy/id629003560

Miłego dnia ☺

Program Pajacyk

Jedzenie to jedna z podstawowych potrzeb każdego człowieka. Najbardziej podstawowa. Bez jedzenia po prostu umieramy.

Szacuje się, że na całym świecie żyje 805 mln osób cierpiących z powodu głodu, a grupą najbardziej narażoną są dzieci. 66 milionów dzieci w krajach rozwijających się chodzi do szkoły głodne.

Jeżeli wydaje Ci się, że problem ten nie dotyczy Polski, to jesteś w błędzie. Według różnych badań szacuje się, że:

- w podstawówkach niedożywionych jest 160 tysięcy dzieci (źródło: Millward Brown)

- nawet co 10-te dziecko w Polsce jest głodne, co oznacza, że problem niedożywienia może dotyczyć aż 800 tysięcy dzieci i młodzieży (źródło: Dom Badawczy Maison)

- 1,4 miliona dzieci i młodzieży żyje w niedostatku i biedzie (źródło: GUS)

Jak żyje się z ciągłym poczuciem głodu? Każdy może to sprawdzić samodzielnie – wystarczy nie zjeść śniadania i obiadu. Dorosły poradzi sobie z tym lepiej niż dziecko. Głodne dzieci wolniej się rozwijają, częściej chorują, tracą chęć do nauki i zabawy, są apatyczne lub wręcz przeciwnie – rozdrażnione, co dodatkowo utrudnia ich kontakty z rówieśnikami. Głód może wzmagać poczucie bycia „gorszym” od kolegów i negatywnie wpływać na samoocenę dziecka. Dzieci po prostu muszą jeść codziennie.

Programem, który pomaga głodnym dzieciom, jest Pajacyk prowadzony przez Polską Akcję Humanitarną (PAH). Program ten działa nieprzerwanie od 1998 roku finansując posiłki w polskich szkołach i świetlicach, a także – od kilku lat – zapewniając dostęp do żywności tam, gdzie jej nie ma – w regionach świata, gdzie panuje ubóstwo lub toczą się wojny i trwałe konflikty zbrojne (aktualnie w Syrii oraz na Ukrainie).

Pomoc w ramach Pajacyka udzielana jest mądrze, tzn. trafia do tych dzieci w Polsce, które takiego dożywiania potrzebują, a z różnych przyczyn nie są objęte wsparciem ośrodków pomocy społecznej. Ilość dzieci, którym uda się zapewnić codzienny posiłek w szkole, zależy w prostej linii od tego, ile środków pieniężnych uda pozyskać PAH od darczyńców.

W tym roku szkolnym do programu zgłosiły się 184 szkoły z całej Polski, które wnioskowały o posiłki dla 5000 dzieci. Niestety, środków z programu Pajacyk wystarczyło na zakwalifikowanie 103 placówek i objęcie dożywianiem 1782 dzieci.

Potrzeby znacznie przekraczają dzisiejsze możliwości finansowe programu. Ja jednak gorąco wierzę, że wspólnymi siłami Czytelników bloga „Jak oszczędzać pieniądze” można poprawić ten wynik.

Średni koszt codziennego obiadu dla jednego dziecka wynosi 4 zł. Formy pomocy są różnorodne i nie ograniczają się wyłącznie do przekazania pieniędzy. Najpopularniejszym sposobem wspierania Pajacyka jest od lat klikanie w jego brzuszek na stronie http://pajacyk.pl. Każde jedno kliknięcie na osobę dziennie przyczynia się do zwiększenia kwoty przekazywanej na Pajacyka przez sponsorów tego programu.

Pajacyk działa także za granicą. Zaczął w 2010 od dożywiania dzieci i matek karmiących w Somalii oraz dzieci w Sudanie Południowym. Pomoc trafiła tam łącznie do 35 tys. osób. Aktualnie pomoc trafia do dzieci w Syrii, gdzie wojna doprowadziła kraj do kryzysu żywnościowego i gdzie szacuje się, że aż 5,5 mln dzieci potrzebuje natychmiastowego wsparcia. PAH, poprzez dystrybucję mąki do piekarni, dożywia około 12,5 tys. syryjskich rodzin.

Od niedawna w ramach Pajacyka realizowana jest także pomoc dla dzieci na Ukrainie. Trafia ona do konkretnych miejscowości, tych w których chronią się uciekinierzy – głównie rodzice i dzieci opuszczający swoje domy i uciekający z rejonów objętych walkami.

Będę Wam wdzięczny za każdą formę pomocy i bardzo mocno za nią dziękuję.

Zapraszam Cię do lektury mojego eBooka i mam nadzieję, że bardzo pozytywnie wpłynie on na Twoje finanse. Miłego dnia!

Jak możesz wspomóc „Pajacyka”?

1. Program Pajacyk można wesprzeć na cztery sposoby:

Przekazując darowiznę:

- Online na stronie Pajacyka - http://www.pajacyk.pl/#darowizna

- Przelewem na konto PAH (polecana przeze mnie metoda):

Polska Akcja Humanitarna

ul. Szpitalna 5 lok. 3, 00-031 Warszawa

Bank: BPH S.A.

Numer konta: 66 1060 0076 0000 3210 0014 7020

Tytuł przelewu: JOP Pajacyk

Dzięki mojej współpracy z PAH taki tytuł przelewu pomoże nam policzyć ile posiłków razem ufundowaliśmy ☺

Numer konta możecie zweryfikować na tej stronie:

http://www.pah.org.pl/o-pah/487/numery_kont_bankowych

2. Klikając codziennie w brzuszek Pajacyka na stronie http://pajacyk.pl

Aby o tym nie zapomnieć, wystarczy ustawić sobie stronę Pajacyka jako startową w przeglądarce internetowej.

3. Kupując gadżety z Pajacykiem w Sklepie Przyjaciół PAH

http://www.sppah.org.pl/Kampanie_PAJACYK(2,11,).aspx

4. Przekazując swoje punkty PAYBACK na program Pajacyk

Jest to o tyle istotny sposób, że pod koniec lutego każdego roku część niewykorzystanych punktów PAYBACK traci swoją ważność. Bezkosztowo można je przekazać na wsparcie Pajacyka.

http://www2.payback.pl/program-pajacyk

Organizacja tego eBooka

eBook to nic więcej niż zapis dwudziestu nagranych przeze mnie odcinków podcastu. Zapis jest chronologiczny, ale poniżej - dla ułatwienia - pogrupowałem poszczególne odcinki tematycznie.

Finanse osobiste

- 026: Jak wyjść z długów i unikać problemów finansowych – rozmowa z Marcinem Iwuciem

- 029: Dlaczego nie tworzymy budżetu domowego?

Mieszkania i nieruchomości

- 022: Jak żyć z wynajmu, nie posiadając nieruchomości – Mateusz Brejta

- 040: Od czego zależy i jak budować zdolność kredytową pod kredyt hipoteczny – Ronald Szczepankiewicz

Elementarz Inwestora

- 024: Jak buduje się globalny biznes? – rozmowa z Marcinem Beme z Audioteka.pl

- 028: Psychologia inwestowania z perspektywy kobiety – rozmowa z Agnieszką Kowalczyk

- 031: Jak inwestować, żeby nie skończyć ze sznurem na szyi? – podpowiada Krzysztof Piróg

- 034: Jak inwestować w funduszach inwestycyjnych? – rozmowa z Michałem Duńcem z Analizy Online

- 037: Od roznoszenia ulotek do globalnej sieci Paczkomatów – Rafał Brzoska o blaskach i cieniach budowy biznesu

Podróżowanie

- 021: Złodziejskie sztuczki, czyli jak chronić się przed kieszonkowcami i rabusiami

Blog jako biznes

- 033: Jak przygotować i sprzedawać własny kurs internetowy – case study

- 039: Jak wyglądają realia współpracy dużych firm z blogerami – opowiada Tomasz Sulewski z Orange

Produktywność, dodatkowa praca, inne

- 023: Higiena pocztowa, czyli 12 podpowiedzi jak radzić sobie z zalewem e-maili

- 025: StrengthsFinder 2.0, czyli jak poznać swoje mocne strony

- 027: 13 książek, które mnie inspirują

- 030: Urodziny bloga i refleksje po dwóch latach blogowania

- 032: AMA, czyli moje odpowiedzi na Wasze pytania

- 035: Jak „przełamywać lody” i poznawać nowe osoby – poradnik konferencyjny

- 036: Jak przygotować się do prowadzenia prezentacji i przekraczać oczekiwania słuchaczy

- 038: Jak pokierować swoimi finansami i życiem, gdy jestem 20-latkiem

021: Złodziejskie sztuczki, czyli jak chronić się przed kieszonkowcami i rabusiami

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/021

Jakie triki stosują złodzieje? Jak kieszonkowcy wykorzystują naszą nieuwagę? Jakich typowych sposobów okradania możemy się spodziewać w różnych krajach na świecie? – o tym rozmawiam z Krzysztofem Szymańskim z taniezwiedzanie.com.

Jest to gorący, ale jednocześnie nieco ponury temat. Z Krzysztofem – obieżyświatem, który już wcześniej gościł w 12-ym i 13-ym odcinku podcastu, rozmawiam o tym, jak możemy zostać obrabowani podczas podróży. Dyskutujemy też o tym, jak się przed tym chronić.

Z tego odcinka dowiesz się:

- Dlaczego warto posługiwać się kartą debetową za granicą i nie nosić zbyt dużej ilości gotówki?

- Jak w różnych rejonach świata poluje się na naiwnych turystów?

- Jakie sposoby okradania turystów są popularne w jakich krajach?

- Które miasto europejskie uchodzi za mekkę kieszonkowców i złodziei?

- Dlaczego nie warto dawać się zapraszać na herbatę w krajach azjatyckich?

- Dlaczego niewskazana jest rozmowa z „dilerami” oraz „policją”?

- Dlaczego warto chodzić konkretną stroną chodnika?

- Kto tak naprawdę wygrywa w 3 karty?

- Gdzie może Cię zawieźć taksówkarz w Indiach?

- Jak może się skończyć przejażdżka taksówką w Meksyku?

To jest podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy” - odcinek dwudziesty pierwszy.

Cześć i dzień dobry! Niezmiennie mi się podoba ta muzyczka… Witam Cię w dwudziestym pierwszym odcinku podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne i sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności. Opowiadam jak rozsądnie wydawać pieniądze i jak odważnie realizować swoje pasje i marzenia. Jeśli tylko szukasz odrobiny stabilizacji finansowej i emocjonalnej w swoim życiu to ten podcast jest dla Ciebie.

Super tydzień mi się zapowiada. Dzisiaj mam dla Was temat ponury i przygnębiający, ale jednocześnie dosyć interesujący, muszę powiedzieć - intrygujący. Z Krzysztofem z serwisu taniezwiedzanie.com rozmawiam o sposobach, na które możemy zostać obrabowani. Rozmawiamy też o tym, jak się chronić w trakcie podróży przed złodziejami, kieszonkowcami i różnymi rzezimieszkami. I opisujemy też kilka złodziejskich trików, pokazujemy te sposoby, które oni stosują w różnych miejscach świata. Po to, żeby łatwiej Wam było uchronić swoje portfele i dokumenty. Na pewno warto posłuchać.

Przypomnę, że Krzysztof jest kolejnym gościem, który powraca do mojego podcastu. Kilka miesięcy temu mieliśmy okazję wspólnie nagrywać dwunasty i trzynasty odcinek, w którym rozmawialiśmy o tym jak tanio podróżować po świecie. Krzysztof jest taką osobą, która już ma na swoim koncie kilkadziesiąt odwiedzonych krajów. I od czasu naszej ostatniej rozmowy też już wbił kilka szpilek w swoją mapę.

Jeszcze zanim zaczniemy, chcę dwa krótkie ogłoszenia powiedzieć: jutro we wtorek 25 lutego o godzinie dwudziestej trzeciej, w Czwartym programie Polskiego Radia będzie mnie można usłyszeć na żywo. Serdecznie już tej chwili zapraszam. Nie tylko usłyszeć, ale także zobaczyć, ponieważ cała transmisja ze studio jest również przekazywana przez kamery. Można obejrzeć ją na stronie Polskiego Radia. Spotkam się tam nie tylko z dziennikarzami, ale także z osobami, które reprezentują Onet, bo rozmowa będzie dotyczyła konkursu Blog Roku. Tego dlaczego bloguję, jak bloguję i jak to się w ogóle stało, że zacząłem blogować. Serdecznie zapraszam.

I z kolei w czwartek 28 lutego też będziecie mnie mogli zobaczyć, o ile chcecie. Wtedy będzie się odbywała gala finałowa konkursu Blog Roku. Ja jestem w tej chwili nominowany w dwóch kategoriach, do dwóch nagród. Trzymam kciuki, mam nadzieję, że przynajmniej jedną uda mi się zdobyć. Zobaczymy. I to wydarzenie będzie również transmitowane na żywo w Internecie. Czwartek – 28 lutego o godzinie 20:00. Można wejść na stronę BlogRoku.pl. I być może będzie mnie można zobaczyć na scenie. Być może… nie wiem… wszystko w rękach jurorów!

A tymczasem zapraszam już do wysłuchania mojej rozmowy z Krzysztofem.

Michał Szafrański: Cześć Krzysztof!

Krzysztof Szymański: Hej, hej Michał!

Michał: Kiedy ostatnio się słyszeliśmy, chyba w październiku, co?

Krzysztof: Tak, tak by wychodziło, że to było w październiku. Chociaż, jak już dzisiaj mówiliśmy – czas szybko leci! Nawet się nie spodziewałem, że tyle czasu już minęło od naszego ostatniego nagrania.

Michał: No właśnie, czas szybko leci. Dzisiaj porozmawiamy na taki dosyć luźny temat. Dzisiaj porozmawiamy o tym, jak nie dać się okraść. Jak zadbać o to, żebyśmy oszczędzali poprzez zapobieganie.

Krzysztof: Tak, dokładnie. Wydaje mi się, że to jest bardzo ważne, ponieważ wiedza o tym, w jaki sposób możemy zostać okradzeni, bardzo często wpływa na to, że jednak złodziejom to się nie uda i ja też jestem na to dobrym przykładem.

Michał: No dobra, o przykładach będziemy mówili później. A teraz zacznijmy może Krzysztof od tego w ogóle, jak się przygotować do podróży. Poprzednio podczas tych naszych podcastów - to był odcinek dwunasty i odcinek trzynasty podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy” - mówiliśmy o tym, że warto mieć troszeczkę pieniędzy, jak dolatujemy gdzieś na lotnisko. Po to, żeby chociażby przemieścić się, czy kupić bilety na przemieszczenie się do centrum z lotniska itd.

Ale zapytam Cię już konkretnie: czy zabierać na wyjazdy gotówkę, czy kartę? Ile tej gotówki zabierać? Spróbujmy ten temat rozwinąć. Tak z perspektywy naszego bezpieczeństwa również.

Krzysztof: Ile osób, tyle może być też opinii o tym. Ale z własnego doświadczenia polecałbym to w bardzo mądry sposób przemyśleć przed wyjazdem. Np. kiedy podróżuję z moimi rodzicami, moi rodzice zawsze zabierali ze sobą gotówkę. Co prawda jakoś tam nie mieliśmy sytuacji, żeby się coś z tą gotówką przytrafiło, żebyśmy zostali okradzeni. Raz się to przydarzyło w Barcelonie. Oni nie ufają tym kartom kredytowym za granicą - jednak ludzie się obawiają, że to będzie drogo kosztowało. Wypłaty z bankomatów, te przewalutowania. A tak naprawdę musimy sobie zdawać sprawę, że wymieniając gotówkę w kantorze tak samo płacimy. I dla tego bezpieczeństwa, nawet jeżeli ta różnica byłaby troszeczkę większa - czyli wypłata z bankomatu za granicą będzie nas kosztowała troszeczkę więcej, to dla naszego własnego komfortu i bezpieczeństwa polecałbym jednak zabierać ze sobą kartę. Troszkę gotówki warto mieć, ale żeby była to kwota powiedzmy koło 50, czy 100 euro lub dolarów.

Zawsze najlepiej brać euro lub dolary, ponieważ to jest waluta wymieniana na całym świecie. I nawet jeżeli bylibyśmy w miejscu, gdzie ciężko znaleźć kantor, to myślę, że zazwyczaj euro czy dolary będą zaakceptowane. Będziemy mogli też nimi zapłacić.

Podsumowując myślę, że jednak karta. Zazwyczaj pierwsze nasze zetknięcie się z krajem to jest lotnisko. Na każdym lotnisku, jakim byłem, jest bankomat. Troszkę tej gotówki warto mieć, ponieważ może się zdarzyć, że bankomat nie przyjmie naszej karty. Pamiętam, jak wylądowałem w Chinach i musiałem wypłacić pieniądze. To wypłacałem chyba z czterech różnych bankomatów, zanim wreszcie bankomat mi wypłacił te pieniądze. Były jakieś problemy, ale no zazwyczaj ich nie ma. Zazwyczaj wszystko działa i jest w porządku.

Dlatego karta, troszkę gotówki na wszelki wypadek i powinno być w porządku.

Michał: Czyli 50 euro w kieszeni i reszta – karta.

Krzysztof: Tak, 50 euro to jest równowartość dwustu złotych, więc w każdym kraju na świecie za te około 200 złotych coś tam powinno nam się udać. Na pewno uda nam się dojechać do centrum, a z resztą już później damy sobie radę. Znajdziemy na pewno jakiś bank, albo bankomat i po prostu wypłacimy tyle, ile trzeba.

Michał: A z ciekawości – Ty masz konto walutowe, czy złotówkowe?

Krzysztof: Miałem konto dolarowe jadąc do Stanów, bo tam byłem około trzech miesięcy, więc to konto walutowe wtedy mi się bardzo przydało. Teraz akurat mieszkam w Danii, cały czas tutaj mieszkam i studiuję. Mam kartę duńską i do tego mam kartę polską, także zawsze albo jedna albo druga działa. Ale karty walutowej – takiej euro – już teraz nie mam, ponieważ one rzadko kiedy są darmowe. Często tam trzeba płacić za jej używanie, a ona nie jest mi aż tak niezbędna.

Też nie są to aż takie kwoty, które wydaję na wyjazdach, tak żeby mi się opłacało w to inwestować.

Michał: A no widzisz, widzisz... Mi się tu oszczędność od razu zapina! Ja korzystam głównie z kart walutowych, bo nie lubię być „skubany” przy przeliczaniu tych kwot na złotówki przez banki. Bo niestety te przeliczniki bankowe nie są tak przyjemne, jak w kantorach internetowych.

Krzysztof: Tak, to jest racja. Tylko, że właśnie mój budżetowy tryb podróżowania sprawia, że zazwyczaj nie wydaję na wyjazdach bardzo dużo pieniędzy. Więc te różnice też dla mnie nie są aż tak duże. Ale warto to przemyśleć, jeśli ktoś rzeczywiście dużo podróżuje.

Jeżeli ktoś naprawdę podróżuje biznesowo na przykład i często jest w wielu miastach europejskich. To jednak wtedy jak najbardziej warto w taką kartę zainwestować. A w przeciwnym wypadku - często są też opłaty za wypłaty z bankomatów i one też czasem robią różnice. Za każdym razem musimy płacić. Wtedy trzeba się zastanowić, czy lepiej wypłacić raz więcej, czy lepiej wypłacać co jakiś czas. Tylko pamiętajmy też o tym, że mówimy tu o naszym bezpieczeństwie i komforcie. I czasem nie warto przeliczać dwudziestu, czy trzydziestu złotych za koszt tego, że po prostu możemy zostać okradzeni i stracić wszystko, co mamy.

Michał: Jasne. Tak właśnie jest, jak mówisz – w bankach najczęściej pierwsza wypłata za granicą jest bez dodatkowych opłat, czy prowizji. A przy kolejnych, w danym miesiącu kalendarzowym, takie opłaty mogą być, ale to warto zweryfikować przed wyjazdem.

A powiedz mi jeszcze Krzysztof taką rzecz: czy Ty stosujesz jakieś specjalne patenty, jakieś saszetki, ukryte kieszenie gdzieś? Jak byś mógł powiedzieć, jak Ty się przygotowujesz do takiego ukrywania gotówki, czy cennych przedmiotów w trakcie podróży.

Krzysztof: Ja zdecydowanie jestem fanem mojej saszetki. Ona już zwiedziła ze mną naprawdę spory kawał świata. I nawet teraz leży obok mnie. W saszetce zawsze mam paszport, ponieważ, nawet jeżeli jadę do kraju Unii Europejskiej... często też osoby mówią, że nie trzeba paszportu, wystarczy na dowodzie. To czy warto brać paszport? Warto brać paszport. Ponieważ jeżeli tak się zdarzy, że stracimy paszport, to w dalszym ciągu mamy dowód. A jeśli tak się zdarzy, że stracimy dowód, to w dalszym ciągu mamy paszport. Czyli w dalszym ciągu mamy dokument, którym się możemy posługiwać. No i też nie radzę tych dwóch dokumentów nosić razem.

Michał: Cenna rada.

Krzysztof: Tak, wtedy na pewno nie stracimy ich w tym samym czasie…

Ten odcinek jest taki pesymistyczny trochę. Tak mówimy: coś stracimy, zostaniemy okradzeni. Ale naprawdę - ja podróżuję sporo i bardzo dużo o tym czytam, bardzo się interesuję tymi tematami związanymi z tym jak zapobiegać, jak się chronić przed oszustami na całym świecie. A pomimo tego i tak zostałem okradziony.

Jeżeli ktoś dużo podróżuje i nie został okradziony to zawsze mówię - to nie jest kwestia tego, że ktoś jest taki super zapobiegliwy, ale to też jest kwestia szczęścia w jakimś stopniu. Bo złodzieje często są krok przed nami i tych sposób jest tyle i tak są wymyślne... Czasem to się w głowie nie mieści. Dlatego saszetka jak najbardziej, schowamy ją pod koszulkę. Jeżeli jedziemy latem, to czasem ją widać, ale i tak jest bardzo ciężko ją ukraść. Zazwyczaj, jeżeli jedziemy w każdej innej porze roku, to wystarczy, że mamy bluzę na sobie, czy sweter, czy kurtkę. Po prostu saszetka jest pod koszulką i nawet nie ma szans jej ukraść. Jej po prostu nie widać, że tam jest.

Co jest jeszcze ważne? Można też powiedzieć o tym, że są specjalne spodnie, specjalne paski. Jeżeli ktoś podróżuje dużo i tę gotówkę musi mieć przy sobie. To wtedy warto pomyśleć, żeby jednak nie trzymać jej tak normalnie w kieszeni, bo dla złodzieja to jest pierwsze miejsce, które by sprawdził.

Michał: Czyli tak: saszetka na szyi, a w tej saszetce masz paszport. Masz tam pieniądze również?

Krzysztof: Tak, w saszetce noszę paszport, część pieniędzy – nie wszystkie. Tak samo jeżeli idziemy do kantoru - to jest dosyć ważne – i chcemy wymienić pieniądze na wyjazd, to prośmy o jak najmniejsze nominały.

Michał: Jasne.

Krzysztof: Bo jeżeli poprosimy o 100 euro to zazwyczaj po prostu dostaniemy 100 euro w jednym banknocie. Potem takie 100 euro w jednym banknocie ciężko jest wydać za granicą. Poza tym warto mieć drobne, np. targując się z taksówkarzem warto mieć odliczoną kwotę. Mieć drobniejsze pieniądze - po 5, 10 euro, czy dolarów. Jak najdrobniej. Możemy sobie te pieniądze podzielić. Część pieniążków wkładamy do saszetki, część wsadzamy np. do wewnętrznej kieszeni w kurtce czy marynarce. Te wewnętrzne kieszenie są bardzo bezpieczne, bo jednak najciężej jest z nich cokolwiek wyciągnąć.

Ja jeszcze mam zawsze przy sobie w saszetce książeczkę szczepień - taką międzynarodową – czyli które szczepienia w jakim roku przeszedłem, czy jestem na coś uczulony, jaką mam grupę krwi. Wszystko może się przydać w przypadku jakiegoś nieszczęśliwego zdarzenia, czy wypadku.

Michał: Krzysztof, Ty wspomniałeś , że dużo czytasz na temat tego, jak można zostać okradzionym. Jak byś mógł powiedzieć, gdzie szukać takich informacji, jak przygotować się do wyjazdu pod tym kątem?

Krzysztof: To jest ważne zwłaszcza z tego względu, że w różnych zakątkach świata, w różnych krajach, w różnych miastach sposoby są zupełnie inne. Dlatego nie wystarczy przeczytać artykuł o tym, jak np. zapobiec kradzieżom w Barcelonie. Tych jest w Internecie bardzo dużo. Gdy będziemy jechać do Pekinu, to okaże się, że wiadomości są zupełnie niepotrzebne tam, a może nam się przydać coś innego. Polecam szczególnie Wikitravel, to jest podstrona Wikipedii, która opisuje miasta na całym świecie.

Michał: Tam są sposoby rozumiem też, tak? Sposoby na jakie można zostać okradzionym?

Krzysztof: Tak, tam zawsze na samym dole już jest napisane na co uważać, jakie triki stosują taksówkarze, jakie triki stosują sprzedawcy. W jaki sposób można stracić swoja własność w tych krajach. I od tego zawsze warto zacząć. Czyli na Wikitravel czytamy co tam jest, jakie sposoby są tam opisane, no i do tego warto poczytać forum TripAdvisora, a nawet głównie TripAdvisora.

Warto wtedy wpisać w wyszukiwarkę forum dane miasto, czyli np. wpisujemy Rome jako Rzym i + „scam”, „robbery”, „pickpocketers” i wszystkie angielskie słowa, które kojarzą się i są powiązane z różnego rodzaju oszustwami. I tam tych historii też będzie dużo opisanych. Zazwyczaj jedna historia powoduje, że ludzie dzielą się swoimi, kolejnymi. I w taki sposób bardzo dobrze można się przygotować do wyjazdu. Dużo ludzi to ignoruje zupełnie. I gdyby zapytać o odpowiedź z ręką na sercu to nie wiem, ile osób by było w stanie odpowiedzieć, że przed wyjazdem na wakacje czyta, w jaki sposób mogą zostać w danym miejscu okradzeni. Myślę, że niewiele osób to robi, a jak najbardziej powinno się to robić.

Ja pierwszy artykuł o tym napisałem po tym, jak pojechałem do Madrytu i pojechałem tam z rodziną. W Madrycie pracowała moja koleżanka, która pracowała tam w barze w centrum. Opowiadała mi, że czasem wychodzi przed ten bar i rozdaje przechodniom kupony na tańszy alkohol, czy „kup jednego drinka drugi dostaniesz gratis”. Opowiadała mi, że to, co widzi na ulicach, kiedy tam wychodzi, to są całe szajki okradające turystów. To jest coś niesamowitego. Zaczęła mi opowiadać o tych sposobach różnych. Ja z ciekawością tego słuchałem, wymieniliśmy kilka doświadczeń, okazało się, że ją też okradziono w Madrycie.

I najśmieszniejsze było to, że oni wiedzieli, że Ona wie. No bo, jeżeli ktoś tam jest cały czas to jednak to widzi. Także po pierwszym czy drugim dniu, kiedy Ona zaczęła tam pracować, ktoś do niej podszedł, jakiś młody mężczyzna i powiedział: „Ty robisz swoja pracę tutaj, my mamy swoją pracę, więc jeżeli nie chcesz mieć problemów to trzymaj...

Michał: …Buzię na kłódkę…

Krzysztof: … język za zębami.

Michał: Tak. Ach, no pięknie…

Krzysztof: Tak i później przydarzyła mi się taka historia, że kilka miesięcy później byłem w Rzymie i w identyczny sposób, w jaki Ona mi opisała próbowano mnie okraść. I tylko dzięki temu, że wiedziałem o tym sposobie, udało mi się temu zapobiec. Co prawda złodzieje byli tak wprawni, byli mistrzami, że w momencie kiedy tylko założył mi tak rękę na ramię, tak jak się obejmuje przyjaciela, czy kogoś na zdjęciu, to już zdążył zerwać mi łańcuszek. Co prawda złodziej nie zdążył tego łańcuszka zabrać, on jakoś zaczepił mi się o koszulkę i później udało mi się go odratować. Ale to tylko pokazuje, że to są po prostu mistrzowie i naprawdę jeżeli nie będziemy przygotowani to możemy stracić wszystko.

Michał: No właśnie Krzysztof, to myślę, że jest dobry moment, żeby przejść już do opisu tych wszystkich sposobów, o których chcemy dzisiaj porozmawiać…

Krzysztof: Tak, myślę, że tak.

Michał: …po takim małym wstępie. Ja tylko dodam, że te adresy wszystkich tych linków, które właśnie wymieniałeś znajdą się w notatkach do tego odcinku podcastu, które będzie można znaleźć pod adresem http://jakoszczedzacpieniadze.pl/021– tak jak dwudziesty pierwszy odcinek podcastu. Dobrze, to przejdźmy do tych sposobów Krzysztof.

Pierwszy sposób, który mi przesłałeś i który opisywałeś nazywa się „Kwiatek, wstążka, za pieniążka”. O co chodzi?

Krzysztof: Tak, to jest sposób, który może nie jest bardzo rozpowszechniony, ale za to jest niesamowicie skuteczny. I ciężko się przed nim obronić, jeśli nie wiemy, co się dzieje w tej sytuacji. Czyli nie wiemy, że właśnie najprawdopodobniej jesteśmy okradani. Działa to na takiej zasadzie – ja się sam na to złapałem, ale będąc jeszcze dosyć młodym: pamiętam, że mając lat może 14-15 byłem z rodzicami w Grecji. Byliśmy na Rodos, byliśmy w stolicy czyli w Rodos i zaczęliśmy się kręcić po centrum. I zobaczyłem, że sporo ludzi nagle wokół mnie ma wpięte w marynarkę, czy koszulę, czy koszulkę wstążeczkę. To wyglądało jak te wstążeczki symbolizujące walkę z rakiem, HIV - coś takiego. Nagle po kilku sekundach dosłownie podeszła do mnie jakaś młoda kobieta oferując mi tę wstążeczkę, żebym też sobie wpiął. Także ja niczego się nie spodziewając wpiąłem sobie te wstążeczkę w koszulkę i zobaczyłem już, że jej ręka zaczęła się w kierunku moim zbliżać. Na tej ręce było położone kilka monet o małych nominałach. Łącznie może nie było nawet 10 euro centów. I była prośba, żeby kilka tych euro centów tam wrzucić i wspomóc.

To jest też bardzo dobra psychologiczna zagrywka, ponieważ gdyby tam były duże nominały, 2 czy 5 euro, czy nawet jeden euro, to większość osób mogłaby nie chcieć tych pieniędzy dać. Ale, że to były takie malutkie pieniążki, to mówię: „A, dobrze”. Pamiętam, że wyjąłem portfel i w tym samym czasie, kiedy otworzyłem ten portfel, już ta ręka zawędrowała do portfela.

Michał: Czyli co, wprost wyrwała Ci z portfela pieniądze? Portfel, czy pieniądze?

Krzysztof: To znaczy nie. To było tak, że portfel nie został mi zabrany, tylko ręka jakby zawędrowała do portfela. Niby do tej przegródki z drobnymi, ale zazwyczaj odbywa się to tak, że nam się wydaje, że wszystko się odbywa z drobnymi, czyli z monetami, ale tak naprawdę w tym czasie wyciągane są wszystkie banknoty, które są zazwyczaj w tym miejscu, w którym powinny być banknoty w portfelu. W tej ostatniej przegródce.

Michał: Czary mary hokus pokus.

Krzysztof: I tego w ogóle nie widać, nie ma szans, żeby to zauważyć. My zazwyczaj przestraszeni zamykamy portfel, chowamy go do kieszeni i odchodzimy. Dopiero kiedy następnym razem będziemy potrzebowali banknotów orientujemy się, że tych pieniędzy już tam nie ma. Czyli, jeżeli ktokolwiek daje nam wstążki, jakieś kwiatki, małe zielone gałązki, to różnie bywa. Ja później już wiedziałem. Miałem szczęście, bo nie udało jej się zabrać tych banknotów. Tam pewnie coś było, ja miałem kilkanaście lat, to tam może było ze 20 euro.

Ten sposób jest bardzo popularny zwłaszcza w śródziemnomorskich krajach, czyli właśnie Grecja, Hiszpania, Włochy. Jeśli ktokolwiek daje nam coś za darmo na ulicy, to wiedzmy, że to nigdy nie jest za darmo.

Michał: Jasne, czyli to w ogóle była taka akcja, że to była zorganizowana grupa, która sprawiała wrażenie, że wszyscy mają te wstążki itd.

Krzysztof: Tak, tak, pojawia się pierwsza osoba, później druga przechodzi przed nami. One mają te wstążki, które zazwyczaj są bardzo widoczne, czyli np. będą czerwone, żeby się wyróżniały na tle naszego ubrania. No i zaraz po chwili my dostajemy taką wstążkę, także wszystko jest naprawdę przemyślane.

Wielu osobom się wydaje, że kieszonkowcy i różnego rodzaju tacy drobni złodziejaszkowie to są osoby, które są dosyć prymitywne. A to są często dobrze zorganizowane gangi. Ciężko to sobie wyobrazić nawet.

Michał: Majstersztyk. Sposób drugi: „Herbata lub lunch z nieznajomym”. Słucham Cię uprzejmie…

Krzysztof: To jest sposób na który bardzo prawdopodobne, że dałbym się złapać, jeżeli bym wcześniej o tym nie wiedział. Tylko właśnie o tym wiedziałem - to jest opisane właśnie np. na stronach Wikitravel dotyczących miast chińskich. Przed wyjazdem do Chin sporo czytałem o całej Azji. Jest to nagminnie stosowany trik w Azji zwłaszcza na samotnych podróżników. Jeśli jesteśmy sami, to jesteśmy tak łatwym celem, że mogę się z każdym założyć, że jeżeli pojedzie do Pekinu i pojedzie sam, to nie ma szans, żeby ktoś go nie zaczepił i nie spróbował tego triku na nim wykonać.

Trzeba sobie zdawać sprawę z tego jak to działa, a działa to tak - ja opowiem na swoim przykładzie: wracałem przy zakazanym mieście, czyli samo centrum Pekinu. Powoli, pamiętam, że z jakąś siatką zakupów, wracałem do hotelu. Ja szedłem przy ulicy i ulicą jechał rowerzysta, który zrównał się ze mną. Był to młody chłopak chiński, miał około dwudziestu paru lat. I rozpoczął ze mną rozmowę o tym skąd jestem, co słychać, co robię, gdzie już byłem, co widziałem, co mi się podoba, co mi się nie podoba. Oni zazwyczaj, jeżeli powiemy z jakiego kraju jesteśmy, to znają jakąś ciekawą ciekawostkę. Ciekawą ciekawostkę! [śmiech] Ciekawą ciekawostkę związaną z naszym krajem. Czyli albo powie o jakimś sportowcu, albo jakiejś znanej osobie, albo o lokalizacji geograficznej tego miejsca, żeby wzbudzić nasze zaufanie.

No, to jest taka krótka konwersacja, powiedzmy 5 minut. No i po tych 5 minutach, pamiętam, że my wtedy jeszcze rozmawialiśmy o olimpiadzie, bo akurat była olimpiada w Londynie i doszliśmy do skrzyżowania..

Michał: W Londynie czy w Pekinie?

Krzysztof: Wtedy była w Londynie. Bo to było w 2012 roku.

Michał: Jasne.

Krzysztof: Pamiętam, że się śmiał, że Chiny już tyle medali mają, a Polska na pewno tyle nie ma co Chiny.

Michał: [śmiech].

Krzysztof: Tyle to na pewno nie. No i to generalnie ma stworzyć taką atmosferę luźnej konwersacji między znajomymi. No i później zaczynamy przechodzić do rzeczy. To było bardzo ciekawe, ponieważ ja jakby w to brnąłem, wiedząc co się dzieje. Wiedziałem już, że generalnie zaraz będę zaproszony do jakiegoś miejsca.

Wygląda to tak, że ta osoba zaczyna chwalić nasz angielski i narzekać trochę na to, że w Chinach nie ma za bardzo z kim ćwiczyć angielskiego. Ze mną tak mu się dobrze rozmawia, to może byśmy poszli sobie gdzieś porozmawiać. On opowie mi o Chinach, a ja opowiem mu trochę o Polsce czy o Europie. Wszystko wydaje się być bardzo fajne i wydaje mi się, że nawet byłbym skłonny z tej propozycji skorzystać. Gdyby nie to, że zdawałem sobie sprawę, jakie najprawdopodobniej będą dla mnie konsekwencje tego. A konsekwencje są zawsze tragiczne w skutkach.

Michał: Opowiadaj.

Krzysztof: Wygląda to tak, że dochodzimy do skrzyżowania i pada propozycja herbaty, piwa, jedzenia. Wyjścia do knajpy, czy do jakiejś restauracji. I jeżeli my się na to zgodzimy, to różne rzeczy się mogą zdarzyć, ale żadna z nich nie będzie dla nas korzystna ani miła. Jest kilka scenariuszy. Pierwszy jest taki, że osoba, która idzie z nami zamawia sobie coś bardzo drogiego. Potem wychodzi do toalety i nigdy więcej już jej nie widzimy. Zostajemy z rachunkiem za siebie i za tą osobę, która zamówiła coś super drogiego. Druga sprawa jest taka: dotyczy już bardziej bezczelnych osób. Bezczelnie wmawiają nam w twarz, że w Chinach jest tak, że skoro ta osoba była naszym przewodnikiem, to my jesteśmy zobligowani za tę osobę zapłacić.

Michał: Dobre. [śmiech]

Krzysztof: Tak, czyli po prostu taka jest tradycja i On nie ma pieniędzy, bo przecież to jest zupełnie naturalne, że to ja muszę zapłacić za tę drugą osobę. Najgorszy jest jednak sposób trzeci.

Pamiętam pojechałem później do Szanghaju, spotkałem tam w hostelu dziewczynę z Australii. No i tam wieczorem siedzieliśmy i jakoś zeszła na to rozmowa, że była bardzo niezadowolona. I okazało się, że właśnie została okradziona na ten sposób – w najgorszy możliwy sposób. A wyglądało to tak, że spotkała chłopaka, który zaprosił ja na herbatę. Powiedział jej, że pójdą do specjalnej herbaciarni i zobaczy, jak się pije herbatę w chińskim stylu. Strasznie łatwo jest mi się wydaje złapać na to osobę, bo sam pewnie byłbym zainteresowany, żeby zobaczyć jak się parzy herbatę i cały ten proces przygotowania - jak to wygląda w Chinach.

Ona poszła, zgodziła się i zapłaciła za herbatę równowartość 1500 złotych. Po prostu dostała rachunek na chyba 350 euro.

Michał: Ale to ile tej herbaty wypili?

Krzysztof: Ona wypiła jedną filiżankę, ale po prostu wmówiono jej, że wypiła jedna z najdroższych herbat w Chinach jaka jest.

Michał: Ale myślisz, że ten cwaniaczek był dogadany z restauracją?

Krzysztof: Tak mi się wydaje, że oni są wszyscy dogadani ze sobą. Są po prostu opłacani przez właścicieli barów i knajp. Ja bym nie zapłacił, zadzwoniłbym po prostu po policję i bym kazał im dzwonić po policję. No ale zazwyczaj pojawia się też wtedy jakiś dosyć postawny osobnik. Wszyscy zaczynają krzyczeć po chińsku i robi się nieprzyjemna sytuacja.

Michał: Presja…

Krzysztof: Tak i często po prostu mówimy: „No dobrze, co zrobić? Wypiłem, to zapłacę – mój błąd”. I bardzo dużo osób daje się na to złapać.

To też prowadzi do nieprzyjemnej sytuacji, że w pewnym momencie w Pekinie zacząłem ignorować wszystkie osoby, które do mnie zagadują. Bo po prostu ciężko odróżnić przyjaciela od wroga. I wydaje mi się, że pewnie też przez to straciłem szansę na jakąś wartościową znajomość. I na kogoś kto naprawdę miał szczere intencje i chciałby ze mną porozmawiać. No ale niestety jest tylu tych oszustów tam, co mnie bardzo dziwi. Ja się oczywiście wtedy wykręciłem z tego, powiedziałem, że nie ma mowy, bo jestem umówiony w hotelu i tyle. Ale co mnie bardzo dziwiło, że w Chinach znajomość angielskiego w dużych miastach jest problemem.

I osoby, które tak dobrze znają angielski, to jest aż przykre, że nie wykorzystują tej umiejętności do tego, żeby robić coś pożytecznego i żeby pracować z turystami uczciwie. Tylko są wykorzystywani do tego, czy sami się na to decydują, żeby po prostu turystów okradać. I to też mnie uderzyło i nawet miałem taka myśl, żeby mu powiedzieć i zapytać czemu to robi. No ale pewnie wniosek jest jeden i chodzi zapewne tylko o to, że pieniądze, które może dzięki temu zarobić, są nieporównywalnie większe niż zarobiłby pracując uczciwie.

Michał: Smutne. Smutne, ale tak jest. Dobrze wiedzieć, że w taki sposób można zostać okradzionym. I rzeczywiście to, co powiedziałeś o tej znajomej z Australii: w sumie po to jedziemy zwiedzać, żeby z takich okazji też korzystać, że ktoś nam coś pokaże.

Krzysztof: Tak, dokładnie.

Michał: A tutaj niestety…

Krzysztof: Gdyby tak się zastanowić nad tym z psychologicznego punktu widzenia, to są świetne sposoby w ogóle. To jest niesamowite, bo gdybym o tym nie wiedział, to znając siebie, pewnie bym się zgodził.

Michał: Masakra.

Krzysztof: Ten sposób można też rozwinąć. Później też mieliśmy o tym porozmawiać, ale myślę, że pasuje, żeby powiedzieć o tym w tym miejscu. Generalnie we wszystkich miejscach, gdzie miejscowi zapraszają nas na piwo, do restauracji - bardzo ciężko jest rozróżnić kto jest uczciwy, a kto nie. Nie wiemy tego, ale oglądałem jakiś czas temu, jak byłem w Istambule, oglądałem program o tym jak turyści są okradani w Istambule. Było tam pokazane, że na głównej ulicy Instambułu kręci się zawsze kilku młodych chłopaków. I w momencie kiedy widza turystów, to podchodzą do nich, zagadują, próbują się zaprzyjaźnić i zapraszają do knajpy za piwo.

Zazwyczaj wygląda to tak, że idziemy do pierwszej knajpy i ta osoba mówi, że stawia. To jest na koszt gospodarza. Czyli idziemy do knajpy, która zapewne jest też ustawiona, wszystko jest tam kontrolowane, albo po prostu do jakiejś zwykłej knajpy. Gospodarz stawia nam piwo, my się jeszcze bardziej do niego przekonujemy. Płaci za nasz alkohol i później mówi, żeby pójść do innego miejsca – np. do dyskoteki, czy jakiegoś lokalu. Wchodzimy do lokalu, który wygląda już trochę bardziej podejrzanie i zazwyczaj to jest jakiś strip club – klub nocny. I tam pijemy jedno piwko, dwa. Zazwyczaj dosiada się do nas jakaś dziewczyna. Wszystko jest ustawione. Zazwyczaj dosiada się do nas jakaś dziewczyna, oczywiście musimy zapłacić też za jej drinka. No i kiedy przychodzi rachunek to okazuje się, że jest to powiedzmy równowartość 1500 złotych, czy 2000 złotych. Nic nie możemy wtedy zrobić. Jeżeli tego nie zapłacimy, to zostaniemy pobici, wtedy pojawia się jakiś manager, pojawia się dwóch wielkich ochroniarzy. I jeżeli nie mamy przy sobie pieniędzy oni oczywiście grzecznie odprowadzą nas do bankomatu żebyśmy mieli możliwość pieniądze wypłacić i zapłacić za swój alkohol. No, powiedzmy, że 3, 4 piwa mogą kosztować kilkaset złotych.

Michał: To jest i tak taki pozytywny scenariusz, bo różne rzeczy można w tych drinkach znaleźć. To też taka prawda jest, nie?

Krzysztof: Tak, jak najbardziej. Też ciężko się przed tym bronić, ja też nie chcę, żeby później ludzie wyjeżdżali na wakacje i...

Michał: ...siedzieli w hotelu. [śmiech]

Krzysztof: Tak, żeby nie doszło do paranoi. Ale po prostu żebyśmy byli ostrożni.

Michał: Wyczuleni.

Krzysztof: Kiedy idziemy na piwo, to po prostu zapytajmy się ile to piwo kosztuje. Unikniemy wtedy bardzo przykrej niespodzianki, która może nas spotkać na koniec. A jeżeli tylko czujemy, że coś jest nie tak, coś nam nie gra, ktoś jest przesadnie miły, albo zbyt nalega na spotkanie, to możemy założyć, że będzie z tego miał jakieś korzyści.

Michał: Ma w tym jakiś interes, tak?

Krzysztof: Tak. I nawet jeżeli wchodzimy, to można powiedzieć, że nie mamy przy sobie karty i tylko równowartość powiedzmy 20 euro, więc możemy iść na piwko. Możemy te 20 euro wydać, ale nie mamy więcej pieniędzy przy sobie. Warto pomyśleć o tym. Taka przygoda nieprzyjemna na wakacjach może nam zupełnie zrujnować wakacje.

I zazwyczaj jeszcze co jest przykre nie obwiniamy zazwyczaj złodzieja, ale siebie. Myślimy sobie: „Kurczę, nie pomyślałem, mogłem to schować w innej kieszeni, mogłem zostawić w hotelu, zostawić w sejfie, zapłacić za sejf”. Wtedy się szuka winy w sobie, gdzie często nie jesteśmy tu za bardzo winni.

Michał: Jesteśmy wykorzystywani i tyle po prostu - taka prawda. Wiesz co, słuchaj, mam taką refleksje jak nagrywamy, że rzeczywiście strasznie pesymistyczny odcinek, nie? [śmiech]

Krzysztof: [śmiech] No niestety, ale no musi taki czasami być, bo myślę, że na pewno ktoś kiedyś dzięki temu uniknie okradzenia granicą.

Michał: Poczucie misji karze mi kontynuować. Przejdźmy do trzeciego sposobu, który mi podesłałeś „Gra w kolanko” - co to jest?

Krzysztof: Szczególnie mężczyźni są na to narażeni, młodzi chłopacy w miastach takich jak Barcelona, Madryt, Rzym. Zwłaszcza Hiszpania, bardzo często też w miastach, w których jest silna kultura futbolu. Czyli jest dosyć dobra drużyna futbolowa. I największe żniwa są zawsze po meczu, z tego co słyszałem. Odbywa się to tak, że powiedzmy ja jestem z grupą: znowu najlepszy przykład to mój własny przykład. To był Rzym, godzina około dwunastej w nocy. Na placu, w takiej dosyć rozrywkowej dzielnicy Rzymu, wyszliśmy z chłopakami na piwko. W pewnym momencie otoczyło nas 4-5 Włochów. I tak bardzo sympatycznie zaczęli rozmowę pytając skąd jesteśmy itd. Ja to jestem już tak nieufny, że ja się w ogóle nie odzywałem, bo od razu wyczułem, że coś jest nie tak - od razu.

Michał: [śmiech]

Krzysztof: W ogóle się nie odzywałem, ale mój kolega mówi: „A Polska. Polonia.”, a oni mówią „Aha, Polonia! To Papież… Boniek...”. Piątki zaczęli przybijać i dosłownie wszystko się później dzieje w ułamku sekundy.

Nagle w ułamku sekundy jeden z tych Włochów objął mnie, właśnie tak za ramię, i mówi: „No, to gramy w soccer!”. I to polega na tym – ciężko to jest dosyć opowiedzieć, lepiej by to było zobrazować, ale postaram się – ja obejmuję tę drugą osobę, ona obejmuje mnie i mamy jedno kolano w powietrzu zetknięte z kolanem tej drugiej osoby. Czyli stoimy na jednej nodze, a drugie kolano mamy przyłączone do siebie. I zaczynamy skakać i chodzi o to, żeby ta druga osoba straciła równowagę. Czyli żeby nasza druga noga została w powietrzu, a żeby tamta druga osoba postawiła nogę na ziemi. Oni właśnie też to często nazywają soccer, żeby się kojarzyło z piłką. Kibice piłki nożnej itd.

Michał: Tak, sprawdzanie umiejętności.

Krzysztof: Polega to na tym, że w momencie kiedy my skaczemy, nie jesteśmy zupełnie w stanie kontrolować swoich kieszeni, nic. Czyli oni nie potrzebują dużo czasu, to jest raz dwa. I w tym czasie, kiedy my skaczemy nasze kieszenie zostają puste. Łańcuszek zostaje zerwany, ja miałem łańcuszek pewnie widoczny na wierzchu, dlatego on od razu podszedł do mnie.

Ja w tym momencie kiedy się zorientowałem, że to się dzieje wykręciłem się, jeszcze zostałem uderzony. Całe szczęście byliśmy jeszcze z dwoma takimi dosyć postawnymi kolegami, więc jakoś tam tę sprawę załagodziliśmy i bardzo szybko się oddaliliśmy stamtąd. Nie zostaliśmy okradzeni, bardzo szczęśliwie. Zazwyczaj też to wygląda tak, że jeżeli zaczynamy grać, to ja wygrywam koniec końców. I następna osoba zostaje wzięta, na zasadzie „Teraz sprawdzimy Twojego kolegę, czy on wygra i będzie lepszy od Ciebie!”. Wszyscy się śmieją, jest taka sympatyczna atmosfera. Także jesteśmy okradani, w ogóle sobie z tego nie zdając sprawy. Często się może zdarzyć, ja się nawet nad tym zastanawiałem, czy każdy później jest w stanie odtworzyć, że właśnie w tej sytuacji został okradziony. Myślę, że dużo osób tak, ale też nie zdziwiłbym się, gdyby niektórzy w ogóle tego nie powiązali, bo sytuacja w ogóle nie wydaje się niebezpieczna.

Michał: Tak, czyli budowanie zaufania to podstawa.

Krzysztof: Tak, jeżeli ktoś się do nas zbliża za blisko, jeśli ktoś nas szturcha, obejmuje, czy udaje pijanego – to też jest częste i udając pijanego, jakby kładzie się na nas w tym czasie oglądając nasze kieszenie. Jeżeli ktoś przekracza, tą naszą comfort zone, to czerwona lampka się musi zapalić i myśl „Może w tej chwili się coś dzieje”. Trzeba być bardzo czujnym.

Michał: Jasne. Dobrze, że ja nie jestem taki dobry w piłkę nożną. [śmiech]

Czwarty sposób mi przysłałeś, „Fałszywi policjanci”, to skądś mi się kojarzy…

Krzysztof: Oj, fałszywi policjanci to też jest zmora turystów i naprawdę nawet się zastanawiałem, jak się przed nimi bronić i jak zapobiegać temu, żeby do tego nie doszło. Pierwsza historia, która opowiem jest z Barcelony.

Michał: Barcelona króluje, widzę.

Krzysztof: Barcelona to jest Mekka. Naprawdę, tam jeżeli ktoś jedzie i nie zostanie okradziony, to piątki sobie powinni przybić po powrocie, że udało się. To, co tam się dzieje, to miasto ma taki problem... Jest naprawdę niesamowicie piękna, ale trzeba być tam nawet nie podwójnie uważnym, no ale… trzeba strasznie uważać.

Michał: Ja byłem cztery razy w Barcelonie i wróciłem cały. To powinienem się cieszyć, nie?

Krzysztof: No naprawdę.

Spotkałem w Barcelonie Holendrów i powiedzieli mi właśnie o tym, jak zostali okradzeni w Barcelonie. Wyglądało to tak, że spacerowali sobie jedną z mniejszych uliczek. I podszedł do nich mężczyzna młody, który podawał się za turystę, który jest zagubiony. Mówił po angielsku i zaczął rozmowę z nimi, która nie była niczym konkretnym, a rozmowa trwała może dwie minuty. Po dwóch minutach podeszło do nich dwóch mężczyzn. Byli ubrani po cywilnemu, nie w mundurach policjanta. Pokazali legitymacje, szybko mignęli jakimiś odznakami i powiedzieli: „OK, to jest znany diler” i istnieje prawdopodobieństwo, że oni mogli kupić od niego narkotyki.

Michał: Ale jaja, dobre.

Krzysztof: Czyli tego dilera zakuli w kajdanki, które oczywiście potem mu zdjęli, bo byli w tej samej ekipie. No i powiedzieli: „Oczywiście wierzymy wam, że nic nie kupiliście, ale i tak musimy to sprawdzić. Jeżeli nic nie kupiliście, to się nie obawiajcie tego, bo przecież niczego nie macie”. No i oni pewni tego, że przecież nic od niego nie kupili, pozwolili im się przeszukiwać. Portfel, kieszenie.

Michał: Jaki czad!

Krzysztof: Policjanci wszystko pooddawali. No i kiedy Holendrzy wrócili do hotelu okazało się, że w portfelu nie ma kilkuset euro, które tam były. A zostały wyciągnięte bardzo szybko, oni na pewno odwracają uwagę, coś tam pokazują, albo np. diler zaczyna coś krzyczeć. W tym czasie „policjant” wyjmuje wszystkie banknoty, oddaje portfel, wszyscy się grzecznie rozchodzą. Także w taki oto sposób to działa…

Druga historia jest z Amsterdamu, dosyć podobna. Podobna zasada, też nas ktoś zaczepia, okazuje się, że on jest dilerem narkotykowym. I podchodzi policjant, ten już był dużo bardziej agresywny, bo to widziałem na filmie. Kazał stanąć, oprzeć się o ścianę rękami i zaczął przeszukiwać turystę - wyjął mu portfel szybko. Następnie powiedział „Poczekaj tutaj, za 3 minuty przyjedzie radiowóz i weźmie cię na komendę”. W tym czasie on ucieka i tyle było widać policjanta, który oczywiście nie był policjantem.

Michał: Ale masakra, to jak się przed tym chronić?

Krzysztof: Myślę, że jeżeli mamy jakiekolwiek podejrzenia i cokolwiek takiego się zdarza: Już samo to hasło, że ktoś jest dilerem narkotykowym powinno zapalić nam czerwoną lampkę. Każdy policjant, który nie jest ubrany jak policjant też powinien wzbudzać podejrzenia. Nawet jeżeli jest ubrany jak policjant, a mamy jakiekolwiek podejrzenia, to nie powinniśmy się zgodzić na przeszukanie. I poprosić, że jedziemy w takim razie na komendę i tam będzie można nas przeszukać. Na obojętnie jaki posterunek policji. Nawet można powiedzieć po prostu: „Nie mówię, że nie jesteście policjantami, ale ja słyszałem bardzo wiele historii. Dlatego ja zadzwonię po policję, niech przyjedzie tu następny patrol. I jeżeli będę miał pewność, że to jest prawdziwa policja, to będziecie mogli sprawdzić moją każdą kieszeń”.

Amsterdam - słyszałem, że to jest tam bardzo popularne. Zwłaszcza jeżeli przechadzamy się po dzielnicy czerwonych latarni. I jeżeli ktoś nas zagaduje, my kogoś zagadujemy, to trzeba uważać. Bo po prostu nie wiemy co się dzieje. No, ja pewnie sam bym w to uwierzył – rozmawiałem z kimś obcym, to jest diler, policja to widziała. Wszystko się jakby składa do kupy.

Michał: [śmiech]

Krzysztof: Dlatego trzeba być bardzo czujnym. Ale co nam może pomagać w takich sytuacjach, to po prostu nie mieć przy sobie dużo wartościowych rzeczy. Ja teraz zwiedzając europejskie miasta, telefon biorę tylko wtedy kiedy wiem, że będzie mi potrzebny. Jeżeli wiem, że nie będę go potrzebował, to po prostu zostawiam go w hotelu. I tak samo pieniądze. Nie nośmy przy sobie wszystkich pieniędzy, wszystkich kart, dokumentów, dowodu.

Michał: Jak Ciebie słucham, to jak jakiś jeleń się czuje naprawdę. Zawsze mam wszystko przy sobie.

Krzysztof: Rozmawiałem kiedyś z kimś o telefonie – czy warto nosić telefon. OK, możemy mieć przy sobie telefon, który nie jest jakoś dużo warty. No i nie będzie nam go jakoś strasznie szkoda ewentualnie gdyby coś się stało. Ja jadąc do Barcelony jakiś czas temu przełożyłem kartę z nowego telefonu do starego telefonu. Zabrałem tylko stary telefon ze sobą. Gdyby coś się stało, to nie byłoby go tak bardzo szkoda. Wiadomo iPhony są dosyć łakomym kąskiem dzisiaj dla złodzieja.

Jeśli wyjmiemy tego iPhona i wsadzimy do prawej kieszeni, to złodziej już wie, że ten telefon jest w tej prawej kieszeni. Wtedy może spróbować go z tej kieszeni wyjąć. Dlatego przemyśleć co jest nam potrzebne. Jeżeli wychodzimy na miasto, to czy będziemy naprawdę potrzebowali tego telefonu? Wiemy, gdzie mamy hotel. Warto mieć po prostu zapisaną karteczkę czy wizytówkę z hotelu. I czy naprawdę potrzebujemy tych dowodów wszystkich, legitymacji, dziesięciu kart, gotówki itd. Czy, np. nie wystarczy włożyć sobie po prostu do kieszeni 30, czy 50 euro i tyle? I tak naprawdę może się okazać, że to będzie zupełnie wystarczające, a ryzyko, że coś stracimy, będzie naprawdę niewielkie.

Michał: Jedźmy dalej, bo czasu mało, a sposobów widzę, że jeszcze całkiem dużo. Sposób piaty „Kurtka, torba, płaszcz na krześle”. Czyli taki dosyć tradycyjny chyba sposób, prawda?

Krzysztof: Tak, to przelecimy bardzo szybko. Po prostu chodzi o to, żeby nie zawieszać kurtek na krześle, tak jak to się zazwyczaj zawiesza. Siadamy sobie np. w McDonaldzie, zawieszamy kurtkę na krześle, z tyłu przysiada się inna osoba – plecami do nas. Ona w tym czasie po prostu rękami z tyłu sprawdza nasze kieszenie. Nie jesteśmy zupełnie w stanie tego kontrolować. A jeżeli zawieszamy tam kurtkę, to miejmy pewność, że nie mamy tam nic bardziej wartościowego niż para rękawiczek. Warto pamiętać, żeby te rzeczy, które są dla nas ważne, nosić jak najbliżej siebie. Czyli jednak kurtka nie jest dobrym miejscem żeby nosić portfel, czy telefon czy jakieś ważne klucze. A jednak dużo lepiej nosić to w spodniach, czy mieć to bliżej w jakiejś saszetce.

Michał: Jasne, „Komunikacja miejska” jako szósty sposób, to pewnie długo można by było opowiadać. Ale jaki jest taki standardowy sposób „robienia” klientów w komunikacji miejskiej?

Krzysztof: Tak, no to jest straszne. Ta komunikacja miejska to jest chyba jedna z najgorszych. Ostatnio oglądałem taki ciekawy dokument na YouTube o kieszonkowcu z Ameryki, który pojechał do Neapolu. Tam właśnie poznał grupę kieszonkowców z Neapolu i oni mu pokazywali, jak okrada się turystów. To są mistrzowie, oni potrafią z przedniej kieszeni wyciągnąć pieniądze tak, że my tego zupełnie nie poczujemy. Oni to pokazywali wszystko, to było nagrane. Oczywiście później oddawali te pieniądze turystom, ale to było tylko dlatego, że program był nagrywany. Ale tak naprawdę to nikt nam nigdy pieniędzy nie odda już. Jeżeli jesteśmy w komunikacji miejskiej, to wszędzie ta nasza ostrożność musi być wzmożona, zwłaszcza jeżeli jest tłoczno, jak jest dużo ludzi. To jest najlepsze środowisko dla kieszonkowców.

Najlepiej plecak przekładamy na przód, nie zostawiamy plecaka na plecach, bo każdy może włożyć tam rękę. Przerzucamy go na brzuch. Mistrzostwo świata to jest to, co zrobił nasz znajomy. Nie wiem, wydaje mi się Michał, że opowiadałem Ci o tym przy okazji naszego ostatniego podcastu, ale może nie wszyscy go słuchali. Także szybko jeszcze przytoczę tę historię.

Znajomy naszych rodziców pojechał do Barcelony. Moi rodzice go przestrzegali bardzo, żeby uważał na kradzieże, wiele jest miejsc gdzie może zostać okradziony. No i ten przyjaciel naszej rodziny był bardzo ostrożny na tym wyjeździe. Wsiadając do metra miał przewieszony przez szyję pokrowiec z aparatem. Założył sobie ręce na skos na klatce piersiowej, żeby nikt mu nie był tego w stanie zerwać. I stał. I w momencie kiedy wysiadał z metra okazało się, że ten pokrowiec jest dziwnie lekki. Co się okazało? To jest aż śmieszne, ale od dołu ktoś przeciął jakimś bardzo ostrym nożykiem pokrowiec.

Michał: …Przeciął pokrowiec…

Krzysztof: …I wyjął ten aparat. Mimo tego, że ta osoba trzymała ten pokrowiec. Przez to że trzymał, pewnie też nie poczuł, że on się zrobił bardzo lekki. Okazało się, że to nie pomogło, a wręcz ułatwiło robotę złodziejowi.

To tylko pokazuje ile jest sposobów – naprawdę nawet będąc bardzo ostrożnym można stracić swoją własność. Musimy mieć oczy i uszy szeroko otwarte w metrze. Właśnie ta osoba, która prowadziła ten program mówiła, że często można zobaczyć, że wchodzi kilka osób do metra i dziwnie się rozglądają, patrzą po sobie. Komunikują się miedzy sobą jakoś. Można się wtedy rozejrzeć i zobaczyć, że może coś się będzie zaraz działo.

Michał: Czyli profilaktyka przede wszystkim. Jeśli widzimy taką sytuacje - to czmychać w jakieś inne miejsce! Ewentualnie wzmożona czujność.

Krzysztof: Jak najbardziej.

Michał: Ach, zapobieganie najlepszą formą pilnowania siebie.

Dobra, kolejny sposób, bo o tej komunikacji miejskiej to wiadomo, że pewnie długo można by o tych sposobach mówić. Ja się na tym nie znam, szczerze mówiąc. Zawsze się czuję bardzo niekomfortowo jako osoba, która się przemieszcza samochodem przede wszystkim. Autentycznie ta moja strefa bezpieczeństwa jest dosyć duża i łatwo ją naruszyć, więc w komunikacji miejskiej jak ktoś jest już pół metra ode mnie, to czuję się mocno niepewnie i wzmożona czujność mi się włącza.

Krzysztof: Tak, są też takie sygnały jak np. przewieszony płaszcz lub kurtka przez ramię.

Michał: Niewidoczne ręce po prostu, tak?

Krzysztof: Tak. Jakieś torby z boku – bardzo rzadko osoba, która nam wyjmuje portfel będzie osobą, która go będzie miała do końca. Zazwyczaj osoba, która wyjmuje portfel momentalnie podaje go do innej osoby, ta inna osoba bardzo często podaje go jeszcze dalej i wtedy już zupełnie niemożliwym jest odnalezienie go.

Michał: Czyli znowu osoby, które się torbą do nas przytulają itd.

Krzysztof: Jak czujemy, że ktoś się jakoś nienaturalnie do nas zbliża to już zawsze powinniśmy mieć na uwadze, że coś się może tutaj wydarzyć.

Michał: Strasznie pesymistyczny odcinek. [śmiech]

Krzysztof: [śmiech] Nawet sobie nie zdawałem sprawy, ale jak nagrywamy to tak...

Michał: Słuchaj, siódmy sposób, chyba siódmy - „Na plaży” napisałeś.

Krzysztof: Trzeba być bardzo, bardzo uważnym na plaży. We wszystkich miastach, gdzie są plaże. Polecić mogę wszystkim bardzo ciekawy program, nazywa się on „Miejski przekręt”, to jest polska wersja tego programu, on jest na Discovery i się pojawia chyba w czwartki. Nie wiem, czy jeszcze jest, bo teraz nie mieszkam w Polsce, więc ciężko mi to zweryfikować...

Michał: Na National Geographic chyba też leci, z tego co kojarzę.

Krzysztof: Tak, właśnie możliwe. Albo na Discovery albo na National Geographic. Na którymś z tych dwóch, o godz. 22:00 w czwartki leciał taki program „Miejski przekręt”. No, wspaniały program, po prostu wspaniały do tego, żeby się przygotować do podróży i poznać sposoby na całym świecie, jakie wykorzystują tacy rzeźmieszkowie.

Jeżeli ktoś by chciał, to na YouTube jest bardzo dużo odcinków darmowych. To się nazywa „Scam City”. To jest taki brytyjski dziennikarz, który podróżuje po całym świecie i specjalnie wystawia się i sprawdza, w jaki sposób może stracić pieniądze. W tym programie też widziałem jak na plaży, na leżaku leżał ten dziennikarz i obok położył sobie plecak. No, i w międzyczasie podbiegł do niego chłopak i poprosił migowo, że on tutaj zostawi tylko rzeczy, żeby ten dziennikarz mógł spojrzeć na ta ciuchy. W tym samym momencie kiedy on odwraca uwagę, plecaka już nie było. W tym samym momencie jakaś osoba podchodzi od tyłu, zabiera plecak i szybciutko w nogi i tyle widzieliśmy nasz plecak i nasze rzeczy. W Barcelonie my zostaliśmy tak okradzeni, kilka lat temu zostaliśmy okradzeni tam z Tatą. Do dzisiaj nie mamy pojęcia, jak to się stało.

To co jest też ważne, to że jak idziemy na plażę bardzo często chcąc uchronić się przed kradzieżą odkładamy, np. wartościowe rzeczy do plecaka. Czyli wszystkie rzeczy wyjmujemy z kieszeni – np. portfel. Bardzo łatwo jest to zauważyć jak siedzimy na plaży, to zobaczymy, że ludzie przychodzą i jak zaczynają się rozkładać, to wyjmują, np. telefon i portfel ze spodni. Przekładają wszystko do torebki damskiej, czy przekładają do plecaka. I wtedy to jest już pierwszy błąd, bo pokazujemy złodziejowi gdzie mamy wszystkie wartościowe rzeczy.

Michał: Co mamy i gdzie mamy.

Krzysztof: Tak, dokładnie. Większej przysługi od początku nie mogliśmy mu zrobić. Dlatego jak idziemy na plażę, to warto przed wejściem na plażę to wszystko sobie naszykować, albo nawet w hotelu. I mieć na to cały czas oko.

Zazwyczaj jest to ten sam motyw, czyli odwracanie uwagi. Czyli podejdzie ktoś, będzie nam oferować masaż, banany, kokosy, melony, jakieś napoje, piwa, wszystko. Jeżeli tylko zatrzyma się przy nas dłużej, my zaczniemy się targować, zaczniemy cos rozmawiać. Nasza uwaga jest wtedy skupiona na tej osobie. Wszystko, co leży poza nami, gdzieś tam z tyłu, z boku jest wtedy bardzo łatwe do zabrania. I mamy podejrzenie, że tak też było w Barcelonie.

Michał: Ósmy sposób opisałeś: „Ze skutera”.

Krzysztof: Tak, to myślę, że też dużo osób słyszało o tym sposobie ze skuterem. Głównie kobiety są na to narażone, w krajach azjatyckich bardzo często. Wietnam, Filipiny, Tajlandia. Polega to na tym, że idziemy sobie gdzieś ulicą. Przy krawężniku, przy ulicy. Mija nas rozpędzony skuter, w momencie gdy jest dosyć blisko zwalnia, chwyta za torebkę, wyrywa tę torebkę i odjeżdża na tym skuterze. Czyli tak naprawdę nic nie możemy zrobić. To, jak radzą się przed tym chronić, to po prostu zawieszać torebkę za oba ramiona i torebkę nosić nie od strony ulicy, tylko od strony części dla pieszych. Kilka osób słyszałem, że zostało tak okradzionych. Pamiętam, że dziewczyna która przyjechała na Filipiny, próbowała się bronić nawet przed tym. Czyli, kiedy złodziej próbował wyrwać jej tę torebkę, ona zaczęła panikować, zaczęła krzyczeć. Nie mógł jej tej torebki wyrwać i wyjął broń. Nie wiadomo, czy ta broń była prawdziwa, czy nie, ale wyjął broń i w tym momencie ona momentalnie tę torebkę puściła. I ten złodziej uciekł.

Też warto wspomnieć o tym, że jeżeli się przytrafia taka nieprzyjemna sytuacja, to ja jednak radzę nie walczyć do końca. Bo może się okazać, że telefon, czy pieniądze nie będą na tyle wartościowe, co nasze zdrowie, czy życie.

Michał: Dramatycznie się robi.

Krzysztof: [śmiech] Kurczę, taki zrobiliśmy dzisiaj odcinek, ja nie wiem... wydaje mi się, że on będzie potrzebny.

Michał: Naprawdę dramatycznie…

Krzysztof: Na koniec może jakieś kawały poopowiadamy.

Michał: Nie, na koniec mamy ten punkt specjalny z tego co widzę na liście. Ale zanim do niego dojdziemy to mamy „Fałszywe pieniądze”. To jest coś, co może nam się przytrafić i pewnie nie da się z tym nic zrobić, co?

Krzysztof: Tak, nie ma sposobu, żeby się przed tym bronić. Zwłaszcza słyszałem, że w Buenos Aires, w Argentynie to jest wielki problem. No i wszystkie kraje trochę mniej rozwinięte też mają ten problem. Ale tak naprawdę nigdy nie jesteśmy w stanie powiedzieć kto, gdzie i kiedy. Z tego co słyszałem w Buenos Aires nawet w kantorach i bankach zdarzają się podrabiane pieniądze. Jest po prostu cała mafia, która rządzi tym miastem i głównym źródłem dochodu są fałszywe pieniądze. Jest to zmora. Bardzo często taksówkarze, którzy kupują fałszywe pieniądze wydają fałszywe pieniądze osobom. Czasami zdarzy się tak, że nie jesteśmy w stanie tego poznać. Jesteśmy w obcym kraju, nie znamy tej waluty, często faktura papieru jest zupełnie różna w różnych krajach.

Po prostu trzeba korzystać z jak najbardziej wiarygodnego źródła, czyli jeżeli mamy podejrzenie, że coś mogło się wydarzyć to warto przejść się do banku. W banku wypłacić pieniądze. Bardzo ciężko jest się przed tym bronić, ale warto sobie zdawać sprawę, że np. w Argentynie to jest ogromny problem. Kraj z tym walczy, ale do końca nie mogą sobie z tym poradzić.

Michał: Ale to żeby trochę ocieplić klimat, to muszę powiedzieć, że jak już nam się trafią te fałszywe pieniądze, to przynajmniej możemy dać się okraść, nie? Szukając pozytywów w tym wszystkim…

Krzysztof: To by była świetna kombinacja wtedy. [śmiech]

Michał: Następny sposób, czyli „Wszystkie gry uliczne”. W 3 karty, w jakieś tam groszki itd.

Krzysztof: Tak, myślę, że grę w 3 karty dużo Słuchaczy będzie kojarzyć. Chociażby z Krupówek, czy spod Gubałówki, czy czasem na Gubałówce. To są mistrzowie. Musimy sobie po prostu zdawać sprawę, że to są iluzjoniści. To nie są osoby, które są jakimiś ulicznymi, nie wiem, drobnymi oszustami...

Michał: …Artystami…

Krzysztof: Artystami. Zupełnie nie, to są po prostu iluzjoniści. Jest bardzo dużo filmów na YpuTube, na których można sobie prześledzić jak to tak naprawdę działa i zobaczymy, że oni oszukują nasze oko. Nam się wydaje, że to będzie na pewno ta karta, a to jednak nie jest ta karta. Właśnie możemy Michał do linków dorzucić chociaż jeden filmik.

Michał: Dorzucę. Dorzucę filmik taki, tak.

Krzysztof: To, co jest ważne, to, że to jest kolejna psychologiczna zagrywka. Myślę, że bardzo dużo osób, będzie kojarzyło grupę z Zakopanego. I widać wtedy, że to są te same osoby, które są podstawione, które stoją dookoła i grają cały czas. Oczywiście te osoby często wygrywają, bo właśnie o to chodzi, żeby nam pokazać, że tak naprawdę można wygrać. Ale jak tylko my zaczniemy grać… jeszcze się czasem może tak zdarzyć, że pierwszy raz wygramy, żeby jeszcze bardziej uwierzyć we własne siły. Bo rzadko kiedy ten, kto wygrywa pierwszy raz od razu odchodzi. Zaczyna grać więcej, myśli sobie „Kurczę, to takie łatwe, aż niemożliwe, że można tak szybko pieniądze wygrać”.

Często na początku nam się uda wygrać, ale zaręczam każdemu, że to jest gra, w którą się nie wygrywa. W dłuższej perspektywie nie można w tym wygrać. Ta gra jest w wielu krajach: we Francji, w Hiszpanii. I różne są odmiany tej gry, czyli czasem się gra w 3 karty, czasem się gra w groszek. Czyli np. są kubeczki małe, odwrócone. No, po prostu najlepszym sposobem jest to, żeby nie grać, nie dawać im zarobić, bo na pewno my na to nie zarobimy.

Michał: Jasne. No dobra, ostatni sposób, bardzo wdzięczny, że tak powiem. Temat taksówkarza.

Krzysztof: To jest po prostu grupa społeczna w każdym kraju, która jest silnie powiązana z różnego rodzaju trikami, drobnymi oszustwami. Drobnymi, albo mniej drobnymi, a poważniejszymi. No, cała masa...

Michał: Czekaj, czekaj, zanim przejdziemy dalej. Czytałem ostatnio, że w Polsce stosują tzw. „pstrykacz” na podbijanie taryfy ostatnio.

Krzysztof: Tak, i w Polsce i wszędzie. Ja mam autentycznie coś takiego, że się boję jeździć za granicą taksówkami. Bo wiem, że jak wsiądę do tej taksówki, to zawsze są albo jakieś targi nieskończone, albo nigdy nie wiadomo co się do końca przydarzy. I nie wiem co jest w tej grupie taksówkarzy, ja nigdy nie chcę generalizować, ale duża część z nich nie jest uczciwa do końca. A turyści są wiadomo - najłatwiejszym celem. Sposobów jest wiele – ja sobie tutaj wypisałem fałszywe pieniądze.

Michał: To już mówiliśmy o tym, tak…

Krzysztof: Czyli powiedzmy płacimy 50 euro a resztę dostajemy w fałszywych pieniądzach.

Następny sposób to jest taki… nawet śmiesznie o tym mówić, bo ja np. wiem jak by można było temu zapobiec, czyli często zdarza się tak, że płacimy osobie banknot o nominale 100…

Michał: …Dajemy taksówkarzowi, tak?

Krzysztof: …To się może zdarzyć w każdym kraju. Dajemy banknot o nominale 100, a za chwilę taksówkarz dalej czeka i mówi, że dałeś mu tylko 10. My się upieramy, że daliśmy mu 100, a taksówkarz się upiera, że daliśmy mu 10. On tak długo nalega, że często wielu z nas jest w stanie uwierzyć, że może naprawdę dałem 10, jeżeli on ma te 10 w ręku.

Michał: Gorzej, jak mieliśmy same stówy. Trudno uwierzyć.

Krzysztof: [śmiech] Wtedy też może się zdarzyć jakaś sytuacja nieprzyjemna itd. Można zrobić jakieś zdjęcie, czy coś, no ale jednak...

Michał: Można nie puszczać banknotu.

Krzysztof: Tak, można nie puszczać banknotu do końca, albo cały czas go obserwować i powiedzieć „Widziałem, że włożyłeś sobie pod nogę, wstań”. Oni zazwyczaj tak robią, że wkładają pod nogę nasz banknot i wyjmują szybko drugi. Przecież nagle ten banknot o nominale 100 się nie rozpłynie, w dalszym ciągu gdzieś tam musi być, także też obserwujmy.

Jazda dookoła – bardzo często się zdarza. Będąc kiedyś w Las Vegas wynajęliśmy samochód. No i tak się akurat zdarzyło, że wynajęliśmy samochód w Las Vegas, zdawaliśmy go też w Las Vegas. Te ulice w Las Vegas w miarę poznaliśmy, na tyle na ile było to konieczne. Ale musieliśmy też pojechać ostatniego dnia na lotnisko oddać samochód, no i do centrum musieliśmy wrócić, więc do centrum wzięliśmy taksówkę. Zauważyliśmy, że jedziemy zupełnie okrężną droga. Znaliśmy drogę, którą powinniśmy jechać, bo tą samą drogą właśnie przybyliśmy przed chwilą na lotnisko. Pojechaliśmy zupełnie naokoło, praktycznie przez autostradę. Zdawaliśmy sobie z tego sprawę, ale co mogliśmy zrobić? Nic nie mogliśmy zrobić. I kiedy przyjechaliśmy pod hotel i zapłaciliśmy taksówkarzowi, był oburzony, że nie dostał napiwku. Powiedział: „A gdzie mój tip?”.

Michał: [śmiech]

Krzysztof: Ja już byłem w szoku, mój kolega też, bo we dwójkę byliśmy. A kierowca był po prostu oburzony, że daliśmy mu tyle, ile powinniśmy mu dać. Jest w Stanach tak przyjęte, że powinno się trochę więcej zostawić, no ale kiedy zdaliśmy sobie sprawę, że zostaliśmy przez niego oszukani, to jeszcze proszenie się o tip już było taką bezczelnością!

Mój kolega wybuchł i powiedział: „Jesteś bezczelny. Znamy Las Vegas, wiemy, że pojechaliśmy naokoło. Więc ciesz się, że w ogóle zapłaciliśmy ci to, bo jak jeszcze chwile tutaj z nami będziesz, to zadzwonię do twojej firmy dla której pracujesz i złożę raport, że nas oszukałeś i pojechałeś naokoło”. Wtedy już się kierowca uspokoił.

Michał: …i obszedł się bez tipa. [śmiech]

Krzysztof: Tak, to są sposoby, którym tak naprawdę bardzo ciężko jest zapobiec, bo jak jedziemy do jakiegoś miasta jakiego nie znamy, to nawet nie wiemy, czy jedziemy naokoło, czy nie. Skąd mamy wiedzieć?

Michał: Podawałeś mi też taki przykład chyba z Indii czy z Bangkoku.

Krzysztof: Tak, Indie to też jest mistrzostwo świat, co tam się dzieje z taksówkarzami. Tam też bardzo często się zdarza tak, że taksówkarze współpracują jeszcze z innymi osobami. I np. do taksówki wsiada nagle jakaś osoba, która podaje się za travel agent, albo jakiegoś innego pracownika rządu Indii. Tutaj musimy uiścić opłatę, tutaj nie możemy jechać. Taksówkarze i każdego rodzaju kierowcy: tuk-tuków, jakiś różnych motorków itd. Bardzo często się zdarza, że mają jakieś interesy swoje.

Np. zamiast do miejsca docelowego, okazuje się, że taksówkarz zawozi nas do jakiegoś sklepu. I mówi: „Zobacz, w sklepie są takie i takie rzeczy. Tutaj jest świetnie”. A zazwyczaj polega to na tym, że on ma z tego korzyści. Tuk-tuki w Bangkoku tak działają, taksówki też. Bardzo często się zdarza tak, jak w filmiku. Ten angielski dziennikarz pojechał do Bombaju chyba i właśnie został zawieziony przez taksówkarza i tego travel agenta do zupełnie innego hotelu niż zamówił. I wmówiono mu, że jego hotel jest zamknięty. To różnie, czasem mówią, że zamknięty, że w remoncie, że tego hotelu w ogóle nie ma.

I zawożą do hotelu, który np. jest prowadzony przez znajomego, brata, rodzinę itd. Także naprawdę świetny film. Pierwsze 10 minut jest świetne do zobaczenia, bo jest pokazane ile trików jest stosowanych przez tak krótki moment. Czyli od momentu wzięcia taksówki na lotnisku, do momentu dojazdu do hotelu. Kierowca jedzie przez 2 godziny, nagle zatrzymują go, okazuje się, że tam są jakieś obrzędy i trzeba zapłacić, żeby przejechać. Maksymalnie chcą tego turystę zmęczyć, żeby on w momencie kiedy podjedzie pod ten hotel machnął ręką i powiedział: „Dobra, chcę wysiąść z tej taksówki i iść do hotelu. Już obojętnie jaki to będzie hotel”.

Także tych sposobów jest wiele. To co ja stosowałem będąc w Bangkoku: miałem taktykę taką, że za każdym razem mówiłem, że to jest mój ostatni dzień, wszystko już widziałem i wszędzie byłem. I nic już nie potrzebuję, potrzebuję tylko, żeby mnie zawieźć w jedno miejsce i stamtąd już jadę na lotnisko. Wtedy już może paść tylko jedno pytanie: „To może kolego zabiorę Cię na lotnisko?”. Ja mówię, że nie, bo mam załatwiony transport, także obędzie się bez tego.

Michał: Cwaniak. Asertywność.

Krzysztof: Tak, no trzeba. W Bangkoku jest o tyle problem, że 40 minut jechałem taksówką w korkach do miejsca, do jednej ze świątyń, którą chciałem odwiedzić. No i przez te 40 minut taksówkarz zachęcał mnie, żebym z nim pojechał na dziewczyny wieczorem, następnego dnia na tygrysy, na floating market, na milion rzeczy.

I oni naprawdę nie rozumieją słowa „nie”. Na początku się starałem powiedzieć grzecznie „Nie, nie, nie”, no ale oni nie dają za wygraną. I to też jest bardzo fajne do zauważenia, że jeśli wsiadamy i powiemy że to jest nasz ostatni dzień i tak naprawdę już wracamy, to też warto zobaczyć, że okaże się, że oni wcale nie są już tacy sympatyczni i przyjacielscy, jak zawsze na początku się starają być. Tylko nagle nic już nie będą mówić, tylko będą jechać i my też będziemy sobie spokojnie jechać nie musząc się targować przez całą drogę z nachalnym taksówkarzem.

Michał: To dobry sposób. To mi się podoba. No dobra, wspomniałeś też o Mexico City.

Krzysztof: Tak, no w Mexico City jest problem z tym, że taksówkarze są uwikłani w bardziej poważny proceder, czyli porywanie ludzi. To jest już naprawdę poważne i oglądając ten odcinek... to co jest też śmieszne – pokazałem ten odcinek z Mexico City jednemu z moich przyjaciół tutaj w Danii. Powiedziałem mu, że to bardzo fajna taka seria dokumentalna i że warto obejrzeć kilka odcinków. I on po pierwszym odcinku powiedział, że on nie będzie tego oglądał, ponieważ jak to ogląda, to odechciewa mu się podróżować.

Michał: A to jest prawda. To jest prawda…

Krzysztof: Tak, po prostu poczuł się niebezpiecznie przez to.

No, ale z drugiej strony jak się zastanowimy tak na chłodno, czy lepiej podróżować i nie wiedzieć, czy jednak podróżować i wiedzieć. To jednak lepiej podróżować i wiedzieć.

Michał: Jednak to drugie lepsze.

Krzysztof: Tak, wiedzieć co na nas czeka niż jeździć tak w niewiedzy.

Michał: Masakryczny jest ten odcinek podcastu. [śmiech]

Krzysztof: [śmiech]

Michał: Słuchaj, ale najlepszą puentą jest to, co powiedziałeś. Z dwojga złego podróżowanie i brak wiedzy o tym, że coś złego może się wydarzyć versus podróżowanie i jednak bycie świadomym, jakie zagrożenia na nas czyhają... To jednak to drugie jest lepsze i myślę, że tym optymistycznym akcentem powinniśmy zakończyć dzisiaj Krzysztof.

Krzysztof: Tak, chciałem jeszcze dodać, że tak naprawdę moglibyśmy wiele podcastów nagrać o tym i naprawdę kilka godzin spędzić na rozmowach o tym. Ale po prostu powinniśmy pamiętać, że czujność jest zawsze najważniejsza i ostrożność. A i tak może się okazać, że złodzieje mogą znaleźć nowy sposób, wymyśleć coś kolejnego. Naprawdę niektóre sposoby są zupełnie absurdalne. Ja słyszałem jeszcze o historii - to było chyba w którymś z afrykańskich krajów…

Jedna osoba chciała wziąć autobus z miasta do miasta, taki nocny autobus. Wszyscy, jak wiadomo, swoje bagaże wsadzają oczywiście do tego luku bagażowego pod autokarem, pod pokładem. No i nigdy nikt by nie pomyślał, że by się mogło coś z tym stać. A okazało się, że w luku był schowany pomocnik kierowcy i po prostu przez ten czas kiedy autobus sobie jechał, czyli ok. osiem godzin, ten pomocnik sobie dokładnie wszystkie torby przetrzepał. Przekładał pewnie do jakiejś swojej torby, która była gdzieś z boku naszykowana i wszystkie wartościowe rzeczy powyjmował.

Są takie sposoby, przed którymi ciężko się bronić! Ale warto o tym wiedzieć, naprawdę jeszcze raz polecam, żeby czytać. Poczytać Wikitravel, Lonely Planet – forum, TripAdvisora - forum. No i powinniśmy wtedy być bezpieczni i wakacje powinny być jak najbardziej udane.

Michał: I tym optymistycznym akcentem... Dzięki wielkie Krzysztof za rozmowę. Może jeszcze w dwóch zdaniach przypomnij, gdzie można znaleźć Ciebie i informacje o Tobie.

Krzysztof: Serdecznie zapraszam, jeżeli ktoś byłby zainteresowany tematem podróżowania, budżetowego podróżowania w szczególności, to zapraszam na moje strony. Taniezwiedzanie.com - tam opisujemy, w jaki sposób tanio zwiedzać świat oraz tanieplanowanie.com, które jest usługą, gdzie odpłatnie planujemy ludziom, czyli organizujemy wyjazd od A do Z, jeżeli ktoś nie ma na to czasu albo chęci. Także serdecznie wszystkich zapraszam i serdecznie wszystkich zachęcam, żeby w komentarzach do tego podcastu dzielić się swoimi sposobami. Bo nie ma nic lepszego, żeby się ochronić przed złodziejem, jak po prostu wiedzieć, że on w tej chwili próbuje nas okraść!

Michał: Właśnie, ja również do tego zachęcam. Absolutnie nie jestem ekspertem w tej dziedzinie, Krzysztof zdecydowanie już jest. Dzięki wielkie Krzysztof i myślę do usłyszenia kiedyś tam.

Krzysztof: Bardzo dziękuję, pozdrawiam Michał ciebie i wszystkich Słuchaczy.

Michał: Trzymaj się, cześć, cześć. Dzięki!

Krzysztof: Dziękuję, pozdrawiam.

Michał: No, i znowu wyszła nam ponad godzinna rozmowa, więc ja już nie będę przedłużał. Przypominam tylko, że notatki do tego odcinka podcastu znajdziesz pod adresem http://jakoszczedzacpieniadze.pl/021 tak jak dwudziesty pierwszy odcinek podcastu. Tam znajdzie się lista wszystkich linków, które wymienialiśmy wspólnie z Krzysztofem.

A w następnym odcinku moim gościem będzie Mateusz z Krakowa. Mateusz, który zaczął inwestowanie w nieruchomości nie posiadając żadnego kapitału i nie posiadając zdolności kredytowej. Wyobraźcie sobie, że w ciągu zaledwie jednego roku – zaczął w lutym ubiegłego roku - żyje już w tej chwili z wynajmu mieszkań. Nigdzie indziej nie pracuje. Obraca również mieszkaniami. Pewnie ciekawi jesteście jak tego dokonał - ja wiem! Właśnie o tym opowie nam Mateusz, to będzie kolejny podcast nagrywany w ramach cyklu Elementarz Inwestora.

A dzisiaj dziękuję Ci już za wspólnie spędzony czas. Życzę Ci skutecznego przenoszenia Twoich celów finansowych na wyższy poziom. Liczę na to, że będziesz mi kibicować w konkursie Blog Roku. Do usłyszenia! Dzięki. Cześć!

Strony, osoby i tematy wymienione w tym odcinku:

- Krzysztof Szymański z taniezwiedzanie.com i tanieplanowanie.com

- Michał na żywo w „Czwórce” – transmisja 25 lutego o 23:00

- Gala finałowa „Blog Roku” – transmisja 28 lutego o 20:00

- Wikitravel.org

- Forum TripAdvisor

- Forum Lonely Planet

- Program „Scam City” – „Miejski przekręt”

- Film o grze w trzy karty w Barcelonie

022: Jak żyć z wynajmu, nie posiadając nieruchomości – Mateusz Brejta

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/022

Mateusz zarabia dzisiaj 18 000 zł / m-c na wynajmie, chociaż rok temu nie miał ani zdolności kredytowej ani własnej gotówki.

Jak tego dokonał? O tym opowiada w szczegółach w tym odcinku podcastu, który stanowi kolejny odcinek cyklu artykułów o inwestowaniu – “Elementarz Inwestora”.

Historia Mateusza Brejty pokazuje, że nie trzeba mieć pieniędzy, by rozpocząć dobrze prosperujący biznes. Nie trzeba się również zadłużać, aby zająć się inwestowaniem w nieruchomości. Wystarczy chcieć i być gotowym na poświęcenie się pracy, aby w ciągu zaledwie 12 miesięcy dojść do zarobków na poziomie 18 000 zł miesięcznie – i to “na czysto” po odliczeniu wszystkich kosztów i podatków.

Przeczytaj, aby się dowiedzieć jak można zarabiać na podnajmie.

Z tego odcinka dowiesz się:

- Kim jest Mateusz Brejta? Jak zarabiał na życie do tej pory?

- Ile czasu zajęło Mateuszowi osiągnięcie pięciocyfrowego zysku miesięcznego?

- Jak poradzić sobie z problemem braku kapitału własnego oraz zdolności kredytowej?

- Kiedy Mateusz spotkał się z książkami Roberta Kiyosakiego?

- Co to jest podnajem? Co należy, krok po kroku, zrobić, by na nim zarabiać?

- Jaki jest największy błąd popełniany przez właścicieli mieszkań?

- Jakie zagrożenia na nas czekają i jak można ograniczyć ryzyko inwestycji?

- W jaki sposób weryfikować kandydatów na najemców?

- Jakie nieruchomości dają Mateuszowi najlepszy zysk?

- Jak powinna wyglądać mentalność osoby aktywnej biznesowo?

- W jakich kierunkach Mateusz zamierza rozwijać swój biznes?

To jest podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy” – odcinek dwudziesty drugi.

Cześć i dzień dobry, witam Cię w dwudziestym drugim odcinku podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne i sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności. Opowiadam jak rozsądnie wydawać pieniądze i jak odważnie realizować swoje pasje i marzenia. Jeśli tylko szukasz odrobiny stabilizacji finansowej i emocjonalnej w swoim życiu to ten podcast jest dla Ciebie.

Dzień dobry. Ten odcinek podcastu jest absolutnie, absolutnie fenomenalny. Dzisiaj w ramach cyklu „Elementarz Inwestora” moim gościem będzie Mateusz Brejta z Krakowa, który opowie Wam o swoim sposobie zarabiania na nieruchomościach. Mateusz jeszcze w styczniu ubiegłego roku praktycznie nie miał pieniędzy, nie miał też zdolności kredytowej. I pomimo tego, do perfekcji opracował swój sposób na zarabianie. Taki pomysł, który dzisiaj po zaledwie roku prowadzenia przez niego tej działalności, pozwala jego rodzinie żyć z wynajmu mieszkań.

Dzisiaj zarabia na czysto kilkanaście tysięcy złotych miesięcznie i udowadnia, że dla chcącego nic trudnego. Pokazuje, że bez kapitału, bez praktycznie szans na jego pozyskanie z banków można generować pieniądze z niczego. Liczy się pomysł i jego skuteczna realizacja. I najlepsze w tym modelu biznesowym Mateusza jest to, że ten model jest powtarzalny. Także za chwilę o tym usłyszycie.

Ja od razu przepraszam za mój głos – ten odcinek nagrywam we wtorek, czwartego marca i nadal jestem chory. Próbuję ochłonąć po absolutnie niesamowitym dla mnie sukcesie w Konkursie Blog Roku 2013, organizowanym przez Onet. Jeśli ktoś z Was jeszcze o tym nie wie, to w tegorocznej edycji tego konkursu zdobyłem aż trzy nagrody. Po pierwsze Wyróżnienie Główne Blog Roku 2013, czyli można powiedzieć de facto drugie miejsce w całym tym konkursie. Tytuł Najlepszego Bloga Roku 2013 w kategorii Profesjonalne i firmowe – tej, w której zgłosiłem się do tego konkursu. Oraz nagrodę specjalną magazynu „Brief” dla Najbardziej inspirującego bloga w konkursie Blog Roku 2013.

Z tej nagrody niesamowicie się cieszę jako sporadyczny, ale wierny czytelnik Brief-a. Czuję się w tych ostatnich dniach absolutnie, absolutnie fenomenalnie. Dziękowałem już kilkakrotnie na gali i na blogu, a teraz podziękuję Wam także w trakcie tego podcastu. Autentycznie mój sukces nie byłby możliwy bez Waszego zaangażowania. Także dzięki! Dzięki wielkie jeszcze raz za to, że jesteście, słuchacie i mnie wspieracie. No i myślę, że nie przedłużając już zaproszę Was na rozmowę z Mateuszem. Od razu zalecam: otwórzcie swoje uszy, swoje umysły i słuchajcie uważnie. Tak jak podkreślam – ten model biznesowy jest powtarzalny.

Miłego słuchania!

Michał Szafrański: Cześć Mateusz!

Mateusz Brejta: Cześć Michał!

Michał: Powiedz Mateusz – kim jesteś i co robisz.

Mateusz: Kim jestem i co robię? [śmiech] Tak jak mnie przedstawiłeś, jestem Mateusz, jestem z Krakowa. Zajmuję się... tak żeby uściślić – mieszkaniami na wynajem można powiedzieć.

Michał: A długo to robisz w ogóle?

Mateusz: Robię to mniej więcej ponad rok, delikatnie ponad rok.

Michał: Styczeń, luty?

Mateusz: Zacząłem w grudniu 2012 roku od szkolenia u Piotra Hryniewicza.

Michał: …Który zresztą występował kiedyś u mnie na podcastach…

Mateusz: Dokładnie, dokładnie no i tam zacząłem. Oczywiście zaczęło się wcześniej od przeczytania paru książek. Np. książeczki Kiyosakiego, czy jakieś tam kolejne i stwierdziłem, że musi być w Polsce taki człowiek, który robi to na polskim rynku. Poszukałem Piotra, znalazłem Piotra Hryniewicza, pojechałem na szkolenie. Tam zdobyłem pierwszą wiedzę, jak to wygląda na naszym rynku no i zacząłem działać.

Michał: Zacząłeś działać, a z tego co wiem miałeś jakiś problem na początku po tych szkoleniach…

Mateusz: Tak, tak nawet jak zacząłem, że tak powiem myśleć o nieruchomościach to stwierdziłem, że nieruchomości – droga sprawa. Czyli tak – brakuje kasy, a druga sprawa – brakuje zdolności kredytowej.

Michał: No tak, czyli przy nieruchomościach albo masz jedno, albo masz drugie, tak? Albo kupujesz za swoją gotówkę albo korzystasz ze swojej zdolności kredytowej i zadłużasz się.

Mateusz: Dokładnie, dokładnie. Zdolność kredytową powiedzmy może i bym miał, tylko też już miałem własne mieszkanie na kredyt z rodziną. Co wiadomo, musiałbym zdecydowanie większym dochodem się wykazać, żeby tę zdolność podnieść. No, a kasa wiadomo: jakieś pieniądze człowiek zawsze ma, ale jednak inwestowanie w nieruchomości brzmi potężnie, tak?

Michał: Mieszkania nie są szczególnie tanie.

Mateusz: Dokładnie, za parę groszy tego nie kupimy.

Michał: No, dokładnie. No i jak rozwiązałeś ten problem? Nie miałeś kasy, nie miałeś zdolności kredytowej. I zacząłeś inwestować?

Mateusz: Dokładnie.

Michał: Jak to zrobiłeś?

Mateusz: Najważniejsze są chęci. W każdym razie u Piotra na szkoleniu dostałem pomysł, że tak powiem, do zrealizowania. Był to podnajem.

Michał: Co to jest podnajem w ogóle?

Mateusz: Podnajmujesz, czyli wynajmujesz od właściciela nieruchomości jego nieruchomość i jednocześnie podejmujesz ją dalej, czyli wynajmujesz ją kolejnej osobie.

Michał: To można zrobić z każdym mieszkaniem, które się wynajmuje?

Mateusz: Można zrobić z każdym, tylko kwestia czy na nim zarobisz.

Michał: A w jaki sposób? Musisz mieć jakąś specjalną zgodę od właściciela mieszkania, żebyś miał prawo wynajmować dalej?

Mateusz: Tak. Wiadomo, że właściciel musi się zgodzić na to, musi się zgodzić na podnajem. Musi być taki zapis w umowie, że zgadza się na podnajmowanie tego mieszkania.

Michał: Dobra, wiesz co? To do szczegółów przejdziemy, ale na początku – mało który Słuchacz Cię zna, albo niewielu Cię zna. Powiedz w takim razie ile Ty masz w tej chwili takich mieszkań na podnajem, ile na tym zarabiasz co miesiąc i czy robisz tylko to, czy jeszcze coś większego? Tak żebyśmy wszyscy zrozumieli kim jesteś w chwili obecnej.

Mateusz: Jestem normalnym człowiekiem. Działam, działam. W każdym razie, jeżeli chodzi o ilość mieszkań, to na dzień dzisiejszy mam 13 mieszkań na podnajem.

Michał: Aha, dużo.

Mateusz: Mają się dobrze wszystkie. Wszystkie są praktycznie pełne. Pełne najemców. I na dzień dzisiejszy zarabiam z tego 18 000 złotych.

Michał: Mówisz, to jest zysk? Czy to jest przychód?

Mateusz: To jest zysk.

Michał: Zysk. Czyli 13 mieszkań, a więc średnio można powiedzieć, że na mieszkaniu ponad 1000 złotych zarabiasz.

Mateusz: Tak, dokładnie.

Michał: Na czysto, miesięcznie.

Mateusz: Na czysto.

Michał: To nie pracujesz już chyba na etacie, co?

Mateusz: [śmiech] Już dawno. Na początku swojej drogi zawodowej pracowałem na etacie, przez pierwszy rok. A później cały czas coś próbowałem robić. Przechodziłem przez różne biznesy. Różne rzeczy robiłem, jakąś własną firmę prowadziłem. Jedną, drugą, trzecią. Szukałem swojego miejsca i mam wrażenie, że trafiłem.

Michał: Powiem Ci, że to niesamowite w sumie. 18 000 zł miesięcznie na czysto, po odliczeniu wszystkich kosztów, podatków, tak?

Mateusz: Dokładnie, dokładnie.

Michał: Wiesz co – brzmi jak science fiction. I to jeszcze nie wkładając w to własnego kapitału.

Mateusz: Tak, praktycznie w ogóle. Na dzień dzisiejszy, jak bym miał powiedzieć dla kogoś, kto w ogóle nie wie... bo wiadomo, że robimy to w ramach tego twojego elementarza…

Michał: …Elementarza Inwestora, dokładnie…

Mateusz: Jak bym powiedział Ci z czym zaczynałem, to zaczynałem praktycznie bez gotówki. Pierwsze moje mieszkanie to było mieszkanie, w które zainwestowałem z własnych środków 2500 złotych plus 2500 złotych mniej więcej zainwestował właściciel. I tak się zaczęło. Pierwsze meble, które do tego mieszkania kupiłem to było tak, że szukałem na Gumtree używanych mebli. Z drugiej ręki po 50, 20 złotych, czasami za darmo. I urządziłem to mieszkanie, można by tak powiedzieć.

Michał: Super, ale wiesz co, zanim przejdziemy już do tych detali dotyczących tego, jak ten podnajem w praktyce krok po kroku robisz, to powiedz trochę więcej o tych swoich doświadczeniach. Bo nieruchomościami, tak jak powiedziałeś, zająłeś się dopiero rok temu. Powiedziałeś, że nie pracowałeś na etacie, ale jak byś mógł kilka słów powiedzieć...

Mateusz: OK, taką krótką historyjkę. To tak: W 2000 roku zawitałem do Krakowa, zamieszkałem. Od razu, że tak powiem z zamiarem, że coś będę robił, w sensie zawodowym, biznesowym - na tej zasadzie. Przyjechałem z zamiarem, że będę studiował zaocznie i będę pracował, albo będę robił jakiś tam swój biznesik. Zaczęło się od tego, że trafiłem do IDEI, jeszcze wtedy, do operatora telefonii komórkowej.

Michał: Tak, obecnie Orange.

Mateusz: Dokładnie. Zacząłem tam pracę – to było na zasadzie działalności. Przez jakiś czas tam pracowałem. Potem miałem dobrego kolegę, który mi zaczął pokazywać, że na telefonach można zarabiać też w inny sposób. Wciągnął mnie, że tak powiem, w temat własnego biznesu, własnych telefonów komórkowych i własnego sklepu. Pokazał mi, jak to robić i zacząłem działać w temacie GSM, ogólnie rzecz biorąc w branży GSM. Także to robiłem bardzo długo.

Michał: Czyli telefony, serwis…

Mateusz: Tak, wszystko związane z telekomunikacją, branżą GSM. Wszystko w tym zakresie. I to kontynuowałem praktycznie do 2010 roku, gdzie stwierdziłem, ze mam już dość pracy od godziny dziewiątej czy od dziesiątej do osiemnastej. To był mój główny powód. Raz, że branża – wiadomo, troszkę podupadła, już nie było tak pięknie jak dawniej. Ale druga strona była taka, że zastanawiałem się, czy mam zostać w biznesie, zwolnić tych pracowników, których mam i działać gdzieś w tym sklepie i pracować i siedzieć tam. Tak jak mówiłem od tej dziewiątej...

Michał: Od-do.

Mateusz: Od-do. Czy szukać czegoś nowego? Pojawiła się alternatywa i przeskoczyłem w kolejną branżę. To były samochody. Zacząłem handlować samochodami i jednak nie czułem się dobrze w tej branży.

W pewnym momencie zacząłem szukać i rozmyślać: Gdzie? Co można robić? Trafiłem w końcu na książkę Kiyosakiego. A najlepsze jest to, że taką samą książkę dostałem dwa lata wcześniej i nawet jej nie dotknąłem. Po dwóch latach trafiłem na nią znowu, przeczytałem i stwierdziłem, że to jest coś pięknego. To jest coś pięknego, że można coś takiego robić i mieć dochód pasywny. To mnie zainteresowało, ta wolność finansowa. Zaraziłem się wolnością i stwierdziłem, ze trzeba poszukać tego na polskim rynku.

Michał: Tak, te hasła działają na wyobraźnię. Ja się zgadzam. Ale prawda jest taka, że trudno uwierzyć w to, że na rynku polskim można w taki sposób skutecznie i systematycznie zarabiać.

Mateusz: Da się, da się jak widać.

Michał: No dobra, to skoro powiedziałeś, że się da to teraz nam opowiedz jak? Wróćmy do tego podnajmu. Powiedz skąd tam się dokładnie biorą pieniądze? Może jakiś przykład konkretnego mieszkania, który wynajmujesz od kogoś i podnajmujesz innym osobom. Skąd tu się bierze ta różnica między kosztami, a przychodami?

Mateusz: Wynajmujemy mieszkanie od właściciela. Przykładowo: mieszkanie trzypokojowe, wynajmujemy za powiedzmy 1500 złotych, a potem je podnajmujemy dalej. Tylko już nie podnajmujemy go w całości tylko podnajmujemy go na poszczególne pokoje.

Michał: OK. Ile za taki pokój jesteś w stanie wyciągnąć? Pojedynczy.

Mateusz: To wszystko zależy od lokalizacji, zależy od miejsca, wiadomo – wiele czynników na to wpływa. Ale jeden z tych pokoi wynajmiemy dwóm osobom na raz, bo jest duży, za – strzelam – 1000 złotych. Drugi pokój będzie jednoosobowy – wynajmiemy go za 700 złotych i trzeci też jednoosobowy, również go wynajmiemy za 700 złotych. Tak?

Michał: Czyli mamy 2400 złotych z takiego mieszkania. Ponosząc koszty w wysokości 1500 złotych.

Mateusz: Dokładnie.

Michał: Jest już jakaś różnica. Oczywiście trzeba od tego zapłacić również pozostałe opłaty, które ewentualnie mamy po swojej stronie.

Mateusz: Opłaty też są naliczane dodatkowo najemcom. Także to też jest koszt, który nas nie obciąża, najemcy płacą go osobno.

Michał: A czynsz płaci właściciel?

Mateusz: Nie, czynsz też, oczywiście my płacimy czynsz. Ale musimy go wkalkulować w całą inwestycję. Czyli albo go wliczamy w ten nasz czynsz, albo też go opłacają nasi najemcy.

Michał: Dobra, to teraz tak: ja największy problem, jaki widzę w tym biznesie, to jest taki – dlaczego osoba, która ma swoje mieszkanie na wynajem miałaby ci je wynająć taniej? Skoro sama na rynku mogłaby też wynajmować je na pokoje w wyższej cenie.

Mateusz: OK. Pierwsza sprawa, to musiałaby znać system, tak?

Michał: Mamy mistrza systemu, no dobra, opowiadaj.

Mateusz: Wiadomo, po pierwsze musiałaby wiedzieć, że tak można. Nawet jak wie, że tak można, to z moich obserwacji wynika, że ludzie, którzy posiadają mieszkania, w bardzo małym odsetku to są ludzie, którzy inwestują w nieruchomości i to jest ich biznes.

Większość osób, która posiada mieszkania i które mają te mieszkania do wynajmu to są osoby, które w jakiś sposób je nabyły, czy nawet dostały. Można powiedzieć, że traktują to jako jakiś tam dochód, ale nie traktują tego jako biznesu. W związku z tym też się źle zabezpieczają. Nie potrafią do końca tego robić, nie potrafią tym zarządzać. Nie potrafią obsługiwać, wynająć, zweryfikować najemcy. Po prostu jest dużo problemów, z którego biorą się potem długi, zniszczone mieszkanie, pustostany.

Michał: Tak, pustostany.

Mateusz: Tak, dodatkowe koszty i okazuje się, że ktoś później remontuje mieszkanie co pół roku. Także to jest główny problem, to zauważyłem w momencie kiedy przychodzę ze swoją ofertą, którą im przedstawiam. Mówię, że zajmę się ich mieszkaniem, że wynajmę na długi czas, że dam im stałe pieniądze co miesiąc. Również, że zajmę się najemcami i nie będzie pustostanów i tak dalej i tak dalej – podaję te wszystkie moje argumenty... to się nagle okazuje, że jestem rozwiązaniem ich problemu.

Michał: Zdejmujesz im problem z głowy.

Mateusz: Tak, dokładnie.

Michał: Fajnie. A powiedz mi jeszcze, powiedziałeś, że wynajmujesz na jakiś dłuższy okres czasu. Na jak długi okres czasu podpisujesz tego typu umowy?

Mateusz: Staram się podpisywać na minimum trzy lata. Tak sobie...

Michał: … Tak sobie wymyśliłeś po prostu?

Mateusz: … Tak. Nie ma to żadnej podstawy. Tak sobie wymyśliłem, chociaż teraz już w mieszkaniach kiedy trzeba coś zainwestować, czyli np. zrobić delikatny remoncik, czy wrzucić meble, to musi tak być. Tutaj jest potrzebne zabezpieczenie się, żeby ten właściciel też nas nie usunął bardzo szybko. Poza tym druga sprawa, że chcemy podpisać umowę z najemcami też na jakiś określony czas. My musimy zagwarantować tym najemcom, że będą mogli mieszkać. Nie możemy z nimi podpisać umowy na rok, a okaże się, że będziemy chcieli ich usunąć po trzech miesiącach, bo właściciel zrezygnował z nas.

Michał: Czyli podpisujesz umowę zawsze na czas określony.

Mateusz: Zawsze na czas określony, tak.

Michał: Bez możliwości wcześniejszego wypowiedzenia?

Mateusz: Dokładnie.

Michał: Z ciekawości – załóżmy, że osoba, która jest właścicielem tego mieszkania chciałaby je sprzedać. Czy dopuszczasz możliwość sprzedaży, czy nie?

Mateusz: Nie ma takich zapisów w umowie.

Michał: Czyli zabezpieczasz się na tyle, na ile możesz.

Mateusz: Tak, zdarzył mi się zapis z pierwokupem. W jednym mieszkaniu, bo jedna osoba stwierdziła, że będzie to za jakiś czas sprzedawać, więc taki zapis tam wprowadziliśmy, że ja też bym chciał taką ofertę dostać od niej.

Michał: I Ty masz prawo ewentualnie pierwokupu, jako osoba, która od niej wynajmuje. Fajnie, powiedz, bo na pewno jest tak, że takich osób na rynku, które godzą się na podnajem – ja mówię „na pewno”, chociaż to może jest mit – ale w mojej opinii takich osób pewnie nie jest dużo. Bo jednak się obawiają tego, że jednak ktoś gdzieś tam będzie wynajmował komuś, kogo właściciel na oczy nie widział i nie wie kto tam tak naprawdę będzie mieszkał. Jak to wygląda w praktyce?

Mateusz: To są główne obawy, że właściciel nie będzie miał wpływu na to, co się dzieje w mieszkaniu, nie będzie wiedział kto tam mieszka. Boi się o sąsiadów, że sąsiedzi będą do niego dzwonić itd. Obaw jest dużo, bardzo dużo. To nie jest tak, że wchodzimy i każdy nam daje mieszkanie. Choć ja założyłem sobie, że w mojej obecnej sytuacji nie mam nic do stracenia. Chcę zacząć inwestować w nieruchomości, więc zaczynam, tak? W rozmowie z Piotrem ustaliliśmy, że na 100 mieszkań jedna osoba na pewno się zgodzi. No i zacząłem.

Dużo było siedzenia nad ogłoszeniami, filtrowania ogłoszeń, sprawdzania ich, dzwonienia, oglądania itd. Z tym, że ja dużą selekcję robię już w momencie samego przeglądania. Gdzieś tam sobie wybieram te swoje nieruchomości, które bym chciał i później skuteczność mam dosyć wysoką.

Michał: A co to jest duża skuteczność?

Mateusz: Duża skuteczność – na mieszkania które pojadę zobaczyć już, umówię się telefonicznie i przedstawię wstępnie koncepcję... nie mówię przez telefon co chciałbym robić, wiadomo, że najpierw należałoby zobaczyć...

Michał: … Czy mieszkanie kwalifikowałoby się do wynajmu, czy nie?

Mateusz: Dokładnie, dokładnie. Myślę, że tak 50% skuteczności mam.

Michał: Czyli połowa osób, z którymi się osobiście widzisz i rozmawiasz, które mają mieszkanie na wynajem zgadza się na podnajem?

Mateusz: Dokładnie.

Michał: To rzeczywiście bardzo dobry wynik, gratuluję.

Mateusz: Oczywiście to nie jest tak, że przychodzimy i mówimy: „Dzień dobry, chciałem podnajmować pana mieszkanie, niech pan mi je odda”.

Michał: [śmiech]

Mateusz: „Ja będę u pana robił kasę”. Także to nie jest tak do końca. Wiadomo, że trzeba dobrze uargumentować to, co będę chciał robić. I też, co ten właściciel będzie miał z tego, no bo to jest ważne. Tak jak Ty mówisz, że nie wyobrażasz sobie, że ktoś oddaje mieszkanie w podnajem, to tak jest z właścicielami. Jak oni usłyszą takie słowa na początku, że miałby ktoś „zarabiać na ich mieszkaniu”. Poza tym ta nasza mentalność polska, tak?

Michał: Tak…

Mateusz: … Od razu jest „cofka”.

Michał: No, to powiedz trzy słowa, w jaki sposób negocjujesz, jakich argumentów używasz?

Mateusz: Trzeba zapewnić bezpieczeństwo tym osobom. Troszkę rozwiązujemy ich problem.

Michał: Dokładnie tak jest, że pewnie iluś tam właścicieli ma problem, czeka drugi, trzeci, czwarty, piąty miesiąc na najemcę i wcale go nie ma, tak?

Mateusz: Tak. Albo nawet tego nie czują, ale trzeba im to uświadomić. Na pewno warto zapytać, jak idzie wynajem.

Michał: Trzeba im uświadomić problem. [śmiech]

Mateusz: Szukamy tych problemów, a później dajemy rozwiązanie.

Michał: Super, fajnie. Gdzie szukasz tych mieszkań na wynajem?

Mateusz: Głównie Internet, nie ma innego miejsca. Internet, portale – Gumtree jest jednym z portali. Dużo tych portali jest, można przebierać.

Michał: Jak rodzynki.

Mateusz: Jak rodzynki.

Michał: Dużo czasu przeznaczasz na szukanie tych mieszkań?

Mateusz: Na dzień dzisiejszy jest już tak, że ludzie mnie polecają.

Michał: Czekaj, stop, musimy się zatrzymać. Pierwsze mieszkanie – kiedy dostałeś na podnajem?

Mateusz: Jeśli dobrze pamiętam, to siedemnastego stycznia była podpisana pierwsza umowa z właścicielem.

Michał: Czyli wynająłeś je kiedy, w lutym?

Mateusz: Tak, w lutym je wynająłem.

Michał: Czyli luty 2013 roku. Teraz nagrywamy nasz podcast na początku marca 2014 roku. Czyli minął rok.

Mateusz: Tak. Dwanaście mieszkań zrobiłem do października 2013 roku.

Michał: Żartujesz?

Mateusz: Nie. [śmiech]

Michał: Czyli dwanaście mieszkań na podnajem. Dobra, musimy przez to przejść. Dobrze, czyli powiedziałeś, gdzie szukasz mieszkań. Teraz coraz mniej czasu przeznaczasz na ich poszukiwanie, bo jesteś polecany. Ale na samym początku, te pierwsze mieszkania. Dużo czasu na to przeznaczałeś?

Mateusz: Dużo. Na początku dużo - kilka godzin dziennie siedziałem każdego dnia.

Wertowałem ogłoszenia – no, wiadomo, pracę trzeba zrobić. Może nie mamy kasy i nie mamy zdolności, ale o to chodzi, tak?

Michał: Właśnie to Mateusz chcę powiedzieć. Właśnie to chcę zakomunikować. To generalnie nie jest tak, że te biznesy są super łatwe do zrobienia. Może z perspektywy Twojego doświadczenia już w tej chwili to jest dosyć łatwe. To jest proces powtarzalny, no ale pracę trzeba włożyć.

I też chcę przekazać Słuchaczom to ile tak naprawdę takiej pracy na początku trzeba włożyć. Fajnie się patrzy na efekty, te górne kilkanaście tysięcy na czysto miesięcznie zostające w Twojej kieszeni. Ale z drugiej strony często się zapomina o tym jak długa jest droga do tych efektów. I mimo iż w twoim przypadku jest ona rekordowo krótka bym powiedział – rok – jednak dużo tej pracy na początku wkładałeś.

Mateusz: Tak, no nie mogę powiedzieć, że tej pracy nie było. Pierwszy miesiąc to naprawdę było dużo. Tyle mieszkań to jest jednak duża ilość, codziennie po kilka godzin. Jak byłem na bieżąco i nie opuściłem żadnego dnia, to były dwie, trzy godziny dziennie przeglądania samych ogłoszeń, ich analizowania itd. Wiadomo, że później wyrobił się pewien schemat. Pewne mieszkania wykluczyłem, w które nie będę inwestował, pewne preferowałem, więc przeglądanie się jakoś usystematyzowało. No i też wiadomo – spotkania i dzwonienie. Spotkania, to były pierwsze koty za płoty – pierwsze odmowy itd.

Michał: Waliło serducho?

Mateusz: Przy pierwszej umowie naprawdę trzęsły mi się ręce. I sobie pomyślałem „Ja pierdzielę, co ja robię?”

Michał: [śmiech] Nie no, teraz już pewnie patrzysz z dystansem na to, ale jak tak sobie pomyślę, to faktycznie – wynajmowałeś od kogoś czyjeś mieszkanie, nie miałeś pieniędzy, nie miałeś w zasadzie niczego. Miałeś jakąś tam drobną kwotę na kaucję. Kaucję pewnie jakąś musiałeś wpłacić.

Mateusz: Tak.

Michał: Dużą kaucję wpłacałeś na początku?

Mateusz: Na początku czynsz. A teraz doszedłem do etapu, że już czasami nie wpłacam kaucji.

Michał: A, no to w ogóle mistrzostwo. No właśnie, ale wiem też, że niektórzy z wynajmujących zgadzają się zrobić dla Ciebie remont tego mieszkania, tam gdzie jest konieczne. Za swoje pieniądze.

Mateusz: Tak, tak. Apetyt rośnie w miarę jedzenia. Śmieję się. To jest tak, że tak jak mówiłem rozwiązujemy pewien problem, a więc staram się, żeby każdy coś dał od siebie.

Michał: OK. Czyli to nie jest tak, że Ty przychodzisz do wynajmującego dzisiaj, wpłacasz mu kaucję, podpisujesz umowę. Zobowiązujesz się płacić co miesiąc i robisz, np. remont we własnym zakresie i sam go finansujesz. Tylko w zasadzie wymagasz tego od wynajmującego, żeby on ci to mieszkanie przygotował.

Mateusz: Sposoby negocjacji są różne.

Michał: [śmiech]

Mateusz: I różne są umowy, prawda? Chociaż nie powiem, zdarzyła mi się sytuacja, gdzie pani mi umeblowała mieszkanie całkowicie pod mój standard. Zdarzyły mi się sytuacje, gdzie właściciel wyremontował mieszkanie pod mój standard moją ekipą remontową.

Michał: Czyli zapłacił Twojej ekipie remontowej?

Mateusz: Takiej, która wiedziała co ma zrobić, która ze mną współpracuje. Można tak powiedzieć, że zapłacił mojej ekipie remontowej. Poza tym dużym atutem jest to, że będzie stały najem.

Michał: Tak, czyli bez względu na to, czy najemcy będą czy nie, to Ty zobowiązujesz się płacić co miesiąc.

Mateusz: Dokładnie. Taki właściciel, który nawet tego nie powie, to wie ile miał pustostanów i problemów z najemcami – ktoś mu uciekał, ktoś coś zalał, zniszczył. Jak sobie zaczyna analizować to sobie myśli, że może to i dobre.

Michał: Może to i dobre. Na zasadzie, że nawet jeżeli mniej pieniędzy będzie wpływało, to przynajmniej będę miał święty spokój.

Mateusz: Dokładnie. Oczywiście, jak mówiłem o statystyce – że to jest 50% osób, to drugie 50% po prostu nie rozumie schematu. Oni nie rozumieją tego, że można zarobić 200 złotych mniej, a mieć pewność. To są przeważnie ci.

Michał: Jasne. No dobra, to może jeszcze trochę o finansach. Pewnie analizujesz, które z tych mieszkań są dla Ciebie najbardziej opłacalne z Twojej perspektywy. Ilu pokojowych mieszkań Ty szukasz? Co daje największe zyski?

Mateusz: Wspomniałeś o analizowaniu mieszkań na początku. Ja zacząłem od tego, że sondowałem sobie rynek krakowski. Tutaj też mi Żona pomagała, obdzwaniała pokoje na wynajem...

Michał: … Konkurencję. Krótko mówiąc obdzwaniała konkurencję.

Mateusz: Tak i tutaj nawet statystyki z cenami nie wyszły mi zbyt dobrze. Ale po rozmowie z Żoną, która obdzwoniła te numery wszystkie stwierdziliśmy, że tam nikt nie sprzedaje swojego produktu.

Michał: Co to znaczy nikt nie sprzedaje swojego produktu?

Mateusz: Nikt nie zachęca do wynajmu. Każdy ma pokój, czy mieszkanie i mówi: „No mam mieszkanie, tak. Jak pan chce to może pan przyjechać, zobaczyć. Ale jak pan nie przyjedzie to też się nic nie stanie. Wie pan co, ja nie wiem w ogóle, czy ja chce, żeby pan przyjechał.”. No, tak się śmieje, ale faktycznie takie było moje wrażenie.

Gdzieś tam zawsze, jak biznes robiłem i prowadziłem firmę, to zawsze skupiałem się na tym, żeby zareklamować.

Michał: Zareklamować, zarekomendować, pokazać z najlepszej strony.

Mateusz: A tu się okazuje, że nikt nie zachęca, nikt nie chce żebym wynajął pokój. To stwierdziłem, że tutaj upatruję swoją szansę. Mimo iż ceny wynajmu pokoju nie wyszły mi niskie, to stwierdziłem, że to jest moja szansa i ja będę tą osobą, która właśnie da tym ludziom to co chcą.

Michał: A czego najemcy chcą? Czego oczekują?

Mateusz: Czego oczekują najemcy? Wiadomo, że najczęściej to są studenci, młodzi ludzie. Więc cena, lokalizacja, komunikacja i coraz częściej standard wchodzi w grę. Już nikt nie chce mieszkać w starym, zapyziałym mieszkaniu u babci z meblami komunistycznymi.

Michał: Meblościanką i firanką.

Mateusz: Z dywanem tym takim wiecie... cygańskim dywanem. [śmiech]

Michał: No, dobra. Czyli dzisiaj, przechodząc do standardu jak byś mógł powiedzieć, jak ty wykańczasz te mieszkania? Jakie meble wstawiasz? Jak to organizujesz?

Mateusz: To nie musi być najwyższa półka. To jest, tak można powiedzieć, przysłowiowa IKEA. Po prostu ma być czysto, schludnie – to jest podstawa. Łazienka czyściutka, pleśń nie wychodzi, że tak powiem, zza fug. Ma być czysto, schludnie i estetycznie, na tej zasadzie. To się liczy, nie jakiś wysoki standard.

Michał: Jeżeli w pokoju mieszkają dwie osoby, to ile tam jest takich sprzętów dodatkowych?

Mateusz: No, na pewno dwa łóżka. Standard na osobę jest taki: łóżko, szafa taka dwudrzwiowa z drążkiem, półki, plus komoda taka pięcio-szufladowa mniej więcej, biurko, krzesło. Taki standardzik, że tak powiem.

Michał: OK. No dobra, to teraz przejdę do tego, o czym chciałem powiedzieć wcześniej. Wynajmowałeś pierwsze mieszkania, szukałeś najemców do cudzych mieszkań. Czy nie bałeś się, że najemcy zdemolują Ci ten cudzy lokal i będziesz w plecy na tym biznesie? Nawet nie mówię, że to miałoby być masowe zjawisko, tylko od czasu do czasu coś takiego może się przytrafić. Jak się zabezpieczałeś w ogóle?

Mateusz: Tak, tutaj też wybrałem dobrą szkołę na moich przygotowaniach, że tak powiem. Przygotowałem się z umowami, ubezpieczeniami i takimi rzeczami. Na pewno kaucja. Od każdego najemcy kaucja.

Michał: Czyli ekwiwalent jednego czynszu miesięcznego?

Mateusz: Dokładnie. Plus ubezpieczenie, każdy ma obowiązek wykupić ubezpieczenie OC w życiu prywatnym, które mi daje jakieś tam dodatkowe zabezpieczenie. Plus ja na własną działalność gospodarczą na dzień dzisiejszy też mam ubezpieczenie na dużą kwotę, żeby zabezpieczyć ewentualne roszczenia. Z czego przeważnie jest tak, że właściciele mają ubezpieczone to mieszkanie dodatkowo. Tych polis zabezpieczających jest kilka, także myślę, że tutaj jesteśmy w miarę bezpieczni z tym, żeby to w razie czego ogarnąć.

Michał: W jaki sposób weryfikujesz najemców?

Mateusz: Wszystko weryfikuję.

Michał: Mów. Opowiadaj.

Mateusz: To zależy, czy to jest osoba pracująca, czy tylko studiująca. Jeżeli jest pracująca, to wiadomo – miejsce pracy, jakaś umowa o pracę, telefon do pracy. Dzwonię, pytam, czy jest taki gość, czy pracuje, czy zarabia. To tak w skrócie, bo wiadomo, że można by o tym opowiadać.

Michał: W skrócie, oddzielny podcast można by nagrać.

Mateusz: Dokładnie. Jeżeli są to osoby studiujące – pierwsza sprawa – staram się dowiedzieć, gdzie mieszkali wcześniej. Jeżeli są to studenci już starszych lat, jeżeli mieszkali w jakichś mieszkaniach, to zawsze pobieram numer do poprzedniego wynajmującego. Jeżeli ktoś mówi, że nie ma takiego numeru, to już jest na „czarnej liście”. Bo to dziwne, mieszkam u kogoś rok i w dzisiejszych czasach nie mam do niego telefonu. Dziwna sprawa.

Michał: Czerwona lampka w głowie się zapala.

Mateusz: Dokładnie, druga sprawa – umowy z rodzicami. Jeżeli student jest świeży, jakiś tam nawet z drugiego roku, bo to już nie ma znaczenia. Jest student, nie ma dochodów, jest utrzymywany przez rodziców – zawsze proszę, żeby rodzice się mimo wszystko podpisali umowę.

Michał: Super. Pierwsze mieszkanie, jakie wynajmowałeś – jak Ci się spięło finansowo?

Mateusz: Ja może jeszcze powiem, jak kalkulowałem. To było tak, że mieszkanie miało mnie kosztować 1500 złotych plus 250 złotych media. Media do spółdzielni, woda i takie rzeczy. Dosyć niski ten czynsz był, ale to była też kamienica, więc tam inaczej troszkę jest wszystko rozliczane. I skalkulowałem sobie, że będę tam miał pięć osób – dwa pokoje dwuosobowe i jeden pokój jednoosobowy. I stwierdziłem, że jak wynajmę to po 500 złotych, czyli będę miał 2500 złotych za wszystko...

Michał: Czyli średnio po 500 złotych.

Mateusz: Nawet nie, przepraszam, 500 złotych to ja liczyłem za pokój jednoosobowy, źle Ci powiedziałem. Tam policzyłem sobie bodajże po 350 złotych, nie pamiętam dokładnie. W każdym razie spinało mi się tak, że w totalnie pesymistycznej wersji zostanie mi 200-300 złotych. Nie pamiętam dokładnie kwot.

Michał: Bo to już jakiś czas temu było.

Mateusz: Ale chodziło o to, że skalkulowałem, kiedy obdzwaniałem – o tym wcześniej mówiłem, że miałem dane z mieszkań i pokoi na wynajem, to przyjąłem sobie taką minimalną kwotę z tych moich sondaży.

Michał: OK.

Mateusz: I stwierdziłem, że jak będzie dramat, to wynajmę to i nie będę na tym zarabiał po prostu.

Michał: OK, czyli zbierasz doświadczenie na pierwsze mieszkanie i tyle.

Mateusz: Dokładnie, no i przeszedłem do ogłaszania tego mieszkania już po przygotowaniu.

Dostałem gdzieś informację, żeby na razie wynająć jak się da, a po prostu później w sezonie, kiedy studenci przybywają na studia, „przyłożyć” z ceny. Ale generalnie stwierdziłem, że może nie, można spróbować od razu z tymi docelowymi cenami. I się okazało, że pierwszy pokój wynająłem w jeden dzień, drugi pokój wynająłem w kolejne trzy dni i trzeci jeszcze tydzień. I wynająłem wszystkie. Miałem komplet w pełnych cenach.

Michał: Super. No, to fajnie mieć taki dowód, że to działa po pierwszym mieszkaniu, nie?

Mateusz: No i się zaczęło…

Michał: No i się zaczęło. Powiedziałeś, że do października miałeś dwanaście mieszkań, tak?

Mateusz: Tak, w październiku. Dwudziestego piątego października podpisywałem jedenastą umowę, z początkiem listopada podpisałem tę dwunastą umowę… Pomyliłem się.

Michał: Super. No dobra, to tak zamykając temat podnajmu...

Mateusz: … To dwunaste mieszkanie to było tak, jeszcze tylko powiem, wiadomo, że sezon się kończy na początku października. Studenci przyjeżdżają.

Michał: Tak, już są rozmieszczeni, mają wynajęte mieszkania.

Mateusz: Pomyliłem się jednak, bo tutaj był dwudziesty piąty września. O to mi chodziło, że to było pięć dni przed końcem sezonu.

Michał: Czyli z dniem dwudziestym piątym września miałeś dwunaste mieszkanie, tak?

Mateusz: Tak, tak.

Michał: I od października miałeś już wynajęte?

Mateusz: Tak, bo to było tak, że tam był specyficzny układ – zagipsowaliśmy taką ściankę z drzwiami. I było tak, że my malowaliśmy ściankę, a tam w międzyczasie wchodzili najemcy i się tam meldowali.

Michał: Produkcja seryjna.

Mateusz: Tak, jeszcze drzwi tam wstawialiśmy i pianka się lała.

Michał: Chcesz powiedzieć, że robisz biznes na wariackich papierach, tak? [śmiech]

Mateusz: Tak, najemcy się w tym czasie wprowadzali, także to był pełen obłęd. [śmiech]

Michał: Pełen obłęd, ale tak się robi biznes, tak? Jak jest szansa, jak jest sezon, to działamy.

No dobra, to chcę zamknąć ten temat podnajmu i przejść do kolejnego tematu. Bo ja wiem, że Ty więcej robisz w obszarze nieruchomości.

Mateusz: Staram się.

Michał: Powiedz mi, ile zarabiasz na czysto na takim najsłabszym mieszkaniu, a ile na najlepszym? Bo wiem, że masz jakieś rekordowe wyniki przy tych mieszkaniach.

Mateusz: Najsłabsze wyniosło 980 złotych.

Michał: Do przodu, tak? Czyli zysk.

Mateusz: Tak, tak.

Michał: No, to mi się bardzo podoba. A najlepsze w takim razie?

Mateusz: Najlepsze na poziomie 2200 złotych.

Michał: Jak to robisz? Za ile tam wynajmujesz? To tylko pokoje? Niektórzy całe mieszkanie wynajmują w tej cenie. To jak byśmy mogli tę najlepszą inwestycję przeanalizować.

Mateusz: Mieszkanie pięciopokojowe. Dwupoziomowe. Na jednym poziomie pokój dwuosobowy plus pokój jednoosobowy, na drugim poziomie trzy pokoje, z czego jeden dwuosobowy, dwa jednoosobowe. Czyli w sumie siedem osób. Siedem osób, ale tam jest 110 metrów, także to też rozłożyło się na jakąś przestrzeń dla każdego. Na każdym poziomie jest poza tym łazienka.

Michał: Aha, czyli dwie łazienki są.

Mateusz: Tak, zdecydowanie, więc spore mieszkanie. Spokojnie można było te wszystkie osoby ułożyć do niego. Plus jest też taki, że to mieszkanie ma dwa wejścia.

Michał: Z klatki na dwóch piętrach?

Mateusz: Dokładnie, więc komfortowe mimo wszystko.

Michał: Komfortowe. Czyli ile tam płacisz za wynajem?

Mateusz: Płacę 2400 złotych.

Michał: Elegancko. Podpisałeś umowę na długo?

Mateusz: Tak, na trzy lata.

Michał: I łączny przychód z tego mieszkania?

Mateusz: Przychód łącznie, tak? Teraz nie pamiętam szczerze mówiąc, bo ja tych kwot już nie analizuję, nie sumuję na bieżąco.

Michał: …Dochód obliczasz, jaki masz na czysto…

Mateusz: … Odcinam kupony, tak?

Michał: Jasne.

Mateusz: Ale mogę powiedzieć tak: jednoosobowe pokoje po 700 złotych plus media, a dwupokojowe po 1000 złotych plus media, na tej zasadzie.

Michał: Matko, i siedem osób w mieszkaniu?

Mateusz: Siedem osób w mieszkaniu.

Michał: Mini akademik. Nie, no w ogóle niesamowite. Dobra – wiem, że nie samym podnajmem się zajmujesz. Wiem, że przy takiej ilości mieszkań na pewno to musi Ci zabierać bardzo dużo czasu w tej chwili.

Mateusz: Na dzień dzisiejszy to nie zajmuje tak dużo czasu. To bardziej w sezonie zajmuje dużo czasu jak jest ten czas wymian – jedni studenci odchodzą, a więc jedni najemcy odchodzą, drudzy przychodzą. Wtedy jest najwięcej pracy i wtedy wiadomo, trzeba się dużo napracować. A na dzień dzisiejszy to jest tak naprawdę obsługa bieżąca, czyli załatwianie kwestii awarii, jakaś pojedyncza osoba się wyprowadza itp.

Michał: A robisz to wszystko sam, czy masz jakiś współpracowników?

Mateusz: Do niedawna robiłem to sam.

Michał: Czyli można powiedzieć, że rok robiłeś to sam?

Mateusz: Rok robiłem to sam, z pomocą kolegi, który mnie też tam wspierał. Sam, ale z pomocą kolegi. [śmiech]

Michał: [śmiech]

Mateusz: Kolega mnie wspiera, trochę mi pomaga, także mam tam pomocnika, samemu byłoby ciężko chwilami. Teraz już Żona do mnie dołącza.

Michał: Żonę wciągasz do biznesu.

Mateusz: Żonę wciągam do biznesu, ma się zająć właśnie zarządzaniem mieszkaniami. Mam nadzieję, że nam się uda.

Michał: Dlaczego ma się nie udać?

Mateusz: Nie no, żartuję, ale wiadomo jak się współpracuje z Żoną, tak? [śmiech]

Michał: [śmiech] Złego słowa o Żonach nie powiemy. Absolutnie.

Mateusz: No pewnie, że nie... szczególnie, że będą słuchać. Nie, nie, Żona jest kochana, także nie ma o czym mówić.

Michał: No dobrze, ale masz kolegę, z którym robisz ten biznes, który Ci pomaga. Żona zaczyna Cię wspierać. Jakaś ekipa remontowa, jakieś takie sprawy? Masz kogoś sprawdzonego?

Mateusz: Można powiedzieć, że w czasie, jak zacząłem to robić, z czasem wypracowywał się zespół. Bez tego byłoby ciężko. Ekipa remontowa jedna, druga jakaś sprawdzona jest, która u mnie działa. Żona, która, że tak powiem, wchodzi w biznes i będzie się tym zajmować. Kolega, który prężnie działa i chce działać w tym temacie. Także tutaj działamy wspólnie plus kolejne osoby, które tam przyjmuję do siebie. Wiadomo, chcę rozwijać, dojdziemy do tematu jak to chcę rozwijać, więc buduję zespół. Bo w pewnym momencie się zauważa, że nie da się wszystkiego samemu zrobić.

Michał: Nie chcemy wszystkiego samemu robić.

Mateusz: Poza tym nie chcemy.

Michał: Dokładnie, nie chcemy. Chcemy mieć więcej czasu dla siebie.

Mateusz: Dokładnie.

Michał: Niech inni pracują, za dobre pieniądze…

Mateusz: Oczywiście, z zadowoleniem.

Michał: Mateusz, przejdźmy do drugiego tematu, bo ten podnajem to wiadomo, że można ciągnąć i opowiadać. Myślę, że Słuchacze już wiedzą o co w tym wszystkim chodzi i wierzą, że można na tym wychodzić do przodu, jeżeli odpowiednią ilość pracy się w to załaduje.

Ja wiem, że Ty też obracasz mieszkaniami. Kupujesz i sprzedajesz. Dużo już tego było w ciągu ostatniego roku?

Mateusz: Powiedziałbym, że mocno powiedziane, że handluję mieszkaniami. Żeby tak uściślić, żeby nie było, że jestem taki guru od roku prowadzenia biznesu, tak? To nie jest tak. Ja się uczę cały czas i cały czas przecieram nowe szlaki. No, i na dzień dzisiejszy jak bym miał powiedzieć, to mam od listopada kupionych pięć mieszkań. Od listopada 2013 roku.

Michał: Czyli już zapracowałeś na to, żeby kupować mieszkania za własną gotówkę?

Mateusz: Niekoniecznie. Jeżeli chodzi o kapitał, to wiadomo, że częściowo mam już swój wypracowany, czy ten, który się pojawił. Ale generalnie znajdziesz deal, a znajdują się pieniądze.

Michał: To jest dobre hasło. Jak znajdziesz dobry interes, to pieniądze same się znajdą.

Mateusz: Dokładnie i faktycznie tak się dzieje. Gdzieś tam pokazuję to, co robię…

Michał: … I coraz więcej osób wie, że to robisz…

Mateusz: Tak. Też zdobywam zaufanie od osób, które ze mną współpracują, czy widzą co tam się dzieje. I okazuje się, że pieniądze są, tylko po prostu trzeba zrobić fajną robotę i nagle ktoś przychodzi do Ciebie i mówi, że chętnie pożyczy.

Michał: Chętnie pożyczy na wyższy procent niż w banku, tak?

Mateusz: Dokładnie.

Michał: Mamy podobne doświadczenia. Dobra, kupiłeś pięć mieszkań. Nie za swój kapitał koniecznie, trochę kapitału obcego również masz – fajnie. Powiedz może Słuchaczom... a w ogóle sprzedałeś któreś z tych pięciu mieszkań?

Mateusz: Tak, sprzedałem jedno z tych mieszkań.

Michał: No to dawaj, opowiadaj. Jaka jest stopa zwrotu z inwestycji w takie mieszkanie?

Mateusz: To była akurat fajna inwestycja. To się działo tak, że w listopadzie kupiliśmy dwa mieszkania na przetargach.

Michał: Jakie to było mieszkanie, gdzie ono było?

Mateusz: Mieszkanie w Krakowie, dwupokojowe, 32 metry na ulicy Kalwaryjskiej. Drugie mieszkanie w Krakowie na ulicy Filareckiej, kawalerka 19 metrów.

Michał: Opowiedz o tym, które już sprzedaliście.

Mateusz: Sprzedaliśmy to mieszkanie na Kalwaryjskiej. To było tak, że kupiliśmy to mieszkanie w urzędzie miasta na przetargu. Łącznie ze wszystkimi kosztami to mieszkanie wyniosło nas 115 tysięcy złotych.

Michał: 32 metry, 115 tysięcy w Krakowie, OK. Kiedy kupiliście to mieszkanie, w listopadzie?

Mateusz: Koniec listopada bodajże. Kupiliśmy z początkiem listopada, tyle, że akt notarialny był z końcem listopada. Postanowiłem, że wystawimy te dwa mieszkania kupione na sprzedaż bez remontu i zobaczymy jaki będzie odzew. Stwierdziliśmy, że jeśli ktoś się znajdzie, kto będzie w stanie zaoferować tą naszą cenę, można powiedzieć, że wymyśloną... nie znaliśmy się na tym jeszcze, kalkulujemy ceny, obserwujemy rynek, ale powiedzmy, że ta cena była w pewien sposób przemyślana. Choć nie wierzyliśmy do końca, że ona może być realna.

Michał: OK, czyli chcieliście sprzedać mieszkanie nieremontowane najlepiej. Czyli od razu po zakupie ustawiliście cenę na takim poziomie, w który do końca nie wierzyliście, że się sprawdzi.

Mateusz: Tak, do końca nie wierzyliśmy, że się uda. Ale stwierdziliśmy, że jeżeli do dwóch tygodni się uda i znajdzie się zainteresowany kupiec, to sprzedajemy. A jeżeli do dwóch tygodni się nie uda, to wtedy będziemy remontować i potem je sprzedawać. Takie było założenie. No i to jedno mieszkanie cieszyło się dużym zainteresowaniem. Minął może tydzień czasu i powstała umowa przedwstępna. No i już bodajże pod koniec stycznia, czy w lutym, nie do końca datami operuję, ale na pewno na przełomie stycznia i lutego podpisaliśmy akt notarialny sprzedaży tego mieszkania.

Michał: Za ile sprzedaliście?

Mateusz: [śmiech]

Michał: Mów. Ja wiem, ale powiedz to: za ile sprzedaliście?

Mateusz: Za 188 tysięcy złotych. Czyli były 73 tysiące złotych zarobku.

Michał: Liczyłeś Mateusz stopę zwrotu z tej inwestycji? Taką roczną?

Mateusz: Tak, troszkę lepiej niż na lokacie. [śmiech]

Michał: [śmiech] Nie no, musi być dużo. Czekaj, 115 tysięcy złotych koszt, 188 tysięcy złotych sprzedaż, 73 tysiące złotych do przodu, czyli pewnie jakieś 60%. Od listopada do końca stycznia, tak?

Mateusz: Dwa i pół miesiąca mniej więcej.

Michał: Dwa i pół miesiąca sześćdziesiąt kilka procent. Czyli razy cztery powiedzmy, ile wam wyszło? Nie no, musisz powiedzieć ile wam wyszło.

Mateusz: Około 250%.

Michał: 250% w skali roku.

Mateusz: Najlepsza lokata. I tym stwierdzeniem co robimy? Mówimy wszystkim osobom, które mają pieniądze na lokacie, że są lepsze formy zarabiania. Super, to znaczy powiem Ci tak – inspirująco. W akcji „Elementarz Inwestora” to jest dosyć przekonujące, nie?

Michał: No właśnie, czyli minął rok. Ja Ciebie nie będę pytał, czy jesteś zadowolony z tego, że zaangażowałeś się w nieruchomości…

Mateusz: No właśnie, nie pytaj. [śmiech]

Michał: Zadowolony jesteś? Słuchajcie, samo to, że... jaki mamy dzisiaj dzień tygodnia?

Mateusz: Nie wiem. Wtorek.

Michał: Wtorek. Siedzimy sobie w Warszawie. Mateusz do mnie przyjechał z Krakowa. Siedzimy przy jednym stoliku. Wypiliśmy kawę.

Mateusz: … Dwie…

Michał: Zjedliśmy. Wypiliśmy dwie kawy, zjedliśmy coś tam – przekąsiliśmy. Porozmawialiśmy troszeczkę o tym, jak nam w życiu idzie i w końcu nagrywamy podcast. To jest coś fajnego, nie?

Mateusz: Super.

Michał: Super, uwielbiam tak pracować. [śmiech]

No właśnie, ale na poważnie. Mam do ciebie prośbę: Poradź coś osobom, które się zastanawiają nad tym czy to jest w ogóle dobry sposób inwestowania. Czy nieruchomości są dobrym sposobem inwestowania? Bo z drugiej strony, pokazując też drugą stronę medalu bardzo dużo mówi się o tym, że to jest po pierwsze rynek wynajmu – szczególnie o takiej długookresowej perspektywie – mało perspektywiczny, bo demografia i tak dalej. Sam rynek obrotu nieruchomościami też jest trudny, bo te ceny, że tak powiem różnie się zachowują. Co Ty o tym wszystkim sądzisz?

Mateusz: Ja powiem tak: to chyba nie ma znaczenia specjalnego.

Michał: Ale co nie ma znaczenia?

Mateusz: Nie ma znaczenia co robimy. Takie jest moje zdanie, nie ma znaczenia co robimy. Bo czy to będą nieruchomości, czy to będzie nie wiem – pietruszka na targu, czy jabłka czy coś innego. Czy będziemy handlować czymś innym to totalnie nie ma znaczenia, czy będziemy jakieś usługi świadczyć – po prostu trzeba coś robić. Nie?

Michał: Aha. [śmiech]

Mateusz: Tak jak Ty powiedziałeś, niech sobie przypomnę: rynek nieruchomości jest trudny, przecież krach był i jakieś takie rzeczy. Jak się działa, to coś tam można zrobić. Tylko będziemy mówić, że tego się nie da, że rynek jest taki a taki. Faszerujemy się informacjami z zewnątrz.

Michał: Negatywnymi.

Mateusz: Dokładnie i nic nie robimy. Siedzimy i czekamy na gwiazdkę z nieba.

Michał: Wiesz co, bardzo mi jest wdzięcznie i fajnie pokazać Twój przykład. Bo to jest autentycznie przykład, który pokazuje, że nie mając pieniędzy i nie mając zdolności kredytowej, a działając trochę wbrew zaleceniom, typowym działaniom na rynku można odnieść sukces. Znasz kogoś kto robił podnajem przed tobą w ogóle?

Mateusz: Nie, nie znam.

Michał: Bo dla mnie Ty byłeś pierwszą chyba osobą, o której słyszę, że w ogóle podnajem robi. I samo to świadczy, że istotne jest poszukiwanie tych nowych możliwości. Te nowe możliwości są, tylko trzeba usiąść, przeanalizować, zastanowić się. Spróbować biznes zbudować.

Mateusz: Tak, dokładnie. Ja sobie zawsze powtarzam, że chęci są najważniejsze. Żeby po prostu zacząć, zacząć coś robić. Ja też wiele razy analizowałem różne rzeczy, różne biznesy i nic z tego nie było. To tylko były myśli i zapisy, jakieś tam rozmyślania. Trzeba spróbować…

Michał: Pomysłów wszyscy mają bardzo dużo. Ale tych osób, które je realizują nie jest tak wiele. Fajnie, bo Ty jesteś takim pozytywnym przykładem, bo pokazujesz, że się da. Ale wiesz, też się tak zastanawiam i zadaję to pytanie często moim gościom w podcastach: gdybyś miał szansę spotkać takiego siebie młodszego o 10, 15 lat i dać jakieś rady, wskazówki na to, co w życiu powinieneś robić, to jakie rady dałbyś tamtemu Mateuszowi?

Mateusz: Powiem Ci tak, nie analizuję tego, co było. Analizuję to tylko pod tym względem, żeby się nauczyć. Żeby nauczyć się na swoich własnych działaniach, błędach itd. Ale nie zmieniałbym przeszłości, nie zastanawiam się nad tym co by było, gdybym zmienił. Gdybym coś zmienił, może nie byłoby mnie tutaj, gdzie teraz jestem, tak? To, co się zdarzyło miało być. Takie było przeznaczenie…

Michał: … Wszystkie guzy miały być nabite...

Mateusz: Dokładnie. Miałem się potknąć o jeden, drugi, trzeci kamień. I upaść i podnieść się i iść dalej.

Michał: Jak to zabrzmiało!

Mateusz: Ale tak jest, nie analizuję totalnie. Wiadomo, że można tak rozmyślać – żałuję, że nie zrobiłem czegoś.

Michał: Powinienem coś zrobić inaczej.

Mateusz: Tak, powinienem coś zrobić inaczej. Ale po co?

Jest tu i teraz, wziąć się do roboty i jedziemy. Nie ma co analizować.

Michał: [śmiech] Łał. Ta przerwa była celowa. Dobra, to powiedz może trzy słowa, coś więcej o swoich planach. Bo wiem, że chcesz rozwijać ten biznes i masz głowę pełną pomysłów właśnie w kontekście nieruchomości. Co tam Ci chodzi po głowie?

Mateusz: Dużo rzeczy się pojawiło w tym sensie, że dużo możliwości. Zaczęło się robić jedno, okazało się, że wypaliło. Nagle się pojawia masa możliwości i działań, które można robić. No, obłęd. Dlatego też buduję zespół ludzi, którzy już pracują, wspierają mnie i działamy przy różnych tematach. Takim efektem ubocznym, który się pojawił przy pracy przy nieruchomościach szeroko pojętych – mieszkaniach na podnajem – jest to, że zaczęli się ludzie do mnie zgłaszać. Różne osoby z pytaniami jak ja to zrobiłem, jak mi się to udało, czy mógłbym pomóc itp. Zaczęli mnie zapraszać na kawę, na obiad i tak dalej, no ale okazało się, że też brakuje mi czasu.

Chętnie pomogę, ale nie pomogę wszystkim, bo czasu mi zabraknie na takie rzeczy. No i powstał pomysł żeby kolejnym krokiem naturalnym było to, żeby tę wiedzę przekazać – jest pomysł na szkolenia z tego zakresu.

Michał: Czyli to będziesz dopiero robił, jeszcze nie robiłeś takich szkoleń?

Mateusz: Tak, zaczynamy teraz, będzie pierwsza edycja.

Michał: Czyli szkolenia czego będą dotyczyły konkretnie?

Mateusz: Tego, co najlepiej umiem, czyli dokładnie podnajmu. Selekcja najemców. Wszystkiego co najlepiej umiem, od zera, że tak powiem. Dla kogoś kto tak startuje jak ja – nie wie nic, nie umie nic. Najpierw sondujesz swój rynek, pierwsze przetarcie, poszukanie mieszkania, pierwsze negocjowanie z wynajmującym, remont, ogłaszanie, weryfikacja najemców. Dalej umowy, jakieś tam kwestie podatkowe, kwestie prawne. Total, wszystko, wszystko. Później zarządzanie, bo to też jest bardzo, bardzo ważny etap.

Wydaje się, że się wynajmie, ale przychodzi kolejna część, czyli zarządzanie. I to też trzeba dobrze zorganizować, żeby mieszkanie po prostu zarabiało, a też nie zostało zdewastowane, czy też, żeby nie było jakiś innych problemów w tym mieszkaniu. Wszystko totalnie – od zera do bohatera. [śmiech]

Michał: Od zera do bohatera w rok. Ścieżka Mateusza Brejty...

Mateusz: Także coś takiego. No i też druga droga – inwestycje. Już wspomnieliśmy o tym z mieszkaniami, zacząłem coś kupować i sprzedawać. Także w tym zakresie działamy – pojawiły się osoby, które chcą finansować dodatkowe nieruchomości, nasze zakupy. Fajnie się to wszystko rozkręca. Dużo projektów i pomysłów w głowie. Także rozwijamy to.

Michał: Działasz tylko w Krakowie, czy rozszerzasz to na inne miasta również?

Mateusz: Działam w Krakowie, współpracuję też z Piotrem Hryniewiczem z Poznania. Także super team nam się stworzył.

Michał: Fajnie. Powiedz może na koniec Słuchaczom Mateusz, gdzie można znaleźć więcej informacji o Tobie?

Mateusz: Ja powiem tak, w związku z tym, że tych pytań się pojawiło dużo do mnie i czasami mi jest głupio odmawiać tym osobom i mówić, że nie mogę się spotkać. Albo pisać, że odpiszę Ci pojutrze, bo nie mam czasu. To tak aż dziwnie brzmi, prawda?

Michał: Jak byś unikał.

Mateusz: Tak, jak bym unikał, dokładnie.

A właśnie poczułem to, że gdzieś tam jest ta wiedza i można się nią dzielić. Poza tym to wraca – co dajesz, to dostajesz.

Michał: Ja też tę zasadę od dawna wyznaję.

Mateusz: Powiem szczerze, że ja zawsze gdzieś o niej wiedziałem, ale nie wierzyłem w to do końca, a teraz czuję to na 100%. Naprawdę, jeszcze wrócę do tematu, gdzie komuś pomagałem w kwestii nieruchomości i mieszkań. Pomogłem dwóm, trzem osobom, które odniosły sukces. I naprawdę jak taka osoba do mnie zadzwoniła i mówiła: „Udało mi się Mateusz. Dziękuję Ci”. To po prostu dzień był lepszy i cały dzień chodziłem cały w skowronkach...

Michał: Serce rośnie.

Mateusz: Poczułem, że naprawdę to jest coś rewelacyjnego.

Michał: Nie ma co kisić dla siebie tej wiedzy.

Mateusz: Dokładnie.

Michał: A rynek jest na tyle duży, że pewnie prędko konkurencji nie będzie.

Mateusz: Wszędzie jest jakaś konkurencja, tak? Myślę, że zawsze będzie i zawsze powstanie konkurencja. Kiedyś usłyszałem, że nie trzeba myśleć o konkurencji tylko o tym, jaką wartość wnosimy na rynek. I warto, żeby jak największą wartość dawać i wtedy ta konkurencja nie będzie nam straszna.

Michał: I nie będzie nam przeszkadzała.

Mateusz: Dokładnie. Po prostu myśleć o kliencie, a nie o konkurencji.

Michał: Super puenta. Powinniśmy w tym momencie skończyć, ale nie powiedziałeś jeszcze gdzie można te informacje o tobie znaleźć.

Mateusz: Tak. W każdym razie biorąc pod uwagę napływ tych maili czy pytań, które się pojawiają zrobiłem stronę internetową: www.mateuszbrejta.pl. To jest strona troszkę o mnie: co robię, czym się zajmuję i ewentualnie w czym mogę pomóc, w jaki sposób chcę pomagać, co można ze mną zrobić. Coś będzie też z czasem o tych szkoleniach. To wszystko się tam znajdzie w prostej formie – mojej, tak jak słyszycie. Ale będą wszystkie informacje: co można? Jak? Dlaczego? Po co? Także zapraszam serdecznie.

Michał: Dzięki Mateusz, super było cię gościć. Ja zdradzę Słuchaczom, że zawsze kiedy rozmawiamy czy to na Facebooku, czy przez telefon, to obydwaj kończymy tę rozmowę naładowani energetycznie.

Mateusz: Tak, dokładnie.

Michał: Tryskamy entuzjazmem po tych rozmowach. No i chyba to było dzisiaj słychać. Także dzięki Mateusz, że się pojawiłeś i mam nadzieję, że jeżeli jakieś pytania dotyczące podnajmu się pojawią w komentarzach pod tym odcinkiem podcastu, to mogę na Ciebie liczyć, co?

Mateusz: Dobra.

Michał: Czytelnicy też, co?

Mateusz: Postaram się.

Michał: Super, dzięki wielkie.

Mateusz: Dziękuję bardzo, dziękuję wszystkim, dzięki!

Jeszcze raz dzięki wielkie Mateusz za przyjazd do mnie do Warszawy i za naszą dzisiejszą rozmowę. Mam nadzieję, że ta rozmowa się Wam podobała, że dała Wam świeżą dawkę inspiracji. Ja muszę przyznać, że jak usłyszałem o sukcesach Mateusza, to po prostu nie mogłem w nie uwierzyć. Nie mieściło mi się w głowie, że w takim krótkim czasie, z tak wielką dynamiką można wejść w rynek nieruchomości praktycznie nie angażując w ogóle swojego kapitału. I jednocześnie nie ładując się w kredyty.

Ja już to wielokrotnie mówiłem, że bardzo lubię inwestowanie w nieruchomości. Lubię, gdyż według mnie relatywnie łatwo jest na tym rynku kontrolować ryzyko i maksymalizować zyski. Oczywiście o ile robi się to z głową. To, co pokazuje dodatkowo Mateusz, to że można to robić z własnych pieniędzy. I że wystarczy w zasadzie na początek niewielka kwota na wpłatę kaucji aby te korzyści z wynajmu cudzych mieszkań osiągać w całkiem dużej i spektakularnej ilości.

Da się. Myślę, że udowodnił, że się da. Trzeba mieć tylko odwagę, wiarę we własne możliwości, chcieć aktywnie działać. No, i oczywiście na tyle bezpiecznie na ile to jest możliwe, minimalizując ryzyko związane choćby z nietrafionym wynajmem.

Ja zachęcam do tego, żebyście zadawali Mateuszowi pytania. Jeśli macie jakiekolwiek pytania, to można je umieszczać w komentarzach na blogu. Myślę, że Mateusz da się namówić, żeby Wam na nie odpowiedzieć.

No i na koniec jeszcze raz Wam dziękuję bardzo, bardzo mocno za kibicowanie w konkursie Blog Roku 2013. Byliście FE-NO-ME-NAL-NI, otrzymałem od Was już po samej gali kilkaset maili, SMSów, wiadomości na Facebook’u z gratulacjami. Po prostu obłęd i miazga, jak to ktoś określił.

Bardzo się z tego cieszę i na koniec już mam do Was jeszcze jedną wielką prośbę. Będę bardzo wdzięczny za każdą Waszą szczerą ocenę mojego podcastu w serwisie iTunes. Te Wasze oceny pomagają w utrzymaniu widoczności mojego podcastu w rankingach i dzięki temu inne osoby, które go jeszcze nie słyszały, mogą łatwiej do niego dotrzeć. Także jeśli Ci się podoba ten podcast, bardzo Cię proszę o ocenę. Przypomnę tylko, że link zarówno do iTunesów jak i do wszystkich stron WWW, które wymienialiśmy w tej części podcastu znajdziesz w notatkach pod tym odcinkiem, które znajdują się pod adresem http://jakoszczedzacpieniadze.pl/022, tak jak dwudziesty drugi odcinek podcastu.

A dzisiaj dziękuję Ci już za wspólnie spędzony czas i życzę Ci skutecznego przenoszenia swoich celów finansowych na wyższy poziom. Trzymaj się, do usłyszenia!

Strony, osoby i tematy wymienione w tym odcinku:

- Piotr Hryniewicz, który występował w poprzednich odcinkach podcastu WNOP (003, 004, 005).

- Szkolenie “Praktyczne Seminarium Inwestowania w Nieruchomości” Piotra Hryniewicza. Przypominam, że osoby zainteresowane uczestnictwem w tym szkoleniu, mogą skorzystać przy rejestracji ze specjalnego kodu rabatowego jakoszczedzacpieniadze dającego kilkaset złotych zniżki.

- Cykl Elementarz Inwestora

- Konkurs Blog Roku 2013 organizowany przez Onet

- Magazyn Brief (artykuł o nagrodach w konkursie)

- Książka „Bogaty ojciec, Biedny ojciec” Roberta Kiyosaki, która stanowiła inspirację dla Mateusza.

- Gumtree – darmowe ogłoszenia drobne

- Strona Mateusza – www.mateuszbrejta.pl

023: Higiena pocztowa, czyli 12 podpowiedzi jak radzić sobie z zalewem e-maili

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/023

Czy też czasami tak masz, że siedzisz z nosem w poczcie i namnaża się ona szybciej niż jesteś w stanie odpisywać? Pora coś zmienić.

W tym odcinku dzielę się moimi przemyśleniami dotyczącymi tego, jak radzić sobie z zalewem poczty elektronicznej. 12 punktów, które omawiam, to podsumowanie i esencja moich 20-letnich doświadczeń w pracy z e-mailem.

Dla jasności: to co przedstawiam, to nie jest “uniwersalna prawda”. To tylko moje subiektywne spojrzenie na ten temat, które – być może – będzie dla Ciebie przydatne. Szczególnie, jeśli obecnie nie radzisz sobie z natłokiem e-maili i spraw, które do Ciebie trafiają.

Ale pamiętaj, że to jest tylko i wyłącznie mój sposób pracy z pocztą i daleki jestem od twierdzenia, że jest to “najlepszy scenariusz”.

Z tego odcinka dowiesz się:

- Jak wygląda mój proces zarządzania pocztą?

- Gdzie i kiedy nie powinno zajmować się skrzynką pocztową?

- Dlaczego przestałem przeglądać pocztę na telefonie komórkowym?

- 12 elementów mojej higieny pocztowej

- Z jakich narzędzi korzystam, by praca z pocztą była jak najefektywniejsza?

- Jakie ponosiłem porażki związane z obsługą poczty?

- W jaki sposób udaje mi się osiągać stan “inbox zero”?

- Jak radzę sobie z zalewem maili z subskrypcji?

- Jak zarządzam mailami na telefonie?

- Moje przykładowe szablony odpowiedzi na emaile.

- W jaki sposób porządkuję i sortuję pocztę?

- Dlaczego nie używam automatycznego filtrowania poczty?

To jest podcast "Więcej niż oszczędzanie pieniędzy" – odcinek dwudziesty trzeci.

Cześć i dzień dobry! Witam Cię w dwudziestym trzecim odcinku podcastu "Więcej niż oszczędzanie pieniędzy". Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne i sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności, opowiadam jak rozsądnie wydawać pieniądze i jak odważnie realizować swoje pasje i marzenia. Jeśli tylko szukasz odrobiny stabilizacji finansowej i emocjonalnej w swoim życiu, to ten podcast jest dla Ciebie…

Dzień dobry, dzień dobry, dzień dobry. Dawno już nie miałem okazji występować solo. Dzisiaj biorę na warsztat temat, który jest obecnie moją codziennością – jak sobie radzić z zalewem poczty elektronicznej? Jak przestać być jej zakładnikiem i jednocześnie efektywnie komunikować się z osobami, które do nas piszą. I nie wpadać w taką pułapkę, że narzekamy na to, że otrzymujemy strasznie dużo maili i nie radzimy sobie z tym.

Każdy może sobie z tym poradzić. Ja jestem najlepszym przykładem na to, że się da. Jeśli Ty jesteś taką osobą, która już dzisiaj ma pusty inbox to serdecznie gratuluję. Ja cały czas jeszcze nie doszedłem do tego, że każdego dnia kończę dzień z załatwionymi wszystkimi sprawami, ale jestem bardzo, bardzo blisko.

Ten odcinek traktuję też trochę jak taką osobistą terapię. Spróbuję Ci pokazać cały mój proces zarządzania pocztą, ale jeszcze zanim zacznę, to warto uświadomić sobie, gdzie jesteśmy w danej chwili. Przynajmniej ja się tak za to zabrałem. Po prostu musiałem zrozumieć, że jestem niewolnikiem poczty. Tracę bardzo dużo czasu przez to, że klient pocztowy (program pocztowy) jest cały czas u mnie otwarty. Tak naprawdę zamiast zajmować się rzeczami, które mam w danej chwili do wykonania, to sam pozwalam na to, żeby być odrywanym od pracy.

Odrywam się przez to, że przyszedł kolejny mail z kolejną ważną sprawą, bo jakaś notyfikacja gdzieś tam wyskakuje. Zastanawiam się nad tym, zaczyna to przyciągać moja uwagę i mnie absorbować, no i niestety ta podstawowa praca, którą wykonywałem trwa dużo dłużej. Bardzo trudno mi później do niej wrócić, bo odpowiedziałem na maila - i tak dalej.

Musiałem zidentyfikować takie kluczowe obszary, kluczowe problemy, przyczyny tego, że po prostu sobie z pocztą i z zadaniami nie radzę. Doszedłem do kilku wniosków…

Taki pierwszy najważniejszy, to że prawdziwym przekleństwem jest czytanie poczty na telefonie komórkowym. Mam tę pocztę pod ręką – fajnie. Ja jestem dostępny, ale wpadłem w taką pułapkę, że czytając pocztę na telefonie starałem się od razu próbować odpowiedzieć na część tej korespondencji. No i pewnie potraficie sobie wyobrazić, jak to wygląda. Klepiemy na tych małych klawiaturkach, trwa to strasznie długo.

Są takie maile, których nie da się niestety obsłużyć w ten sposób, bo wymagają jakiejś naszej dodatkowej akcji, więc nie załatwiamy ich. Ale zaprząta nam to głowę. Już tę wiadomość przeczytaliśmy, zajmujemy się czymś innym i niestety gdzieś w tle cały czas myślimy o tym. Przyszło coś takiego, za chwilę będę musiał się tym zająć. Nie ma problemu jeżeli to jest jeden mail, ale jeżeli takich maili jest więcej – skutecznie to potrafi zrujnować tę czynność, którą w tej chwili mieliśmy się zajmować.

I też zauważyłem u siebie taki nałóg: sięgam po telefon w przerwach. Sięgam, czytam, odrywam się od tego co robię. Nawet jeżeli to jest czas, który mam spędzać z rodziną, to od czasu do czasu po zerknięciu na telefon od razu myślami jestem gdzie indziej. Co uważam, w gruncie rzeczy, jest bardzo nieuczciwe w stosunku i do siebie samego i do innych osób, z którymi ten czas spędzamy.

Kolejna rzecz, przy czytaniu poczty na telefonie to jest też to, że jeżeli coś przeczytam na telefonie, to ta wiadomość jest również oznaczona jako przeczytana na komputerze. I później gdy siadam do komputera, to mam już kolejne maile. Dlatego zajmuję się tymi nieprzeczytanymi, a tamten mi gdzieś umyka! I kiedyś sądziłem, że jestem w stanie nad tym panować, po czym po takiej dłuższej pracy się okazywało, że ileś spraw gdzieś tam na dole skrzynki odbiorczej się zgromadziło. One teoretycznie są przeczytane, a tak naprawdę nie są te tematy w żaden sposób obsłużone. Nie odpowiedziałem na nie, nie przekazałem komuś innemu, nie skasowałem tej wiadomości.

Czasami też podejmowałem takie rozpaczliwe kroki, brałem całą korespondencję, którą miałem zgromadzoną i mówiłem: „OK., dzisiaj się tym zajmę. Obsłużę ją od początku do końca”. Albo wręcz przeciwnie, brałem większość tej korespondencji, uznawałem, że skoro to są tak przedawnione sprawy, to w ogóle nie muszę się nimi zajmować. Czyli kasowałem to, czy przesuwałem gdzieś, archiwizowałem do jakiegoś innego folderu. I uznawałem, że problem jest załatwiony. Problem nie jest załatwiony. To jest leczenie symptomów, zamiast leczenia przyczyn. To tak jak przy każdej chorobie. Warto sobie najpierw uświadomić jakie są przyczyny tego problemu, tych problemów, które mamy. I dopiero później zabrać się w skuteczny sposób za ich rozwiązanie.

I dzisiaj, po 20 latach korzystania z poczty elektronicznej, bo policzyłem, że na to wychodzi – już 20 lat korzystam z poczty elektronicznej – mam pewien system, który mi się sprawdza i w tym podcaście właśnie tym systemem się podzielę. Także przechodzę do omówienia takich kilkunastu punktów, tu na liście zebrałem dwanaście punktów, które nazwałem elementami mojej higieny pocztowej. Starałem się je ułożyć po kolei. One opisują bardzo różne aspekty. Opisują to, jak pracuję z pocztą, ale przedstawiają również narzędzia, którymi się posługuję po to, żeby ta praca z pocztą była szybsza, sprawniejsza, łatwiejsza, wygodniejsza, mniej obciążająca.

To po kolei. Punkt pierwszy: podczas pracy mam zamkniętą pocztę. Nie korzystam z programu pocztowego wtedy, kiedy pracuję. Czyli jeżeli siadam do napisania artykułu na blogu, czy nawet przygotowania jakiejś oferty, czy przemyślenia czegokolwiek – staram się zamykać wszystko, co jest zbędne z perspektywy wykonania tego zadania. Ja już o tym chyba mówiłem w odcinku podcastu poświęconym produktywności, nie pamiętam w tej chwili, który to był odcinek, ale w notatkach do tego odcinka, który będziecie mogli znaleźć pod adresem http://jakoszczedzacpieniadze.pl/023 będzie link do odcinka podcastu o produktywności.

Ja staram się wdrożyć taką zasadę – mówię staram się, bo jeszcze nie zawsze mi się to udaje – ale staram się wdrożyć taką zasadę, że pocztę włączam dwa razy dziennie. Autentycznie o godz. 12:00 i około godz. 17:00, w jakiś późnych godzinach popołudniowych. O godz. 12:00 to jest czas sztywny, po trzech moich godzinach pracy otwieram klienta pocztowego na godzinę. I w trakcie tej godziny załatwiam wszystkie sprawy, które się od rana w tej poczcie pojawiły. W zasadzie, które się pojawiły od poprzedniego dnia. Nazwałem sobie to Trash Time – czas śmieciowy.

Wpisałem to do mojego kalendarza. Kalendarz mi o tym przypomina i to jest jedyny sposób, który dzisiaj pozwala mi skutecznie obsługiwać od dwustu do trzystu maili, które otrzymuję od Was każdego dnia. Od Was i również od znajomych. Także, jeżeli bym tego nie wdrożył, a są takie dni, kiedy niestety klienta pocztowego mam otwartego cały czas i wiem, że wtedy moja praca wygląda w ten sposób, że co chwila się odrywam od tych zadań, które wykonuję. I całkiem nieźle takie 200, czy 300 maili potrafi zdezorganizować cały dzień. Także numer jeden – dwa okresy pracy z pocztą.

I możecie się zastanawiać, czy to jest sensowne, czy bezsensowne. Czy to się da zastosować w przypadku kiedy ktoś np. pracuje w firmie na etacie i musi być dostępny pod e-mailem. To jest złudzenie, że musicie być dostępni pod e-mailem. Naprawdę, sami sobie zajrzyjcie do swoich inboxów i zobaczcie ile jest takich maili, które otrzymaliście 2, 3 dni temu, tydzień temu i na nie nie zareagowaliście jeszcze.

Czyli wiecie, że musicie się nimi zająć, ale się nimi nie zajęliście. I co się stało? No, trudno, odbiorca nie otrzymał odpowiedzi - tak? Może mieć to konsekwencje, ale powiem Wam tak – to nie chodzi o to, żeby to były konkretnie dwie godziny dziennie, kiedy z pocztą pracujecie. To może być więcej takich okresów, chodzi tylko o to, żeby trzymać to w sztywnych ramach i żeby klient poczty elektronicznej był zamknięty wtedy, kiedy naprawdę musicie się skupić na pracy. Na tym, co macie do wykonania.

Kolejny punkt – drugi: minimalizuję otwieranie poczty na telefonie lub w miejscach, w których nie mogę się nią na bieżąco zająć. To jest pasmo porażek – tak bym powiedział. Ja cały czas nadal otwieram oczy rano i siadam do poczty na telefonie, ale staram się z tego leczyć. I teraz świadomie, od jakiegoś czasu, w ogóle nie włączam poczty, nie spoglądam na telefon z samego rana.

Spokojnie wstaję, spokojnie higiena osobista, spokojnie odprowadzenie dzieci do szkoły, spokojnie śniadanko. Nie zaprzątając sobie głowy tym, co się tam wydarzyło w trakcie nocy, czy wieczora. Czas spędzony z najbliższymi, ten poranny – i dopiero później siadam do komputera i świadomie albo włączam pocztę, albo zajmuję się tymi zadaniami, które mam do wykonania. I pocztę włączam dopiero o godzinie 12:00.

I w tym ostatnim scenariuszu, czyli gdy pocztę włączam dopiero o godzinie 12:00 rzeczywiście jest tak, że od rana do godziny 12:00 jestem mega produktywny. Mam czas na to, żeby się zająć tym, co sobie zaplanowałem na dany dzień. Wykonać 2, 3 najważniejsze zadania. W ten sposób nagrywam ten podcast – rano do poczty nie zaglądałem. Mogę się skupić na tym, co mówię. Nie muszę myśleć o tych rzeczach, które gdzieś tam być może się nawarstwiają. One wiadomo, że się nawarstwiają i będą się nawarstwiać. Ale zajmę się nimi wtedy, kiedy będę miał na to czas, a nie wtedy kiedy poczta ode mnie będzie wymagała, żebym do niej zajrzał.

I ten punkt także rozciągnął bym na inne obszary życia. Jeżeli gdzieś tam jesteśmy w drodze i wiemy, że tak naprawdę mamy tylko sekundę na spojrzenie na telefon - to lepiej przeznaczyć tę sekundę naprawdę na coś innego. A nie koniecznie na podwyższanie sobie poziomu stresu z tego powodu, że nie jesteśmy w stanie zająć się jakąś sprawą, ponieważ korzystamy z telefonu, a nie z komputera.

Za tym idzie punkt trzeci – czyli wyłączenie wszelkich notyfikacji e-mailowych. Ja wyłączyłem takie notyfikacje. Zarówno na komputerze jak i na telefonie. Wyłączyłem również na telefonie powiadamianie o tym, ile e-maili czeka nieprzeczytanych. Po prostu mam ikonkę programu pocztowego, ale na nim nie pojawiają się żadne dodatkowe oznaczenia. Jeżeli chcę otworzyć program pocztowy na telefonie to go po prostu otwieram i wtedy zajmuję się tymi sprawami. Nie pozwalam się absorbować.

Czwarta zasada - bardzo duża i bardzo ważna i naprawdę bardzo dużo zmieniła w moim życiu – to jest zasada, która się nazywa Inbox Zero. Czyli każdego dnia, czyszczę moją skrzynkę pocztową do zera. Wszystkie maile, które przyszły – oczywiście mówimy o skrzynce odbiorczej. Wszystkie maile, które przyszły tego dnia czytam i decyduję co z nimi zrobię. I to jest taki punkt, w którym polecam Wam przede wszystkim zapoznanie się z filmem. Była kiedyś taka prezentacja, która była przeprowadzona, nie pamiętam przez kogo, ale przeprowadzona dla pracowników firmy Google – to było w 2007 roku. Ja link do tego filmu umieszczę do tego odcinka podcastu. Generalnie to jest adres http://inboxzero.com/video. Polecam – godzinna prezentacja – warto obejrzeć, zapoznać się z nią i zastosować te reguły w praktyce. To naprawdę sporo zmienia.

I jeżeli będziecie mieli taką sytuację, że widzicie, że w inboxie macie kilka, kilkanaście, kilkadziesiąt maili, które trzeba obsłużyć, to obsłużycie je w ciągu godzinki, czy dwóch w ciągu dnia. Naprawdę da się w krótkim czasie to zrobić, korzystając również z kolejnych porad, które za chwilę będę dawał, to zobaczycie jaki to daje spokój ducha. Spokój ducha, że „OK, na mojej głowie są cztery niezałatwione sprawy”, „Trzy niezałatwione sprawy”, albo na przykład nie ma ich w ogóle, bo już obsłużyliśmy wszystkie. Ja uczciwie powiem, że mi jest bardzo trudno każdego dnia doprowadzić do tego, żebym miał pustą skrzynkę. Ale zbliżam się do tego, w tej chwili w skrzynce odbiorczej mam, albo inaczej – wczoraj wieczorem w skrzynce odbiorczej miałem pięć maili, które były nie obsłużone.

Oczywiście stosuję tutaj również różne zabiegi – czyli tak naprawdę przenoszę pocztę taką, na którą chcę odpowiedzieć dużo, dużo później do odpowiedniego foldera, który się u mnie nazywa „Na potem”. Po prostu. No właśnie, możecie powiedzieć, że to nie jest załatwienie sprawy. To jest takie usypianie sumienia, że powiedzmy to jest mail, którego nie chcę skasować, ani na którego nie chcę od razu odpowiedzieć. A mimo to usuwam go z pola widzenia. Dokładnie tak robię. I tak mi się też niestety zdarza z mailami od Czytelników, bo otrzymuję ich po prostu pioruńską ilość. A niektóre wymagają naprawdę godziny czasu, żeby sensownej odpowiedzi udzielić.

I ja to robię dla spokoju ducha. Czyli przesuwam do folderu „Na potem” i w zależności od tego, czy mam czas, czy nie mam czasu, to albo się tym zajmę, albo nie. Jeżeli coś jest dla mnie mniej istotne, mniej ważne niż inne sprawy, czyli po prostu z moich priorytetów wynika, że powinienem się zająć czymś innym, a nie odpowiadaniem na te maile, to one się w naturalny sposób przedawniają. Ale przynajmniej nie mam ich cały czas gdzieś tam z tyłu głowy, że muszę się nimi koniecznie zająć, bo przyszedł mail. Przesunąłem „Na potem”, będę miał czas to się zajmę. Jeżeli nie - to trudno.

I w życiu również pewne takie decyzje twarde trzeba podejmować - czas mamy skończony, nie wszystkim się jesteśmy w stanie zająć i trzeba się pogodzić z tym, że nie wszystkich uda się zadowolić. Także ważne jest, żebyśmy my sami byli przede wszystkim w miarę zadowoleni z siebie. To z jednej strony, a z drugiej strony po prostu wywiązywali się z tych obowiązków, które są najważniejsze.

No właśnie, piąty punkt: każdy mail przetwarzać tylko raz. To jest zasada, która mi się też doskonale sprawdza. Ona wynika z tej filozofii Inbox Zero. Ale potraktuję ją tutaj jako oddzielną. Czyli tak: jeżeli czytamy jakiegoś maila, to natychmiast decydujemy co z nim zrobimy. Możemy go albo skasować, albo zarchiwizować oczywiście. Drugi wariant – możemy go przekazać komuś innemu, bo to nie jest zadanie dla nas, czyli delegujemy. Ja tutaj posługuję się już aplikacją Nozbe, o której wspominałem w poprzednich odcinkach podcastów. I taki mail od razu forwarduję do kolejnej osoby, ale jednocześnie do Nozbe swojego wysyłam maila z takim statusem „Waiting for”. I ta sprawa czeka na wykonanie przez kogoś innego. Po to, żebym za jakiś czas pamiętał o tym, żeby za jakiś czas tej osobie o tym przypomnieć.

Można oczywiście na maila odpowiedzieć i to można zrobić natychmiast. To już kiedyś wspominałem, że jeżeli coś zajmuje mi mniej niż dwie minuty, to staram się odpowiedzieć natychmiast. Można też takiego maila w jakiś sposób opóźnić – przesunąć właśnie. Ja tak robię, przesuwam do folderu, który się nazywa „Na potem”, czyli opóźniam świadomie zajęcie się tą sprawą. Ale jednocześnie to są najczęściej takie sprawy, którymi niekoniecznie muszę się w ogóle zajmować.

Gdybym był bardziej asertywny to pewnie od razu bym takiego maila skasował. Albo odpowiedział, że się tym nie zajmę. Ale niestety z tą asertywnością u mnie jest różnie, staram się być „do rany przyłóż” zawsze i to powoduje również, że mam duży taki problem moralny i dylemat, żeby tak bez skrupułów coś skasować. Więc oszukuję sam siebie – przesuwam to na później. Czasami to się gdzieś tam po kościach rozchodzi.

I oczywiście dany temat można również załatwić od ręki. Jeżeli dla mnie coś jest zadaniem, które muszę załatwić, ale niekoniecznie od ręki to znowu przesyłam sobie do Nozbe. Czyli forwarduję do aplikacji Nozbe. Nie traktuję maila jako sposobu przechowywania listy moich zadań, absolutnie nie. Mail jest dla mnie tylko sposobem, narzędziem komunikacyjnym. Jeżeli coś ma być zadaniem, to zamieniam to w zadanie, które umieszczam w aplikacji Nozbe.

I kolejna rzecz, jeżeli na przykład dostaję coś ciekawego, co chciałbym przeczytać, ale jest długie i nie chcę tego robić w danej chwili, bo to nie jest ten czas to forwarduję sobie to do aplikacji Evernote – takiego mojego notatnika. Linki do tych wszystkich aplikacji też znajdą się w notatkach do tego odcinka podcastu. I tam już oznaczam to odpowiednimi tagami. Czyli tak naprawdę Evernote jest dla mnie taką składnicą różnych informacji, które kiedyś w życiu mogą mi się przydać. Tyle, że po przesłaniu tam siadam raz na jakiś czas – najczęściej raz w tygodniu – po prostu porządkuję to, co do Evernote’a w tym czasie wpadło.

No, właśnie i z tego też wynika to, co powiedziałem. Przestałem traktować pocztę jako repozytorium, czy to zadań, czy informacji. Traktuję to wyłącznie jako narzędzie, które służy do komunikacji. W sumie to już w taki sam sposób traktuję pocztę, jak rozmowy gdzieś tam na Facebooku, czy na Twitterze.

Kolejny punkt - wypisanie się ze wszystkich list i newsletterów, których nie czytamy. I tu mam taką prostą zasadę, jeżeli zdarzyło mi się 2, 3 razy skasować dany newsletter bez czytania – czyli przychodzi mail, kasuję go bez zaglądania do środka – to po trzecim razie uznaję, że to jest moment, w którym trzeba się przestać oszukiwać. I po prostu się z tego newslettera wypisać. Po prostu nie ma sensu trzymać tych wiadomości. To nie jest tak, że na emeryturze je wszystkie przeczytamy. Absolutnie, ja już stwierdziłem, że nie.

Kiedyś tak miałem – jakieś ciekawe informacje techniczne zbierałem, trafiały one do jakiegoś foldera. Później nawet wprowadziłem taką zasadę, że one tam trafiały automatycznie bez czytania przeze mnie. Był jakiś filtr, które je tam kierował. Ponieważ kiedyś chciałem się z nimi zapoznać... nie, nie, nie. Po pierwsze te informacje się dezaktualizują, a po drugie naprawdę, jeżeli będę się chciał z czymś zapoznawać na emeryturze, to sobie wtedy to wyszukam w Internecie. Albo kupię sobie książkę i wtedy będę to czytał, a nie koniecznie muszę sięgać do archiwum pocztowego. Uzbierałem strasznie dużo takiej poczty, której po prostu się pozbywam w tej chwili bez cienia wątpliwości.

I teraz czasami jest tak, że otrzymujemy newslettery, np. z jakiś sklepów internetowych i uważamy, że jeżeli się wypiszemy z tych newsletterów to coś stracimy. Jakąś informację o promocji i tak dalej. Zobaczcie jak to napędza konsumpcjonizm. Uwierzcie, naprawdę, tracimy tylko czas. To jest tracenie czasu. Jeżeli coś istotnego miałoby do nas dotrzeć, jakaś informacja istotna, to ona i tak do nas dotrze. Znajomi nam powiedzą. Także ja wychodzę z założenia, że wszystko co zbędne należy z życia usuwać i to dotyczy w szczególności newsletterów wszelkich.

Oczywiście proponuję zostawić te kilka najważniejszych, np. newsletter jakoszczedzacpieniadze – wiadomo. I tutaj od razu mam dla Was taką poradę, jeżeli korzystacie z Gmaila, to jest takie naprawdę świetne narzędzie – nazywa się Unroll.Me. To jest takie rozwiązanie, dodatek, który do skrzynki Gmailowej się instaluje i on robi tak: skanuje Waszą skrzynkę pocztową, wyszukując wszystkie subskrypcje i wszystkie newslettery, na które jesteście zapisani.

Unroll.Me aktualnie mówi mi, że jestem zapisany na 186 newsletterów. Wyobrażacie to sobie? Tak więc jeżeli korzystacie z Gmail, to proponuję Wam wejście na stronę Unroll.Me. Założenie sobie tam konta - z tego co pamiętam - i przeskanowanie Waszej skrzynki Gmailowej, ciekaw jestem na ile newsletterów Wy jesteście zapisani. Może nawet jakiś konkurs powinienem zrobić teraz dla rekordzisty, nie wiem…

Unroll.Me robi jeszcze jedną fajną rzecz – pozwala Wam automatycznie się z wielu takich newsletterów wypisać, albo skonsolidować je. Czyli wszystkie newslettery, które do Was przychodzą, Unroll.Me zbiera w taką paczkę i dostarcza Wam w jednym mailu wszystkie newslettery, które otrzymujecie. Można to zrobić, ale nie trzeba tego robić.

I kolejny punkt – już siódmy. Jeśli masz iPhone’a lub iPada i korzystasz z Gmaila – ja korzystam z Gmaila, dokładnie z Google Apps – czyli adres michal@szafranscy.pl jest obsługiwany przez Google Appsy, to zalecam Ci skorzystanie z aplikacji Mailbox – dla iPhone’a jest taka aplikacja Mailbox. To jest coś, co pozwala mi na telefonie bardzo szybko zarządzać pocztą. Czyli jeżeli już się zdecydujesz otworzyć pocztę na telefonie, to w aplikacji Mailbox mogę bardzo szybko zdecydować czy dany mail czytam, czy kasuję, czy przesuwam do archiwum, czy opóźniam. W pewnym sensie ta aplikacja jest implementacja tego modelu Inbox Zero. Czyli pozwala nam doprowadzić do tego, że mamy pustą skrzynkę pocztową.

Bardzo fajne jest tam opróżnianie poczty, czyli np.: OK, dostałem maila od Tomka. Jest to sprawa, którą chcę się zająć dopiero w przyszłym tygodniu, dlatego przesuwam kciukiem w lewą stronę w aplikacji. I pojawia mi się okienko, które pozwala mi wybrać o ile chcę opóźnić tę sprawę. Wybieram np. następny tydzień. I co się dzieje z tym mailem? Ten mail znika z mojego inboxa. Nie ma go tam, ani na telefonie, ani na komputerze, ale automatycznie wróci bodajże o godz. 8:00 rano w poniedziałek. Czyli, jeżeli coś przesunąłem do następnego tygodnia, to te wszystkie maile powrócą i pojawią się znowu w inboxie jako maile, którymi trzeba się teraz zająć, bo tak zdecydowaliśmy wcześniej.

Mailbox ma jednak takie swoje minusy z mojej perspektywy – on przesuwa całe wątki. Czyli jeżeli opóźnię coś, a jednocześnie odpowiedziałem na tego maila, to później do inboxa trafia również odpowiedź, którą wcześniej wysłałem do danej osoby. Także to rozwiązanie nie jest dla mnie takie idealne pod tym względem, nie mniej jednak naprawdę ratuje mi życie na telefonie. Jeżeli gdzieś wyjeżdżam to jest to podstawowy sposób mojej pracy z pocztą.

Wtedy zostaje tylko to, co istotne. Jeżeli siadam do komputera, to w inboxie mam już tylko te sprawy, które wymagają rzeczywiście zajęcia się nimi. Zaczynam powoli mówić o narzędziach, a jeszcze zanim przejdę do kolejnych narzędzi, to trochę powiem o sposobie pracy z pocztą.

Ja otrzymuję bardzo dużo maili. Ale to, co udało mi się zauważyć i to jest punkt ósmy, za chwilę powiem jaki, to że są pewne prawidłowości. Pewne powtarzalne maile, czy pytania, które otrzymuję. I to zarówno od kontrahentów, z którymi pracuję przy blogu, partnerów, z którymi mogę nawiązać współpracę, jak również od Was, od Czytelników, czy Słuchaczy. Przychodzą pewne konkretne rodzaje komunikacji. Mogę komunikację pogrupować. I to jest właśnie punkt ósmy.

Punkt ósmy: zidentyfikuj powtarzalne rodzaje komunikacji, czy typy spraw, z którymi różne osoby do nas trafiają. Ja uznałem, że to jest znowu ten element leczenia, czy usuwania przyczyn choroby, a nie leczenia symptomów. Próbowałem przede wszystkim znaleźć te maile, w przypadku których odpowiedź zabiera mi bardzo dużo czasu, a z drugiej strony to są sprawy powtarzalne. Jakie to mogą być sprawy?

Ktoś np. pyta mnie w co zainwestować. Ktoś inny ma problemy finansowe i szuka porady. Ktoś mi na przykład gratuluje świetnego bloga – bardzo lubię takie maile. Ktoś inny chce, żebym zamieścił jakiś artykuł lub link. Ktoś jeszcze inny chce, żebym napisał wpis gościnny do niego na bloga. Ktoś proponuje współpracę i pyta np. o rzeczy, które można znaleźć na stronie „Współpraca” na moim blogu. I jeszcze takie maile niby pochwalne, ale z drugiej strony od razu prowadzące do tego, że ktoś czegoś ode mnie chce. Na przykład chciałby zaprosić mnie na kawę, czy krótkie spotkanie.

W takim standardowym scenariuszu pracy z pocztą na odpowiedź na każdą taką prośbę poświęciłbym kilka, kilkanaście minut. Różnie. Są też takie maile, które są dosyć obszerne, więc samo przeczytanie ich długo trwa. A jednocześnie zawierają kilka wątków, kilka pytań i naprawdę czasami bardzo trudno mi się do nich ustosunkować. Z takimi mailami wiąże się nie tylko to, że trudno mi na nie odpowiedzieć, ale czuję taki w pewnym sensie ból psychiczny, że nie jestem w stanie skutecznie danej osobie pomóc.

Doszedłem do wniosku, że jeżeli uda mi się stworzyć listę takich spraw, które są dla mnie najbardziej problematyczne z jednej strony, a z drugiej strony są powtarzalne – to mogę przygotować sobie gotowe odpowiedzi. I tutaj jest właśnie kolejny punkt.

Punkt dziewiąty: zautomatyzuj odpowiedzi. Czyli z jednej strony identyfikujemy takie rodzaje komunikacji – w moim przypadku 70-80% korespondencji to jest ta powtarzalna komunikacja – i na to chcę znaleźć panaceum. I wprowadzam coś takiego jak automatyzacja odpowiedzi. Zaraz Wam powiem, z jakiego narzędzia korzystam, ale dzięki temu udaje mi się dosyć szybko pozbywać się tych dylematów moralnych, czy emocjonalnych związanych np. z odmową.

Ja korzystam z takiego narzędzia, które się nazywa Text Expander. Ja korzystam z komputera Mac, więc to jest narzędzie dla Maca. On jest dosyć drogi – kosztuje 35 Euro. Co ono robi? Ono robi, że jeżeli wpiszę pewną skrótową frazę, np. „!dz” to automatycznie zastępuje mi w mailu, który piszę, czy gdziekolwiek na komputerze słowami: „Dziękuję za kontakt”. W ten sposób pozwala mi szybko podziękować. Później mam np. „!podo” – „Bardzo się cieszę, że mój blog Ci się podoba i dziękuję Ci za miłe słowa”.

Powiem Wam tak, że większość prostych maili udaje mi się obsługiwać stosując 1, 2, 3 takie skróty. Czyli odpowiadam pełnymi zdaniami, ale tak naprawdę ta odpowiedź, cały mail zajmuje mi autentycznie 5 sekund. Stopka wstawiana jest automatycznie. Jedyne, co muszę zrobić, to danej osobie odpowiednio ten mail zatytułować: „Hej Tomek” na przykład. O, widzę, że Tomek dzisiaj jest bohaterem tego odcinka podcastu. Tomek sponsoruje ten odcinek podcastu… [śmiech]

Dobrze. Korzystam z narzędzia, które się nazywa Text Expander. Na Maca jest jeszcze inne takie narzędzie z którego kiedyś korzystałem, ale obecnie nie korzystam, coś mi tam w nim nie pasowało, już nie pamiętam co. To jest Typinator. Jest tańszy – kosztuje 25 Euro, ja go nie kupiłem. Można oczywiście korzystać z wersji testowych. Przez 30 dni z tego co pamiętam. Typinator nawet chyba w ogóle pozwala korzystać z niego bezpłatnie przez bardzo długi okres czasu, tylko od czasu do czasu przypomina, że należałoby za niego zapłacić.

Ale są też takie narzędzia dla komputerów PC, z Windowsami. Dwa takie kojarzę. Najpopularniejszy jest Phrase Express, będzie link do tego narzędzia w notatkach oraz drugi – AutoHotkey. Obydwa te narzędzia, z tego co kojarzę są bezpłatne do niekomercyjnego użytku. Także można tę samą funkcjonalność, którą ja dzisiaj stosuję na Macu mieć również z Windowsami i zdecydowanie to polecam.

I teraz tak – powiedziałem Wam, że stosuję takie rozwiązanie, że skróty zastępuję pełnymi zdaniami. To oczywiście w normalnej komunikacji jak najbardziej się sprawdza. Ja już takich przygotowanych, predefiniowanych wpisów mam kilkadziesiąt co najmniej, jeżeli nie ponad setkę już w tej chwili. Pamiętam je – czyli pamiętam te skróty – i mam również gotowe szablony całych odpowiedzi na różne okazje. I tutaj Wam zacytuję, w szczególności takie szablony, które wiążą się z odmową.

Czyli jeżeli przychodzi do mnie mail z jakąś prośbą, a ja chcę odmówić, bo nie mam po prostu czasu. Mam ważniejsze sprawy na głowie, wiem, że dana sprawa będzie wymagała bardzo dużo czasu, albo po prostu widzę, że osoba, która się do mnie zwraca ma przede wszystkim postawę roszczeniową – to staram się bardzo grzecznie odmówić. Jak to robię? Podam Wam dwa przykłady takich maili.

Pierwszy to jest „!nie1”. To jest coś takiego:

„Dziękuję za kontakt i opis Waszej sytuacji. Prosisz mnie o porady – wszystkie znajdziesz na blogu. Bardzo dużo materiału do ewentualnych przemyśleń. Zachęcam Cię do przejrzenia starszych artykułów.

Ja na obecnym etapie nie udzielam już indywidualnych porad. Nie jestem w stanie robić tego na bieżąco. Każda sytuacja wymaga indywidualnego rozpoznania, na tym cierpi i moja Rodzina i blog.

Nie mniej jednak dziękuję za Twój e-mail i zachęcam Cię do przeczytania wszystkich interesujących Cię artykułów. Spis treści znajdziesz tutaj http://jakoszczedzacpieniadze.pl/spis-tresci.”

Taki mail, w ten sposób wysyłam wpisując „!nie1”. Naprawdę zabiera mi to mało czasu i dzięki temu jestem w stanie ten ból mój psychiczny związany z tym, że odmawiam i dyskomfort pewien zredukować do minimum. A mimo wszystko daję jednak pomocną poradę. Takich szablonów mam bardzo dużo na różne okazje. Np. jeżeli ktoś prosi mnie o pomoc w wyjściu z długów, a nie przeczytał żadnego artykułu na blogu na ten temat i ewidentnie to wynika z treści jego maila, to po prostu odpowiadam szablonem, w którym są linki do wszystkich artykułów na ten temat. Trzy takie główne artykuły były na ten temat opublikowane, wszystkie trzy wysyłam z informacją: „Proszę zapoznaj się z tym, mam nadzieję, że Ci to pomoże”.

Inny przykład – jeżeli ktoś prosi mnie o spotkanie, a ja po prostu naprawdę tych spotkań już trochę mam. I to nawet takich komercyjnych czysto, bym powiedział, jak również takich, w których spotykam się z osobami, z którymi pracuję bezpośrednio jeżeli chodzi o pomaganie im w rozwiązywaniu problemów finansowych, w które wpadły. I nie jestem w stanie już autentycznie kolejnych osób przyjmować. Zresztą prawdą jest to, co piszę w tej odpowiedzi, zaraz Wam ją przeczytam. I zobaczycie o co chodzi.

Ten szablon odpowiedzi rozpoczyna się od „!odm4” – jak odmowa:

„Co do spotkania: powiem Ci szczerze, że właśnie mój blog traktuję jako forum wymiany doświadczeń. Jeżeli chcesz się podzielić własnymi doświadczeniami, to zachęcam Cię do komentowania konkretnych wpisów. Niestety zmuszony jestem odmawiać propozycjom indywidualnych spotkań. Otrzymuję ich bardzo dużo, a bardzo cenię swój czas. Gdybym chciał się indywidualnie z każdym spotkać, to nie miałbym czasu ani dla Rodziny, ani na pisanie bloga.

Dlatego właśnie zdecydowałem się blogować, aby mieć szansę podzielenia się swoimi doświadczeniami i wiedzą z jak największą liczbą osób równocześnie. A i tak blogowanie zabiera mi znacznie więcej czasu niż bym sobie życzył.

Jeśli są jakieś tematy, o których chciałabyś przeczytać na blogu, to po prostu mi je zaproponuj :). Mam nadzieję, że zrozumiesz moją decyzję i oczywiście gorąco zachęcam Cię do lektury bloga.”

Tadaam! Tak to właśnie wygląda.

I tylko dzięki temu, dzięki takim szablonom jestem w stanie odpowiadać na większość maili, które otrzymuję. Nie odpowiadam na wszystkie, ale odpowiadam na zdecydowaną większość maili. Także warto, zdecydowanie warto takimi szablonami się posługiwać. Zapewniam, że w pracy firmowej też to się może przydać. Każdej osobie, która gdzieś tam pracuje z ludźmi – jeżeli tylko zauważycie, że któryś raz odpowiadacie w podobny sposób na maila, który do Was przyszedł od innej osoby to jest taki sygnał, że należy z tego utworzyć szablon odpowiedzi i po prostu się nim posługiwać.

Każdy taki szablon, można oczywiście modyfikować. On jest wstawiany do maila automatycznie, ale można go zmodyfikować – dopisać punkt, czy kilka punktów, które dotyczą sytuacji konkretnej osoby, czy konkretnej sprawy. Także to nie jest tak, że posługujemy się wyłącznie gotowymi szablonami. Ja bardzo do tego zachęcam, polecam Text Expandera, naprawdę życie ratuje.

I punkt kolejny, który bardzo pomaga w pracy z pocztą, dziesiąty: naucz się skrótów klawiszowych. Ja dzisiaj korzystam z klienta pocztowego na Macu, jakoś pomimo tego, że jestem użytkownikiem Gmaila, nie mogę się przekonać do korzystania z tego interfejsu webowego. Próbowałem, naprawdę próbowałem, ale nie mogę. Także korzystam z klienta pocztowego, ale już zapamiętałem jak się robi szybko na klawiaturze operację replay, operację forward, jak się robi przesunięcie maila, który właśnie czytamy, do konkretnego folderu.

Takich skrótów klawiszowych jest bardzo dużo i warto się ich nauczyć, bo one naprawdę skracają czas. Zamiast biegać tą myszką i w opcji menu szukać, to po prostu „raz, dwa, trzy” wszystko załatwiamy z klawiatury. Także przejście do następnego maila, czy otworzenie następnego maila - no super sprawa. Wiem, że Gmail ma takich skrótów bardzo dużo. Jeżeli w Internecie wpiszecie „Skróty klawiszowe Gmail”, albo „Keyboard shortcuts Gmail” to na pewno Wam wyskoczy bardzo dużo poradników, które omawiają jak tę pracę sobie zoptymalizować.

Punkt jedenasty: nazwałem go prostota przede wszystkim i dopisałem - naucz się przeszukiwać pocztę. Dwie rady w jednej. Co mam na myśli mówiąc prostota? Kiedyś miałem taki schemat, że tworzyłem bardzo dużo folderów. Projekt X, projekt Y, projekt Z, klient X, klient Y, klient Z. Sprawa taka, sprawa „śmaka”, hobby, prezenty. Po prostu dziesiątki, setki folderów, do których przesuwałem maile, ze skrzynki odbiorczej, tak jakby je organizując i porządkując. Ten system był bardzo fajny do momentu kiedy w aplikacjach pocztowych nie wprowadzono naprawdę dobrych opcji przeszukiwania poczty.

Zarówno Outlook ma taką funkcjonalność, Gmail w naturalny sposób - że tak powiem - ma taką funkcjonalność, na Macu także nie narzekam na wyszukiwanie. Warto się nauczyć wyszukiwać. Stosować różne operatory, które pozwalają nam np. zawężać maile do określonych dat, albo do konkretnych osób, od których je otrzymaliśmy bądź do których je wysłaliśmy. Do konkretnych tematów tego maila, jeżeli cokolwiek pamiętamy, jakikolwiek urywek – do kogo wysłaliśmy, albo w jakich datach, albo co tam w treści się pojawiło – to bardzo łatwo jest taką wiadomość wyszukać.

I przy tak skutecznym wyszukiwaniu absolutnie nie ma sensu stosowania bardzo wielu folderów. Ja w zasadzie takich folderów dzisiaj mam kilka. Jeden folder dla mnie, to jest taki folder, które pełni dla mnie funkcję archiwum i nazywa się u mnie po prostu „Zrobione”. Mam też taki folder, do którego przesuwam sprawy wszystkie związane z działalnością firmową, czyli „Firma”. Tam lądują wszystkie rachunki, cała korespondencja z księgowością. Ale tak naprawdę nie koniecznie musiałbym się tym folderem posługiwać. Ale łatwiej mi jest po prostu mieć to w jednym miejscu w ten sposób.

Mam folder „Rodzinne”, do którego przesuwam różne sprawy prywatne, związane ze znajomymi również, z wakacjami i tak dalej. I mam ten folder, o którym wspominałem na samym początku, czyli „Na potem”. Czyli do tego folderu przesuwam sprawy, których nie chcę widzieć, a którymi kiedyś być może powinienem się zająć.

Wiem, że można się posługiwać tagami, etykietami w samym Gmailu. Ja ze względu na to, że korzystam z programu pocztowego na Macu, to jednak posługuję się tymi kilkoma folderami. Kiedyś także oznaczałem e-maile flagami. Dziś już tego nie stosuję. Dziś mam tylko jedną flagę, która mówi mi: „Zajmij się tym w pierwszej kolejności”. Czyli jeżeli mam w inboxie 5, czy 15 maili, albo właśnie przyszło sporo maili, a ja chcę sobie je w jakiś sposób uporządkować to te flagi stosuję chwilowo.

Mam też taki system, że różową flagą oznaczam wszystkie pochlebne opinie, które przysyłacie. Gdzieś je sobie tam zbieram. Kiedyś być może referencje, czy przykłady na to, jak mój blog pomaga Wam w życiu codziennym i w porządkowaniu finansów sobie przepiszę do Worda, czy jakiegoś innego edytora. Ale tak na razie oznaczam je po prostu różową flagą i przenoszę też do folderu spraw załatwionych. Później mogę oczywiście po tej fladze wyszukać też.

Ja przyznam się, że to porządkowanie, czy rozdzielanie poczty na wiele folderów przeszło mi w momencie, kiedy okazało się, że w wyniku tego muszę podejmować jakieś dodatkowe decyzje. Np. przychodzi jakiś mail, który nie wiadomo do końca jak zaszeregować. Czy on jest sprawą prywatną, czy jest już sprawą komercyjną? Bo jest z pogranicza. Jest od osoby, z którą współpracuję, ale tak naprawdę jest to prywatnie już mój znajomy, bo tyle biznesów razem robiliśmy, że się zaprzyjaźniliśmy. I pisze mi o czymś, co potencjalnie może być projektem komercyjnym, ale jeszcze nim nie jest.

I w momencie kiedy takich dylematów zacząłem mieć sporo, zacząłem się łapać na tym, że tak naprawdę nawet nie wiem jak skatalogować dany e-mail, stwierdziłem, że nie ma absolutnie sensu wykonywanie tego. Niech to wszystko trafia w jedno miejsce. Grunt, żebym potrafił później do tego maila dotrzeć, o ile w ogóle będę chciał.

A jeżeli ten mail znowu powoduje jakieś zadanie do wykonania po mojej stronie - zmusza mnie do jakiejś akcji, to go natychmiast przesyłam do Nozbe. Oczywiście zmieniając temat na taki, który jest jednoznacznie wyjaśniającym, jakie zadanie mam do wykonania, np. przygotować prezentację na temat XYZ.

I ostatni punkt, dwunasty - filtrowanie poczty. Ja przez filtrowanie poczty rozumiem nie tyle filtrowanie widoków, czyli coś, co widzimy na ekranie, ale taką obsługę poczty, w której przychodzi do nas pewna korespondencja i jeżeli ona jest od konkretnej osoby, albo wysłana na konkretny adres, albo zawiera konkretne słowa w treści, to automatycznie przesuwana jest właśnie do jakiegoś folderu, albo nadawana jest jej jakaś flaga, albo zamieniana jest w zadanie.

Ja Wam powiem tak – kiedyś filtrowałem korespondencję, ale jakoś nie osiągnąłem satysfakcjonującego poziomu. Absolutnie nie jestem w tym mistrzem. Bardzo przeszkadzało mi to, że coś się dzieje automatycznie za moimi plecami, a ja nie mam nad tym kontroli. Czyli coś jest automatycznie przetwarzane i znika zanim ja to zobaczę. I nawet jeżeli trafiało do jakiegoś folderu, to prawda była taka, że ja do tego folderu rzadko, bardzo rzadko zaglądałem. Przez co umykało to mojej uwadze.

Dzisiaj jestem propagatorem takiego podejścia, w którym mówię „Ty najlepiej filtrujesz pocztę. Postaraj się tylko o to, żeby robić to szybko, sprawnie. Żeby nie tracić czasu na tę korespondencję. Przetwarzać maile tylko jeden, jedyny raz. I załatwiasz to szybko, najszybciej jak się da. Jeżeli coś jest zadaniem, to wyrzucaj to z klienta pocztowego gdzieś, do jakiegoś systemu, który pozwala Ci zadaniami zarządzać”.

Jeżeli szukacie jakiegoś guru od filtrowania poczty, to ja nim nie jestem. Musicie innych pytać o porady.

No, właśnie, czyli dwanaście punktów. W zasadzie powiedziałem chyba wszystko, co chciałem powiedzieć. Myślę, że największą taką zmianą przy poczcie, już tak podsumowując troszeczkę, zmianą, która jest konieczna jest taka zmiana mentalna. Wykorzenienie z siebie takiego przeświadczenia, że musimy być dostępni non stop.

Nie musimy być dostępni non stop. Autentycznie. Inaczej: nawet jeżeli pocztę przetwarzamy tylko dwa razy dziennie, czyli większość czasu mamy klienta pocztowego zamkniętego, to bardzo wiele osób tego nie zauważy. Ważne jest tylko, żebyśmy maili nie zostawiali z ważnymi sprawami. Myślę, że powyżej dwudziestu czterech godzin. Jeżeli w ciągu dwudziestu czterech godzin potrafimy jakąś sprawę załatwić i popchnąć do przodu, przekazać komuś innemu, to już jest całkiem dobrze.

Oczywiście są takie, powiedzmy projekty, które realizuje się bardzo szybko i które wymagają tego, żebyśmy byli dostępni w trakcie ich realizacji. Bardzo wiele rzeczy może się wydarzyć w ciągu jednego dnia. Tak, potwierdzam, że tak jest. Warto wtedy korzystać z innych rozwiązań, właśnie zastosować coś, typu filtrowanie poczty, tylko takie negatywne. Czyli na zasadzie takiej, że czytamy tylko tę korespondencję, która przychodzi od konkretnych osób. I to też warto zrobić.

Wtedy można mieć klienta pocztowego otwartego non stop, ale jakby widok poczty pokazuje nam tylko korespondencję dotyczącą konkretnego projektu, bądź przychodzącą od konkretnych osób, które w ten projekt są zaangażowane. I tyle.

Ciekaw jestem, jakie Wy macie patenty na radzenie sobie z zalewem poczty. Co robicie, jak działacie? Naprawdę chętnie o tym usłyszę. Ja te moje doświadczenia zbierałem przez bardzo, bardzo wiele lat. I myślę, że jestem blisko ideału w tej chwili. Jeżeli tylko oderwę się od czytania poczty na telefonie komórkowym w tych momentach, w których nie powinienem tego robić, to już „będę w domu”.

W każdym razie z korespondencją na razie sobie całkiem dobrze radzę. Chętnie usłyszę Wasze opinie, zapraszam do komentowania na stronie http://jakoszczedzacpieniadze.pl/023 - tak jak dwudziesty trzeci odcinek podcastu. Tam znajdują się linki do wszystkich tych narzędzi, filmów i stron, które wymieniałem w tym odcinku podcastu. Za dwa tygodnie będę miał w podcaście bardzo specjalnego gościa – o ile to wszystko wypali. Myślę, że wypali.

Nie powiem jeszcze kto to jest. Powiem, że jest to osoba, która w ubiegłym roku z rąk Prezydenta Rzeczpospolitej otrzymała Złoty Krzyż Zasługi. Także co sprawniejsi z Was potrafią sobie wygooglać pewnie. Jednocześnie chcę bardzo, bardzo Wam podziękować za Wasze oceny, które wystawiacie temu podcastowi w serwisie iTunes.

Jest ich w tej chwili około dziewięćdziesięciu, mam nadzieję, że pomożecie mi w końcu przebić setkę! Bardzo o to proszę! Każda Wasza opinia, każda szczera opinia jest bardzo mile widziana. Ja naprawdę czytam to, co tam piszecie. Zależy mi na tym, żeby poprawiać jakość tego podcastu. Jeżeli macie również jakieś propozycje tematów do kolejnych odcinków, to bardzo proszę proponujcie je.

Co do tych ocen, one są o tyle istotne, że pomagają mi utrzymać widoczność tego podcastu wysoko w rankingach. iTunes działa w ten sposób, że popularnym, dobrze ocenianym podcastom podkręca ich widoczność. Czyli wyżej mnie widać i dzięki temu więcej osób po prostu może do mojego podcastu dotrzeć. Także takie, które jeszcze nigdy go nie słyszały.

Kończę ten dwudziesty trzeci odcinek, kończę mój monolog. Mam nadzieję, że te informacje, moje przemyślenia dotyczące e-maila do czegoś Ci się przydały.

Dziękuję Ci za ten wspólnie spędzony czas i życzę Ci niezmiennie skutecznego przenoszenia Twoich celów finansowych na wyższy poziom! Do usłyszenia!

Strony, osoby i tematy wymienione w tym odcinku:

- WNOP 010: Osiem sekretów mojej produktywności – podcast, w którym dużo mówiłem o produktywności i wspominałem już o sposobie pracy z pocztą elektroniczną

- Prezentacja Inbox zero dla Google

- Nozbe – aplikacja do zarządzania zadaniami

- Evernote – internetowy notatnik

- Unroll.me – rozwiązanie dla Gmail, które sprawdza ile newsletterów otrzymujemy, pozwala je skonsolidować do jednego e-maila i sprawnie się z nich wypisać.

- Mailbox – aplikacja pocztowa dla iPhone i iPad implementująca ideę “Inbox zero”.

- Programy automatyzujące wstawianie szablonów odpowiedzi:

- TextExpander dla Mac – 34,95 USD

- Typinator dla Mac – 24,99 €

- Phrase Express dla Windows – darmowy do użytku osobistego

- AutoHotkey dla Windows – darmowy.

024: Jak buduje się globalny biznes? – rozmowa z Marcinem Beme z Audioteka.pl

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/024

Złoty Krzyż Zasługi od Prezydenta za promowanie kultury, wzrost firmy o 100% rocznie i ekspansja na kilkanaście rynków – takimi sukcesami może się pochwalić gość tego odcinka.

Zobaczyć Marcina Beme bez słuchawek na szyi jest bardzo trudno. Widać, że ten facet kocha to co robi. Żyje audiobookami, które coraz chętniej kupowane są przez Polaków. I nie tylko Polaków. Jego firma – Audioteka.pl – świetnie radzi sobie na rynku czeskim i stopniowo wchodzi na kolejne rynki – także na innych kontynentach. Cel jest prosty – bycie liderem audiobooków w skali ogólnoświatowej na rynkach nieangielskojęzycznych.

Z Marcinem rozmawiałem o biznesie i o życiu. O tym, jak wielkie znaczenie ma koncentracja na podstawowym celu, o roli zespołu w osiąganiu celów, pasji i determinacji i ich znaczeniu w osiąganiu sukcesów w dziedzinie, na której w Polsce stawiało się „krzyżyk”. Dużo mówimy o Audiotece jako takiej. Firmie, która działa globalnie i bez kompleksów konkuruje z największymi światowymi graczami, np. Amazonem.

Z tego odcinka dowiesz się:

- Kim jest Marcin Beme, jak wyglądała jego edukacja i ścieżka biznesowa?

- W jaki sposób zaczynała Audioteka i jak wiele zawdzięcza korzystnym zbiegom okoliczności i wcześniejszym doświadczeniom Marcina?

- Na jakich “urządzeniach” można słuchać audiobooków?

- Za co Marcin Beme dostał Złoty Krzyż Zasługi od Prezydenta Rzeczpospolitej?

- Jak Audioteka i Marcin radzą sobie z dynamicznym wzrostem obrotów i kadry w firmie?

- Czym różni się budowanie globalnego biznesu od lokalnej działalności w Polsce?

- Jak Marcin testuje, czy jestem jego idealnym klientem?

- Czego brakuje polskim pracownikom?

- Jakie trzeba mieć cechy, aby móc pracować w Audiotece?

- Jak pracować nad sobą? Jak w tym pomaga lista zadań zakończonych i lista porażek?

- Co Marcin definiuje jako esencję swojego sukcesu?

To jest podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy” - odcinek 24.

Cześć i dzień dobry! Witam Cię w 24. odcinku podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne i sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności, opowiadam jak rozsądnie wydawać pieniądze i jak odważnie realizować swoje pasje i marzenia. Jeśli tylko szukasz odrobiny stabilizacji finansowej i emocjonalnej w swoim życiu, to ten podcast jest dla Ciebie.

Witam zakatarzony. Od razu Was przepraszam za moją słabszą kondycję. Dzisiaj usłyszycie absolutnie fenomenalną rozmowę! Rozmowę z osobą, która w ubiegłym roku dostała z rąk Prezydenta Rzeczpospolitej – Bronisława Komorowskiego, a jakże – najwyższe cywilne odznaczenie, czyli Złoty Krzyż Zasługi. Tą osobą jest Marcin Beme – założyciel i szef serwisu Audioteka.pl. Marcin podzieli się dzisiaj ze mną i z Wami swoimi przemyśleniami na temat budowania globalnego biznesu. Takiej firmy, która działa na styku technologii, technologii mobilnych także, oraz kultury.

Ale ten dzisiejszy odcinek jest szczególny także z innych powodów. Nagrywam ten podcast dokładnie w piątek, 4. kwietnia 2014 roku. Podaję pełną datę, ponieważ ktoś z Was zwrócił mi już uwagę, że słuchając starszych odcinków nie wie, czy jeżeli ja mówię, że coś się wydarzy w maju albo w czerwcu, to mówię o bieżącym roku, czy o poprzednim. I to mnie też zmusiło do zastanowienia, kiedy ja w zasadzie zacząłem nagrywać podcasty. I można powiedzieć, że prawie przeoczyłem jedną bardzo istotną rocznicę. Podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy” właśnie skończył rok. Urodziny były dokładnie 29. marca. Możecie sprawdzić, wtedy wyszedł pierwszy odcinek podcastu, a przynajmniej wtedy wgrałem go na serwery, przez które jest on przez Was pobierany.

No właśnie, i przy tej okazji sprawdziłem też statystyki – podcast wysłuchaliście już 126 tysięcy razy, co jest po prostu niesamowite. Ja nie wiem, brak mi słów. Średnio każdy odcinek jest słuchany przez 5,5 tysiąca osób i coraz więcej osób, coraz więcej Słuchaczy przyznaje mi się w mailach, czy to w komentarzach na blogu, że trafiliście na mój blog właśnie dzięki podcastowi. Czyli to właśnie podcast był pierwszą formą kontaktu ze mną i z moim blogiem. Co też jest absolutnie czaderskie!

I powiem Wam tak, że jak się przygotowywałem do nagrania tego odcinka, to ściągnąłem z biurka statuetki – te dwie szklane, wielkie takie, które otrzymałem w konkursie Blog Roku. I taki czułem się wtedy dumny, bo wiedziałem też, że za chwilę będę nagrywał podcast i że podcast też już ma rok, więc to był kolejny powód do dumy. I absolutnie się tej dumy nie wstydzę. Uważam, że z pewnych rzeczy w życiu powinniśmy być jak najbardziej dumni. Ja jestem absolutnie z tego dumny.

Kolejna rzecz, z której jestem mega dumny i szczęśliwy to jest to, że można powiedzieć jesteśmy już w jednej czwartej akcji Elementarz Inwestora. Ten podcast w zasadzie jest częścią tej akcji, bo zapraszam takie inspirujące osoby, które opowiadają o swoich doświadczeniach w inwestowaniu, chociażby właśnie we własny biznes. Minął kwartał. Podsumowałem dzisiaj rano na blogu, pojawił się dzisiaj artykuł z mojej perspektywy. Pojawił się artykuł dotyczący wyników mojego portfela inwestycyjnego. Abstrahując od tego, jakie te wyniki są, to wiem od Was, a także od firm, które działają w branży finansowej, które czytają nasze blogi – mój i Zbyszka, że to, co robimy ma pewien fajny, wysoki poziom. I to mi się też strasznie podoba i strasznie jestem z tego dumny.

Fajnie też, że udało nam się pozyskać pierwszego komercyjnego partnera do tej akcji. Jest nią firma, a w zasadzie serwis internetowy, który się nazywa Squaber. Serwis fajny, bo z ambicjami, żeby wyjść poza Polskę. To znaczy to rozwiązanie jest tworzone tutaj i oferowane w Polsce, ale tak naprawdę ma ambicję, żeby stać się rozwiązaniem, które będzie również służyło inwestorom na rynku amerykańskim. Ja nie będę dzisiaj opowiadał o czym jest Squaber, możecie to sobie sprawdzić u mnie na blogu. Zapraszam do przeczytania artykułu, w którym o tym pisałem. Link do tego artykułu, oczywiście tradycyjnie, znajdzie się pod adresem jakoszczedzacpieniadze.pl/024 – tak jak 24. odcinek podcastu.

Uff, jeszcze z jednej rzeczy jestem absolutnie dumny. W zeszłym tygodniu odbyło się pierwsze oficjalne spotkanie „Jak oszczędzać pieniądze-live”. Spotkanie w Krakowie z czytelnikami. Super było zobaczyć twarze tych szczęśliwców, którzy na to spotkanie się dostali. Niestety, niestety mieliśmy maksymalnie 20 miejsc. To jest taka formuła, maksymalnie 20 osób, która pozwala w miarę swobodnie ze sobą porozmawiać. I gdyby było Was więcej, to po prostu nie mielibyśmy okazji do tego, żeby każdy ze mną mógł zamienić słowo. Także fajnie, że się to udało, fajnie, że się to tak kręci, że mam kontakt zwrotny z Wami, że mam Wasze wyrazy sympatii. To też mnie napędza do dalszej pracy.

Dzisiaj siedzę taki zakatarzony i łeb mi pęka, ale jednocześnie świetnie się czuję. I dumny też jestem z tego, co zaraz usłyszycie. Właśnie z mojej rozmowy z Marcinem Beme. Z osobą, która zbudowała serwis Audioteka.pl. Taki serwis, który umożliwia kupowanie książek w wersji audio i odsłuchiwanie ich na Waszych... no, w zasadzie wszystkich urządzeniach. Niedługo takie rozwiązanie będzie również w samochodach, o czym za chwilę usłyszycie.

To jest też ciekawa historia jak do tej rozmowy doszło i tutaj jedną rzecz chciałbym podkreślić. Ona wyniknęła zupełnie przypadkiem. Rozmawiałem biznesowo z Audioteką o tym, co moglibyśmy wspólnie razem zrobić. No i właśnie niejako skutkiem ubocznym tej rozmowy jest to, że przeprowadziłem wywiad z Marcinem. I to też jest coś takiego, z czego warto sobie po prostu zdawać sprawę, że wszystko, co robimy ma pewne skutki uboczne. I że te skutki uboczne same w sobie mogą być dużo lepszym efektem naszej działalności od tego, co sobie pierwotnie zaplanowaliśmy. Bo nie zawsze nam wychodzi to, co zaplanujemy. Ja jestem chodzącym przykładem na to, że warto takim skutkom ubocznym sprzyjać i je generować. Bo, no pochwalę się Wam, za jakiś czas, myślę, że w maju się Wam pochwalę czymś takim... co jeżeli dojdzie do skutku, będzie absolutnie spektakularne.

Ja lubię stwarzać takie możliwości, patrzeć jak one samoistnie ewoluują i cieszyć się ich efektami. Także dzisiejsza rozmowa też jest efektem takiego zdarzenia. Rozmawiamy z Marcinem o biznesie, o tym jak wielkie znaczenie ma koncentracja na podstawowym celu, jeżeli jakiś biznes się prowadzi. O tym, jaka jest rola całego zespołu, a nie tylko jednej osoby w osiąganiu sukcesów. O pasji, o determinacji, o ich znaczeniu w osiąganiu sukcesu w tym, co się robi.

Marcin osiągnął sukces w takiej dziedzinie, na której w Polsce stawiało się krzyżyk. I to jest też bardzo, bardzo inspirujące. Że można być firmą, która działa tutaj w Polsce. Jest firmą małą, a w tej chwili oni są już firmą średnią, ale można być firmą, która jest firmą małą, a ma ambicje do tego, żeby działać globalnie. Nie ma kompleksów i potrafi konkurować z największymi, światowymi graczami. Takimi na przykład jak Amazon. Zapraszam Was serdecznie do tej rozmowy!

Michał Szafrański: Marcin, powiem proszę kim jesteś i co robisz.

Marcin Beme: Kim jestem? Wiesz co, ja chyba jestem przedsiębiorcą, a przynajmniej lubię o sobie mówić, że jestem przedsiębiorcą. Bardzo długo nie wiedziałem, kim jestem. Ja takie start-upy robiłem…, no w zasadzie od samego końca studiów, gdzie w zasadzie jeszcze nie wiedziałem, że robię start-upy, że jestem przedsiębiorcą, nie wiedziałem jak to się nazywa. Ale w zasadzie można powiedzieć, że tak; jestem przedsiębiorcą.

Michał: Super, super. Powiedz mi – jakie firmy, że tak powiem, już miałeś w swoim portfolio? Co robisz w tej chwili?

Marcin: Wiesz co, to bez przesady, że było ich jakoś tak bardzo dużo. Natomiast moja przygoda z przedsiębiorczością i z firmami zaczęła się od tego, że ja kończąc studia, a tych studiów skończyłem kilka, strasznie zakochałem się w koncepcji venture capital.

Michał: Czekaj, czekaj. Co to znaczy, że skończyłeś kilka studiów?

Marcin: Wiesz co, bo kończyłem ekonomię, matematykę, informatykę. Tam się strasznie wyedukowałem. Głęboko.

Michał: Długo studiowałeś?

Marcin: Sześć lat.

Michał: To całkiem sprawnie, równocześnie studiowałeś.

Marcin: No, sprawnie, ale to bez sensu było. Trzeba było zrobić jedno w dwa lata i pójść do roboty.

Michał: I pójść w biznes...

Marcin: Tak, oczywiście. To była, wiesz, jakaś taka koncepcja, chyba brak umiejętności wybrania, wiesz, focusu, nie?

Michał: Poszukiwanie drogi.

Marcin: No, tak, trochę może tak, a trochę taka wiara, że ta interdyscyplinarność i dużo wiedzy to mi gdzieś tam pomoże. Takiej teoretycznej. No to ślepa uliczka trochę jest. Oczywiście nie żałuję, bo nie wiadomo, co bym miał we łbie, gdybym tego tam nie zrobił i tych wszystkich laborek, czy innych egzaminów nie przeżył, bo to jednak człowiekowi coś w głowie zostaje. Ale powiem ci szczerze, że dzisiaj pewnie bym to jakoś tam inaczej układał. Natomiast tak, troszkę się wyedukowałem.

Michał: Dobra, do wniosków dojdziemy potem. Wracamy do venture capital.

Marcin: Venture, tak, i właśnie kończąc studia ja, tak jakby właśnie w tym venture capital się zakochałem, bo to mi się wydawało, że tam jest wszystko. I finanse, i strategia, i marketing, i w ogóle czad! I chciałem strasznie zaraz po studiach zebrać taki fundusz. Wiesz, tak jakby student - nie wiem ile się ma, jak się kończy studia…

Michał: No, dwadzieścia parę, nie?

Marcin: No, tak. Myślałem, że jestem taki mądry, że wyjdę, wiesz, na ulicę, zaraz dostanę 100 milionów i będę inwestował w spółki, gdzie nigdy sam żadnej spółki nie zrobiłem. Tak więc było to trochę twarde zderzenie z rzeczywistością.

Ale przy tym venture capital się trzymałem blisko. Byłem przy takiej grupie ludzi, która próbowała podnieść fundusz. Im to nie wyszło ze względu na pierwszy kryzys rosyjski i to padło. Natomiast z tego projektu powstało takie przedsięwzięcie, mojego kolegi, przyjaciela teraz, do którego ja po prostu dołączyłem. I to były takie pierwsze moje kroki w biznesie. On niejako pomógł mi, wiesz, no pozwolił mi jakoś zaangażować się z tym, co miałem po studiach. No i tak się zaczęło. To była firma, która robiła łączność bezprzewodową. Produkowaliśmy i software, i hardware do łączenia różnych dziwnych rzeczy w terenie. Takie machine to machine byś teraz powiedział.

Czyli jak stał bankomat gdzieś, po prostu w takim miejscu, to taki bank kupował od nas hardware i software, oczywiście, do tego. Tam było naprawdę sporo myśli takiej fajnej. Te urządzenia miały takie podwójne karty SIM, żeby jeden operator padł, to się drugi przełączał. No wiesz, to były takie czasy dzikie, gdzie jeszcze tych kabli nie było i za to banki potrafiły całkiem przyzwoite pieniądze płacić, żeby taką bezpieczną łączność zapewnić. I wiesz, spore doświadczenie, masę rzeczy się nauczyłem – co jak robić, czego jak nie robić i to był początek.

Potem była firma, która produkowała programy telewizyjne. Więc strasznie dostałem też w kość w takim temacie, wiesz, wartości intelektualnej. Format programu, tak jakby produkcja, gdzie to jest wartość. Bo jak chcieliśmy, wiesz, wyprodukować jakiś program, no to w zasadzie takich jak my była masa. Ale jak przychodziliśmy, że mieliśmy jakiś format, czyli pomysł i koncepcję...

Michał: Pomysł i koncepcję jak to ograć.

Marcin: Jak to ograć. No, formatem są „Taniec z gwiazdami”, „Taniec na lodzie” . Te wszystkie talent shows to są formaty. Nawet okazywało się, że nagle, wiesz, że telewizja potrafiła negocjować u nas 100 zł za jakiś kabelek, a bez mrugnięcia oka płaciła tysiące dolarów za licencję, za odcinek per format. Więc zrozumiałem, że w tej takiej branży show-biznesowej, kontentowej to są dwie rzeczy istotne: kontent, prawo do tego kontentu, więc albo jesteś właścicielem formatu „Taniec z gwiazdami”, albo druga strona, jak jesteś Solorzem takim - masz kanał dystrybucji. Kontent albo dystrybucja. Wiesz, to była wielka lekcja. No tak, to było drugie.

A potem trzecia była właśnie Audioteka, bo paradoksalnie można powiedzieć, że wiesz, że połączyła moje dotychczasowe doświadczenia, bo to pierwsze machine to machine to były ogromne relacje z operatorami GSM. To wszystko chodziło na kartach SIM, to była esencja tego – bezprzewodowość. Tak więc ja bardzo dobrze poznałem operatorów, co u nich działa, co u nich nie działa. Że są dobrzy w dystrybucji, fatalni w sprzedaży innych produktów niż, wiesz, niż słuchawki!

Michał: [śmiech]

Marcin: Potem, wiesz, no zobaczyłem jak wygląda cała zabawa z tym kontentem. No i okazało się, że Audioteka nagle wpadła mi na stół i mogłem wykorzystać wszystko to, co wiedziałem, bo tutaj teoretycznie przynajmniej nie było biznesu, nie było błędu biznesowego. Bo w tym pierwszym moim przedsięwzięciu kłopot polegał na tym, że my produkowaliśmy software i hardware tylko swój.

Michał: Samodzielnie.

Marcin: A jak jesteś integratorem – o, tak to trzeba powiedzieć – to musisz integrować wszystko...

Michał: Co się rusza naokoło.

Marcin: Co się rusza naokoło, bo jesteś integratorem. Jak jesteś producentem jakiegoś urządzenia, może być bardzo niszowe, ale wtedy sprzedajesz na cały świat. A myśmy byli producentem i integratorem swoich własnych rozwiązań. To był po prostu zamknięty klocek i strasznie się dziwiliśmy, dlaczego tak jakby nie potrafimy zdobyć projektu Ruchu, żeby podłączyć wszystkie kioski Ruchu do naszej infrastruktury. Tak więc, wiesz, to była masa takich dziwnych rzeczy.

To był w ogóle źle zdefiniowany model biznesowy i rynkowy. W telewizorni no to było też tak, że tutaj model też był bardzo dziwny, no bo trzech odbiorców – trudny. Zrobisz coś dla TVN, to się ten Polsat obrazi. Wiesz, tu nie było miejsca na takie growth story. To był gdzieś tam sufit i strasznie kontrolowany, znowu nie przez nas.

Michał: A każdy chce mieć umowę na wyłączność.

Marcin: A każdy chce mieć umowę na wyłączność. Wiesz, w Polsce tak jakby jeden producent jest gigantyczny, tak? ATM Wrocław, ale dlatego, że Solorz jest jego właścicielem. Wiesz, reszta… No w Polsce nawet rozsypał się, znaczy nie rozsypał się, no działa – Endemol. Kiedyś był bardzo wielką firmą, kiedyś w Holandii wart miliardy, no może nie miliardy, ale co najmniej miliard euro kapitalizacji. Nie wiem co się z tą firmą teraz dzieje. To, wiesz, to są już okruchy tego, co kiedyś było w tym zakresie, no bo tutaj widzisz, tak jakby kontrola jest gdzie indziej - wiesz, ci, co rządzą przy dystrybucji. No i teraz wyobraź sobie, że patrzę na takie audiobooki, na taką Audiotekę, no i co się okazuje?

Po pierwsze, że mogę usiąść na kontencie, bo nikt tego nie zagregował, nikt tego nie zajął, nikt tego nie produkował, a po drugie mogę zbudować kanał dystrybucji, bo go nie było. Tak więc, wiesz, teoretycznie brak błędu. Mogło się okazać tak, że to jest bardzo niszowy produkt i ta nisza jest za płytka, żeby pociągnąć jakiś biznes. No ale, wiesz, wpadłem i pięć lat pyknęło.

Michał: I jesteś!

Marcin: Tak, więc kończąc odpowiedź na twoje pierwsze pytanie: jestem przedsiębiorcą i buduję Audiotekę.

Michał: Audioteka to jest co? Jak byś w dwóch zdaniach mógł to podsumować?

Marcin: Aplikacja mobilna umożliwiająca wygodny dostęp do audiobooków.

Michał: Tak, i słuchania książek. Na różnych urządzeniach, bo to nie są już tylko telefony.

Marcin: Tak, aplikacje. Można by powiedzieć, bo są aplikacje na smartfony, aplikacje na tablety i uwaga – aplikacje na samochody. To jest takie moje oczko w głowie, które zacząłem drążyć ze dwa lata temu i w końcu się udało. Pierwsze auta z naszą aplikacją wypuściliśmy na rynek.

Michał: Jakie to są auta?

Marcin: Wiesz co, pierwsze wyjechały Fordy. Teraz, zaraz będą jechały Volkswageny i Skody. Zaraz potem Toyoty, Volvo, BMW, Mercedes... Renault - może w końcu.

Michał: Super!

Marcin: No, tak. To jest taka koncepcja Audioteki, że wiesz, my naprawdę strasznie chcemy, żeby ludziom było wygodnie słuchać książek, bo wierzymy, że to jest dobre. Jak sam posłuchasz sobie, poczytasz dobrej literatury, no to wyjdzie ci tylko na zdrowie. Chcemy dać tak jakby użytkownikom wybór – proszę bardzo, nie możesz czytać, ale możesz posłuchać, stojąc w korku, na aplikacji samochodowej. Biegając z psem albo idąc na spacer z dzieckiem.

Wiesz, to brzmi tak misyjnie, tak, ale naprawdę wierzymy, że wykorzystując technologię i wpakowując się na te różne dziwne urządzenia, to zrobimy, wiesz, że ten świat będzie ciutkę lepszy...

Michał: Lepszy.

Marcin: Bo ludzie będą mądrzejsi. I zrobimy coś dobrego. No właśnie tak - to jest Audioteka.

Michał: Podoba mi się. I to chyba za to dostałeś w zeszłym roku Złoty Krzyż Zasługi od prezydenta?

Marcin: A, no, dostałem!

Michał: No, przyznaj się. Jakie było uzasadnienie tego?

Marcin: To był Złoty Krzyż Zasługi, to jest w ogóle najwyższe odznaczenie cywilne, co jest dosyć szokujące! I to było właśnie za rozwój polskiej przedsiębiorczości, myśli technicznej i kultury. Tak więc esencja tego, co ja robię, no bo w Audiotece masz przedsiębiorczość, to jest wiesz, moja krew. Sól, krew? Nie wiem jak to się mówi, ale sama esencja. Wiesz, audiobooki to książki, książki to kultura. Tak więc my robimy w kulturze, że tak powiem kolokwialnie, a to technologie sprawiają, że ta kultura siedzi w twojej kieszeni i, wiesz, jest naprawdę blisko.

Michał: Idealny mariaż.

Marcin: Tak, no wiesz, my działamy na styku tych trzech rzeczy. No tak, to było niesamowite w ogóle wyróżnienie. Czułem się dosyć dziwnie jak próbowałem się z kancelarii prezydenta dowiedzieć, po co mam tam przyjść, bo przyszedł taki enigmatyczny e-mail, że został pan wyróżniony...

Michał: Czymś, tak? [śmiech]

Marcin: …odznaczeniem państwowym. Proszę się stawić tu i tu, o tej i o tej porze. I koniecznie tam podać jakieś nazwisko. No, najpierw straszna procedura. No więc ja tam próbowałem się dowiedzieć o co chodzi, że bardzo mi miło za odznaczenie, ale za co? Nie wiadomo za co - nie, nie - jak to ta pani powiedziała? Ja mówię, że de facto nie widzę jakiś zasług ze swojej strony wielkich, bo raczej jestem skromny, to znaczy do skromnych należę. A pani odpisała, że jeśli pan prezydent twierdzi, że są zasługi, to są zasługi i proszę się stawić. [śmiech]

Michał: [śmiech]

Marcin: Było to dosyć zabawne. No i potem, wiesz, no wielka impreza, dosyć, powiem ci szczerze, zgrabnie zrobiona, bo to był Dzień Wolności, tak? I wiesz, nie byłem tam sam jedyny. Była masa ludzi, ale ja to odebrałem tak naprawdę, że oczywiście były osoby starsze, które wiesz, że tak powiem...

Michał: Rzeczywiście mają zasługi.

Marcin: Rzeczywiście mają zasługi i traciły zdrowie, i życie, żeby Polska była wolna. Ale po drugiej stronie stała masa młodych ludzi: artystów, naukowców, przedsiębiorców właśnie, którzy też o tę wolność dbają. Walczą inaczej. No bo to, że my z Audioteką walczymy i próbujemy zbudować międzynarodowy brand i, wiesz, sprawić, żeby Polska miała swój start-up, taki mobilny w mediach, w nowych technologiach. No to też jest jakaś walka o...

Michał: O pozycję Polski.

Marcin: O pozycję Polski, tak! Naprawdę było fajnie, nie było tak, że jest masa dziadków starszych – z całym szacunkiem dla nich – tylko to było właśnie tak, że tutaj honorujemy tych, którzy faktycznie przeżyli to i sprawili, że dzisiaj ja, czy ty możemy żyć w takim, a nie innym kraju. A tutaj są, proszę, ci, którzy z tego potrafią skorzystać. No, było to wzruszające. Naprawdę.

Michał: Gratulacje.

Marcin: Dziękuję bardzo.

Michał: Naprawdę, gratulacje! Tak się zastanawiam. Czy jest jakieś odznaczenie, które mógłbyś uznać, że jest bardziej elitarne?

Marcin: Wiesz co? No to jest najwyższe cywilne odznaczenie. To ja nie wiem, czy jest coś jeszcze większe.

Michał: Trudno sięgać wyżej.

Marcin: No tak, tak. Jakoś to jest ograniczone, że nie można tego dostać częściej niż na ileś, więc na razie chyba szybko nie dostanę. [śmiech]

Michał: [śmiech] Dobra, jedno wystarczy. Niech będzie dla innych.

Marcin: Dokładnie.

Michał: Marcin, powiedz jeszcze o samej Audiotece. Jak Wy dzisiaj jesteście dużą firmą, ile osób zatrudniacie? Jakie są obroty? Ile tych książek z audiobooków sprzedajecie rocznie?

Marcin: Wiesz co? Dzisiaj Audioteka, to jest 44 osoby. W zeszłym roku zrobiliśmy około 10 milionów obrotu. Milion sprzedanych audiobooków.

Michał: To gigantyczny wzrost, chyba.

Marcin: Nie no, stuprocentowy!

Michał: Stuprocentowy.

Marcin: Trzymamy się, trzeci rok. Robimy dublet. Największy wzrost mieliśmy w zespole. Myśmy rok temu o tej porze, no może rok i trzy miesiące temu, to byliśmy firmą ośmioosobową. Tak dzisiaj mamy czterdzieści cztery osoby, zaraz będzie czterdzieści sześć. Tak więc tutaj był największy wzrost, de facto w samej organizacji.

Także to była bardzo ciężka, trudna droga, bo ja z takiego przedsiębiorcy, którym może jako takim jestem, musiałem się zamienić w managera CEO, a managerem jestem do dupy. Więc się musiałem bardzo dużo nauczyć, zbudować zespół, no bo ja przestałem pracować, chodzić po klientach, a mój zespół zaczął chodzić. To strasznie, w ogóle, bardzo ciężki moment dla przedsiębiorcy.

Michał: Oj, wiem coś o tym.

Marcin: Przestajesz tak jakby kontrolować i musisz, wiesz, uwierzyć, że ta inna osoba... no może nie zrobi tego tak jak ty, bo nikt nie zrobi tego tak jak ty - po prostu trzeba się z tym pogodzić - ale zrobi. Bo ty, jak masz 45 rzeczy, to nie zrobisz tego w ogóle, więc ta osoba i tak zrobi, może zrobi inaczej, może zrobi gorzej, ale i tak cię popchnie do przodu. Ale wiesz, to duże wyzwanie dla mnie. Gigantyczne.

I to cały czas trwa, także to nie jest to zakończony proces. My przechodzimy kilka takich dużych zmian właśnie w Audiotece. Właśnie to, że organizacja zaczyna funkcjonować samodzielnie, już niekoniecznie beze mnie. To znaczy inaczej: dzisiaj jest to na tyle mały biznes, że on jeszcze nie przetrwa nie pchany tak strasznie. Masę energii wkładamy, żeby to się rozwijało.

Michał: Cały czas rozwijać. Na wszystkich frontach.

Marcin: Tak, to jest walka, wiesz, to jest cudowne z drugiej strony. To wszystko jest ryzykowne i to naprawdę jest mega ilość energii naszego teamu mediowego, naszego teamu od storów, czyli tych osób, które zarządzają storami, czyli sklepami w poszczególnych krajach. Naszego IT, no w końcu żeśmy dorośli do tego, że mamy swój trzynastoosobowy zespół IT, który stara się utrzymać, żeby te nasze aplikacje się nie rozsypały. A przechodzimy, wiesz – mówiąc o różnych procesach - proces wymiany w ogóle całej technologii, bo po czterech latach to wszystko się do dupy nadaje. I musieliśmy to przepisywać, a jednocześnie utrzymać platformę. Więc masa, wiesz, bugów. To są trudne historie.

Czyli masz tak: wzrost organizacji; musieliśmy się do biura innego przenieść po to, żeby ta organizacja się lepiej komunikowała, bo siedzieliśmy w takim dziwnym miejscu, gdzie byliśmy rozrzuceni po różnych dziwnych pokojach. Teraz zresztą tutaj siedzimy nagrywamy to w naszym biurze.

Michał: To dzisiaj się przeprowadzaliście.

Marcin: Tak, dzisiaj, to właśnie pierwszy dzień. 350 metrów open space’a, gdzie wszyscy mogą siedzieć w jednym miejscu i wszyscy się widzą.

Ja muszę dbać o to, żeby to, co ja mam we łbie, zaobserwować, czy to jest dobre, czy złe, ale nie o tym mówię. To żeby ludzie to rozumieli, widzieli.

Michał: Żeby skutecznie to przekazać.

Marcin: Tak, skutecznie przekazać. A potem, żeby zespoły ze sobą się skutecznie komunikowały. Tak więc na dzisiejszym etapie open space jest konieczny. Ta zmiana organizacyjna spowodowała, że ściągamy ludzi z pozostałych krajów tu, do centrali. Na przykład szef spółki czeskiej będzie od pierwszego kwietnia pracował w Polsce jako taki regional manager, który będzie odpowiadał za Czechy, za Polskę, za Węgry i prawdopodobnie za Szwecję. Czyli tak jakby zrobiliśmy z niego ciutkę ważniejszą osobę, bo on się świetnie sprawdził, ale ściągamy wszystkich tak jakby do środka, żeby te procesy powstały, żebyśmy zobaczyli co jak chodzi. No wiesz, to mówię, że czterdzieści cztery osoby to nie jest żadna firma, ale wiesz…

Michał: No, bez przesady, nie mów tak.

Marcin: W tym sensie, że wiesz, może się to wydawać, że to wszystko jeszcze w głowie i na palcach można policzyć, ale uwierz mi, że to nie jest takie, wiesz, hop siup. To jest wyzwanie, chociaż zawsze się zastanawiam, jak Jobs zrobił Apple’a, który miał nie wiem ile tam tysięcy osób.

Michał: I w jaki sposób on to zrobił.

Marcin: To zawsze daje do zrozumienia, że my to jesteśmy jakiś pikuś. Nic żeśmy nie osiągnęli, ale wiesz, bawimy się w tym cudownie. Robimy w tematyce niespotykanej – na styku technologii, kultury i show-biznesu. Robimy to pierwszy raz. No nikt wcześniej nie budował serwisu mobilnego, międzynarodowego. Myślę, że cały nasz zespół po prostu ma z tego mega frajdę, bo chłopcy tutaj zasuwają przy tych mediach myślę, że dzisiaj są najlepsi w całej Polsce w pozyskiwaniu użytkowników mobilnych, tak? A wiesz, za rok będą najlepsi na świecie albo przynajmniej będziemy mogli konkurować z innymi krajami.

Michał: Z konkurentami, np. z Amazonem.

Marcin: Tak, tak, tak! W ogóle nie mamy w ogóle z tym żadnych problemów, czy żadnych obaw.

Michał: Kompleksów nie macie.

Marcin: Tak, nie mamy. Posłuchaj, wiesz, to jest wariackie. Oczywiście, gros tego ryzyka jest na mnie, ale nie mamy żadnych kompleksów i stwierdziliśmy, że jak dzisiaj mamy unikalną szansę zbudować nie tylko fajną firmę, co zbudować kawał rynku. Audioteka ma się stać liderem nie anglojęzycznych linków, jeśli chodzi o dostarczanie audiobooków. Nie anglojęzycznych dlatego, że anglojęzyczny jest rządzony przez Amazona i przez firmę, która się nazywa (?) – to spółka zależna. Dokładnie taka podobna do Audioteki.

Troszkę mamy tam inny model sprzedaży, ale co do zasady to jest firma, która udostępnia audiobooki. Tak, no i my chcemy być liderem. Chcemy być we Francji, w Hiszpanii, w Portugalii, w Brazylii. Tak, w Portugalii, Brazylii – chodzi mi o portugalski i brazylijski, nie o samą Portugalię. W Turcji, w arabic countries, w Rosji. Wiesz…

Michał: Wszystkie te kraje już odpaliliście?

Marcin: Posłuchaj, teraz jesteśmy online i zarabiamy w hiszpańskim języku. Można powiedzieć, że w hiszpańskim języku, bo w Hiszpanii to prawie nic nie sprzedajemy, tam jest straszny kryzys, ale hiszpański jako taki jest naprawdę świetny. Nawet potrafimy tam po 150 tysięcy nowych użytkowników tygodniowo zdobyć, tak więc to idzie ładnie.

Michał: Świetnie.

Marcin: A teraz hiszpański, francuski, niemiecki, polski, szwedzki, czeski, włoski, angielski. To jest online. Angielski jest też. Tam nie inwestujemy, natomiast mamy z innego powodu. Potem może jeszcze będzie okazja powiedzieć. Tak, czyli hiszpański, francuski, niemiecki, polski, szwedzki, czeski, włoski, a już przygotowane do odpalenia są: brazylijski – czyli język portugalski, ale to nie jest ten portugalski z Europy, turecki – jesteśmy w trakcie tworzenia oddziału, bo się okazało, że nie możemy nawet domeny kupić w Turcji Audioteka.tr, czy tam Audioteka.com.tr, jeżeli nie mamy oddziałów w Turcji. To jest ciężki kraj. I mamy pierwsze 50, czy 60 audiobooków po arabsku. Także wiesz, największy challenge to będzie Rosja i prawdopodobnie Chiny. Wiesz, no będzie zabawa, będzie się działo.

Michał: Wiesz, przygotowując się do rozmowy myślałem o tym, że działacie w Europie, ale widzę już, że w zasadzie skala ogólnoświatowa się powoli zaczyna.

Marcin: Tak, ale to dzięki ekosystemowi... czasami mówię taką patetyczną rzecz, że ja i moi koledzy, jesteśmy przedsiębiorcami z pokolenia Jobsa, tak? My wszyscy działamy w tym, co on zbudował. Gdyby nie cały ekosystem aplikacji, to byśmy nie potrafili pozyskiwać użytkowników w Hiszpanii. Dzisiaj zespół, który siedzi za tymi drzwiami bez problemu sprzedaje audiobooki w Chile, gdzie jesteśmy najlepiej zarabiającą aplikacją w chilijskim App Store jak popatrzysz.

Michał: Niesamowite!

Marcin: Tak, to jest dosyć niesamowite. Gdzie, naprawdę założenia były takie, żeby brać Hiszpanię jako kraj. Potem nagle to się „rozlało” i myśmy zmienili, zdjęli focus, orientację – że nie jesteśmy per country, tylko jesteśmy language oriented, że tak powiem. I to otwiera w ogóle umysł. W ogóle czad!

Michał: Tak, w ogóle hiszpański to są też Stany Zjednoczone, tak?

Marcin: Tak, no Meksyk. Najwięcej sprzedaży mamy w Meksyku. To jest prawie 60%.

Michał: Niesamowite!

Marcin: 60% ze sprzedaży hiszpańskojęzycznej to jest Meksyk. I okazuje się, że aplikacja sobie z tym radzi, że cały system płatności tego ekosystemu In-App Purchase sobie z tym radzi. Że delivery naszych plików też dajemy sobie radę przez ocean to przerzucić.

Michał: Bo samo data center lokalnie tutaj macie w Polsce?

Marcin: Tak, jest tu. Jeszcze pracę trwają, o tym wspomniałem parę zdań wcześniej, że przełączamy się na kompletne innowatorstwo. To pewnie jeszcze potrwa do końca tego roku, ale uelastyczniamy to wszystko, żeby w razie co, móc też dosyć sprawnie przerzucić na jakiekolwiek inne chmury, czy jak to się tam teraz nazywa. Dzisiaj obsługujemy to tutaj i okazuje się, że na ten poziom obciążenia jest OK.

Michał: Skąd ci się ten pomysł na Audiotekę wziął? Jak byśmy mogli się tak wstecz cofnąć w czasie. Jeszcze, zanim odpowiesz, to mi się wydaje, że startowaliście w takim czasie, który był potencjalnie najlepszy dla startu tego typu serwisu. Ale z drugiej strony bardzo ryzykowne było stawianie, szczególnie w Polsce na to, że polscy użytkownicy będą chcieli kupować książki, gdzie czytelnictwo mamy po prostu dramatycznie niskie, tak?

Marcin: Nie no, oczywiście. Słuchaj, co myśmy zrobili, to tak – wymyśliliśmy sobie biznes w książkach, w kraju, w którym prawie nikt nie czyta.

Michał: Tak.

Marcin: Wymyśliliśmy sobie, że damy je w wersji audio i jeszcze wymyśliliśmy sobie, że damy to w formie cyfrowej. Także, masz trzy elementy katastrofy.

Michał: Na szczęście żeście DRM-em nie zabezpieczali.

Marcin: Nie, nie, to były długie rozmowy i boje, gdzie ja tłumaczyłem, że osoba, która płaci legalne pieniądze nie może mieć z tym większych kłopotów, niż ten, kto piraci. Także nie, nie! DRM to by to w ogóle zabił, ale tutaj była masę też takich, wiesz, zbiegów okoliczności pozytywnych, bo właśnie było MP3. Ten DRM to tak jakby już wtedy wiadomo było, że to jest zło, dwa lata wcześniej...

Michał: Jeszcze dywagacje trwały.

Marcin: Tak, potem myśmy już wchodzili i jeszcze trzeba było, wiesz, tam piąchą, żeby dobić tego „robala”, ale nie było „wow!”. To jedno. Audioteka to jest taki fenomen, bo gdybyśmy startowali dwa, trzy lata wcześniej, to by to nie wyszło, zwyczajnie. Myśmy mieli masę szczęścia w takim time to market. Że był DRM, tak jakby moda na te aplikacje. Tego nie było w sprzedaży, w ogóle jeszcze ludzie nie rozumieli o co chodzi, a jak już rozumieli, to myśmy już tam byli.

Michał: Komórki się zaczynały, tak?

Marcin: Jeden z największych projektów, który nas de facto zbudował można powiedzieć dzisiaj, przez dwóch facetów: Wojtka Nowańskiego i Marcina Reichman. Wojtek z firmy Psiloc, Marcin z firmy Nokia.

Michał: Obydwu panów znam, kojarzę i pamiętam.

Marcin: Znasz? No, właśnie. To posłuchaj, Nokia powiedziała: „No, dobra Marcin, to daj nam posłuchać jakiegoś twojego audiobooka”, a ja powiedziałem: „No, ale taki audiobook, kto go będzie słuchać. Trzeba zrobić zakładki automatyczne, coś tam, coś tam.” Odpowiedź: „No dobra, to zróbcie aplikacje. To jest Wojtek, znacie się i wszystko napiszecie.”

I myśmy napisali pierwszą aplikację na Symbiana jeszcze i Nokia to preinstalowała, naszą aplikację z pełnym audiobookiem za darmo dla wszystkich użytkowników Nokii. Paulo Coelho to była nowość, do tego stopnia, że to wyszło równo z książką. Więc jak dzisiaj na to patrzę...

Michał: Autor też wybrany nieprzypadkowo.

Marcin: To było wymaganie Nokii. Nokia powiedziała: „Marcin, no załatw nam Paulo Coelho, to robimy wielką akcję.” I z kolei drudzy życzliwi bardzo nam ludzie, czyli wydawca Drzewo Babel – Basia Stępień, właścicielka. Ona powiedziała: „No dobrze, pomożemy. Zrobimy taką akcję.”. No i skomunikowała nas z Coehlo i pamiętam, że gadałem z nim bezpośrednio na ten temat i on się zgodził. Na początku nie bardzo rozumiał do końca czego ja chcę i myślał, że jestem takim uczciwym piratem i chcę uprzedzić go, że...

Michał: [śmiech]

Marcin: On wziął nawet nie tak dużo pieniędzy, natomiast to nie było dla niego, tylko kazał nam na jakąś fundację zapłacić. To było takie pokazanie też, że to jest OK. To zbudowało nas o tyle, że odkryliśmy insight - kategorie audiobookowe - jaka jest aplikacja, jaka jest mobilność. Bo jak opowiadałem, dzieliłem się tym pomysłem, że chcę takie aplikacje napisać, z, wtedy wydawało mi się, mądrzejszymi moimi kolegami z różnych operatorów GSM, których znałem bezpośrednio/pośrednio z wcześniejszych przedsięwzięć, to oni mówili: „Nie, co ty..”

Michał: To się nie przyjmie.

Marcin: „Audiobook - 300 megabajtów na telefonie, te Javy itd.”. Nikt nie kumał, że to nie będzie tak, że trzeba będzie 450 000 wersji pisać, tylko że będzie system operacyjny i koniec. Także wiesz, ja się uparłem, zrobiliśmy i poszło. Ale też był moment grozy, bo jak Nokia wypuściła te telefony, a tego poszły setki tysięcy, to była tam aplikacja jako część software’u fabrycznie, więc bardzo długo można było dostać tego audiobooka. Nasze logo na tych pudełkach było większe niż logo Nokii.

Michał: Marketingowy sukces.

Marcin: Posłuchaj, nawet jak dzisiaj patrzę na to, co udało nam się zrobić to ciarki mi po plecach przechodzą, bo to było genialne.

Michał: Gdybyś dzisiaj chciał to zrobić, to pewnie by ci się nie udało, nie? Mieć większe logo.

Marcin: Wiesz co? Pewnie nie, to zadanie dla marketingu: make my logo bigger. [śmiech] To była taka wielka, piękna okładka Audioteka.pl, darmowy audiobook. Zresztą Drzewo Babel, Basia Stępień ma świetnego grafika. Nie pamiętam jak on się nazywa. Robi wszystkie okładki, ale to jest w ogóle geniusz. Piękne są. I super to wyglądało. Było to na każdym pudełku Nokii sprzedanym w tym kraju. Na modelu E52.

Michał: Pozdrawiamy Marcina Reichmana przy okazji.

Marcin: Pozdrawiamy Wojtka Nowańskiego i pozdrawiamy Marcina Reichmana. No, i posłuchaj, mówię, że były momenty grozy, bo Nokia wypuściła pierwszą partię tych telefonów. My siedzimy w tych statystykach, ktoś się loguje, ale nic się nie dzieje. No, katastrofa! Może ci mądrzy ludzie od operatorów wiedzieli lepiej. Wiesz, 10 tysięcy telefonów, czy 20 i nic. Po trzech miesiącach jak nie rąbnęło! Wtedy wiedzieliśmy, że się udało. Ale wiesz o co chodziło? Po prostu ten preinstalowany audiobook miał osiemnaście godzin.

Michał: Trzeba było go przesłuchać, żeby sięgnąć po następny...

Marcin: Ludzie musieli go przesłuchać, żeby w ogóle się zainteresować. Dzisiaj na pewno bym dał trzy, albo czterogodzinnego audiobooka, ale wiesz, to było fenomenalne! Myślę, że do dzisiaj mamy jakieś 50 tysięcy użytkowników aktywnych z tej akcji. Niestety oni już pewnie nie używają Symbiana. Znaczy się - na pewno nie używają Symbiana, natomiast są.

To nas mentalnie ustawiło jako firmę mobilną, a nie firmę z mobilnymi aplikacjami, bo dzisiaj mobilne aplikacje ma każdy. Tylko naprawę mobilną firmę, która, wiesz, w DNA ma mobilność. My dajemy mobilny produkt mobilnym ludziom używającym mobilnych technologii. Dajemy mobilny experience: mobilna płatność, mobilne użycie, mobilne słuchanie.

Michał: Bez względu na urządzenie, bo to też jest przenośne.

Marcin: Po Nokii później błyskawicznie było iOS, Android i się uczyliśmy jak to chodzi. Uczyliśmy się tych In-App Purchase’ów, 30% trzeba było oddawać.

Michał: In-App Purchase, czyli zakup kontentu książki w bezpośredniej aplikacji.

Marcin: Tak, aplikacja jest darmowa, natomiast w środku po pobraniu darmowej aplikacji za kontent już płacisz kartą kredytową, którą zostawiłeś logując się w App Storze danego systemu operacyjnego. Czyli jak ktoś ma iPhone’a, to w Apple w iStorze, a jak ktoś ma Androida to jest Google Play. Z kolei jak ktoś ma Windowsa to jest Marketplace. Blackberry miało to samo, Samsung - Tizen. Było coś takiego. Też napisaliśmy apkę na to, ale ona żyła pół roku.

Tak, to była mobilność. To była decyzja, że my jesteśmy firmą, która ma mobilność w DNA. Zresztą samochody też się wpisywały w strategię. To było fundamentalne, że my chcemy wygodę i chcemy wygodnie dać. To, wiesz, to nie jest prosty produkt.

Michał: Tak, i przegrywanie tych plików taką tradycyjną metodą to jest masakra.

Marcin: Na samym początku startowania wszystkiego ja miałem nieograniczony dostęp do tych audiobooków, więc sobie kopiowałem na płytkach. Słuchałem sobie w samochodzie.

Michał: Próbowałeś wersję audio.

Marcin: Tak, ale słuchaj, to nie szło. Ten pierwszy rok, zanim zrobiliśmy tę akcję z Nokią, to nie szło. Zwyczajnie.

Michał: To było zbyt skomplikowane, bo było dla takich technicznych osób.

Marcin: Nam się wydawało, że to jest już, kurde, ułatwienie.

Michał: Ale ty jesteś człowiekiem po matematyce i informatyce, no to...

Marcin: Tak, tak! Natomiast wiesz co chcę powiedzieć. Wiele się zmieniło od samego początku, ale zawsze ta wygoda dostępu była fundamentem z założenia. To ma być absolutnie genialny experience. Tylko że wtedy ten experience genialny rozumieliśmy jako brak konieczności pójścia do księgarni. Zaparkowanie samochodu, wypłacenie pieniążka, pójścia, znalezienia, braku tego, czego szukamy, braku możliwości odsłuchu. Także nam się wydawało, że to już jest tak genialny krok do przodu, że ludzie będą nas kochać.

Michał: Ale wy w gruncie rzeczy tworzyliście zupełnie nową kategorię. Bo przecież wy nie chcieliście zastąpić pójścia do księgarni i kupienia książki.

Marcin: Nie, no oczywiście. Wiesz, ja w ogóle nienawidzę płyt CD. Jestem uczulony na nie i nie dotykam ich w ogóle. Natomiast w ogóle widziałem potencjał w tym, że mogę dzięki tej wygodzie i dzięki technologiom przyprowadzić masę osób, które nie miały wcześniej pojęcia, że można słuchać książek.

Nie zależało mi tak naprawdę. Może inaczej, bo oczywiście zależało, ale to nie był główny target group na tych, którzy już słuchają książek na CD. Oni prędzej, czy później do nas przyjdą - to wiedziałem. Ja focusowałem się na nowych. Chciałem ściągnąć nowych, którzy nie wiedzą, że mogą. I to też się nie zmieniało, cały czas się nie zmieniało. Ani w Polsce, ani za granicą.

Focus jest na maksymalnej ekspozycji użytkownika, na experience słuchania. Bo to jest wspaniałe - samo słuchanie! Bo jak ktoś się wciągnie, to zostaje naszym lojalnym klientem. Chyba, że coś się zepsuje, spapra, nie zadziała apka.

Michał: Wielokrotnie…

Marcin: Dokładnie, wielokrotnie. Takie rzeczy też nam się zdarzają, ale to normalne.

Michał: Typowy scenariusz jest taki, że rzeczywiście słuchający chce więcej.

Marcin: Tak, tak! My mówimy – weź naszą aplikację. I to nas kosztowało masę wysiłku. Stworzyliśmy cały system kont automatycznych, gdzie nie potrzebujemy rejestracji. Weź naszą aplikację, zacznij słuchać książek i nie płać. Weź sobie bezpłatny rozdział – to są dwie, trzy godziny słuchania początku prawie każdej książki.

Nie tak, że zapychamy użytkownika na próbę jakimś gównianym kontentem. Mówimy mu, że jest np. nowa premiera Dana Browna, Harrego Pottera, czy czegoś takiego – to niech weźmie sobie bezpłatny rozdział do tych książek. Widzisz billboard nowej książki Katarzyny Grocholi – to weź sobie tego posłuchaj. Spodoba ci się, to zapłacisz. I znowu, wiesz, tak jest wygodnie.

Jest parę takich elementów, gdzie wygoda jest wszędzie, u każdego na czole napisana. I wygoda ma być na każdym elemenciku. I to ma ściągać ludzi i tworzyć nową kategorię. Ma ściągać ludzi, którzy nawet nie wiedzieli, że mogą tego słuchać. Myślę, że cała reszta słuchaczy do nas trafiła, bo postawiliśmy na drugą bardzo ważną rzecz w tym biznesie, czyli kontent. Bo ta aplikacja, technologie, to jest gdzieś tu na dole. To musi działać.

Michał: Ona jest niezbędna, po prostu.

Marcin: Ona jest niezbędna. Ona jest tak jakby takim supporterem – ale mądre słowo.

Michał: Ona jest niezbędna do tego, żeby dostarczać to, co chcecie dostarczać. Po prostu. DNA waszej firmy.

Marcin: No, dokładnie! To musi być innowacyjne, kreatywne. Te wszystkie samochody, wiesz. Cztery lata temu na targach książki pokazaliśmy apkę, w tym roku na targach książki pokazujemy samochód z aplikacją. Za cztery lata nie wiem co pokażemy...

Michał: Ja cię kręcę, ale czad! Kiedy? W maju?

Marcin: No, w maju, w maju, tak.

Michał: Super!

Marcin: Taki jest ten plan. Wiesz, to jest kreatywna technologia fajnie wykorzystana, nie jakaś strasznie trudna. To znaczy trudna, bo trzeba to dobrze zrobić, ale wiesz, to jest fundament. Natomiast on the top, nad tym wszystkim jest to, co jest naszą esencją. To kontent. To ma być romans między tobą - słuchaczem a czytającą osobą lub czytającymi osobami.

Michał: Lektorami, tak?

Marcin: Lektorami, tymi naszymi super słuchowiskami, naszymi produkcjami. Tu jest energia, tak? Tutaj tak jakby cię porywamy, a nie, że jesteśmy jakąś tam apką. Mówię, apkę mają wszyscy teraz, a my nie chcemy być chłopcami od apek, tylko chcemy być od tego wyjątkowego doświadczenia słuchania. To składa się z dwóch elementów: tego, co ci damy do słuchania i jak ci damy, czyli dobra książka i dobra, wygodna apka na smartfonie, na tablecie, w samochodzie albo na tych nowych zegarkach, które będą. Nie wiem, wszędzie wejdziemy.

Michał: To jest esencja.

Marcin: To jest esencja, to jest Audioteka!

Michał: Ale się rozgadałeś.

Marcin: Sorry.

Michał: Nie no, spoko, nie ma za co w ogóle. To dobrze, przyjemnie się słucha. Akurat mówimy do Słuchaczy, czyli do osób, które są twoim targetem idealnym.

Marcin: No tak, absolutnie.

Michał: Powiedzmy jeszcze o dwóch rzeczach. Powiedziałeś, że macie darmowe rozdziały. To jest pierwsza rzecz, którą warto podkreślić: każdy może u was ściągnąć sobie darmowy rozdział. Z każdej książki?

Marcin: Tak. Może dwie, czy trzy książki wyjątkowo nie, ale to musi być bardzo krótka książka. Jak jest 30 minut, to ciężko dać istotny bezpłatny rozdział. Po 3 minuty to bez sensu, ale w tej typowej literaturze to są dwie, może nawet trzy godziny słuchania za darmo.

Michał: I to jest cenna informacja dla osób, które czytają blog jakoszczedzacpieniadze.pl, że mogą sobie posłuchać za darmo.

Marcin: [śmiech] Ale słuchaj, oczywiście, że za darmo. Bo nie jest naszą ideą... ok., wiem co chcesz powiedzieć. Moglibyśmy sprzedać pierwszą książkę i być happy, bo mamy kasę, ale ten użytkownik nie będzie z nami happy.

Michał: Musicie zbudować tę lojalność w jakiś sposób.

Marcin: Lojalność to po pierwsze, ale ludzie naprawdę nie wiedzą, co to są te audiobooki. Cały czas. Nie wiedzą co to jest kontent słowno-muzyczny w ogóle! Dlatego niech sobie spróbują, a dlaczego mają płacić i ponosić ryzyko, płacąc adresem mailowym i jeszcze przerażającym tym, jak się mówi...

Michał: Procesem rejestracji.

Marcin: Procesem rejestracji. Nie, muszą tylko zaakceptować regulamin, bo niestety inaczej wydawcy by nas zabili, ale to jest koniec. I szukajmy swojego sposobu na słuchanie. Ja słucham bardzo dużo, bo jestem prawdziwym klientem Audioteki. Nie mam żadnego karnetu testowego magicznego, tylko wszystko normalnie kupuję.

Michał: Żeby przećwiczyć cały ten proces...

Marcin: Tak, to zawsze. Słucham w trzech miejscach podstawowych: to jest samochód, jak jadę na krótkie i dłuższe dystanse, biegi i zmywanie. Nienawidzę zmywarki, zawsze włożę brudne do czystych i jest masakra. 10, 20 minut zawsze sprzątam po dzieciakach w domu, to wtedy mam 15, 20 minut z Piekarem, z Grą o Tron albo z czymś mądrzejszym. Ostatnio słuchałem, ponieważ jak mówiłem wcześniej - budujemy zespół, to słuchałem książki pt. „Pięć dysfunkcji pracy zespołowej". Wiesz, coś takiego.

Michał: Rozwojowe.

Marcin: Tak i teraz akurat zgubiłem iPhone’a wracając z tych targów mobilnych z Barcelony i nie mogę się odkopać ze starym telefonem, żeby działał. Tam też aplikacje nie działają. Jestem przerażony, tak jakby czuję się uboższy, bo tak się przyzwyczaiłem.

Michał: Już ci brakuje, już masz ten nawyk słuchania i zaczyna ci tego brakować.

Marcin: Tak, o! Wiesz co, słowo nawyk. My dokładnie nad tym pracujemy - nad nawykiem. Wiesz, co jest naszą najgorszą konkurencją? Wsiadasz do auta i co robisz?

Michał: Radio.

Marcin: Nie.

Michał: Nic?

Marcin: Nie.

Michał: To nie wiem.

Marcin: Dzwonisz do znajomych. To samo medium, ta sama para. Wyjmujesz to samo urządzenie...

Michał: To samo urządzenie, tylko inne funkcje.

Marcin: Zaczynasz wydzwaniać, sprawki jakieś załatwiać. Nawyk ma być taki, że włączasz coś do posłuchania. Włącz do posłuchania i przyzwyczaj się do tego. Gorzej, lepiej, ale wydaje mi się, że nam się to udaje. My naprawdę staramy się przekonać, że Audioteka daje ci wybór. Możliwość skorzystania z fajnej, dobrze powiedzianej książki. I zobaczymy gdzie nas to zaniesie.

Michał: Super! Wiesz co? Koresponduje to z tym, co ja robię w sumie.

Marcin: No, absolutnie.

Michał: Czytelnicy, Słuchacze – jak przepytuję, to często dostaję bardzo dużo maili, że przy zmywaniu, podczas biegania, czy podczas jakiejkolwiek aktywności słuchają.

Marcin: My jesteśmy tym samym medium. To znaczy podcast. W aplikacji 2.1 mamy też, że chcemy być playerem dla podcastu. Dlaczego nie?

Michał: Dobre hasło, wiesz, które się sprawdza, to już tak podam. Ktoś to zasugerował, Michał Śliwiński z Nozbiego. On powiedział, że podcast to jest takie medium, które pozwala żyć dwa razy. I audiobook to jest to samo, że robimy coś innego, a jednocześnie wykonujemy drugą czynność.

Marcin: To powiedział Eco akurat. Umberto Eco powiedział, że ten, kto czyta książki, żyje dwa razy. Coś takiego powiedział. Ten, kto słucha audiobooku można powiedzieć, że trzy razy nawet żyje.

Michał: [śmiech]

Marcin: Ale absolutnie tak. To poszerza czas. Chociaż wiesz, poszerza czas, to ważne, tak? Bardziej bym powiedział, że to umożliwia...

Michał: W ogóle konsumowanie tego.

Marcin: W ogóle, bo to nie chodzi o rekordy, wiesz. Ten system jest na przykład super, bo trzy książki miesięcznie są przeczytane. Nie, to nie chodzi o rekordy. To chodzi w ogóle o możliwość, o wybór. To nie jest tak, że jest mówka: „A, przeczytałbym tego Steve’a Jobsa, ale nie mam czasu”. Jak nie masz czasu?

Michał: Masz czas.

Marcin: Masz czas! Tak jakby robimy taki trzypunktowy test na naszych użytkowników, na tobie mogę to też przećwiczyć zaraz.

Michał: Dawaj, próbujemy.

Marcin: Pierwsze pytanie: jaki masz telefon?

Michał: iPhone’a.

Marcin: Bardzo dobrze, bo jak masz iPhone’a, to znaczy, że rozumiesz jak pobrać apkę, prawdopodobnie masz kartę kredytową podpiętą.

Michał: Mam bardzo dużo aplikacji ściągniętych i kupionych.

Marcin: No, to teraz jak wyjdę do ciebie z komunikatem: „Pobierz aplikację Audioteka”, to ty wiesz jak to zrobić.

Michał: No, już pobrałem. Już pobrałem. [śmiech]

Marcin: To dobrze, dobrze. Wiesz, jak ktoś ma mały, trochę gorszy telefon, to większy wysiłek musimy włożyć, żeby mu wytłumaczyć na czym to polega.

Michał: W jaki sposób to zrobić.

Marcin: Więc to po pierwsze, jak masz iPhone’a, to jest end of story, bo na pewno wiesz jak korzystać z aplikacji. Jak byś powiedział, że masz jakiegoś Androida, to bym musiał cię dopytać jakiego. Te Samsungi, te lepsze, HTC One itd. to jest poziom percepcji użytkowania aplikacji na poziomie iPhone’a, więc no problem, ale tamte dalsze, tam się używa czerwonego i zielonego guzika...

Michał: I jeszcze wolniej działają.

Marcin: Tak, tak, ale iPhone – zdany egzamin. Drugie pytanie: czy masz aktywność, do której można by dołączyć słuchanie czegoś?

Michał: Tak, mam taką aktywność.

Marcin: Dojeżdżasz do pracy?

Michał: Słuchaj, samochodem jak jeżdżę to, wiesz, ja jestem bardzo kiepskim przykładem. Jestem skrzywiony, bo jak jeżdżę samochodem, to słucham podcastów. Słucham notorycznie. Tych aktywności jest bardzo dużo. Słuchaj, wsiadasz do autobusu, wsiadasz do metra, wsiadasz do samochodu.

Marcin: Oczywiście.

Michał: Słuchasz. Biegasz, zmywasz, w domu coś robisz.

Marcin: To masz aktywność, tak, czyli de facto komunikacja moja wobec ciebie będzie prosta, bo siedzisz w tym samochodzie, to ci powiem, żebyś zrobił w tym samochodzie coś pożytecznego albo coś wesołego. Zrób coś dla siebie.

Michał: Tak.

Marcin: Koniec. Zrozumiałeś message. Trzeci punkt: czy lubisz książki?

Michał: Tak.

Marcin: Nie kochasz, bo mole książkowe, te, które wąchają ten papier, to pewnie nas w ogóle nienawidzą, że łamiemy jakąś tam formę. Coś tam łamiemy i psujemy książki, i coś z nich zabieramy, ale wszyscy wiedzą, że w książkach jest dobro, że tam jest opowieść, która towarzyszyła nam przez „n” lat i przez „n” kolejnych będzie nam towarzyszyć. To jest źródło wiedzy, źródło rozrywki, źródło fajnych opowieści.

Jeżeli ktoś odpowie na pierwsze pytanie, że to jest iPhone, że ma takie aktywności i że lubi książki, to jest to nasz użytkownik. I tych staramy się na początku szukać, a potem będziemy poszerzać grupę o kolejne grupy. Teraz np. walczymy bardzo nad grupą kobiet, bo okazało się, że prawie 70% naszych użytkowników to mężczyźni. I tak jakby zaczęliśmy, wiesz, gmerać przy tym.

Michał: Skąd to się bierze i dlaczego?

Marcin: Szczególnie, że wiesz - to było dość szokujące, bo jak popatrzysz na statystyki rynku wydawniczego to jest odwrotnie: to kobiety kupują. My, faceci, nie kupujemy książek. My jesteśmy lenie, tak? Ale my słuchamy.

Michał: My jesteśmy lenie, więc my słuchamy, nie?

Marcin: My słuchamy, tak? Ale kobiety ponoć mają taką percepcję robienia wielu rzeczy naraz. Są bardziej przystosowane do słuchania niż my, bo my tylko jedną rzecz potrafimy naraz robić.

Michał: Coś w tym jest.

Marcin: Także pracujemy nad tym i wyszło, że mamy za mało kontentu kobiecego. Przepraszam, nie kobiecego - dla kobiet. Przepraszam, że tak to upraszczam, bo zapewne wiele dziewczyn słucha fantastyki i różnych thrillerów, ale wiesz co chcę powiedzieć. Jest po prostu kategoria literacka, czy tam kategoria księgarska jak literatura dla kobiet. No i wiesz, u nas tego jest za mało, więc mamy za mało użytkowników kobiet, a jak mamy za mało użytkowników, to mamy za mało sprzedaży, więc nie możemy za dużo nagrać. Więc wiesz, gdzieś tam musimy podejmować jakieś ważne decyzje kontentowe właśnie i budować tę Audiotekę kontentem.

Michał: Zdecydowanie.

Marcin: Z czego słynie Netflix?

Michał: Czekaj, no Netflix z filmów, oczywiście.

Marcin: No, HBO też z filmów, a my chcemy też, żeby było tak, że to działa i są fajne treści.

Michał: Ile macie książek dzisiaj w Polsce?

Marcin: Pięć tysięcy.

Michał: To jest dużo, czy to jest mało twoim zdaniem?

Marcin: Mało. No wiesz, wróciliśmy z Lipska dwa tygodnie temu i przynieśliśmy na umowach dziesięć tysięcy. To jest mało, tak, ale jakbyś mnie zapytał ile mieliśmy na start, to pewnie bym się wstydził powiedzieć. Mieliśmy... sto dwadzieścia książek.

Michał: No, właśnie miałem tak strzelić, że pewnie koło setki.

Marcin: Księgarnia z setką książek, no wiesz, masakra! Dzisiaj mamy pięć tysięcy, ale to jest jeszcze mało w tym sensie, że głównym naszym wyzwaniem jest tzw. krótka półka, że ludzie mogą nie znaleźć czegoś, co dla nich jest fajne. Albo mogą znaleźć pierwszą, drugą, trzecią, czwartą i co dalej? I gdzieś tam zaczyna to wtedy być kłopot, że nie mamy dla niego/dla niej oferty. I tu będzie bardzo dużo pracy, żeby nadrobić to, co nie nagrane, bo tego jest masa. No i ciągle być z bestsellerami na czas, bo to głównie ciągnie sprzedaż.

Michał: A wy też jakieś magazyny macie u siebie, prawda?

Marcin: Mamy, nagrywamy prasę. Forbsa, Politykę, Wprost.

Michał: Newsweeka chyba.

Marcin: Newsweeka.

Michał: Dobrze kojarzę. Słuchaj, rozgadujemy się o twoim biznesie, ale tak naprawdę pogadajmy o tym, co wiesz, co może być też interesujące dla osób, które słuchają. Czyli jak byś się mógł cofnąć do tych czasów, kiedy zaczynałeś i zdradzić trochę swoich dylematów z budowaniem biznesu. Czy to tak wszystko łatwo, fajnie poszło?

Mówiłeś, że to jest trzecia twoja firma, więc już doświadczenia konkretne pewnie miałeś. Mówiłeś o tym, ale jak byś powiedział raczej co siedziało w twojej głowie. Gdzie te dylematy czy wyzwania się pojawiały?

Marcin: To jest trudne pytanie, tak naprawdę.

Michał: No, wiem.

Marcin: Jak by to powiedzieć? Ja wierzę, wierzę też dlatego, że nie od początku to robiłem, ale ja strasznie wierzę w koncentrację. Na tym co tam chcemy zrobić.

Michał: Rozwiń tę myśl. To jest nie łapanie wielu srok za ogon?

Marcin: No, dokładnie. Po cholerę mi piętnaście projektów? Weźmy jeden i go zróbmy. Ja nie byłem taki.

Michał: Lubię takie podejście.

Marcin: Ja nie byłem taki, bo w tej firmie softwarowo-hardwarowej robiliśmy masę rzeczy.

Michał: Miliard pomysłów.

Marcin: Miliard pomysłów, execution zerowa. To znaczy, no nie zerowa, żeśmy przyzwoity exit zrobili z tego, ale to nie był żaden taki typowy sukces. Success story, który pozwolił zbudować kolejne przedsięwzięcie i kolejne itd. Także Audioteka z tych pieniędzy była zbudowana.

Michał: Czyli sprzedaliście tamtą firmę po prostu, tak?

Marcin: Tak, tak. Focus, koncentracja, myślę, że to jest absolutna podstawa. Ja w to bardzo wierzę i tak staram się z Audioteką, że ja nie zajmuję się innym projektem, to po pierwsze. Audioteka też jest skoncentrowana na jednej rzeczy. Wiesz, my nie zaczynamy sprzedawać filmów, nie zaczynamy sprzedawać muzyki, nie wchodzimy na inne rynki.

Powiedzieliśmy sobie, że siedzimy w niszy, ale my tę niszę zrobimy najlepiej na świecie. I dodatkowo w non-english speaking... nie anglojęzycznych krajach! Żeby nie iść na bezpośrednią wojnę z Amazonem, tylko budować tam, gdzie jesteśmy dobrzy.

Michał: Tam, gdzie macie przewagę.

Marcin: Tak, tam, gdzie ta nasza kompetencja, której gdzieś tu się w Polsce nauczyliśmy, w kraju, gdzie nikt nie czyta książek, ale ich słucha, czyli to, co mówiłem wcześniej, to gdzieś w nas siedzi. Więc znowu moja koncentracja na projekcie, koncentracja całej firmy na tej jednej rzeczy, bo na koniec dnia są dwadzieścia cztery godziny…

Michał: [śmiech]

Marcin: …i tego się nie przeskoczy. Lepiej w te dwadzieścia cztery godziny, wiesz, zmusić się...

Michał: Spożytkować na konkretną rzecz.

Marcin: Szczególnie, że... bo rozumiem, że słuchaczami twojego podcastu są przedsiębiorcy młodzi i starsi, tak?

Michał: Wiesz co, to są osoby, które poszukują swojej drogi również w życiu. Mówimy do osób, które interesują się finansami szeroko rozumianymi, ale tak naprawdę jest wiele pomysłów na to, jak można swoim życiem pokierować.

Marcin: Jasne. To tak, jak firma jest na wczesnym etapie, to ta koncentracja jest ważna, ale to jest ekstremalnie ważne, gdy zaczyna być właśnie na tym etapie, co jest Audioteka. Żeby zrobić tak, żeby 44 osoby były skoncentrowane w ten punkt, do którego ty chcesz lecieć.

Michał: To jest bardzo trudna rzecz.

Marcin: Super trudne! Od komunikacji, od wizji, więc jak tego się nie wyrobi w sobie, a te 44 osoby by latały każda w inną stronę, to by się wszystko za chwilę rozwaliło.

Michał: Podarłyby ten obrus, który ciągną.

Marcin: O to właśnie chodzi, jak tego w sobie nie wyrobimy jako nawyk, albo nie będziemy otoczeni mądrzejszymi wokół siebie. Ja mam bardzo fajnego inwestora, który mnie pilnuje cały czas i ciągle mi zadaje różne trudne pytania. Why? What? When? I wiesz, tam jest ostro, ale koncentracja jest absolutnie istotna. Żeby umożliwić tej koncentracji możliwie jak najdłużej się utrzymać - konsekwencja jest też konieczna. Audioteka ma pięć lat, więc moglibyśmy się po drodze pięćdziesiąt razy poddać i zrezygnować, więc tę koncentrację trzeba odpowiednio długo utrzymać, żeby się udało.

Żeby połączyć jedno i drugie, musisz robić naprawdę coś, co kochasz. I wiesz, to jest banał, co teraz powiedziałem. Pewnie w każdej książce biznesowej można by to przeczytać, ale to ci mogę zapewnić, że to jest takie prawdziwe po pięciu latach Audioteki. To się naprawdę sprawdziło. Gdybym robił Audiotekę tylko dla kasy, to bym naprawdę rzucił to w cholerę. To jest za trudne, więc gdyby zabrakło mi takiego naprawdę big love do tego, co robię...

Michał: Pasji. Miłości.

Marcin: Pasji! Tam jest ten show-biznes, który uwielbiam i technologia, którą uwielbiam, że to się dało połączyć. W takim, wiesz, wydaje się śmiesznym biznesie.

Michał: Dlaczego śmiesznym?

Marcin: Wiesz co, śmiesznym, bo na samym początku było tak, że mi się to na początku wydawało śmieszne. Takie malutkie.

Michał: Zabawne.

Marcin: Takie zabawne, że wiesz, pewnie wolałbym zrobić iTunes’a, tak? Big staff, a tu okazało się, że to jest takie drobniutkie i nie wiadomo, co to będzie. I jak ktoś mnie pytał co ja robię, to mówiłem: [nieśmiało] „No, audiobooki.”. Teraz, jak ktoś mnie pyta, to mówię: [z dumnym tonem głosu] „A, audiobooki!”

To nabrało masy. Stało się modne, fajne i sexy. To nie było sexy. Audiobooki były produktem dla osób niewidomych. Zakurzone i w ogóle fe, ble. My żeśmy to odkurzyli i pokazali jako coś fajnego. I doszukałem się czegoś, co rzeczywiście jest moją pasją, czyli trochę jest technologią, trochę show-biznesem, trochę kulturą. I jeszcze możliwość zrobienia czegoś na styku, zawsze coś się udaje przewalczyć!

Michał: Mariaż.

Marcin: Mariaż, tak! Tak więc gdyby nie to, co pozwoliło mi przez te pięć lat zasuwać, naprawdę zasuwać, i gdybym gdzieś tam po drodze zmienił coś, poszedł na skróty...

Michał: Optykę byś przestawił, zajął się czymś innym.

Marcin: Tak. No dobra, mamy milion użytkowników dzisiaj. No to sprzedawajmy im wszystko. Było paru naszych konkurentów, którzy się wysypali właśnie na tym, że byli takim po prostu...

Michał: Próbowali to skonsumować za wcześnie, tak?

Marcin: Wiesz, mieli taką strategię, że budują taki jakby kiosk cyfrowy ze wszystkim. Ja mówiłem, że nie! Trudno, to może będzie na niszy, ale wolę się wysypać na niszy niż budować takie nie wiadomo co. Wierzyłem, że jak stanę się najbardziej oczywistym miejscem w sieci, w apce - wtedy w sieci, a teraz w apce z audiobookami, to i dla moich użytkowników płacących i dla moich użytkowników wydawców to będzie fajne.

Michał: To jest jednoznaczne, tak? Wiadomo po co się do ciebie przychodzi i co ty dajesz.

Marcin: Tak, więc wydaje mi się, że tak w punktach, to jak mówię: koncentracja, konsekwencja, pasja i odwaga. Tak jak ty powiedziałeś, żeby nie mieć kompleksów. Kurczę, jak się nie uda, to się zacznie drugi raz, tak? Gdybym bał się i za bardzo martwił, co tam ten Amazon może zrobić...

Michał: Czarne scenariusze rozpisywał.

Marcin: Oczywiście. No może trzeba to robić, żeby w ogóle mieć świadomość, a może nie właśnie? Wiesz, róbmy. Ja jestem takim typem, że wolę się uczyć robiąc niż teoretyzując, czego na przykład było przykładem... na przykład przykładem – sorry. Czego przykładem może być jak uruchomiliśmy spółkę w Brazylii, bo mogliśmy wydać pewnie jakieś „naście” tysięcy dolarów na analizy.

Michał: Albo i „dziesiąt” tysięcy.

Marcin: Tak, no ale po cholerę? Jak mogliśmy po prostu, wiesz...

Michał: Wypuścić, zobaczyć.

Marcin: Cała Audioteka, ta organizacja, została tak stworzona, żeby koszt uruchomienia takiej Brazylii był krańcowo niski. W sensie uruchomienia, bo potem, żeby zrobić jakiś marketing...

Michał: Marketing, PR.

Marcin: Zdobyć jakiś udział w rynku to w ogóle jest inna historia, ale żeby uruchomić i sprawdzić czy działa to naprawdę jest jedna z ważniejszych kompetencji Audioteki: że potrafimy to bardzo szybko zrobić. A nad tym dobudowujemy kompetencje, żeby z tych uruchomionych rynków dwa, trzy rocznie kraje wchodziły w success story, rozumiane jako lider rynku.

I wiesz, zeszły rok skończyliśmy tak, że uruchomiliśmy osiem języków. Mieliśmy dwa success story – Polska, Czechy. W Czechach mieliśmy chyba nawet większy success story niż w Polsce. Tam chyba w ogóle nie mamy żadnej konkurencji.

W tym roku chcemy otworzyć kolejne 10, 11 języków i kolejne 2, 3 succes stories – może Hiszpania, może to będzie Szwecja. Wiesz, zobaczymy, ale właśnie bycie taką organizacją coraz bardziej, jak to się mówi...

Michał: Zwinną.

Marcin: Tak i data driver, że wiesz, patrzymy na cyferki i adaptujemy...

Michał: Wyciągacie wnioski z tego, co się dzieje.

Marcin: Wiesz, przecież to jest cyfrowy świat, aplikacyjny świat. Te wszystkie linki, które się kopiuje – muszę mieć tylko mądrych ludzi, którzy na to patrzą, potrafią wyciągnąć wnioski. I mówię, no dobra, to w takim razie teraz widzimy, że w Hiszpanii pozyskujemy użytkownika za x, a we Francji za 60x. To są prawdziwe dane, Francja jest straszna.

W Szwecji, która wydawała nam się taka bardzo trudna i droga, okazało się, że taniej pozyskujemy użytkowników niż w Polsce, ale gdybyśmy nie uruchomili, to byśmy nie wiedzieli. Gdybyśmy mieli ułożone struktury tak, że uruchomienie kraju polega na tym, że trzeba znaleźć biuro, sekretarkę, to by to nie wyszło, a my mamy to taką komandoską techniką...

Michał: Partyzancka technika.

Marcin: Tak, tak, partyzancka technika, absolutnie! To inkubujemy i to zupełnie inne zespoły inkubacją się zajmują, launchują to i potem przynosi to zupełnie inny team regional managerów, inny charakter ludzi. Tak jakby wiesz, tutaj potrzebuję faktycznie komandosów, trochę wariatów. Potem biorą to regional managerzy, którzy już z kolej wiesz, cyferka...

Michał: Układają ten biznes.

Marcin: Cyferka, układ, budżet. Tutaj wydamy sto, to musi wrócić tyle. I czy wróciło? I wiesz, ciągle monitoring i utrzymywanie relacji z wydawcami bieżącymi, i ciągła jakaś akcja. Także tak to mamy zorganizowane. I zobaczymy, dzisiaj tak – jesteśmy na wszystkich kontynentach, oprócz Australii i Grenlandii.

Michał: Wbijasz szpilki w mapę?

Marcin: Wbijam, oczywiście. Wirtualnie. Mam taką prezentację, gdzie mam wbite niebieskie szpileczki, ale tu w nowym biurze na pewno zawiśnie jakaś wielka mapa. Takie trzy ekrany będą – jeden (?) będzie pokazywać, drugi będzie pokazywać rozwój IT, a to są zawsze skomplikowane procesy. Żeby wszyscy wiedzieli co robimy, kiedy robimy i co jest dla nas ważne, co jest ważną kompetencją, co ma być za pół roku, jakie są cele. Każdy ma jakoś tam zakomunikowany cel. No, jak jeszcze nie ma, to znaczy, że jeszcze nie zdążyliśmy, ale przynajmniej plan jest taki, że zbudowaliśmy strukturę hierarchii. Żeby to głupio nie zabrzmiało – chodzi o to, żeby podzielić to funkcjonalnie kto co robi, dla kogo.

Michał: Żeby każdy wiedział co ma robić.

Marcin: Dokładnie tak. W start-upie to jest tak, że każdy robi wszystko, ale w którymś momencie to się musi niestety skończyć, no bo potem robi się bałagan. Przeżyliśmy ten bałagan.

Michał: Przechodziło ci kiedyś przez głowę, że, nie wiem, obawiałeś się porażki? Zastanawiałeś się „co by było, gdyby…” czy raczej jesteś takim typem gościa, który działa?

Marcin: Nie, nie! Ja działam. Nie zastanawiałem się ani przez chwilę nad tym. Teraz nawet jak mnie pytasz o to, to nawet...

Michał: Masz dziurę w głowie w tym temacie.

Marcin: Tak, mam dziurę w głowie na to, co najważniejsze, żeby się czegoś nowego nauczyć. Nauczyłem się masy rzeczy przy Audiotece i tyle. Porażki chyba nie, nie boję się.

Michał: No dobra, a powiedz mi czego w Polsce nam brakuje? Albo czego brakuje w Polakach, co dostrzegasz? Albo inaczej – co jest naszą największą zaletą, jeśli myślimy o wchodzeniu na rynki inne niż polski? Chciałbym, żebyś troszeczkę pomyślał nad tym, bo wiadomo, że bardzo dużo młodych ludzi wchodzi na rynek pracy i pewnie już jako przedsiębiorca zaczynasz zauważać czego ci brakuje u tych osób, które rekrutujesz.

Marcin: A, w tym zespole?

Michał: W którą stronę, takie wiesz, kilka zdań dla osób, które chcą być dobrymi kandydatami do pracy w takich fajnych firmach jak Audioteka.

Marcin: A, fajnych firmach, no dziękuję!

Michał: Proszę bardzo.

Marcin: Szczerze – zamykanie spraw, dowożenie tematów, mówiąc kolokwialnie. Tego brakuje strasznie. Każdy dzisiaj chce przyjść, pogadać, mówi: „Zróbmy tamto, siamto”. Każdy wie, my wiemy co trzeba zrobić, ale sam pomysł to jest naprawdę niewiele. To więzienie tego pomysłu, to jest klucz.

Także my u ludzi, których rekrutujemy, których szukamy, wszystko jedno w jakim zakresie – IT, marketing, PR, promocja – to my szukamy ludzi, którzy w sposób myślący zamykają tematy. Odpowiedzialni są, nie zapominają. Nie wiem, czy wiesz co chcę powiedzieć. Po prostu domykamy rzeczy. Ja zlecając to coś, nie muszę przypominać, tylko ta osoba będzie pamiętała, że ma wykonać telefon, że ma dostarczyć prezentację czy coś. Ta umiejętność zamykania tematów, to jest absolutnie kluczowe i tego nie ma.

Michał: Teoretycznie trywialne, nie?

Marcin: W zasadzie wydaje się, że to podstawa, tak?

Michał: Tak.

Marcin: Ale to nie jest i to jest makabryczne jak ludzie się ślizgają, a później okazuje się, że... Tak więc myślę, że to jest najbardziej przydatna umiejętność.

Michał: Ale sprawdzasz to w praniu, czy weryfikujesz to?

Marcin: Wiesz, ja się tego uczę, bo zatrudnianie i zwalnianie to jest bardzo ciężki element, ekstremalnie ważny przy budowaniu przedsięwzięcia i ja się uczę robić to szybko. Szybko zatrudniać i szybko zwalniać. Wiesz, jest ktoś OK., to go doceniasz i zaczynamy się bawić. Ktoś jest nie OK., to dzięki i do widzenia. Nie ma zmiłuj.

Michał: Nie ma sentymentów.

Marcin: Wiesz, może jest coś typu druga szansa, ale to jest max, bo jeden błąd można zrobić, ale zrobienie tego samego błędu drugi raz to już jest głupota. I ja tego nie umiem, bo - jak mówiłem na początku - jestem bardzo kiepskim managerem, ale uczę się tego. I wiesz, wyraźne postawienie celów. Jak nie, to koniec.

Bo ja nie wiem, czy tu w Polsce, czy w ogóle wszędzie na świecie jest tak, ale ten element egzekucji do bólu, do zamknięcia, to jest ekstremalnie ważne. I ja z takim poczuciem, nie ważne czy to ja, czy osoba jakaś przełożona z tego wyższego szczebla u nas ma poczucie, że to będzie dowiezione. Tak, to jest podstawa. Wszystkiego się można nauczyć, a tego chyba najtrudniej.

Michał: Trzeba mieć to wbudowane, zaszyte, że się bierze odpowiedzialność za to, co się robi.

Marcin: My w ogóle robimy rzeczy, których wcześniej nikt nie robił. Także my nie spodziewamy się, że ktoś nam powie jak teraz uruchomić serwis w Turcji. Tego nikt nie wie - my to musimy wiedzieć. Natomiast jak będę miał osoby, które będą potrafiły coś domknąć, to będzie lepiej.

Michał: To się uda.

Marcin: Tak, to się uda.

Michał: Właśnie, a praca zespołowa?

Marcin: Oj, to klucz. Super istotne. Ja cały czas mówię o Audiotece jako o organizacji, ale komunikacja między ludźmi i współpraca to jest absolutnie kluczowe. Bo wiesz, ja przestałem pracować. Numer polega na tym, że ja nie pracuję.

Michał: Ty organizujesz.

Marcin: Ja organizuję, mówię, uczę się organizować, ale wiesz, ja de facto nie idę do naszego partnera Samsunga, HTC, Nokii, tylko idzie nasz zespół i próbuje tam coś sprzedawać. Ja już tam się raczej nie pojawiam. To nie ja pozyskuję użytkowników, czy odpalam jakąś tam kompanię na Facebook’u. Natomiast ja to muszę zrobić tak, żeby to było z kulturą całej organizacji, zgodne z celem, który ustaliliśmy wspólnie... No, OK., ja ustaliłem, a żeby zespół się z tym zidentyfikował i zrozumiał, i uwierzył. To jest bardzo ciężka sprawa.

Michał: Polacy dobrze współpracują, czy nie? Wiem, co odpowiesz, pewnie.

Marcin: Wiesz, ten zespół, który mam wydaje mi się, że fajnie współpracuje. My po to siedzimy na tym open space, żeby było wszystko widać.

Michał: Czekaj, ale Marcin nie mów o tych ludziach, bo wiem... to znaczy to widać po efektach waszej organizacji, że musicie dobrze współpracować, bo gdybyście źle współpracowali, to by tych efektów nie było takich, ale mówiąc o takich osobach, które gdzieś tam są na tym rynku pracy...

Marcin: Wydaje mi się, że nie, że ludzie nie potrafią. Jest masa indywidualistów, bo nikt nas nie uczy pracy zespołowej nadal. To jest duży problem i jakaś taka krzywda zrobiona przez tę edukację.

Michał: No dobra, a jak miałbyś podpowiedzieć młodym ludziom - załóżmy, że są osoby, które są zainteresowane tym, żeby się rozwijać w tę stronę i mieć te cechy - to skąd one mają te wiedzę w ogóle czerpać? System edukacji tego nie dostarcza.

Marcin: Wiesz, jak by to powiedzieć. W ramach tego systemu my bądźmy odpowiedzialni sami za siebie. Jeżeli trzeba zrobić projekt, to nie róbmy tego po łebkach, tylko skoncentrujmy się na tym i nauczmy się to dowieźć i domknąć. Róbmy dużo projektów wspólnie. Jak musimy napisać pracę magisterską, to weźmy 3, 4 osoby i napiszmy tę pracę magisterską razem, wspólnie. Nawet jeśli to jest przeciw jakimś tam zasadom, tak? Ja bym starał się wyrobić to w sobie, a to jest ciężkie.

Michał: Tak, to jest wbrew nam troszeczkę. Jak nikt nas nie nauczył tego, to musimy się sami nauczyć.

Marcin: Tak, ja wiem, też byłem na tych studiach kiedyś. Wiem jak to jest, prześlizgiwanie się. Wykładowcy potem tego nie sprawdzą, więc bądźmy odpowiedzialni sami przed sobą. Coś ma być zrobione, zróbmy to od A do Z i bądźmy dumni z dopinania rzeczy. Zróbmy sobie jakąś wielką listę odhaczania, dopinania rzeczy. A drugą listę z porażkami.

Wiesz, bo jak coś się rozwala, to znaczy, że gdzieś tam nas poniosło do sukcesu. Przecież, tak jak mówię, Audioteka nie jest jeszcze żadnym sukcesem, bo nam jest daleko do jakiegokolwiek sukcesu, ale można powiedzieć, że nie zbudowałbym Audioteki. Gdyby to pierwsze przedsięwzięcie było jakieś większe niż faktycznie było, to pewnie bym dzisiaj tego nie robił. Nie odnalazłbym siebie, że tak powiem. Ta telewizyjna firma w ogóle nie wyszła, ale znowu się czegoś nauczyłem. Wiesz, gdybym się załamał i stwierdził, że teraz muszę iść do banku...

Michał: Na etat.

Marcin: Z całym szacunkiem do banku, to on by pękł, albo ja bym pękł. Po prostu coś by pękło. Wiesz, porażka jest fajna, bo czegoś tam uczy. Dlatego zrobić listę z zadaniami zakończonymi...

Michał: Tak.

Marcin: A drugą z porażkami.

Michał: I wyciąganie wniosków.

Marcin: Tak, dokładnie. Wiesz, spaprałem to, to następnym razem będzie lepiej. Ale to jest samodzielna praca nad sobą. No i nauka tego team worku. Każdą rzecz bym się starał robić w zespole, na maksa. Co można robić na tych studiach, co teraz się robi, jakie są zadania?

Michał: Studia, nie studia, ale jakieś organizowanie się w życiu prywatnym, tak?

Marcin: Wszystko, tak. Możliwie dużo pretekstów do robienia czegoś w zespołach. Gry zespołowe, wiesz grajmy w kosza, w siatkę.

Michał: Chcemy gdzieś pojechać, to też podzielmy się na zadania. Niech ktoś zorganizuje coś, ktoś transport, ktoś fajne miejsca wybierze i tak dalej, nie?

Marcin: Tak, umiejętność komunikacji zanika. Ludzie się jakoś tak zasklepiają. W ogóle świat jest trudny i wróg jest tam. Tu jak jesteśmy w zespole, to mamy coś wymyśleć. Mówmy sobie wszystko, zapomnijmy o tych politykach i tak dalej. Wróg jest tam, na zewnątrz, enigmatyczny albo prawdziwy, wszystko jedno, ale wiesz co chcę powiedzieć.

Michał: Tak.

Marcin: Umiejętność komunikowania, mówienia do ludzi, empatii.

Michał: To trochę, wiesz, mi się wydaje, że też wynika z niskiej samooceny ludzi. Ty mówisz wróg jest tam. Ja to doskonale rozumiem, ale często jest tak, że rzeczywiście ta polityka się pojawia wewnątrz. I ludzie boją się otwierać.

Marcin: No, to konfrontujmy, bo szkoda czasu! Naprawdę.

Michał: No, dokładnie.

Marcin: Wiesz, ja już mam bardzo dużo lat, jeżeli twoi słuchacze mają po 20, 25 lat to im się wydaje...

Michał: Są na pewno i starsi od nas.

Marcin: To świetnie! Są i starsi od nas, ale wiesz co chcę powiedzieć. Nie ma tak dużo czasu.

Michał: Tak, czas jest skończony. Szkoda energii przede wszystkim, bo czas to jest jedno, a energia i to, że gdzieś tam kisimy w sobie to wszystko.

Marcin: Wiesz, nie żyjmy życiem innych.

Michał: Tylko róbmy tak, jak chcemy, żeby było.

Marcin: Dokładnie, to jest łatwe, ale nie proste. No, ale przynajmniej próbujmy, bo to jest nasze życie dzisiaj. I takie mądre myśli można sobie rzucać, a naprawdę potem w życiu to się sprawdza.

Michał: Tak.

Marcin: Jeden cel, bo jest jeden dzień, są 24 godziny, więc zróbmy jedną rzecz dobrze. Powiem ci więcej: to nasze wyjście za granicę do innych krajów jeszcze bardziej to podkreśliło, żebyśmy my mieli taki jeden wyraźny komunikat o tym, co my robimy. Że jesteśmy aplikacją mobilną i nic więcej.

Wiesz, tak jakby można by o tym szerzej opowiadać. Mamy różne modele, dla operatora mamy to i tak dalej. Nie, bo nikt nie skuma.

Michał: O co w tym chodzi.

Marcin: Im większa skala, tym ważniejsza jest ta koncentracja. My tak naprawdę to, co robimy, to robimy jeden guzik w aplikacji, który służy do tego. Koniec kropka. Więc to jest to, niezłe w sumie, fajne.

Michał: Upraszczanie [śmiech]

Marcin: Może ciekawe będzie.

Michał: Będzie, jest ciekawe! A powiedz Marcin jeszcze taką rzecz. Jak byś się miał zastanowić - ja to pytanie często zadaję moim rozmówcom - jak byś miał się cofnąć w czasie i spotkać samego siebie, młodszego o dziesięć lat, to co byś mu powiedział?

Marcin: To, co mówiłem tutaj. Weź się człowieku, zostaw te 15 tysięcy projektów i nie bądź dumny, że na wizytówce masz cztery loga.

Michał: Tak. I jeszcze doktor z przodu.

Marcin: Tak, jeszcze doktor. I jeszcze, że doktorat piszesz, albo że habilitacja jest w trakcie. Masz cztery start-upy. Bez sensu. Trzeba się utożsamić z tym, co się robi, dać temu swoją twarz. Nie bać się tego. Długo się nie mogłem do końca oddać temu. Może to też była przyczyna tego, że nie dałem siebie. Ja robię to i tamto... nie! Robi się jedną konkretną rzecz. Ja zrobiłem z siebie twarz Audioteki i chodzę w słuchawkach, więc się ludzie śmieją, że jak je zdejmę to mnie nie poznają.

Michał: [śmiech]

Marcin: To było świadome i tyle. Jak wyjdzie - to super, jak nie wyjdzie - to trudno, ale zrobiłem wszystko, żeby się dało. Trzeba się utożsamić z tym, co się robi. Im szybciej, tym lepiej i skoncentrować się konsekwentnie, i znaleźć to, co przynosi ci pasję.

Nie mieć celów bardzo finansowych. Ja wiem, że to prosto powiedzieć, bo potem do tego gara trzeba coś nalać, ale nie stawiajmy sobie celów tylko finansowych, bo to na manowce sprowadza. Jeżeli tego celu nie osiągniemy, to wtedy frustracja jest kompletna, bo jak masz cel tylko finansowy, to zaczynasz jeździć na skróty.

Michał: Zaczynasz kombinować.

Marcin: Kombinować i tak dalej. Przestajesz być zgodny z samym sobą i to nie jest fajne, więc… O, tak, to bym sobie powiedział: „Weź człowieku zrób ten projekt. Jak wyjdzie, to wyjdzie. Jak nie wyjdzie, to OK. Mów o tym głośno, bądź z tego dumny tak naprawdę. Gadaj!”. O! To bym powiedział.

Michał: Od samego początku to mówisz w zasadzie, bo na początku o tych studiach powiedziałeś. Trzeba było się skoncentrować, machnąć to w dwa lata i mieć z głowy.

Marcin: Tak, mieć z głowy, iść w świat. I sprawdzić to, czego się nauczyło, a nie być napakowanym...

Michał: Teoriami.

Marcin: Nie chcę być zrozumiany, że studia to zło.

Michał: Nie, absolutnie, tego nie mówimy.

Marcin: Ale praktyka!

Michał: To znaczy można mieć różne drogi. Ja na przykład studiowałem na studiach dziennych, po czym stwierdziłem, że kierunek, który studiowałem, czyli elektronika... stwierdziłem, co ja będę robił po studiach? Fabryka Polcolor już zamknięta.

Marcin: [śmiech]

Michał: Także, też zmieniałem. Gdzieś tam się przestawiłem - poszedłem na studia zaoczne, ale pracowałem równolegle. Także różne są te drogi.

Marcin: Trzeba jak najwcześniej iść do pracy. Dzieciom trzeba pomagać robić start-upy i słać je jak najwcześniej do roboty.

Michał: [śmiech] I tym optymistycznym akcentem...

Marcin: Tak, dokładnie, dobrze. Pomagajmy dzieciom robić start-upy. To najlepsza inwestycja.

Michał: Pomagajmy dzieciom robić start-upy i inwestujmy w dzieci. Komunikujmy się dobrze, pracujmy zespołowo, bądźmy skoncentrowani i miejmy pasję.

Marcin: Dokładnie tak.

Michał: Super, dzięki Marcin!

Marcin: Ja dziękuję bardzo. Było fajnie.

Michał: Super! Dzięki, do usłyszenia, cześć!

Marcin: Cześć, cześć!

Marcinie jeszcze raz bardzo, bardzo ci dziękuję za tę naszą rozmowę. Po prostu super, super dawka wiedzy, emocji również pozytywnych. Mi się strasznie udzieliła ta pozytywna energia. Przypominam Wam wszystkim, że notatki do tego odcinka podcastu znajdziecie pod adresem jakoszczedzacpieniadze.pl/024, tak jak dwudziesty czwarty odcinek podcastu. Następny odcinek ukaże się za dwa tygodnie, znowu szykuje się fajna niespodzianka. Nie mam jeszcze pewności, czy wszystko się uda spiąć, dlatego nie będę na chwilę obecną nic ujawniał.

Ale to, co mogę dzisiaj ujawnić, to jest to, że intensywnie pracuję nad moim pierwszym produktem. Pierwszym szkoleniem. Powolutku będę Wam odsłaniał coraz więcej detali. Chciałbym dotrzymać konkretnego terminu premiery, ale jeszcze go nie będę podawał. Nie wiem czy wszystko się uda spiąć. Mówiąc w dużym skrócie, to będzie taki internetowy kurs, na który będą się składały filmy, materiały, ćwiczenia, w którym krok po kroku za rękę będę prowadził kursantów w taki sposób, żeby poświęcając 20 minut dziennie potrafili w ciągu tygodnia przygotować swój własny budżet domowy. I zapanować nad nim.

To rozwiązanie ma być dla tych wszystkich osób, które już kiedyś tego próbowały, ale ciągle coś im w tym przeszkadza. Albo po prostu to im się nie udaje, nie udaje im się wytrwać, nie udaje im się być konsekwentnymi. Jednocześnie źle się z tym czują, że nie mają kontroli nad swoimi finansami. Ja mam zamiar tym kursem zmieść w pył wszystkie przeszkody, które możecie przed sobą stawiać i dać Wam gotowy proces. Taki, który działa, który wiem, że działa i którego efektem jest realna kontrola nad Waszymi domowymi finansami. Pierwsze szczegóły na ten temat pojawią się na blogu w czwartek – 10. kwietnia. No i to tyle na chwilę obecną.

Oczywiście na sam koniec zachęcam Was także do oceny podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy” w serwisie iTunes. Świętuję już rok, cieszę się, super! Myślę, że kolejny rok będzie jeszcze lepszy. Te Wasze oceny pomagają mi w utrzymaniu widoczności tego podcastu wysoko w rankingach. Dzięki temu te osoby, które go jeszcze nie słyszały mogą do niego łatwiej dotrzeć. Was to naprawdę nie kosztuje wiele wysiłku, a dla mnie znaczy bardzo, bardzo wiele.

No, i to tyle na dzisiaj! Dzięki za wspólnie spędzony czas, życzę Ci skutecznego przenoszenia Twoich celów finansowych na wyższy poziom. Zapraszam do dyskusji w komentarzach. I do usłyszenia!

Strony, osoby i tematy wymienione w tym odcinku:

- Squaber

- Artykuł “Potfel Michała…”, w którym wspominam o funkcjonalności Squabera

- Audioteka.pl

025: StrengthsFinder 2.0, czyli jak poznać swoje mocne strony

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/025

Zamiast poprawiać swoje wady lepiej skupić się na rozwijaniu swoich talentów – takie założenie leży u podstaw testu StrengthsFinder.

Przedstawiam opracowany przez Instytut Gallupa test StrengthsFinder, który służy do identyfikacji naszych 5 najważniejszych talentów lub mówiąc inaczej odnalezienia tego, co jest naszą mocną stroną.

Możecie się zastanawiać po co to robić? Okazuje się, że prawidłowa identyfikacja naszych mocnych stron (a nie słabych!) może być kluczem do naszego zadowolenia zarówno z pracy, jak i życia osobistego. Uświadomienie sobie również, jakie są naturalne talenty otaczających nas osób, może nam pomagać zarówno w skuteczniejszym, zespołowym realizowaniu celów zawodowych, jak i wzajemnym wspieraniu się i uzupełnianiu w życiu prywatnym.

Z tego odcinka dowiesz się:

- Dlaczego model edukacji serwowany nam w szkole nie rozwija naszych mocnych stron?

- Dlaczego w pracy trudno jest rozwinąć skrzydła?

- Jaka jest historia badań Instytutu Gallupa nad mocnymi stronami człowieka?

- Ile rodzajów talentu wyróżnił Instytut Gallupa?

- Gdzie i w jaki sposób można zweryfikować swoje mocne strony korzystając z testu StrenghtsFinder 2.0 i ile to kosztuje?

- Jak krok po kroku wygląda test StrengthsFinder 2.0?

- Co otrzymujemy w ramach wyników testowych?

- Jakie 5 mocnych stron dominuje u Michała, a jakie u Gabi?

- W jaki sposób w praktyce można wykorzystać rezultaty testu StrengthsFinder?

To jest podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy” - odcinek dwudziesty piąty.

Cześć i dzień dobry, witam Cię w dwudziestym piątym odcinku podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne i sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności. Opowiadam jak rozsądnie wydawać pieniądze i jak odważnie realizować swoje pasje i marzenia. Jeśli tylko szukasz odrobiny stabilizacji finansowej i emocjonalnej w swoim życiu, to ten podcast jest dla Ciebie.

Dzień dobry! Nie wiem czy wiecie, ale wraz z tym odcinkiem podcastu jestem już w jednej czwartek drogi do odcinka numer 100. Także jeśli będę nagrywał, tak jak dotychczas regularnie co dwa tygodnie, to dojście do setki zajmie mi… no jeszcze prawie 3 lata. Łatwo nie będzie. Ale nikt nie mówił i nie obiecywał, że będzie łatwo.

W tym odcinku omówię temat odkrywania swoich mocnych stron i pomocy, jaką w tym zakresie może być taki test, który się nazywa StrengthsFinder, opracowany przez Instytut Gallupa. Ja pierwszy raz o tym teście usłyszałem kilka lat temu, ale dopiero w ubiegłym roku dowiedziałem się o nim więcej - dzięki podcastowi Michaela Hyatta - kolejnego amerykańskiego blogera, którego obserwuję regularnie. Test ten wykonałem w grudniu zeszłego roku i do dzisiaj jestem zaskoczony jego skutecznością i trafnością - tak bym to określił.

No, ale może zacznę od początku. Ja zawsze głęboko wierzyłem w to, że poznanie siebie i swoich mocnych stron jest takim jednym z najważniejszych etapów na drodze naszego własnego rozwoju. I że jeżeli będę wiedział, w czym jestem dobry, to robiąc to będę skuteczny i dzięki temu będę mógł być ogólnie szczęśliwszym człowiekiem. Skoro mi będzie wszystko wychodziło, to czemu nie miałbym być z tego zadowolony? I takie myślenie o tym rozwijaniu swoich najlepszych cech mnie osobiście zapędziło w pracoholizm… Ale to jest temat na zupełnie inną historię.

No, ale jeżeli spojrzymy tak ogólnie na model edukacji, który nam serwuje szkoła, to on nie promuje rozwijania naszych silnych stron. On się koncentruje na pracy nad tym, co przychodzi nam trudno. Piętnuje nasze błędy, np. jeżeli z jakiegoś przedmiotu jesteśmy słabsi, dostajemy z niego niższe oceny. Jeżeli dostajemy niższe oceny, to jesteśmy zmuszani przez nauczycieli, przez rodziców, no i przez takie własne poczucie obowiązku, żeby te oceny poprawiać. I nasza energia idzie w to, by korygować to, w czym być może wcale nie mamy naturalnych zdolności.

Z kolei tam, gdzie dostajemy piątki, rzadko kiedy zachęcani jesteśmy do dalszego rozwoju.

Od czasu do czasu być może nauczyciel podpowiada nam, żebyśmy wzięli udział w jakiejś olimpiadzie z danego przedmiotu. No, ale na tym zazwyczaj się kończy. Przynajmniej pamiętam, że w moim przypadku tak się kończyło. Szczytem moich marzeń w zasadzie był czerwony pasek na świadectwie, czyli co robiłem? Poprawiałem te oceny, które miałem słabsze. Nie koncentrowałem się na tym, żeby się rozwijać w tym, do czego miałem naturalne predyspozycje.

I teraz, gdyby się nad tym zastanowić, to się jakoś zasadniczo nie zmienia w momencie, w którym idziemy do pracy. Gdy ja dzisiaj o tym myślę, to dochodzę do wniosku, że naprawdę trzeba mieć bardzo dobrego szefa, by potrafił on zauważyć nasze naturalne predyspozycje i umiejętności i chciał nas ukierunkować na taką ścieżkę kariery, która dobrze je wykorzysta i rozwinie. A niestety często jest inaczej – szefowie wytykają nam nasze błędy, pokazują niedociągnięcia. Dobrze radzą, żebyśmy nad nimi pracowali, bo konsekwencje mogą być różne, jeżeli nie będziemy spełniali ich oczekiwań. Zresztą ja sam nawet będąc szefem nie raz miałem takie podejście, chociaż podświadomie czułem, że to nie jest najbardziej efektywne.

No i za namową Michaela Hyatta w zeszłym roku kupiłem taką książkę, która się nazywa StrengthsFinder 2.0. To jest książka autorstwa Toma Ratha. Ona z jednej strony zamieszała mi mocno w głowie, a z drugiej pomogła mi potwierdzić te moje przypuszczenia. Do tej książki jest dołączony kupon na test, który można wykonać online. Ja przeprowadziłem ten test na sobie, Gabi go również przeprowadziła na sobie. Poznaliśmy jego rezultaty i śmiało mogę powiedzieć, że dzisiaj znam się dużo lepiej niż przed odbyciem tego testu. A przynajmniej bardziej siebie rozumiem.

Ta książka i ten test to nie jest coś wyssanego z palca. U jej podstaw leży bardzo solidna naukowa praca w dziedzinie psychologii wykonana przez zespół naukowców, którzy pracowali i pracują dla Instytutu Gallupa - najstarszego ośrodka badania opinii społecznej na świecie. On powstał w Stanach Zjednoczonych jeszcze przed II Wojną Światową. Liderem tego zespołu, który pracuje właśnie nad tematem mocnych stron człowieka, był Donald Clifton. On właśnie był taką osobą, która stworzyła podstawy do tego testu, który dzisiaj się nazywa Clifton StrengthsFinder.

Test ten był udoskonalony przez ostatnie 40 lat na podstawie wyników kolejnych osób, które brały w nim udział. No i to nie były małe badania, bo według tego co mówi Gallup wzięło w nich udział co najmniej kilka milionów uczestników. I teraz esencja – u podstaw tego testu leży właśnie taka jedna bardzo istotna teza, że zamiast ulegać takiej globalnej obsesji korygowania swoich błędów znacznie lepszym sposobem by się rozwijać, być zadowolonym z siebie, z efektów swojej pracy, jest skoncentrowanie się na rozwoju swoich mocnych cech. No, ale żeby to było możliwe, to najpierw trzeba odkryć swoje mocne cechy. Bo o ile ten zewnętrzny świat doskonale pozwala nam w identyfikacji naszych słabości, to z uświadomieniem tych mocnych stron nie jest już tak łatwo. A twórcy tego testu dodatkowo mówią to, co gdzieś tam podskórnie czułem… Że koncentrowanie się na poprawianiu naszych słabości i próbowanie naprawienia tego, co nie jest naszą naturalną skłonnością w efekcie prowadzi do wytracania czasu i energii. Na podstawie tych swoich badań i doświadczeń Instytut Gallupa stworzył taką listę 34 najpopularniejszych talentów, jak to oni określają. Można powiedzieć też mocnych stron. I opracował test, które pozwala je odkryć. Pozwala osobom, które uczestniczą w teście uszeregować te talenty, które są dominujące u nich i rozpoznać te, które mają mniejsze znaczenie.

I w takiej podstawowej wersji tego testu StrengthsFinder dowiadujemy się, które 5 spośród tych wszystkich trzydziestu czterech talentów w najlepszy sposób nas opisują. Właśnie na podstawie odpowiedzi, których udzieliliśmy w teście.

Pierwsza wersja tego testu miała swój debiut online w 2001 roku wraz z premierą takiej książki, która się nazywała „Now, Discover Your Strengths”. Jej autorem był sam Donald Clifton. Niestety panu się zmarło w 2003 roku, ale badania kontynuowano. I doświadczenia zebrane z pierwszej wersji tego testu zaowocowały udostępnieniem przez Gallupa w 2007 roku kolejnej jego zmodyfikowanej wersji - StrengthsFinder 2.0. Ja właśnie tę wersję testu wykonywałem na sobie.

Jak można przystąpić do takiego testu? Istnieją dwie metody. Pierwsza to zakup książki. Ja kupiłem kilka egzemplarzy na Amazonie, po to, żeby tutaj Gabi mogła zrobić ten test, żebym ja mógł zrobić, być może nawet Szymkowi damy go do zrobienia. Książka StrengthsFinder 2.0, autor Tom Rath. Książka ta jest tylko w wersji papierowej. Niestety nie ma wersji na Kindle’a. A to dlatego, że w środku tej książki jest indywidualny kod, taka zdrapka, która upoważnia nas do jednorazowego odbycia testu StrengthsFinder na stronie WWW. Książka kosztuje 15,50 USD, z tego co dzisiaj sprawdzałem.

Ale nie trzeba kupować książki, można też wykupić sam test bezpośrednio na stronie WWW. Sam test przeprowadza się na stronie www.Strengthsfinder.com, a jego zakupu można dokonać na stronie www.gallupStrengthscenter.com. Ja wszystkie te linki oczywiście umieszczę w notatkach do tego odcinka podcastu, które będą dostępne pod adresem http://jakoszczedzacpieniadze.pl/025, tak jak dwudziesty piąty odcinek podcastu. Sam test kosztuje niecałe 10 dolarów, bez jednego centa. I to jest ten test, który mamy bezpłatnie w książce.

Można również kupić jego bardziej rozbudowaną wersję - taką, która kosztuje 89 dolarów. To jest taka wersja testu, w której wszystkie te 34 nasze mocne strony uporządkowane zostaną w kolejności od takich, które są u nas najbardziej dominujące do takich, których mamy śladowe ilości. W mojej opinii zupełnie wystarczające jest poznanie tych swoich pięciu najmocniejszych stron. Także ten test za 10 dolarów w zupełności wystarczy.

I teraz czym różnią się te dwie metody przeprowadzenia testu? Jeżeli skorzystamy z tej drugiej tańszej metody, czyli kupimy sam test, to mamy dostęp do opisu, do raportu, w którym mamy te 5 naszych mocnych stron wymienione wraz ze szczegółowym opisem i z zaleceniami dla nas. Nie widzimy nawet nazw tych pozostałych dwudziestu dziewięciu talentów. W książce z kolei mamy opisane wszystkie 34 talenty wraz ze szczegółowymi zaleceniami. Także nawet jeżeli z testu wyjdzie nam 5 naszych „topowych”, to tak naprawdę możemy również poznać opis pozostałych. I to jest jedyna różnica, która wynika z posiadania książki. Oczywiście mamy fizycznie książkę, więc możemy do niej zerknąć, zajrzeć w dowolnym momencie. No, o tyle to jest fajne – właśnie trzymam ją w ręku…

No, dobrze. Jeżeli wybierzemy metodę wykonania testu, to oczywiście możemy do niego przystąpić. Odbywa się to wszystko przez przeglądarkę internetową. Warto sobie zarezerwować taki czas, w którym nikt nam nie będzie w wykonaniu tego testu przeszkadzał. To, co jest istotne, to, że sam test jest dostępny w języku polskim. Także pytania mamy zadawane po polsku i to jest bardzo ważna informacja, ponieważ wykonanie tego testu w zadanym czasie jest naprawdę trudne. Minus jest taki, że samo omówienie testu i nasze rezultaty dostępne są wyłącznie po angielsku. Tu nie ma polskiej wersji językowej.

Jeżeli ktoś z Was nie umie języka angielskiego, to oczywiście można skorzystać z takiego narzędzia typu Tłumacz Google’a, po to, żeby sobie te rezultaty przetłumaczyć. Sam test jest jednak po polsku. Test, to jest taka seria 177 dokładnie stwierdzeń, które są połączone w pary. I one są w te pary połączone nieprzypadkowo. Mają pokazać pewne nasze preferencje. My musimy wybrać z każdej tej pary najlepiej nam pasujący opis i określić również stopień dopasowania danego stwierdzenia do nas. Według naszej opinii.

I teraz ja wiem, że to trudno zrozumieć, ale dam Wam dwa przykładowe pytania, żeby pokazać złożoność i trudność tego testu. Na przykład jest takie pytanie, gdzie po dwóch stronach, po lewej i po prawej mamy dwa stwierdzenia. Jedno stwierdzenie brzmi: ze wszystkich sił dążę do zwycięstwa, a z drugiej strony mamy stwierdzenie: udział w grze sprawia mi przyjemność. I teraz mamy pięć wariantów odpowiedzi. Nad tymi dwoma pytaniami, czy stwierdzeniami jest oś, na której możemy wybrać rozwiązanie środkowe, odpowiedź środkową, czyli coś, co się nazywa „neutralnie” - że nasz stosunek do obu tych stwierdzeń jest neutralny. Albo możemy powiedzieć „zdecydowanie mnie dotyczy”, czyli skrajnie z prawej strony osi, albo z lewej strony osi. Możemy również wybrać takie rozwiązanie pośrednie, czyli mamy możliwość postawienia kropki z odpowiedzią w jednym z pięciu punktów.

No i teraz pytanie, czy bardziej mnie opisuje to, że ze wszystkich sił dążę do zwycięstwa, czy to, że udział w grze sprawia mi przyjemność. Tu akurat można powiedzieć, że odpowiedź dla części z Was może być dosyć oczywista.

Jeszcze inne pytanie Wam podam. Stwierdzenie numer 1, po lewej stronie: jest mi smutno jeżeli ktoś mnie nie lubi. I stwierdzenie drugie, po drugiej stronie: czuję się winny robiąc coś, co w moim przekonaniu nie jest słuszne. No i teraz pytanie, którą opcję wybieramy. Każdy musi sobie odpowiedzieć sam. To, co jest istotne, tu nie ma dobrych i złych odpowiedzi. Ten test ma wykazać nasze cechy, więc trzeba być uczciwym w stosunku do siebie samego. Na każdą odpowiedź, na każde pytanie mamy maksymalnie 20 sekund. Także w tym czasie musimy przeczytać pytanie, zrozumieć i odpowiedzieć. W praktyce trzeba się zdać na własną intuicję. Nie ma szczególnie dużo czasu do namysłu.

Cały test trwa około pół godziny, nie da się go zatrzymać. A więc musimy mieć naprawdę 30 minut spokoju na to, żeby go spokojnie wykonać. Ja czasami miałem wrażenie, że obydwie odpowiedzi do mnie pasują i trochę się buntowałem, bo ten test wydaje się robić z nich coś przeciwstawnego. I to na początku nie wydawało mi się OK. Takie było moje pierwsze wrażenie bo zakończeniu tego testu: „Rany, tam jest coś źle z tymi pytaniami”. Ale jak zobaczyłem rezultaty, to musiałem stwierdzić i stwierdziłem, że całkiem dobrze do mnie pasują. Jedna niespodzianka na liście tych rezultatów również była… Za chwilę powiem jaka.

No, i właśnie, co otrzymujemy jeżeli już ten test wypełnimy? Otrzymujemy taką uporządkowaną listę pięciu naszych najmocniejszych cech, albo stron, albo talentów. Różnie możemy to nazywać. Od tej, która jest najbardziej dominująca, do tej o najmniejszym znaczeniu. I teraz przy każdej z tych mocnych stron pojawia się jej nazwa, ona jest nazwana, pojawia się opis, na czym ona polega. Przykładowy taki opis osoby, która posiada taką mocną stronę, dokonywany przez inną osobę, przez takiego obserwatora. Coś, co pozwala jakby scharakteryzować w łatwy sposób tę cechę, czy zauważyć ją u innych osób. Pojawiają się również pomysły na to - i to jest najbardziej wartościowa część tego testu - jak możemy posiadając dany talent samodzielnie go rozwijać. Albo jak możemy z niego korzystać.

I ostatni element – to jest kilkupunktowe, zazwyczaj 3 punkty – zalecenia dla innych osób, które muszą pracować z osobą posiadającą dany talent. Czyli tak naprawdę załóżmy, że ja mam jakąś cechę, te zalecenia mogą być przeznaczone na przykład dla Gabi, czy dla mojego szefa. Po to, żeby przeczytał, w jaki sposób najefektywniej może ze mną pracować. Tak, żeby zrozumieć mnie, moje priorytety, czy zasady, którymi w życiu się kierują osoby o takim profilu. No właśnie, no i pomyślałem sobie, że pewnie część z Was będzie chciała od razu zadać mi pytanie, jak wyszedł rezultat tego mojego testu. Jakie cechy u mnie są tymi moimi mocnymi stronami, czy talentami. Więc nie będę tego krył. Od razu odpowiem.

Po kolei jadąc: pierwsza cecha to jest Relator. Druga: Achiever. Trzecia: Significance. Czwarta: Maximizer. I piąta: Responsibility.

I teraz wytłumaczę Wam, jak wygląda opis przynajmniej jednej z tych cech. Cecha Relator; opis autorów testu StrengthsFinder 2.0 brzmi tak: to są osoby, które cieszą się z bliskich relacji z innymi. Czują głęboką satysfakcję z ciężkiej pracy z przyjaciółmi, aby osiągnąć cele. No i to jest właśnie ta niespodzianka, której ja się nie spodziewałem. Z jednej strony doskonale to rozumiem, bo rzeczywiście tak jest, że staram się współpracować z innymi. Cieszy mnie to, nawet widać chyba na blogu, cieszy mnie to, gdy innym osobom przydaje się moja praca. No, ale nie spodziewałem się, że to jest moja najmocniejsza strona. Myślałem, że właśnie Achiever, jako osoba, która próbuje dążyć, stale stawia sobie nowe wyzwania, chce je osiągać itd. myślałem, że Achiever będzie wyżej! A tu jednak się okazuje, z testu wynikło, że jednak taki bardziej jestem społeczny i towarzyski.

Opis tej cechy, to będzie jedyny opis, który przeczytam, bo te opisy są dosyć długie. Opis tej cechy według autorów testu, w takiej sekcji „Co cię wyróżnia”, brzmi następująco: można zauważyć, że jako jednostka lub grupa często zabiegasz o swój punkt widzenia na wybrane tematy i zagadnienia. Dlaczego? Nabyłeś wiedzę i zdobyłeś umiejętności w jednym lub większej liczbie wyspecjalizowanych kierunków studiów. To, co wiesz, na temat tych zagadnień znacznie przekracza zrozumienie ogółu społeczeństwa odnośnie sytuacji, możliwości, problemów, możliwych rozwiązań lub przewidywanych konsekwencji. Instynktownie jesteś traktowany jako pracowity i uczynny. Czerpiesz satysfakcję z realizacji projektów w sposób niezakłócony przez inne osoby. I bez ich wnikania w twój sposób działania. Twoje cechy mogą powodować, że chętnie asystujesz osobom, które same mają dla siebie jasno określone cele. Prawdopodobnie im więcej wiesz o marzeniach innych osób, tym łatwiej ci jest się z nimi zaprzyjaźnić. Jest bardzo prawdopodobne, że masz bliskich znajomych wśród osób, które często szukają twoich wskazówek. Pomagasz im znaleźć rozwiązanie ich problemów osobistych oraz zawodowych. To sprawia, że jesteś wartościowym przyjacielem. Z natury czasami utożsamiasz się z osobami, które dzielą się z tobą swoimi ambicjami, nadziejami, intencjami.

No, właśnie. Przeczytanie czegoś takiego o sobie, jeżeli to rzeczywiście trafia w punkt, to jest coś takiego, że siadamy i mówimy „wow!”. Rzeczywiście tak jest. Także ja byłem naprawdę bardzo zbudowany wynikami tego testu.

Druga moja cecha, to jest Achiever, czyli to są osoby mające dużo wytrwałości do ciężkiej pracy. Takie osoby, które czerpią satysfakcję z bycia zajętymi i wydajnymi. Nie spoczywają na laurach krótko mówiąc. Cały czas stawiają sobie nowe wyzwania.

Trzecia moja cecha, to jest Significance, co można przetłumaczyć jako „znaczenie”. Dla osób, które posiadają tę cechę duże znaczenie ma to, by być ważnymi w oczach innych. Osoby te są niezależne i chcą być uznawane. Trudno mi się nie zgodzić. Gdzieś tam mimo wszystko moje ego przebija przez to, co robię.

Inna cecha, czwarta: Maximizer. Osoby, które koncentrują się na mocnych stronach, jako sposobie stymulacji rozwoju i osiągania doskonałości osobistej i grupowej. Starają się przekształcać coś mocnego w coś absolutnie wspaniałego. Trochę mi się perfekcjonizm kojarzy razem z tą cechą i niestety, to jest coś, co posiadam. Ze wszystkimi plusami i minusami, dlatego mówię niestety.

No i ostatnia cecha Responsibility, czyli odpowiedzialność. Osoby posiadające ten talent podejmują, no, tu jest tak sformułowane po angielsku, podejmują „psychologiczną odpowiedzialność” za to, że to, co powiedzą to zrobią. Polegają one na stabilnych wartościach, takich jak uczciwość i lojalność. No, właśnie i to jest moje 5 głównych cech. Pięć głównych talentów, powtórzę: Relator, Achiever, Significance, Maximizer i Responsibility.

I teraz przeczytam Wam, co wyszło Gabi z jej testu. Zupełnie inne mocne strony. Wyszło jej: Individualization – indywidualizacja, Empathy – empatia, Responsibility – to jest nasza jedyna wspólna cecha wśród tych topowych pięciu, czyli odpowiedzialność, Adaptability – zdolność adaptacji oraz Developer – ktoś taki, kto rozwija innych, czyli potrafi obserwować i rozwijać innych. Nie będę już tych cech Gabi tłumaczył…

Chcę Wam tylko pokazać, że w pewnym sensie jest tak, że przeciwieństwa się przyciągają. Mamy dosyć duży potencjał na to, żeby wzajemnie się z Gabi dobrze uzupełniać.

No, i oczywiście otwarte pytanie jest takie: jaki jest następny krok? Co warto zrobić znając rezultaty takiego testu?

Na pewno warto podzielić się nimi z najbliższymi. To jest taki w zasadzie dobry klucz do lepszego zrozumienia. Warto się również zastanowić nad tym, czy praca, którą aktualnie wykonujemy jest zgodna z tymi naszymi mocnymi stronami. Być może to, że gdzieś tam we wnętrzu nas narasta frustracja to jest wynik tego, że wykonujemy zawód, w którym po prostu źle się czujemy. I zmuszeni jesteśmy poniekąd działać przeciwko sobie, wbrew sobie. No, ale niekoniecznie to musi oznaczać, że musimy sobie szukać nowej pracy. Być może po prostu wystarczy się trochę inaczej podzielić obowiązkami w tym miejscu pracy, w którym obecnie jesteśmy. Może warto również zachęcić do tego typu testu naszych współpracowników.

Może się okazać, że dużo łatwiej będzie całemu zespołowi osiągać sukcesy w tym, co robi, gdy będziecie wzajemnie wiedzieli, jakie są Wasze mocne strony. I odpowiednio dzielili się oczywiście obowiązkami. Z mojej perspektywy tego typu test, to jest też dobry sposób na to, żeby zidentyfikować braki w zespołach roboczych. Dzięki temu można poszukiwać osób nie tyle podobnych do członków zespołu, co właśnie o przeciwstawnych cechach. O przeciwstawnych talentach, których właśnie w chwili obecnej zespołowi brakuje. I to samo można przenieść w zasadzie na grunt prywatny.

Na pewno warto mieć dookoła siebie osoby, które w jakimś stopniu nas uzupełniają. Nam z Gabi razem takie uzupełnienie wyszło całkiem nieświadomie, ale tak jak tutaj mówiłem – widać sporo prawdy w tym, że przeciwieństwa się przyciągają. Tylko, że tutaj, ja myślę o takich innych przeciwieństwach pod kątem talentów. Nie chodzi o osoby totalnie przeciwstawne, tylko o takie, które mają podobny system wartości, no ale uzupełniają się właśnie jeżeli chodzi o te miękkie umiejętności. I to, co ja kiedyś mówiłem, że ja to jestem taki typ introwertyka. Że podniesienie słuchawki telefonu jest dla mnie trudnowykonalne, to jest taki element, w którym Gabi może mnie doskonale wspierać. Nie twierdzę wcale, że dla niej podniesienie słuchawki jest łatwe, ale ona ma zdecydowanie umiejętność takiego szybkiego, sprawnego rozpoznawania innych osób.

Jeszcze dodam dla jasności, że ja absolutnie nie mam nic z tytułu polecenia książki StrengthsFinder 2.0. Po prostu uważam, że wykonanie takiego testu jest całkiem ciekawym doświadczeniem. Sporo nam może o nas powiedzieć, a więc jeżeli chcecie, to śmiało zachęcam.

Ja w zasadzie już dzisiaj będę kończył, nie będę przeciągał tego odcinka. Zaraz zmykam na sesję fotograficzną, żeby było ciekawiej. O tej sesji trochę Wam opowiem na początku maja. Bo to jest kolejna ciekawa rzecz, która się szykuje!

Przypominam, że notatki do tego odcinka podcastu znajdziecie pod adresem http://jakoszczedzacpieniadze.pl/025. Tam też znajdą się linki do tych wszystkich narzędzi, czy stron wymienionych w tym odcinku. A ja już w tej chwili zapowiadam, że za dwa tygodnie gościem w moim podcaście będzie najprawdopodobniej Marcin Iwuć – autor książki zatytułowanej ”Jak zadbać o własne finanse?”. Książki, którą już opisywałem na blogu.

Porozmawiamy zarówno o tym, jakim wyzwaniem jest napisanie książki, jak również o tematyce, która w tej książce jest opisywana, czyli o wychodzeniu z długów. Tematyka tej książki doskonale koresponduje z moim pierwszym produktem, który wkrótce będę udostępniał, czyli kursem pod tytułem „Budżet domowy w tydzień”. W notatkach do tego odcinka podcastu też zamieszczę link do specjalnego newslettera, do którego możecie się zapisać po to, żeby otrzymywać informacje właśnie o tym kursie.

No, a na dzisiaj to myślę, że już wszystko. Dziękuję za wspólnie spędzony czas i życzę Ci skutecznego przenoszenia Twoich celów finansowych na wyższy poziom! Do usłyszenia!

Strony, osoby i tematy wymienione w tym odcinku:

- Michael Hyatt i jego blog

- Książka “StrengthsFinder 2.0” – Tom Rath

- Książka “Now, Discover Your Strengths” – Marcus Buckingham, Donald O. Clifton

- Strona StrengthsFinder – to można zrealizować kupon na test znajdujący się w książce “StrengthsFinder 2.0”

- Gallup Strengths Center – tu można zakupić test online

- Recenzja książki “Jak zadbać o własne finanse?” – Marcin Iwuć

- Newsletter kursu “Budżet domowy w tydzień”

026: Jak wyjść z długów i unikać problemów finansowych – rozmowa z Marcinem Iwuciem

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/026

Wpaść w długi jest łatwo, ale wyjść z nich znacznie trudniej. Pierwszy krok to uświadomienie sobie, że walka z długami to wojna. Jeśli chcemy ją wygrać, to musimy mieć dobrą strategię i być gotowym do poświęceń.

Wspólnie z moim gościem – Marcinem Iwuciem, autorem bloga oraz książki “Jak zadbać o własne finanse?” – rozmawiamy o tym, jak wydostać się z długów. Przekonujemy, że nie warto chować głowy w piasek. Że warto uświadomić sobie, że to my sami (najczęściej, chociaż nie zawsze) odpowiedzialni jesteśmy za sytuację, w której się znaleźliśmy. A skoro sami potrafiliśmy się do niej doprowadzić, to powinniśmy również sami się z niej wydostać.

Ten odcinek to obowiązkowa lektura dla tych, którym nie udaje się wiązać „końca z końcem”, osób, które wpadły w długi oraz wszystkich tych, którzy po prostu systematycznie wydają wszystko co zarabiają i nie potrafią generować oszczędności. W przypadku tych ostatnich osób granica jest bardzo cienka i zazwyczaj to tylko jedna pensja dzieli je od wpadnięcia w tarapaty finansowe. To właśnie dlatego tak bardzo zachęcam na moim blogu do oszczędzania i budowania poduszki finansowej.

Plan działania dla osób zadłużonych

Marcin Iwuć dzieli się dzisiaj swoimi doświadczeniami w walce z długami. Ostrzega również, że bez względu na posiadaną wiedzę finansową i wysokość zarobków, każdy z nas może stać się ofiarą własnej ignorancji i zbytniej pewności siebie. Jemu się to przytrafiło – do czego otwarcie się przyznaje. Ja sam nie raz w życiu przepuściłem w głupi sposób duże pieniądze – także nie jestem wyjątkiem. Na szczęście dotychczas nie miałem sytuacji, w której musiałbym intensywnie walczyć z długami. Niemniej jednak od lat mam do czynienia z osobami, którym nie starcza do pierwszego.

Michał i Marcin Iwuć po nagraniu podcastu.

Ten podcast to także element mojego planu pomocy osobom zadłużonym lub będącym na granicy płynności finansowej. Wspólnie z Marcinem przedstawiamy krok po kroku plan działania dla tych osób. Pokazujemy też rolę systematyczności, determinacji i poświęcenia w wychodzeniu na finansową prostą. Pod koniec podcastu odpowiadamy również na pytania Czytelników.

Z tego odcinka dowiesz się:

- Kim jest Marcin Iwuć i czym się zajmuje?

- Jak przebiegała jego kariera zawodowa i jakie zdobył doświadczenie?

- W jaki sposób pasja doprowadziła Marcina do napisania książki?

- Czego bohater odcinka nauczył się na studiach medycyny?

- Dlaczego bezpieczeństwo rodziny jest tak ważne?

- Jak zaczęły się problemy z długami Marcina?

- Kiedy nadeszły otrzeźwienie i zmiana nastawienia?

- W jaki sposób budżet domowy pomógł Marcinowi w rozpoznaniu własnej sytuacji?

- 3 kroki, jakie powinna zrobić każda osoba, która chce rozpocząć walkę z długami?

- Jak przygotować strategię wojny z długami?

- W jakim stanie obecnie znajdują się finanse Marcina?

- Co to jest fundusz bezpieczeństwa?

- Kilka słów o książce napisanej przez Marcina.

- Odpowiedzi na pytania Czytelników.

To jest podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy” - odcinek 26. Dzisiaj porozmawiamy sobie o tym jak wyjść z długów i unikać problemów finansowych.

Cześć i dzień dobry. Witam Cię w 26. odcinku podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne i sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności. Opowiadam jak rozsądnie wydawać pieniądze i jak odważnie realizować swoje pasje i marzenia. Jeśli tylko szukasz odrobiny stabilizacji finansowej i emocjonalnej w swoim życiu to ten podcast jest dla Ciebie.

Dzień dobry! Ten odcinek podcastu to obowiązkowe słuchowisko dla tych z Was, którym nie udaje się wiązać końca z końcem. Dla tych osób, które wpadły w długi oraz wszystkich tych, którzy po prostu systematycznie wydają wszystko, co zarabiają i nie potrafią generować oszczędności. Mam nadzieję, że wspólnie z moim gościem przekonamy Was, że nie warto chować głowy w piasek. Że skoro sami doprowadziliście się do takiej sytuacji, to również sami potraficie i powinniście się wydostać. Oczywiście wymaga to planu działania, systematyczności, poświęcenia, ale jest to możliwe.

I właśnie mój dzisiejszy gość opowie Wam, co sprawdziło się w jego przypadku, gdy sam próbował uporać się ze swoimi długami. Moim gościem będzie Marcin Iwuć – autor bloga „Finanse bardzo osobiste”. Autor świetnej książki pt. ”Jak zadbać o własne finanse”, którą całkiem niedawno recenzowałem na moim blogu. Marcina poznałem w ubiegłym roku, jakoś chyba w listopadzie. Wtedy moją uwagę zwrócił jego autentycznie świetnie pisany blog oraz takie treści, z którymi ja bardzo się identyfikuję. Mamy bardzo podobną tematykę i do bardzo podobnych wniosków dochodzimy. Umówiliśmy się, zjedliśmy wspólny obiad, porozmawialiśmy. Stwierdziliśmy, że jest chemia, że chcemy razem współpracować. Po to, żeby w lepszy sposób docierać z tymi treściami z zakresu finansów osobistych do Was, do Czytelników i Słuchaczy również tego podcastu.

I jeszcze zanim przejdę do rozmowy z Marcinem, to chcę Wam powiedzieć, że mi osobiście bardzo się podoba odwaga Marcina. Pomimo tego, że pracuje on w branży finansowej, to nie wstydzi się mówić wprost, że w zasadzie prawdą jest przysłowie, że najciemniej pod latarnią. Pomimo swojego doświadczenia finansowego i wiedzy, którą zdobył, to on sam nie uniknął kłopotów finansowych. I dzisiaj poprzez blog, jak i swoją książkę dzieli się tymi doświadczeniami i pomaga innym osobom znaleźć się na takiej finansowej prostej. A szczególnie w przypadku tych osób, które mają trudną sytuację - mają długi. Pomaga im zobaczyć to światełko w tunelu i uwierzyć, że można z tej sytuacji wyjść. Bardzo dużo ludzi z tej sytuacji po prostu wychodzi. Oczywiście wymaga to konsekwencji i pewnego planu działania, o którym właśnie za chwilę będziemy rozmawiać. Zapraszam Was do wysłuchania rozmowy z Marcinem!

Michał Szafrański: Cześć Marcin!

Marcin Iwuć: Cześć Michał!

Michał: Powiedz Marcin kim jesteś i co robisz?

Marcin: Czyli rozumiem, że pani z portierni nie powiedziała ci, tak?

Michał: Nie, nie dała mi tej informacji. [śmiech]

Marcin: No, ładnie zaczynamy, z grubej rury – mocnym, egzystencjonalnym pytaniem. No dobra. To zacznę od tych rzeczy, które są dla mnie absolutnie najważniejsze. No przede wszystkim jestem szczęśliwym człowiekiem. Mam żonę, którą bardzo kocham. Będziemy mieli w tym roku dziesiątą rocznicę ślubu.

Michał: Patrz, to zupełnie jak u mnie.

Marcin: Tylko ty będziesz miał osiemnastą rocznicę.

Michał: Tak.

Marcin: To jeszcze trochę. Mam dwie wspaniałe córy: Ulę i Gabrysię, które też oczywiście bardzo kocham. Mieszkamy sobie na Ochocie, w Warszawie, z kotką Fruzią. O uczuciach do kotki nie będę się lepiej wypowiadał.

Michał: [śmiech]

Marcin: Ale domyślam się, że bardziej się pewnie te zawodowe rzeczy liczą, prawda?

Michał: Tak, bo wiem, że masz taką przeszłość i teraźniejszość też... finansową chyba, nie?

Marcin: Przeszłość agenturalną. Tak, od prawie jedenastu lat pracuję w branży finansowej i myślę, że naprawdę nieźle tę branżę poznałem. Pracowałem w firmie ubezpieczeniowej, prowadziłem oddział detaliczny banku. Byłem też dyrektorem finansowym w banku hipotecznym i przez jakiś czas finansowałem nieruchomości komercyjne: biurowce, centra handlowe. Także doświadczenie całkiem konkretne, no i od pięciu lat pracuję w TFI. Natomiast taką moją prywatną bardzo dużą pasją są finanse osobiste. I dlatego napisałem książkę pt. „Jak zadbać o własne finanse?”.

Michał: Prowadzisz bloga...

Marcin: ...i prowadzę bloga „Finanse bardzo osobiste” i to właśnie dzięki tej blogowej mojej działalności poznaliśmy się tak naprawdę.

Michał: No, właśnie. „Finanse bardzo osobiste” pod adresem marciniwuc.com bez polskich znaków. Wszystkie linki do adresów, które będziemy podawali w trakcie tego podcastu znajdziecie pod adresem jakoszczedzacpieniadze.pl/026, tak jak 26. odcinek podcastu. No dobrze, Marcin, a powiedz – jak ty trafiłeś do finansów? Bo z tego, co gdzieś tam chyba czytałem kiedyś na twoim blogu, to planowałeś być lekarzem.

Marcin: To prawda i to planowałem dosyć konkretnie, bo ja studiowałem medycynę przez trzy lata. We Wrocławiu, na Akademii Medycznej, na Wydziale Lekarskim. Robiłem bardzo dużo, żeby zostać chirurgiem - także chodziłem na kółko chirurgiczne, asystowałem przy operacjach. Także gdzieś tam po Dolnym Śląsku chodzi jakaś grupa ludzi, którzy mają łuki brwiowe, ręce, brody zszyte moimi rękami.

Michał: Ale to jeszcze na studiach, czy...

Marcin: ...tak! Takie rzeczy już się robi. No, ale na trzecim roku zachorowałem dosyć poważnie. Musiałem wziąć urlop dziekański i przerwać te studia. Miałem trochę czasu do zastanowienia, do przemyśleń i ostatecznie zdecydowałem się pójść na ekonomię. Skończyłem Akademię Ekonomiczną we Wrocławiu, no i teraz pracuję w finansach.

Michał: Nie żałujesz tego, że nie jesteś lekarzem?

Marcin: Wiesz co? Nie. Po pierwsze nie patrzę się nigdy za siebie, jeśli chodzi o takie rzeczy. Po drugie, czasem miałem takie chwile, gdzie myślałem sobie: „Kurczę, taka medycyna to jest coś, gdzie możesz w łatwy sposób pomóc innym”. I to daje na pewno ogromną satysfakcję, ale wiesz co? Prawda jest taka, że nie trzeba być lekarzem, żeby robić naprawdę fajne i dobre rzeczy. Uważam, że każdy zawód wykonywany dobrze, z pasją, z szacunkiem dla innych, może dać nie tylko satysfakcję, ale też sprawia, że nasze całe życie może być dużo bardziej wartościowe. Także absolutnie nie żałuję.

Szczególnie, że na tej medycynie zebrałem naprawdę fajne doświadczenia. Wyobraź sobie taką sytuację, że masz 21 lat.

Michał: Aha...

Marcin: Siedzisz sobie w kinie, bawisz się dobrze w sobotę wieczorem, a w poniedziałek rano na zajęciach przychodzisz na sekcję zwłok i tam na stole leży ktoś w twoim wieku. Ktoś, kto umierał wtedy kiedy ty się dobrze bawiłeś, nie?

Michał: Masakra...

Marcin: To są takie, wiesz, rzeczy, które bardzo pomagają poukładać sobie pewne sprawy w głowie. I to mi przez całe życie bardzo pomaga. Także nie żałuję i uważam to za super doświadczenie, a poza tym jestem bardzo zadowolony z tego, co robię i z tego, jak żyję.

Michał: No i dobrze, nie wracajmy do tych problematycznych tematów, których nie udało nam się w życiu sfinalizować tak, jak planowaliśmy. [śmiech] Przynajmniej na początku. To może z innej beczki, bo zacząłeś też prowadzić bloga, a to jest chyba dosyć nietypowe, jak na kogoś z branży finansowej. I to jeszcze taką osobę, która rzeczywiście siedzi w tym po uszy.

Marcin: To prawda, ale to ma trochę związek z tym, że ja bardzo lubię to, że dzięki tej mojej finansowej wiedzy i doświadczeniu, które zebrałem można faktycznie w realny sposób pomagać innym osobom. Zresztą kto o tym wie lepiej niż ty, szczerze mówiąc?

Michał: Dzięki. [śmiech]

Marcin: Mówiłem ci już wiele razy, że jestem pod ogromnym wrażeniem tego jak ty prowadzisz swojego bloga.

Michał: Cicho, cicho! Mówmy o tobie dzisiaj.

Marcin: Słuchaj, po tym jak poradziłem sobie z tymi finansowymi problemami, o które wiem, że będziesz mnie dzisiaj na pewno męczył.

Michał: Będę cię cisnął...

Marcin: ...no, zacząłem sobie spisywać różne porady związane z finansami osobistymi. Potem wpadłem na pomysł, że fajnie by było napisać taki krótki poradnik, może, nie wiem, dla moich dzieciaków? Może dla rodziny, znajomych? I ostatecznie zrobiła się z tego książka. Ja ten rękopis, czy maszynopis – zwał jak zwał – wysłałem do kilku wydawnictw. Okazało się, że było to na tyle dobrze napisane, że odbiór był pozytywny. Oddałem książkę do druku i zacząłem prowadzić bloga.

Zależy mi bardzo, żeby na tym blogu przekazać parę takich prostych, jasnych zasad, dzięki którym jest szansa naprawdę na to, żeby zwiększyć, albo zbudować finansowe bezpieczeństwo swojej rodziny. Bo to jest jednak bardzo, bardzo ważne.

Michał: No, przekonałeś się o tym na własnej skórze, nie?

Marcin: No, zdecydowanie!

Michał: No właśnie, Marcin. Ja wiem z twojego bloga i z twojej książki, teraz o tym też mówisz, że ty miałeś problem z długami. Tak szczerze mówiąc jestem trochę zaskoczony, ale wiem, że to tak niestety bywa, że nawet osoby z dużym doświadczeniem finansowym... ty w końcu masz certyfikat CFA – Chartered Financial Analyst – certyfikat finansowy. Siedzisz w branży finansowej po uszy, sam kredytów udzielałeś. Wiesz jak to wszystko funkcjonuje, a jednocześnie mówisz, że wpadłeś w problemy finansowe. Od czego to się zaczęło?

Marcin: Słuchaj, znasz motto mojego bloga, że wiedza to raptem 20% sukcesu? Cała reszta to zdrowy rozsądek. No i w moim przypadku tego zdrowego rozsądku naprawdę zabrakło. Podjęliśmy parę kiepskich decyzji finansowych tak naprawdę po drodze. Więc to była mieszanka mało sensownych decyzji konsumpcyjnych i zbyt luźnego podejścia do własnych finansów, delikatnie mówiąc. Ale też taki naiwny plan szybkiego wzbogacenia się na nieruchomościach.

Czyli wiesz, maksymalny lewar, obracanie tymi nieruchomościami. To fajnie działało na rosnącym rynku, ale to był rok 2008 i ten rynek dość szybko się skończył, a my zostaliśmy z trzema kredytami hipotecznymi i z 30 tysiącami złotych kredytów konsumpcyjnych. Takich zupełnie niepotrzebnych, w sensie, że ja nie mam pojęcia na co te pieniądze się rozeszły, szczerze mówiąc.

Michał: Samochodu nowego świetnego nie kupiłeś?

Marcin: No, świetnego nie, ale to naprawdę były kiepskie decyzje. I co ciekawe, bo to był rok 2008, kiedy na świat przyszła Gabrysia – nasza druga córka, czyli czteroosobowa rodzina, a tutaj żadnych oszczędności i praktycznie 60%, nawet czasami 60% naszych dochodów szło na spłatę rat.

Michał: Ty pracowałeś, żona pracowała. Ty pracowałeś w branży finansowej – pewnie nieźle zarabiałeś, co?

Marcin: No, zarabialiśmy oboje całkiem przyzwoicie. Tylko że wiesz - to nieważne ile się zarabia.

Michał: No właśnie.

Marcin: Ważne ile zostaje. No i w naszym przypadku nie zostawało zbyt dużo, ale co ciekawe, wiesz, nie przejmowałem się tym specjalnie. To była taka słodka nieświadomość. Byłem przekonany, że dźwignia finansowa to jest absolutnie świetne narzędzie i nie muszę w ogóle niczego zmieniać w tym, co robię. Także wakacje były przyjemne, weekendowe wypady do SPA, narty we Włoszech. No, po prostu dolce vita. Kurczę, Michał, jak patrzę na to z perspektywy czasu, to nie boję się nazwać rzeczy po imieniu: to było głupie.

Michał: No, no... No ale tak zastanawiam się, wiesz, w którym momencie następuje ten moment przebudzenia? Jak to wyglądało w twoim przypadku, kiedy zdałeś sobie sprawę, że ten model nie ma przyszłości, tak mówiąc delikatnie zupełnie?

Marcin: No właśnie, wiesz co jest najdziwniejsze? Bo na początku jest taki całkowity luz wynikający z ignorancji. To jest całkiem normalne. Wszyscy dookoła zadłużają się, wszyscy korzystają z kredytów i każdy trzeźwo myślący człowiek powinien się lewarować. Tylko, kurczę, fakt, że coś jest normalne, nie oznacza, że przestało być głupie.

Michał: Fakt, że inni naokoło robią to samo. Tak? Bo to jest...

Marcin: ...dokładnie! Mieliśmy spotkania, dyskusje z kolegami jak to fajnie jest. Tu będziemy kręcić niezłe interesy, wykorzystywać swoją wspaniałą zdolność kredytową. Wszystko fajne, ale to trzeba robić z głową i trzeba robić w przemyślany sposób. Jak dołożymy do tego takie niefrasobliwe i nieodpowiedzialne postępowanie z własnym domowym budżetem, to jest przepis na finansową katastrofę. Także pytałeś o to, jakie było to przebudzenie?

Michał: No właśnie. Co cię tknęło czy popchnęło do tego, żeby jednak ten problem w jakiś sposób rozwiązać? Albo inaczej: co działo się w twojej głowie w tym momencie?

Marcin: To nie była jakaś jedna konkretna sytuacja. No ale wiadomo, że rok 2008 w branży finansowej też był trudny. Ja, między innymi, musiałem zmienić pracę, a że bardzo zależało mi, żeby dołączyć do TFI, no to zgodziłem się pójść tam na takich warunkach, że za 50% swojego dotychczasowego wynagrodzenia i w dodatku nie na umowę o pracę, tylko na zastępstwo za inną osobę. Więc na sporym ryzyku, co jeszcze dodatkowo nam „dało do pieca”, że tak powiem, ale i tak cały czas był luz, wyparcie rzeczywistości. Taki typowy przykład gościa, który spada z dziesiątego piętra. Jak się go pytasz na drugim jak się czuje to mówi, że jest super.

Michał: Dopóki się nie roztrzaska, tak?

Marcin: Tak, czuję się świetnie i do tego jeszcze lecę. Także taka trochę mentalność Kena i Barbie, nie? Fasada na zewnątrz - wszystko jest OK, a pod spodem trochę kiepsko. Także pierwszy sygnał to były te spadające ceny nieruchomości, osłabienie się franka. Ja siadłem i tę swoją percepcję, że jestem takim finansowo dobrym i poukładanym gościem zestawiłem z twardymi faktami na papierze.

Zrobiłem pierwszy raz budżet porządny. Listę aktywów i pasywów. No i zobaczyłem, że jest kiepsko.

Michał: Zobaczyłeś minus tak naprawdę...

Marcin: No! Najlepsze jest to, że wiesz, na początku nie wiedziałem za bardzo, co z tym fantem zrobić. Ja nie mam raczej zwyczaju panikować. Nauczyłem się tego na medycynie jak asystowałem przy operacjach, że nawet w najgorszych sytuacjach trzeba być spokojnym, trzeba zachować spokój. Ale na początku zacząłem działać dosyć intuicyjnie i przypadkowo, także sytuacja nasza się poprawiała, ale bardzo, bardzo wolno.

Udało nam się zwiększyć zarobki i to był na pewno solidny oddech, bo część nadwyżek mogliśmy przeznaczyć na nadpłaty kredytów. Tyle tylko, że cały czas były wysokie wydatki. Więc wiedziałem, że to nie do końca hula i na takie faktycznie rozwiązanie trafiłem dość przypadkowo. Tylko że to chyba tak jest, że jak stawiasz sobie właściwe pytania, to życie podsuwa nam właściwe odpowiedzi. I w moim przypadku to była taka śmieszna sytuacja. Ją dość dobrze pamiętam. To było ok. 3 lata temu. Kupiłem sobie telefon, zainstalowałem sobie aplikację do podcastów i tam na tej aplikacji były takie przykładowe audycje. I między innymi był show Dave’a Ramseya. Znasz?

Michał: Dave Ramsey to jest kto? Powiedzmy Słuchaczom.

Marcin. No, to jest - nazwijmy sobie go - taki amerykański guru od finansów osobistych, który pomaga ludziom wychodzić z zadłużenia i robi to naprawdę w niesamowity sposób.

Michał: Dave Ramsey ma, tak informacyjnie, w Stanach Zjednoczonych audycję codzienną. Chyba w czterystu stacjach radiowych to leci, więc to jest coś fenomenalnego. Fenomen amerykański! Tam jest gigantyczna liczba osób zadłużonych, którym trzeba pomagać.

Marcin: Tak, ale robi to absolutnie rewelacyjne i pokazuje super rzecz. Pokazuje to, jak połączyć emocje z konkretnym planem działania, żeby pozbyć się długu.

Michał: Dokładnie!

Marcin: I jak ja usłyszałem jakąś audycje, wiesz, ktoś tam mówił swoją historię jak wyszedł z długów. Spłacił 40 tysięcy dolarów i nagle zrobili ten taki słynny u Dave’a Ramseya debt free count: „3... 2... 1... I’m debt free!!!”. Kurczę, no, to było wiesz co? Stwierdziłem: „Cholera, ja też tak chcę! Ja nie chcę mieć żadnych długów. Po co mi one?”. I to był taki moment, który naprawdę... do dziś pamiętam i który bardzo przyspieszył ten cały proces oddłużania się.

Michał: Czyli dopiero po usłyszeniu tego podcastu, po usłyszeniu tej audycji z Davem Ramseyem usiadłeś i zacząłeś powoli konstruować... Zobaczyłeś swoją sytuację w detalach. Czy jakoś to wcześniej nastąpiło? Tylko ten podcast był takim momentem zapalnym? Takim zapalnikiem do działania?

Marcin: Wiesz, sytuację znałem. Ja sobie już to wcześniej policzyłem i wiedziałem, że jest kiepsko i już razem z moją żoną podjęliśmy działania, żeby to poprawiać. Tylko że to było takie działanie po omacku.

Michał: Po omacku.

Marcin: Tak. Wiesz, bez emocji, tak trochę: „może spłacimy, może nie spłacimy”, „może sprzedamy to mieszkanie, może nie”.

Michał: Nie było takiej mocnej motywacji.

Marcin: Nie, nie. Po tym stwierdziłem, że naprawdę trzeba przycisnąć na maksa pedał gazu i zrobić wszystko, żeby pozbyć się tych długów. I powiem ci, że te ostatnie 3 lata były fenomenalne pod tym względem.

Michał: No dobra, to przejdziemy przez te 3 lata, ale powiedz od czego zacząć, czyli jakie były te pierwsze kroki w twoim przypadku i kiedy w zasadzie zauważyłeś to światełko w tunelu oraz uznałeś, że jesteś na dobrym torze, tak naprawdę?

Marcin: Wiesz co? Taka pierwsza najważniejsza rzecz to nazwać rzeczy po imieniu. Nie ściemniać samemu sobie, że jest dobrze. Uświadomić sobie, że jesteśmy po uszy w długach, że te długi są do kitu i trzeba się ich jak najszybciej pozbyć.

Michał: Że sami się doprowadziliśmy do tej sytuacji...

Marcin: ...tak! W stu procentach!

Michał: I że sami powinniśmy się nią zająć, że nikt nas nie wyręczy.

Marcin: Tak. Że to facet, którego co rano oglądam w lustrze jest odpowiedzialny za tę sytuację. Ta sytuacja mnie bardzo wkurzała i uświadomiłem sobie, że po iluś tam latach pracy, po iluś tam latach dobrego zarabiania, jestem w gorszej sytuacji niż byłem na początku. I co więcej, że nie potrafię zapewnić finansowego bezpieczeństwa swojej rodzinie. I to naprawdę był taki moment, kiedy stwierdziłem, że trzeba absolutnie wszystko zmienić.

I ta zmiana podejścia myślę, to jest bardzo ważna rzecz. To jest kluczowy moment kiedy trzeba o 180 stopni odwrócić swoje myślenie o długach. Nie traktować ich jako wygodnego narzędzia, tylko po prostu stwierdzić, że to jest coś, co jest złe, co drenuje nasze kieszenie i czego jak najszybciej trzeba się pozbyć.

Michał: No dobra, no to pierwszy krok.

Marcin: No dobra, no pierwszy krok, jak już dochodzimy do wniosku, że mamy dość, że nie chcemy tego węża w kieszeni, nie chcemy tego, co nam drenuje nasze kieszenie, to właśnie włączyć emocje. Wkurzyć się! Wkurzyć się na siebie, na tę całą sytuację i rozpocząć coś, co ja nazywam wojną z długami.

Michał: Propagujesz to w swojej książce, więc myślę, że możemy spokojnie przejść przez cały ten scenariusz i zastanowić się jak tu pomóc tym osobom, które być może są po drugiej stronie i właśnie czekają na jakieś wskazówki.

Marcin: No to pierwsza rzecz: dług to wróg, a to jest wojna, czyli wypowiadamy wojnę, włączamy emocje. Druga rzecz: trzeba zahamować ekspansję tego wroga, czyli żadnych dodatkowych kredytów, żadnych dodatkowych pożyczek i - ja naprawdę to popieram – pocięcie kart kredytowych. To jest drastyczny krok, ale w sytuacji, kiedy jest się zadłużonym, kiedy nie panuje się do końca nad swoim domowym budżetem, on bardzo pomaga, bo stawia nas w sytuacji bez wyjścia. Człowiek w takiej sytuacji jest bardzo kreatywny. Poza tym to bardzo fajnie włącza emocje.

Michał: Z jednej strony stawia w sytuacji bez wyjścia, a z drugiej strony daje takie poczucie kontroli, tak? Czyli na co się decyduję... bo ten problem, z którym ja się często spotykam w przypadku osób zadłużonych, którym gdzieś tam pomagam od czasu do czasu, to jest też taki, że często będąc w długach po prostu nie myślimy racjonalnie. Zachowujemy się nieracjonalnie, czyli wyłączamy to racjonalne myślenie, o którym ty powiedziałeś. No i niestety, stawiamy się w takiej sytuacji, w której idziemy z prądem. Kontynuujemy to, co robiliśmy dotychczas, a co robiliśmy dotychczas? Zadłużaliśmy się, po prostu.

Marcin: „Robienie tych samych rzeczy i oczekiwanie innych rezultatów to definicja szaleństwa”, jak powiedział Einstein. Także w stu procentach się zgadzam.

Michał: Czyli tak: tniemy karty kredytowe, tak? Karty kredytowe być może są fajnym narzędziem, ale w rękach osób odpowiedzialnych, a w rękach osób zadłużonych one są zbyt łatwo dostępne. Zdecydowanie.

Marcin: Także hamujemy tę ekspansję wroga - tniemy karty. Żeby sobie poradzić na takiej wojnie z długami potrzebujemy amunicji, czyli musimy zrobić wszystko, żeby wygospodarować w naszym budżecie domowym nadwyżki. I na to są 3, moim zdaniem, sposoby: pierwszy – wycinamy wydatki do kości. Drugi – sprzedajmy co się da. I trzeci – robimy wszystko, żeby zwiększyć dochody. I zaczynając od tych wydatków – budżet domowy to jest naprawdę niesamowita rzecz. On pokazuje jak wiele w naszym życiu jest zachcianek, rzeczy, które nie są potrzebne i jak mnóstwo kasy przepływa nam tak naprawdę między palcami. Jak zrobiłem dobry budżet domowy, to tak jakbym sam dał sobie podwyżkę.

Michał: Myślałem, że powiesz, że tak jakbym dał sobie sam po zębach. [śmiech]

Marcin: To trochę też. Tak, było bardzo, bardzo blisko. I razem z moją żoną zaczęliśmy się na to patrzeć. To było zupełnie bez sensu i dość szybko można było zidentyfikować parę rzeczy, które można bez bólu wyłączyć.

Michał: Czyli na zasadzie takiej, że OK, uznajemy, że pewna część wydatków jest zbędna - wycinamy je.

Marcin: Dokładnie! Bo jakby tak popatrzeć racjonalnie, no to co? Mamy jedzenie i picie, mamy wydatki na lekarstwa. Trzeba było opłacić wydatki za mieszkanie, transport do pracy, ubranie. Dziękuję - to są takie prawdziwe potrzeby.

Michał: I ostatnie schronienie, pięć głównych potrzeb człowieka...

Marcin: Cała reszta to są mniejsze lub większe zachcianki. Jesteśmy świetni w udowadnianiu sobie, że to są potrzeby. Oczywiście, że musimy to mieć i musimy sobie kupić, ale jak jesteśmy w takiej kryzysowej sytuacji bez wyjścia i kiedy potrzebne są pieniądze, żeby pozbyć się długu, no to dość łatwo można w tym budżecie domowym wygospodarować jednak jakieś dodatkowe nadwyżki.

Michał: Bez szkody dla naszego życia. Mówimy o życiu. Nie mówimy o jakiś zachciankach.

Marcin: Druga rzecz, no bo różne są sytuacje. Czasem tej kasy może być ciągle za mało. Można sprzedać co się da. W naszym przypadku nie było jakoś dużo takich rzeczy, ale parę sprzętów gdzieś tam posprzedawałem. Jakiś aparat pamiętam – Zenit, do którego, nie wiem dlaczego, byłem przywiązany. Jakąś lornetkę. Sprzedaliśmy też kanapę, której zupełnie nie potrzebowaliśmy. To też są jakieś dodatkowe pieniądze, które nawet jeśli nie są duże, to wprowadzają nas w taki fajny nastrój, że my dajemy kopa temu długowi i że się go pozbawiamy.

Michał: Znowu - poczucie kontroli, to też jest bardzo istotne, czyli że potrafimy zdobyć dodatkowe pieniądze.

Marcin: Tak jest i że to jest wojna, że ja walczę. Robię postępy, idę do przodu. No i trzecia rzecz. Bardzo, bardzo ważna – jeżeli ciągle tych pieniędzy jest mało, to trzeba zrobić wszystko, żeby zdobyć dodatkowe dochody. Ja wiem, że to jest bardzo trudne. Wiem, że wielu osobom może być naprawdę trudno zdobyć dodatkową pracę czy dodatkowe zajęcie, ale z drugiej strony czasami stosuję taki zabieg kiedy rozmawiam z niektórymi osobami: żeby wyobraziły sobie, że mają chore dziecko i muszą za wszelką cenę zdobyć pieniądze dla tego dziecka. Nie mają możliwości zadłużenia się na to. Okazuje się nagle, że tych możliwości zarobkowania jest naprawdę sporo.

W naszym przypadku to był taki bardzo intensywny okres, kiedy Kasia prowadziła mnóstwo szkoleń. Pracowała tak naprawdę, no 7 dni w tygodniu! Ja również prowadziłem szkolenia, ale był też czas, kiedy udzielałem kredytów hipotecznych, na temat których, od razu zaznaczam, mam inne zdanie i piszę o tym na blogu. I te dodatkowe dochody w połączeniu z tą sprzedażą i z obcięciem wydatków dają nam super amunicję, żeby się tych długów zacząć pozbywać.

Michał: Dużo pracowałeś wtedy? Ile pracowałeś? Czyli pracowałeś normalnie na etacie, plus te prace dodatkowe, o których powiedziałeś, tak?

Marcin: Tak. Wiesz co? No na maksa się pracowało, Michał, bo kończysz pracę powiedzmy o godzinie 18:00 w takiej branży finansowej, no i potem wieczorem spotykasz się z ludźmi, w przypadku tych kredytów hipotecznych, a w weekendy jedziesz ze szkoleniami. Wtedy trochę mało widzieliśmy nasze dzieci i to jest prawda, ale cóż, no nie ma postępu bez jakiejś ceny i musieliśmy tę cenę za swoją, no głupotę, zapłacić. I tak to dokładnie wyglądało, że pracowaliśmy bardzo, bardzo długo.

Ale ten okres nie był długi. To znaczy udało nam się wyjść z tych długów konsumpcyjnych naprawdę po niecałym roku, więc dość szybko mieliśmy oddech i dużo łatwiejszą sytuację.

Michał: Jasne, a powiedz mi - nie musiałeś wykonywać jakiś drastycznych ruchów typu sprzedaż nieruchomości?

Marcin: Sprzedaliśmy nieruchomość, którą posiadaliśmy. Bardzo fajną, była w centrum Wrocławia. Fajne mieszkanie, którego absolutnie nie planowałem sprzedawać, ale po przemyśleniu wszystkiego stwierdziliśmy, że nie ma co się wygłupiać. Trzeba to po prostu sprzedać, bez względu nawet na to, jaka jest sytuacja rynkowa, bo tylko w ten sposób odzyskamy kontrolę nad naszymi finansami i nad naszym budżetem, więc to też oczywiście bardzo pomogło i dało dodatkowy oddech.

Michał: No dobra, czyli kolejny krok to jest, tak jak powiedziałeś, zebranie tej amunicji, wycięcie wszystkich wydatków, sprzedanie tego, co się da, co nie jest nam potrzebne. Ja bym powiedział nawet, posunąłbym się dalej w takiej podbramkowej sytuacji. To jest sprzedanie wszystkiego, co nie służy nam do zarabiania pieniędzy, bo wiele osób ma taką sytuację, że teoretycznie ma jakieś przedmioty. One reprezentują małą wartość, ale mają np. samochód. Jeśli ten samochód nie służy do działalności zarobkowej, a to znowu jest źródło kosztów...

Marcin: Dokładnie! Takie trudne sytuacje wymagają drastycznych posunięć...

Michał: Niestety.

Marcin: My nie wpadliśmy w taką klasyczną spiralę długów, chociaż było bardzo blisko, bo gdyby coś się stało, nie wiem...

Michał: Gdyby ktoś z was, czyli ty albo Kasia, stracił pracę, to prawdopodobnie moglibyście popłynąć.

Marcin. Absolutnie. To by była bardzo trudna sytuacja i bylibyśmy ugotowani. Powiedziałbym, że udało nam się o włos przez to przejść, ale emocji takich negatywnych z tym związanych było dużo. Więc ja, pomimo tego, że nie byłem w takiej klasycznej spirali długów, mogę sobie tylko wyobrazić jak ogromny stres przeżywają osoby, które faktycznie w taką spiralę wpadną i jak bardzo potrzebują one w takiej sytuacji pomocy. Między innymi dlatego jestem takim mega zagorzałym wrogiem długów.

Michał: No, i to widać na twoim blogu! Dobrze, czyli przejdźmy krok dalej, czyli załóżmy, że już zebraliśmy tę amunicję: w jaki sposób za tę walkę z długami się zabrać? Ja kiedyś o tym pisałem na blogu, ty o tym piszesz na blogu, także wszystkich odsyłamy oczywiście na nasze blogi.

Marcin: Tak jest.

Michał: ...ale może omówmy te takie najważniejsze kroki.

Marcin: Trzeba zrobić plan ataku, tak? Czyli zrobić taką porządną ewidencję naszych wszystkich długów, zobaczyć ile ich jest. Jakiego rodzaju są to długi? Jakie jest oprocentowanie? Na moim blogu można pobrać sobie taką tabelkę, do której możemy sobie wpisać wszystkie informacje o tym zadłużeniu i ułożyć je w odpowiedniej kolejności. Teraz, co to znaczy? No, wiele osób jest zadłużonych np. w spółdzielni mieszkaniowej, czy we wspólnocie, czy w zakładzie energetycznym. To są pierwsze rzeczy i pierwsze długi, których trzeba się pozbyć, bo nie chcielibyśmy siedzieć po ciemku w domu w nieogrzewanym mieszkaniu, więc absolutnie od tego należałoby zacząć.

Na drugi ogień puściłbym wszystkie chwilówki - takie pożyczki oprocentowane na nieprawdopodobne kwoty. Ostatnio robiłem parę obliczeń - to nie jest żart - naprawdę pożyczając nieduże kwoty na krótkie okresy akceptujemy oprocentowanie rzędu kilku tysięcy procent rocznie!

Michał: Dokładnie tak. Ze względu na wysokość wszystkich dodatkowych opłat, kar itd.

Marcin: Więc to jest absolutnie kanał! To jest koło młyńskie u szyi, które ciągnie nas w dół i tego typu długów trzeba po pierwsze unikać, a po drugie jak najszybciej się ich pozbyć. Pozostałe długi – tutaj jest już taka fajna metoda kuli śnieżnej Dave’a Ramseya, czyli ustawienie ich w kolejności od najmniejszego zadłużenia do największego i atakowanie jeden po drugim. Przy czym wiadomo, że jak spłacimy ten pierwszy najmniejszy to pieniądze, które przeznaczaliśmy na jego spłatę możemy potem przeznaczyć na spłatę drugiego.

Wykreślamy sobie dług z listy i to daje takiego fajnego dodatkowego kopa i znów atakujemy drugi dług. On znika! Mamy jeszcze więcej pieniędzy i atakujemy trzeci. I w ten sposób z tej małej śniegowej kulki robi się ładna lawina, która bardzo szybko może pomóc nam pozbyć się całego zadłużenia.

Michał: A powiedz mi, jak ty się motywowałeś? Bo mówiłeś, że to daje takiego fajnego kopa. Ja wiem, że są te metody, zresztą sam to zalecam, tę listę długów gdzieś tam powiesić, żeby każdego dnia rano nas motywowała. Przykleić na lodówkę, tak? Żebyśmy wiedzieli, że każdy dzień to jest dzień walki. Jak to u ciebie wyglądało?

Marcin: Listę długów to noszę... nosiłem! Już jej nie mam na szczęście, a w zasadzie mogę ją zostawić na pamiątkę, ku przestrodze.

Michał: [śmiech]

Marcin: ...ale podarłem ją i wywaliłem. Nosiłem ze sobą w takiej papierowej teczce, ale – i teraz nie ściemniam – na lustrze w łazience do dzisiaj wisi u nas taka mała karteczka, która pokazuje nam gdzie chcemy być, jeśli chodzi o nasze kredyty za jakiś czas. Ja kopię tej karteczki noszę cały czas ze sobą w portfelu, przy myciu zębów fajnie jest na to spojrzeć.

Michał: Co masz na tej karteczce napisane?

Marcin: Dwie rzeczy: pierwsza to jest tak naprawdę skan z mojego konta bankowego w banku, w którym mam kredyty, gdzie wszędzie saldo wynosi zero, zero, zero, a druga rzecz to jest inne konto, z datą bardziej odległą, nie będę mówił jaką i z konkretnym saldem, które chciałbym na tym koncie uzbierać.

Michał: Jasne, jasne. I mówisz, że masz to na lustrze i nosisz w portfelu, tak?

Marcin: Tak.

Michał: Super! To powiedz może mi, z innej strony, z innej perspektywy. No, ty masz dosyć specyficzną sytuację – jesteś reprezentantem branży finansowej. Jak na tę twoją historię reagowali twoi znajomi i osoby z branży? Czy oni w ogóle wiedzieli? No... dopóki nie uruchomiłeś bloga, to pewnie w ogóle o niczym nie wiedzieli, ale przypuszczam, że znajomi wiedzieli, że zmieniasz przynajmniej swój tryb życia, tak? Żyliście sobie na luzie i nagle zaczęliście ścinać koszty, więc na pewno to było widać.

Marcin: Absolutnie. Nie jest łatwo przyznać się do tego, że robiło się głupie rzeczy. I tak naprawdę każdy z nas woli być postrzegany jako taki człowiek bez skazy, któremu wszystko się udaje, któremu wszystko wychodzi. Także obawiałem się trochę tego, że taki finansowy ekshibicjonizm będzie skutkował tym, że zostanę zaliczony do zacnego grona frajerów.

Michał: [śmiech]

Marcin: Ale nie było tak, wiesz? Okazało się, że jest inaczej. Że dookoła bardzo dużo ludzi ma podobne problemy i że z takich spotkań, rozmów z moimi dalszymi i bliższymi znajomymi zniknął pewien temat tabu. Zaczęliśmy bardziej otwarcie o tym rozmawiać.

Michał: Już po tym jak zacząłeś pisać bloga?

Marcin: Tak, tak i zaczęło się okazywać, że ktoś ma też zbyt duże zadłużenie. Ktoś inny poręczył kredyt rodzinie. Ktoś inny został zmuszony, żeby poręczyć go szefowi, bo takie też sytuacje się zdarzały. No i wiesz, my czasem pokazujemy na zewnątrz takie ładne fasady, a pod spodem jest różnie, więc jak to tabu zniknęło, to okazało się, że nie jesteśmy sami i nie tylko my robimy te niezbyt mądre rzeczy. Robiliśmy w każdym razie, bo to jest historia, o której pamiętamy, ale o której już powoli, gdyby nie ten blog...

Michał: Zaciera się...

Marcin: Tak, już się to powoli zaciera. Także szczerze mówiąc jest dużo więcej pozytywnych reakcji niż negatywnych. No i pewnie, że jest grono osób, które wiesz, puka się w głowę i uśmiecha się jakoś tam śmiesznie, ale patrząc jak oni postępują ze swoimi pieniędzmi, to utwierdzają mnie w ten sposób tylko w przekonaniu, że jesteśmy na dobrej drodze.

Michał: Postawiliście drabinę przy dobrej ścianie i się teraz na nią wspinacie. Jak ta wasza sytuacja finansowa wygląda dzisiaj?

Marcin: No właśnie, temat tabu tak. W Polsce się na ten temat nie rozmawia – dżentelmeni o pieniądzach nie rozmawiają.

Michał: Nie jesteśmy dżentelmenami w takim razie.

Marcin: Nie no, śmiało możemy powiedzieć, że osiągnęliśmy stan, który ja nazywam finansowym bezpieczeństwem, czyli po pierwsze - wszystkie długi konsumpcyjne są całkowicie wyzerowane. Z kredytu hipotecznego na nasze mieszkanie zostało nam już tylko 25%...

Michał: Zazdroszczę.

Marcin: ...i bardzo konsekwentnie się go pozbywamy. Ja w każdym miesiącu odwiedzam oddział naszego banku. Panie już mnie znają i witają szerokim uśmiechem, bo wiedzą, że szykuje się kolejna nadpłata i to też daje nam bardzo, bardzo dużo radości.

Michał: Super!

Marcin: Mamy też odłożony fundusz bezpieczeństwa, czyli sześciokrotność naszych wydatków, który daje dodatkowe bardzo fajne poczucie stabilności i bezpieczeństwa. Systematycznie odkładamy też na swoją emeryturę, na edukację dzieci. No, i tak naprawdę gdybym wszystko miał dzisiaj sprzedać, spakować się i wyjechać, to moglibyśmy zabrać ze sobą konkretną kwotę. Także, to działa! To naprawdę działa! To są proste zdroworozsądkowe zasady, ale jeżeli się dobrze do tego przyłożymy, to one są też bardzo, bardzo skuteczne. Dużo bardziej niż wszelkie, wiesz, zakręcone plany szybkiego bogacenia się.

Michał: Muszę ci zadać pewne pytanie, bo ty jesteś tak, jak powiedziałeś osobą, która sporo zarabia, powiedzmy w porównaniu do średniej krajowej. Jak sądzisz w ogóle, czy oszczędzanie, bo często mi takie pytanie zadają oczywiście Czytelnicy, Słuchacze, osoby postronne, które wiedzą co robię... czy wiesz, czy mając małe dochody w ogóle da się oszczędzać?

Marcin: Da się oszczędzać. Ja może nie mówię tego na swoim przykładzie, ale mówię na przykładzie osób, które znam, którym gdzieś tam pomagam. Małe dochody, to jest rzecz względna tak naprawdę. Owszem są sytuacje, kiedy jedynym sposobem jest wzrost zarobków. Tu nie ma co się oszukiwać.

Michał: Tak, zawsze to zalecamy. To jest oczywiste.

Marcin: Kurczę, Michał, całe te finanse można sprowadzić do jednego prostego równania. Zarobki minus wydatki równa się oszczędności. Pierwsza rzecz - róbmy wszystko, żeby te zarobki zwiększyć. Druga rzecz - zróbmy wszystko, żeby te wydatki trzymać pod kontrolą.

Michał: Na racjonalnie niskim poziomie.

Marcin: ...i generujmy oszczędności, które będziemy mądrze odkładać i inwestować. Nic więcej tak naprawdę nie potrzeba, gdyby to sprowadzić do takiej najprostszej formy.

Michał: Nasze babcie doskonale o tym pamiętały, nie?

Marcin: No, stuprocentowe, tak! Czyli „wnuczku, wydawaj mniej niż zarabiasz” itd. Nieważne ile zarabiasz - ważne ile zostaje. To brzmi może banalnie, ale to jest tak do bólu prawdziwe, że naprawdę nie skorzystanie z tej porady babci jest czystą głupotą.

Michał: Wiesz co? Ja tak trochę chciałem cię sprowokować, ale przejdę do drugiej części tego pytania. Powiedz mi, czy uważasz, że ludziom, którzy dużo zarabiają łatwiej jest oszczędzać niż tym, które zarabiają mało? Na podstawie twoich doświadczeń.

Marcin: Nie wiem, czy jest łatwiej oszczędzać. Myślę, że im jest czasem trudniej mieć taką świadomość, że robią głupie rzeczy ze swoimi pieniędzmi. Widzisz - wysokie zarobki sprawiają, że stajesz się mniej czujny, a zarobki naprawdę o niczym nie świadczą, bo nie ma takiej kwoty, której nie da się wydać. Ja znam takie osoby, które zarabiają dużo od lat i nie zgromadziły w tym czasie żadnych oszczędności. One w momencie, kiedy pojawia się nawet malutkie ryzyko, że mogą stracić pracę albo coś może ich więcej kosztować, wpadają w panikę, bo okazuje się, że wiesz, król jest nagi.

Król zarabia mnóstwo szmalu, ale on jest tylko przekaźnikiem pieniędzy, które natychmiast przekazuje właścicielom sklepu, klubów rozrywkowych i nie wiem czego tam jeszcze. Znów, to wszystko jest w głowie i to nie zależy tak do końca od tego ile się zarabia.

Michał: ... tylko od podejścia.

Marcin: Myślę, że wiele osób, które może nie zarabiają dużo, ale zarabiają takie pieniądze, które pomagają im w rozsądny sposób gospodarować budżetem domowym jest w lepszej sytuacji finansowej niż ci, którzy jeżdżą wypasionymi samochodami na kredyt.

Michał: No, wróciliśmy znowu. Zatoczyliśmy koło i wróciliśmy do budżetu domowego w gruncie rzeczy. No widzisz, a pamiętasz te komentarze, które były pod tym artykułem, w którym była recenzja twojej książki? Z odpowiedzią na pytanie: dlaczego nie prowadzę budżetu domowego?

Marcin: No to było genialne! Ja naprawdę bardzo serdecznie wszystkim Wam dziękuję za te komentarze. My mieliśmy z Michałem niezły orzech…

Michał: …niezły orzech do zgryzienia.

Marcin: Tak! I niezłą lekcję życia tak naprawdę, bo to pokazuje, jak ten temat jest ważny z jednej strony. Z drugiej strony jak bardzo trudny, ale naprawdę jak miałbym pokazać jedno, jedyne narzędzie, które jest najważniejsze w tym całym procesie, to jest właśnie dobry domowy budżet. Kurczę, no pracuję w branży finansowej. Ja wiem jak się wycenia spółki. Jak wyobrażam sobie sytuację, że idę i zadaję pytanie dyrektorowi finansowemu w jakiej są sytuacji finansowej, a on mówi: „No nie wiem do końca, nie wiem tak naprawdę, ile…”.

Michał: „musiałbym policzyć…”

Marcin: No! „Nie wiem ile tak do końca wydajemy. Długi jakieś tam są, ale ile tego tam dokładnie jest, to nie wiem.”. Nikt by nie kupił akcji takiej spółki. I no, niestety, taki zadłużony Kowalski jest podobny do takiej zadłużonej spółki. Trzeba by go omijać szerokim łukiem, gdyby był na rynku.

Michał: Tak, trudno byłoby mu pomóc, skoro on sam nie wie tak naprawdę na czym stoi. No właśnie, powiedz Marcin, chyba się powoli zbliżamy do końca, co?

Marcin: No, tak myślę.

Michał: [śmiech]

Marcin: Bo już ciemno się robi…

Michał: Powiedz Słuchaczom, gdzie można znaleźć więcej informacji o tobie.

Marcin: Zapraszam Was bardzo serdecznie na mój blog „Finanse osobiste”: http://marciniwuc.com. Ja nie piszę tak często jak Michał. Piszę raz w tygodniu. Częściej po prostu nie daję rady, więc tutaj Michał, wiesz…

Michał: Ty jeszcze pracujesz na etacie.

Marcin: Tak, pracuję na etacie. Ja lubię te pracę, więc nie mam jakichś planów związanych z odejściem. No ale kto wie - różnie się może życie potoczyć. Zapraszam Was tam bardzo, bardzo serdecznie. Znów ta moja działalność blogowa i szkolenia, które prowadzę i kilka innych rzeczy – one nie mają za dużo wspólnego z tą pracą. I staram się to mocno oddzielić. No to jest po prostu ogromna pasja, którą staram się rozwijać i tak naprawdę komentarze moich Czytelników i wiadomości, które od nich dostaję bardzo, bardzo pomagają mi utrzymać motywację i robić to więc sprawia mi to dużo satysfakcji i zamierzam to jak najdłużej oczywiście kontynuować.

Michał: Wydałeś też książkę. Pochwal się!

Marcin: No tak, ty mnie już pochwaliłeś na swoim blogu…

Michał: Oj, pochwal się jeszcze raz!

Marcin: Dziękuję bardzo za recenzję.

Michał: Być może słuchacze nie czytali tej recenzji na blogu.

Marcin: No, książka pt. „Jak zadbać o własne finanse?”, która ukazała się nakładem wydawnictwa Edgard w takiej serii „Samo sedno”. Bardzo zapraszam Was do lektury. Włożyłem w nią mnóstwo serca, żeby była napisana w lekki, łatwy do czytania sposób i mam ogromną nadzieję, że pomoże wielu osobom w tym, żeby poukładać swoje finanse.

Michał: Wiesz co, Marcin? Zanim cię wypuszczę jeszcze to spróbujemy może odpowiedzieć na pytania, które zadali czytelnicy na Facebooku. Ja tam opublikowałem wczoraj taki apel, w którym zapowiadałem, że będziemy wspólny podcast nagrywać i między innymi Kasia zadała nam pytanie następujące: „Nadpłacać kredyty, jeśli ma się z czego, czy lepiej nadwyżki odkładać i inwestować, a kredyty spłacać zgodnie z harmonogramem?” Co proponujesz?

Marcin: Hmm, to zależy jakie kredyty. W książce też poukładałem to w takich 10 logicznych kroków. No tak, jeśli chodzi o wszystkie takie kredyty - konsumpcyjny, limity w rachunku na kartach kredytowych - tego trzeba się pozbyć jak najszybciej, bo…

Michał: Te, które są najwyżej oprocentowane.

Marcin: Tak jest! Sorry, to nawet Warren Buffett powiedział, że on nie jest w stanie wyciągnąć takiej stopy zwrotu, jakie wyciągają banki na kartach kredytowych, więc dlaczego miałoby to się udać przeciętnemu inwestorowi? Dlatego pierwszą rzeczą jest absolutnie pozbycie się wszystkich takich długów konsumpcyjnych i to jest bardzo ważny krok. Jak to zrobimy? No to trzeba by jak najszybciej zbudować „poduszkę bezpieczeństwa”, czyli coś, czego nie traktujemy jeszcze jako inwestycji, ale jako takie zabezpieczenie.

Michał: Taki bufor finansowy.

Marcin: Tak jest! Pomiędzy nami a prawdziwym życiem, które często może płatać nam figle. Ja określam to na wysokość 6-miesięcznych wydatków. Wydaje mi się, że to jest taki rozsądny poziom, który daje nam czas na poukładanie sobie różnych rzeczy, kiedy na przykład tracimy pracę, albo dzieje się coś, co kosztuje nas sporo pieniędzy.

I jak już mamy ten bufor, to no ja uważam, że powinniśmy zacząć odkładać jakieś kwoty na swoją emeryturę, bo emerytura… No jest stuprocentowo pewne, że będziemy tam bardzo biedni! Powinniśmy też odłożyć coś na edukację swoich dzieci i dopiero gdzieś tam w następnej kolejności nadpłacać kredyty hipoteczne.

Michał: Hmm, czyli kredyt hipoteczny to jest taki najtańszy dług?

Marcin: To jest najtańszy dług, ale dług i ze względu na wysokie kwoty on i tak drenuje nasze kieszenie bardzo konkretnie. I też warto zwrócić uwagę na to, że ten kredyt hipoteczny powinniśmy zaciągać na rozsądnych warunkach.

Michał: …i na rozsądny okres czasu.

Marcin: Tak jest! Żeby nie płacić po prostu zbyt wielu odsetek. Moim zdaniem rata kredytu hipotecznego nie powinna przekraczać więcej niż 30% naszych dochodów netto. Jeśli robi się więcej, no to już jest naprawdę groźnie. Więc nie przesadzajmy też z poziomem tych kredytów.

Michał: …i zadłużania się. Czyli, ot tak, wprost odpowiadając na pytanie Kasi: jak najbardziej warto nadwyżki odkładać i inwestować, to znaczy odkładać tak naprawdę. Zwłaszcza wtedy, kiedy jeszcze ich nie mamy, kiedy nie mamy takiej poduszki bezpieczeństwa. Gdy już mamy tę poduszkę bezpieczeństwa, no to można myśleć dopiero wtedy o nadpłacaniu tego długu hipotecznego.

Marcin: Tak jest! Bo jak nadpłacimy kredyt hipoteczny na przykład i coś się wydarzy, a my nie mamy poduszki bezpieczeństwa, no to będziemy musieli sięgnąć po ten dużo droższy kredyt konsumpcyjny. Także to trzeba robić w odpowiedniej kolejności i do tej kolejności też przywiązuję sporą wagę i na blogu, i w książce.

Michał: Super! To inne pytanie. Pozostań sobą napisała: „Ja z troszkę innej perspektywy. Widzę osoby, które po tej spirali długów się ześlizgują, ale one często nie widzą swojego problemu. Banki im to ułatwiają. Jak im pomóc, zanim uderzą w ścianę? Czy warto po prostu poczekać, trzymając rady, jak Twoje, na podorędziu? A może masz jakiś sprawdzony sposób interwencji?”. No właśnie!

Marcin: To jest mega trudne. To jest mega trudne dlatego, że przemówić komuś do rozsądku, kto jest święcie przekonany, że…

Michał: Kto nie widzi problemu…

Marcin: …to jest wręcz niemożliwe, tak. No w przypadku jakichś najbliższych osób z rodziny, które liczą się z naszym zdaniem, to można zadziałać, ale ja pamiętam sam sytuację, kiedy moja mama mi mówiła: „Co wy wyprawiacie? Przestańcie! To jest dług!”, a ja mówię: „Mamo, to jest dźwignia…”.

Michał: „Ty się nie znasz”

Marcin: „To jest XXI wiek!”

Michał: Tak jest!

Marcin: „Cały świat się zadłuża, to jest tylko narzędzie.”. To jest bardzo trudne i no nie wiem, wydaje mi się wręcz niemożliwe, szczerze mówiąc, żeby pomóc komuś, jeżeli on tego problemu nie widzi.

Michał: I to jest właśnie największy problem osób zadłużonych, że często uświadamiamy sobie ten problem dopiero wtedy, kiedy jest za późno. I trudno się odnaleźć w takiej sytuacji. To prawda.

Marcin: Dlatego też jak piszę to staram się pokazać, jakie to jest ważne i trochę potrząsnąć Czytelnikami, żeby otworzyli oczy i zechcieli zobaczyć, że ten dług to jest jednak kicha.

Michał: Warto na pewno czytać nasze blogi albo odsyłać na nasze blogi, prawda Marcin?

Marcin: Przez grzeczność nie zaprzeczę!

Michał: Nawet, jeśli gdzieś takie osoby są, to artykuły z tych blogów warto im podsunąć, pokazać. Być może to skłoni do jakiejś refleksji, ale dużych nadziei nie mamy.

Marcin: Mega trudna sprawa.

Michał: Ostatnie pytanie zadał Bartek. Bartek pyta: „Mnie zastanawia jakie macie sposoby na likwidację karty kredytowej. Sam mam taką z niewielkim limitem, prawie 3000 złotych i wciąż jestem w cyklu spłacania całej i wykorzystywania na nowo limitu. Nie mam możliwości po prostu spłaty i zamknięcia, bo nie mam nadwyżki. Nie płaciłem nigdy odsetek, bo mieszczę się spokojnie w terminie, ale chętnie pozbędę się tego balastu”. Oho! Już sobie uświadamia, nie?

„Obecnie zaczynam zamykać ją za pomocą programu YNAB – to jest taki program do budżetowania – budżetując po prostu część przychodu na spłatę karty i jak osiągnę całość, to spłacę i zamknę. Ale może macie jakieś inne pomysły? Może rozłożenie zadłużenia na raty?”. Oho! Czerwona lampka! „Ale wtedy płaci się odsetki. Kiedyś była fajna metoda zmniejszania sobie miesięcznie limitu poprzez aneks do umowy, ale teraz to w mBanku zrobiło się chyba płatne.” No właśnie, Marcin, podrążymy temat, co?

Marcin: Tak, bo to jest ta pułapka kart kredytowych, które traktujemy jako wygodną gotówkę pod ręką, a tak naprawdę to jest bzdura. Karta kredytowa to nie jest żadna gotówka pod ręką. Znam mnóstwo osób, które mają karty kredytowe i dlatego, że nie płacą odsetek uważają, że nie są zadłużone, a tak naprawdę, jak pieniądze trafiają na ich konto, to w pierwszej kolejności muszą pójść na spłatę karty kredytowej i te osoby nie są w stanie przeżyć bez tej karty kredytowej.

Czyli tak naprawdę są zadłużone, są bardzo blisko poważnych problemów finansowych. One jeszcze nie płacą od tego odsetek, ale ten, w cudzysłowie, „tani pieniądz” bardzo szybko może się zamienić w bardzo drogi pieniądz, kiedy okaże się, że nie są w stanie tego zadłużenia z jakichkolwiek powodów spłacić. Wracając do pytania Bartka - taka sama zasada, jak przy pozbywaniu się innych długów, tak.

Michał: Dokładnie.

Marcin: …czyli tniemy na maksa wydatki, szukamy dodatkowych źródeł przychodu, a jeżeli trzeba to sprzedajemy wszystko, co się da i po prostu spłacamy tę kartę i zamykamy. Nożyczki do ręki.

Michał: Zdecydowanie.

Marcin: [śmiech].

Michał: Ta odległość jest rzeczywiście malutka, bo to jest… ja się często nad tym zastanawiam. To jest autentycznie, brak jednej pensji, albo konieczność zakupienia na przykład ubezpieczenia samochodu, którego żeśmy nie zaplanowali.

Marcin: I znów wracamy do tematu budżetu i do tego, żeby bardzo solidnie podchodzić do swoich pieniędzy, żeby wszystko planować, patrzeć. Naprawdę, my jesteśmy trochę takim chodzącym biznesem, jeśli popatrzymy się na nasze finanse osobiste i powinniśmy równie profesjonalnie podchodzić do tych naszych finansów. Tylko w ten sposób uda nam się zebrać jakieś solidne pieniądze. Dlatego, no czekam, Michał, bo ty zdaje się wypuścisz niedługo pierwsze szkolenie na temat budżetu.

Michał: Planuję, planuję, ale nie będę jeszcze reklamował!

Marcin: [śmiech]

Michał: Będzie na to czas, będzie na to okazja. Ja także się zgadzam z Marcinem, że budżet, zresztą tematyka budżetu domowego to była pierwsza taka poważna tematyka na moim blogu dwa lata temu jak zaczynałem. I do dzisiaj ten cykl pt. „Zaplanuj budżet domowy”, cykl artykułów, które są bezpłatne, dla każdego z Was dostępne - on się cieszy bardzo dużym zainteresowaniem. Ja już się cieszę, że są osoby, które korzystają z tych porad, które ja wtedy dawałem, czy z tej instrukcji, którą wtedy dawałem.

Jak krok po kroku sobie taki budżet skonstruować, zaplanować, realizować, bilansować. Jak zarządzać również nieregularnymi przychodami czy nieregularnymi wydatkami. Już są takie osoby, które odnoszą sukcesy i to mnie strasznie, „strasznie” to jest złe słowo. To mnie bardzo cieszy, Marcin! Dzięki wielkie za naszą rozmowę dzisiaj.

Marcin: Dzięki, Michał! To ja dziękuję za zaproszenie i jeszcze raz powiem, że naprawdę bardzo podoba mi się to, co robisz na swoim blogu. Pomagasz innym i trzymam z całej siły za ciebie kciuki.

Michał: Wzajemnie! Dzięki wielkie, Marcin! Ja również zapraszam na blog Marcina. Tam znajdziecie również bardzo dużo bardzo fajnych artykułów szczególnie związanych z tematyką zadłużeń.

Wow! Jeszcze raz dziękuję Marcinowi za naszą rozmowę! Myślę, że dostarczyliśmy kawał wartościowej wiedzy i informacji. Tobie przypominam, że notatki do tego odcinka podcastu możesz znaleźć pod adresem http://jakoszczedzacpieniadze.pl/026, tak jak 26. odcinek podcastu. Tam znajdziesz wszystkie linki, także zdjęcia z naszej wspólnej mini sesji zdjęciowej z Marcinem, w trakcie której podpisywaliśmy książkę – 20 egzemplarzy książki – które rozdaliśmy Czytelnikom bloga.

Marcin w trakcie naszej rozmowy zaczął już sprzedawać Wam mój kurs pt. „Budżet domowy w tydzień”. Niestety prace nad nim mi się przeciągają i to znacznie bardziej niż bym chciał, ale zależy mi na tym, aby dać Wam taki produkt, który będzie prawdziwą pomocą w tej Waszej nierównej walce z budżetem. Jeśli trzeba będzie to opóźnię jego premierę. Zapewniam, że warto będzie na niego poczekać. Tak jak powiedział Marcin, z czym ja się całkowicie zgadzam – właściwie prowadzony budżet to jest takie podstawowe narzędzie w walce z długami, a także w takiej stopniowej budowie takiego bufora finansowego i majątku.

Z mojej perspektywy to jest tak, że to podstawowy element dający nam poczucie bezpieczeństwa finansowego. Coś, co naprawdę trudno jest przecenić. Następny odcinek podcastu ukaże się za 2 tygodnie. Będę w nim opowiadał o książkach, które moim zdaniem warto przeczytać. Takie subiektywne zestawienie moich osobistych perełek, które kiedyś, gdzieś zainspirowały mnie do działania. Pomogły mi zdobyć dodatkową wiedzę, którą dzisiaj wykorzystuję w tym moim blogowaniu i ogólnie w życiu. Pytacie mnie czasami: „Jakie książki polecam, jakie książki warto przeczytać?”. Kilka z nich jest wymienionych u mnie na blogu, ale postaram się Wam pokazać kilka dodatkowych, kilka więcej i opowiedzieć 3 słowa o nich.

Jeśli macie jakiekolwiek pytania dotyczące tego tematu, albo np. chcielibyście mi zasugerować jakąś książkę, jakąś lekturę, to śmiało – zachęcam Was do kontaktu. Można pytania zadawać również głosowo. Na te pytania postaram się również odpowiedzieć w następnym odcinku podcastu. Aby nagrać takie pytanie wystarczy wejść pod adres jakoszczedzacpieniadze.pl/nagraj. Można również, oczywiście w komentarzach je publikować, czy przesłać także do mnie mailem. Uff, to już końcóweczka. Ja tę końcóweczkę nagrywam w piątek, 2. maja, także w środku długiego weekendu. Mam nadzieję, że Tobie on minął bardzo fajnie. Ja jeszcze nie zdążyłem zaznać odpoczynku.

Przedwczoraj, 30. kwietnia, podpisałem umowę z kolejnym partnerem „Elementarza Inwestora”. Wczoraj przed południem byłem w „Dzień dobry TVN”. Opowiadałem o kredytach hipotecznych. Wróciłem do domu, odpowiedziałem na maila i szczerze mówiąc poszedłem spać. Także cały dzień przespałem. Dzisiaj to nagranie podcastu, prace nad kolejnym artykułem, prace znowu nad tym kursem pt. „Budżet domowy w tydzień”. Także weekend zapowiada mi się bardzo, bardzo pracowicie, ale absolutnie tego nie żałuję, bo mi się pieruńsko podoba to, co robię!

No! I tym optymistycznym akcentem zakończę dzisiejszy odcinek. Dziękuję Ci za to, że mnie słuchasz. Dziękuję za ten wspólnie spędzony czas. Życzę Ci skutecznego przenoszenia Twoich celów finansowych na wyższy poziom! Do usłyszenia za 2 tygodnie!

Strony, osoby i tematy wymienione w tym odcinku:

- Strona Dave’a Ramsey’a

- Finanse bardzo osobiste – blog Marcina Iwucia

- Moja recenzja książki Marcina “Jak zadbać o własne finanse”

- Inne artykuły dotyczące zadłużenia, które warto przeczytać:

- Jak zacząć spłacać długi i kredyty? – historia Przemka

- Emocje i sprawdzone strategie wychodzenia z długów

- Jak skutecznie pozbyć się długów? Ruszamy na wojnę z największym wrogiem – artykuł na blogu Marcina Iwucia.

- Prosty budżet domowy – ten wpis na “deser” jako element lepszej kontroli nad finansami.

027: 13 książek, które mnie inspirują

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/027

„Jakie książki polecasz?” – to jedno z Waszych najczęstszych pytań do mnie. Odpowiadam w dzisiejszym podcaście.

Ten odcinek w całości poświęcony jest tematowi książek – ciekawych publikacji, które kiedyś wpadły w moje ręce i które przetrwały próbę czasu – to znaczy takich, które nadal uważam za wartościowe.

Mam nadzieję, że ten odcinek odpowie także na pytanie skąd czerpię siłę do tego, by stale się rozwijać. I chociaż przez lata nie lubiłem czytać, to sytuacja ta diametralnie się zmieniła wraz z odkryciem czytnika eBooków oraz audiobooków. Nie ukrywam także, że sporą zachętą do czytania niektórych książek było to, że miałem okazję wcześniej poznać ich autorów – poprzez ich blogi lub inną działalność w Internecie (podcasty, wideo).

To co dzisiaj usłyszycie, to recenzja kilkunastu książek, które miały istotny wpływ na to, gdzie dzisiaj jestem i co dzisiaj robię. Nie są to typowe recenzje – w podcaście opowiadam raczej o tym, w jaki sposób książki te mi pomogły i na którym etapie życia były dla mnie przydatne. Mam nadzieję, że również Was zainspirują.

Z tego odcinka dowiesz się:

- Historię o tym dlaczego nie lubiłem czytać książek.

- Ile książek miesięcznie czytam obecnie?

- Jakiego rodzaju książki czytam, a jakie omijam?

- W jaki sposób czytam i słucham książek?

- O niespodziance od Audioteka.pl.

- Dlaczego warto czytać inspirujące książki?

- Jaka książka przetrwała próbę czasu, gdy poszukiwałem wiedzy o byciu dobrym szefem dla innych osób?

- Krótką historię o każdej z polecanych przeze mnie książek oraz czego dowiedziałem się dzięki każdej z nich.

To jest podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy” – odcinek 27. Dzisiaj będzie nieco o inspirujących książkach.

Cześć i dzień dobry! Witam Cię w 27. podcastu "Więcej niż oszczędzanie pieniędzy". Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne i sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności, opowiadam jak rozsądnie wydawać pieniądze i jak odważnie realizować swoje pasje i marzenia. Jeśli tylko szukasz odrobiny stabilizacji finansowej i emocjonalnej w swoim życiu, to ten podcast jest dla Ciebie…

Dzień dobry! Dzisiejszy odcinek w całości poświęcam tematowi książek – ciekawych publikacji, które gdzieś tam kiedyś wpadły w moje ręce i które przetrwały próbę czasu, to znaczy takich, które nadal uważam za wartościowe. Ten odcinek to jest także moja odpowiedź dla tych wszystkich z Was, którzy pytają mnie mailowo jakie publikacje, jakie książki mógłbym polecić osobom, które najczęściej są dosyć młode – młodsze ode mnie – kończą studia, albo zaczynają studia, albo wydarzają się jakieś istotne zmiany w ich życiu, np. z członków zespołów roboczych stają się szefami i zastanawiają się jak najlepiej przejść przez tę zmianę.

Pokażę Wam dzisiaj takie publikacje, z których ja czerpałem siłę do tego, żeby się z jednej strony stale rozwijać, ale także, żeby podejmować najważniejsze decyzje w moim życiu. I gdy przygotowywałem się do tego odcinka to uświadomiłem sobie jak niesamowite jest to, że zaledwie kilkaset stron zadrukowanego papieru potrafiło i nadal potrafi wpływać na moje życie. W jaki sposób ta wiedza zdobywana poprzez czytanie, poprzez oczy, przestawia mi klapki w mojej głowie, zmusza do myślenia, zmusza do podważania pewnych utartych przekonań, do dialogu takiego też wewnętrznego z samym sobą.

Do zastanawiania się nad swoim życiem, nad kierunkiem, w którym powinienem dalej podążać i przyznam się Wam, że ja nie lubiłem czytać. Kiedyś gdzieś tam musiałem czytać lektury. To skutecznie mnie zniechęciło do książek. Kiedy próbuję sobie przypomnieć jakie książki pamiętam z tamtych czasów, to w zasadzie przychodzą mi do głowy tylko przygody Pana Samochodzika. Nie wiem ilu z Was miało okazję je czytać.

Dzisiaj mogę powiedzieć, że jestem fanem czytania. Nie czytam, co prawda, w ogóle fikcji, czyli czytam wyłącznie książki non-fiction – różnego rodzaju poradniki, biografie. No właśnie, publikacje, czyli książki, które w jakiś sposób pomagają mi się rozwijać. Bardzo chciałbym, by ten odcinek podcastu był takim moim osobistym wkładem w to, by zwiększać czytelnictwo w naszym pięknym kraju. Także mam nadzieję, że przynajmniej część z Was uda mi się zachęcić do tego, żebyście sięgnęli po ciekawe książki.

Dzisiaj czytam głównie po angielsku, ale na szczęście sporo książek, o których dzisiaj będę opowiadał, jest już przetłumaczonych na język polski. Niestety męczę się czytając. To znaczy ja czytam dosyć wolno i dotychczas to mnie dosyć skutecznie też powstrzymywało przed pochłanianiem kolejnych lektur. W zasadzie jeszcze kilka lat temu czytałem jedną, góra dwie książki rocznie. Nie więcej. Dzisiaj można powiedzieć, że czytam jedną do trzech książek miesięcznie. Także zmiana zaszła naprawdę kolosalna i zawdzięczam ją, można powiedzieć, dwóm czynnikom.

Pierwszy, to jest to, że zaopatrzyłem się w czytnik eBooków – Kindle, czyli taki czytnik firmy Amazon, który mam zawsze ze sobą w plecaku czy gdzieś w domu w zasięgu ręki. Sięgam po niego wtedy, kiedy rzeczywiście mam ochotę poczytać, czyli pierwsza rzecz – wyeliminowałem taką barierę, że nie mam książki przy sobie. To mi bardzo pomogło. W tej chwili mam kilkadziesiąt książek przy sobie, bo tyle mam mniej, więcej wgranych na Kindle’a. Zmieniłem też sposób czytania. Ja książki czytam równolegle, czyli nie jest tak, że czytam jedną książkę, kończę ją i dopiero zaczynam następną. Tylko po prostu czytam różne książki równocześnie. Aktualnie czytam 8 książek i nie martwię się kiedy je skończę.

To nie jest celem samym w sobie, żeby zaliczać te książki po kolei, tylko po prostu stopniowo. Wtedy, kiedy chcę zdobywam konkretną wiedzę. Czasami się odprężam, czasem się też sprężam, żeby przeczytać książkę za jednym zamachem. Tak było też wczoraj, gdy przedpremierowo otrzymałem książkę „Passionate Startup”, napisaną przez Michała Śliwińskiego – osobę, która była gościem 20-ego odcinka mojego podcastu - szefa firmy Nozbe. Ta książka ukaże się dokładnie w dniu premiery tego podcastu, we wtorek 20 maja. Książka będzie bezpłatna. W notatkach do tego odcinka podcastu też umieszczę do niej link. Te notatki będziecie mogli znaleźć pod adresem http://jakoszczedzacpieniadze.pl/027 - tak jak 27. odcinek podcastu.

Michał wypuszcza tę książkę na swoje 35 urodziny i opisuje w niej pasje, które są według niego ważne i pozwalają skutecznie realizować swój biznes. O części z tych zagadnień mówił już w trakcie mojego podcastu, ale warto po książkę jak najbardziej sięgnąć. No, i wracając jeszcze do tematu mojego czytania – mówiłem, że czytam dosyć wolno. Jakoś nigdy nie zainwestowałem swojej energii w to, żeby nauczyć się szybkiego czytania, a szkoda. Dzisiaj tego trochę żałuję, ale jakoś nadal nie mogę się do tego zmotywować. Ciągle jakieś inne zadania mnie od tego odciągają.

I właśnie, mówiłem o Kindle’u jako o czymś, co mi pomogło pokonać tę barierę, że nie mam książki pod ręką, ale drugim sposobem, który mi pomaga czytać więcej są audiobooki, czyli możliwość kupowania i słuchania książek w wersji audio. Ja do tego celu używam serwisu Audioteka.pl. Audiotekę mieliście okazję już poznać dzięki Marcinowi Beme, który był gościem 24 odcinka mojego podcastu. Marcin jest twórcą tego serwisu, a dzisiaj mam przyjemność powiedzieć Wam, że Audioteka została sponsorem właśnie tego odcinka podcastu, więc jeżeli jeszcze nie wiesz co to jest Audioteka, to pokrótce Ci ją przedstawię.

Audioteka.pl to największy i jedyny w Polsce serwis internetowy specjalizujący się w dystrybucji wyłącznie audiobooków, który pozwala wygodnie pobrać książki przez internet w wersji dźwiękowej. Pobrane z Audioteki audiobooki można odtwarzać na komputerze, na odtwarzaczach .mp3, na telefonach komórkowych. Audioteka dostarcza specjalne aplikacje na konkretne platformy, także w odtwarzaczach samochodowych. Wiem, że na targach książki, które odbywają się w maju na Stadionie Narodowym będzie prezentowany samochód, który wyposażony jest w odtwarzacz audiobooków opracowany we współpracy z Audioteką. I dzisiaj ze sponsorem tego odcinku podcastu – z Audioteką, przygotowaliśmy specjalną niespodziankę dla wszystkich Słuchaczy mojego podcastu i dla Czytelników bloga. Powiem o niej pod koniec tego odcinka.

No właśnie, ale wróćmy do tematu książek. U mnie na blogu możecie znaleźć taką sekcję, która się nazywa Czytelnia i tam znajduje się lista polecanych przeze mnie książek z bardzo różnych obszarów. Dzisiaj przedstawię Wam kilkanaście tytułów, dokładnie 13 tytułów, które uważam za moje absolutne duchowe i warsztatowe przewodniki, poradniki. Książki, które po prostu były dla mnie inspirujące.

To, co dzisiaj zrobię, to nie będzie taka typowa recenzja. Raczej chcę Wam opowiedzieć w jaki sposób te książki zaistniały w moim życiu, w którym momencie i przekonać Was, że ogólnie warto po nie sięgnąć. Warto czytać te i inne książki po to, żeby inspirować siebie i motywować do zmiany swojego życia na lepsze.

Jeszcze jedno zastrzeżenie: żadna z tych książek, które dzisiaj wymieniam, nie jest książką, która zachęca do jakiegoś takiego motywacyjnego nakręcania się. Ja ogólnie nie lubię takich książek, chociaż przeczytałem ich ileś tam i uważam, że każdy powinien przeczytać i wybrać dla siebie to, co najlepsze. Ja osobiście hołduję takiej zasadzie, że liczy się praca, praca, ciężka praca, a nie stanie przed lustrem i wmawianie sobie, że „jestem zwycięzcą” albo, że „jestem najlepszy” i „dam radę” itd. Jakoś nie do końca w to wierzę. No, ale to jest mój punkt widzenia.

Jeśli komuś to pomaga, jeśli ktoś uważa, że to jest OK, no to niech tak robi, ale na mnie to nie działa. Uważam to po prostu w pewnym sensie za sztuczne. Wolę za to inspirować się przykładami. Prawdziwymi przykładami takich osób, które coś w życiu osiągnęły i analizować ich życiorys, dowiadywać się jak do tego doszli. No właśnie i tu miękko już przechodzę do pierwszej książki, którą chcę Wam przedstawić.

Tą pierwszą książką jest „Winning znaczy zwyciężać”. To jest książka przedstawiająca historię Jacka Welcha – szefa firmy General Electric. Był nim przez ok. 40 lat, z tego co kojarzę. To była taka pierwsza książka, po którą ja sięgnąłem w momencie, kiedy musiałem zacząć budować zespół pod sobą, czyli tak naprawdę kiedy przekształciłem się z takiego szeregowego pracownika firmy w szefa, później już w dyrektora. Wtedy oczywiście kupiłem sobie masę różnych publikacji, które miały mi w tym pomóc. Miałem gdzieś tam pokazać jak gdzieś tam z pracownikami nawiązywać relacje, takie bardzo pozytywne. Jak ich motywować, jaki kierunek dla szefa - gdzie mówimy o kierunku rozwoju czy modelu funkcjonowania - jest takim kierunkiem, który zagwarantuje wspólny sukces.

I to, co mnie urzekło w tej książce to jest to, że gość z niesamowitym doświadczeniem, kilkudziesięcioletnim doświadczeniem, który zbudował w tamtych czasach największa firmę na świecie mówi wprost, że po prostu opłaca się być dobrym człowiekiem. Chociaż to często nie popłaca natychmiast to jednak w takiej długofalowej perspektywie to jest to, co się naprawdę liczy. To, że dobro powraca to jest również ta mantra, którą ja powtarzam. Nie twierdzę, że wyczytałem ją z tej książki, bo bardzo wiele książek oczywiście czytałem, ale to jest to, co ja z tej książki pamiętam.

Pamiętam również, że tę książkę kupiłem w 2005 roku, zaraz po tym jak się ukazała w Polsce wydana po polsku i pamiętam, że czytałem wstęp Sławomira Lachowskiego. To jest człowiek, który stworzył mBank. Również był dla mnie takim inspirującym szefem, budującym od zera pewien nowatorski biznes w Polsce. mBank jako ten pierwszy bank internetowy to było coś, czego wcześniej nie było. Niewątpliwie w tamtych czasach osiągnął gigantyczny sukces. No dziś, po kolejnych, prawie dziesięciu latach mogę powiedzieć, że ta książka to jest jedyna książka, która u mnie przetrwała tę próbę czasu. Już nie pamiętam, bo wtedy sporo kupowałem, ale to jest książka, do której naprawdę mogę w dowolnym momencie sięgnąć.

Ja jeszcze ją po jakimś czasie uzupełniłem o taką dodatkową publikację - drugą część, która się nazywała „Winning. Odpowiedzi”. Ta książka z kolei zawierała ponad 70 odpowiedzi na różne powtarzające się pytania, które Jack Welch otrzymał od czytelników swojej książki, czyli można powiedzieć, że to są dwie takie części. Ta druga książka jest zdecydowanie cieńsza, ale bardzo dużo wnosi w zakresie tego, czym jest przywództwo, czym jest bycie liderem, czym jest współpraca z innymi osobami. Mi ta książka, tak jak mówię, bardzo pomogła w takiej wewnętrznej transformacji i poukładaniu sobie w głowie również priorytetów jako świeżo upieczonemu szefowi.

Naprawdę miała duży wkład w to, co osiągnąłem dotychczas, czyli to byłaby taka pierwsza książka. Drugą książką, po którą sięgnąłem całkiem niedawno na pewno przed rozpoczęciem blogowania, czyli na pewno ponad 2 lata temu była książka Tima Ferrissa, którą już polecam u mnie na blogu. Nazywa się „4-hour workweek”, czyli „4-godzinny tydzień pracy”. Ta książka również wyszła po polsku. Trudno mi zachwalać tę książkę, bo uważam, że jest absolutnie fenomenalna.

Pokazuje ona w jaki sposób możemy zmieniać swój model pracy i pracować w zupełnie inny sposób, uniezależniając się również geograficznie, czyli pracując w innym miejscu. To znaczy dostarczając usługi, bądź produkty dla klientów, którzy są w totalnie innym miejscu niż my, jednocześnie nie będąc przywiązanym do konkretnej lokalizacji, konkretnego biura.

Jak sobie tę pracę właśnie zorganizować, jak korzystać z pomocy innych osób, które mogą być rozsiane po całym świecie. Jak czytałem tę książkę to nie byłem przekonany czy ten model da się zaimplementować w Polsce. To jest książka, która jest pisana pod kątem, przede wszystkim, odbiorcy amerykańskiego, gdzie koszty życia są dosyć wysokie w porównaniu np. z krajami azjatyckimi. Ona proponuje również taki geograficzny arbitraż, czyli życie w innym kraju niż ten, w którym pracujemy.

Niemniej jednak to jest lektura, którą warto przeczytać. Ona bardzo pomaga otworzyć oczy, jeżeli chodzi o takie alternatywy w zakresie wykonywania swojego zawodu, bądź dzielenia się wiedzą, którą posiadamy. Zdecydowanie polecam! To była książka, która z kolei mi pomogła rozpocząć blogowanie, czyli pomogła mi dojrzeć do tego, że istnieje alternatywa poza etatem i że można w inny sposób zarabiać te same, bądź większe pieniądze, jednocześnie nie będąc w pewnym sensie takim niewolnikiem pracy w kieracie od godz. 9:00 do 17:00, pięć dni w tygodniu. Oczywiście nie mogę powiedzieć, że ja tak nie pracuję, bo ja tak pracuję, a nawet dużo intensywniej w tej chwili. Niemniej jednak realizuję to, co jest moją pasją.

Książkę Tima Ferrissa zderzyłbym od razu z trzecią pozycją - „Fastlane milionera”. Książka napisana przez MJ DeMarco. Ja już tę książkę też polecam w dziale Czytelnia na moim blogu. Ta książka jest taka troszeczkę wywrotowa i troszeczkę obrazoburcza. Ona próbuje walczyć z mitem powolnego dochodzenia do bogactwa. Jest napisana bardzo wprost i bardzo dobrze się czyta. Autor mówi z grubsza coś takiego “Co z tego, że będziesz oszczędzać po 100 zł miesięcznie, jeśli siła procentu składanego ujawni się dopiero po kilkudziesięciu latach? Co z tego, że przepracujesz całe życie i w wieku prawie 70 lat przejdziesz na emeryturę? Czy będziesz miał czas, siły, chęci i możliwości, by cieszyć się ze zgromadzonej niby-fortuny? To zdecydowanie za późno”.

Ja się tutaj akurat całkowicie zgadzam! MJ DeMarco to jest taka bardzo obrazowa postać. Też jest blogerem, amerykańskim blogerem, który znalazł swoją drogę w budowaniu usług zarabiających dla niego. Stworzył między innymi serwis, który pozwalał zamawiać limuzyny poprzez Internet i wyszukiwać je dla osób, które przylatują do nowego miasta. Serwis był całkowicie zautomatyzowany. MJ de facto pobierał prowizję wyłącznie od tego, że przyprowadzał klientów korporacjom taksówkowym.

To jest gość, który przed 30-tką dorobił się milionów i dzisiaj żyje opowiadając tę swoją historię, zderzając nią również światy osób, które powoli dochodzą do bogactwa pracując na etacie oraz takich osób, które poruszają się szybkim pasem ruchu na autostradzie, które gdzieś tam, nie twierdzę, że idą na skróty, ale próbują znaleźć sposób, który pozwoli im stać się bogatymi dużo, dużo szybciej.

Książka jest dosyć gruba – ma ponad 500 stron, ale jednocześnie bardzo fajnie się ją czyta. Pokazuje różne alternatywy w stosunku do pracy na etacie, a dzisiaj jestem na takim etapie, że książką, która pomaga mi zmienić dzisiejszy blogowy biznes w coś większego jest “Virtual Freedom” – „Wirtualna wolność”, książka Chrisa Duckera. Jest dostępna niestety wyłącznie w języku angielskim.

Książka ta mówi o takich dylematach przedsiębiorcy, solopreneur’a – osoby, która prowadzi, można powiedzieć, jednoosobową działalność gospodarczą. Jak zatrudniać nowych pracowników? Jak korzystać z dostępnych dzisiaj możliwości np. zatrudniania osób w innych krajach jako takich wirtualnych asystentów? Znowu – to jest model taki bardzo amerykański. Amerykanie korzystają np. z usług Filipińczyków, którzy są również angielskojęzyczni, a jednocześnie ci Filipińczycy są dużo tańsi niż koledzy ze Stanów Zjednoczonych. Ja próbuję oczywiście ten model w jakimś stopniu przenosić na rynek polski, pozbywając się takiego syndromu „super bohatera”.

Ten syndrom „super bohatera” wg Chrisa to jest coś takiego, że my jako szefowie firm, albo ogólnie pracownicy specjalizujący się w jakiejś dziedzinie, uważamy, że wszystko w tej dziedzinie zrobimy sami najlepiej. Prawda jest taka tzn. to jest prawdopodobnie prawda, tylko problem polega na tym, że nie jesteśmy w stanie wszystkiego, co nam chodzi po głowie robić samemu.

Chris proponuje podział naszych obowiązków na 3 obszary. Mówi, że to jest podstawa tego, żeby w ogóle myśleć o dzieleniu się swoimi obowiązkami z innymi osobami. Mówi, żeby stworzyć 3 listy: listę rzeczy, których nie lubię robić; listę rzeczy, których nie potrafię robić oraz listę rzeczy, których nie powinienem robić jako szef firmy. No właśnie, czego ja nie powinienem robić? Nie powinienem robić na prawdę bardzo dużej ilości rzeczy. Mogę znaleźć osoby, które mnie doskonale w tym zastąpią, ale są takie zadania, w których jestem niezastąpiony i to na nich powinienem się skoncentrować.

Ta książka dzisiaj pomaga mi przejść od takiego procesu pracy jednoosobowej do budowy prawdziwej firmy, w której wiele osób pracuje na wspólny sukces. Ona przedstawia również plusy i minusy pracowania z osobami pracującymi dla nas zdalnie. Tłumaczy również jak zadbać o integralność zespołu w momencie kiedy jesteśmy rozproszeni geograficznie. Pokazuje też po prostu jak być dobrym szefem. To jest dzisiaj zdecydowanie moja największa praca domowa, bo ja już dobrze wiem, że nie jestem w stanie samodzielnie zrealizować wszystkich moich ambitnych planów związanych z rozwijaniem bloga „Jak oszczędzać pieniądze” i okolicznych działalności.

Także, te 4 książki, można powiedzieć, to jest taka pierwsza grupa książek, która na różnych etapach życia mi pomagała i nadal pomaga. Kolejna grupa książek dotyczy tego jak technicznie wykonywać to, co robię, czyli jak od strony technicznej zorganizować np. proces blogowania. Jeżeli myślicie o tym, żeby blogować, to zdecydowanie zalecam przeczytanie książki „Platform: Get Noticed in a Noisy World”. Ona wyszła w języku polskim również. To jest książka Michaela Hyatta – amerykańskiego blogera. Po polsku ta książka nazywa się „Twoja e-platforma: jak wybić się w świecie pełnym zgiełku”.

Ja uważam, że to jest najbardziej sensowny przewodnik, o blogowaniu eksperckim w szczególności, jaki został napisany. Niektóre osoby mówią, że są tam napisane miejscami zbyt banalne rzeczy, ale ja się z tym absolutnie nie zgadzam. Pamiętam i cały czas mam świeżo w pamięci to jak zaczynałem blogowanie. Naprawdę trudno było mi opanować te podstawowe pojęcia i zorientować się co jest ważne, a co ważne nie jest. Jeżeli dzisiaj jesteście w takim stadium, że chcielibyście blogować, ale nie wiecie od czego zacząć, to ta książka naprawdę Wam bardzo pomoże.

Michael, jej autor, jest także dla mnie wzorem człowieka i chrześcijanina. To jest były szef dużego wydawnictwa w Stanach Zjednoczonych i pomimo, że jest istotnie starszy ode mnie, to dzięki temu swojemu biznesowemu doświadczeniu świetnie się odnajduje w świecie internetu i zarabiania na blogowaniu. Jego blog w tej chwili czyta, z tego co pamiętam, ok. 0,5 miliona osób miesięcznie, a on sam oczywiście zarabia miliony dolarów na swoich produktach i na swoich kursach. Także na wystąpieniach publicznych na wielu konferencjach. Także, staram się cały czas podglądać jak on to robi.

To jest też fajne przy takich publikacjach, że one umożliwiają nam naprawdę bezpośredni kontakt z autorami. To jest coś, co jeszcze kilka lat temu było zupełnie nieosiągalne, to znaczy trudno sobie wyobrazić, że możemy wymieniać komentarze z autorem książki, którą przeczytaliśmy. Internet to gigantycznie zmienia. Inną taką osobą, która jest też bardzo inspirująca, także w kontekście tego jak technicznie blogować, jest dla mnie Chris Guillebeau. To jest osoba, o której już wspominałem na blogu w artykule dotyczącym mojego występu na konferencji ALIVE w Berlinie.

Chris to chłopak młodszy ode mnie, a odwiedził już wszystkie kraje na świecie. Ma na koncie kilka bestsellerów wydanych w Stanach, a książka, która też wyszła po polsku to jest książka „The $100 Startup”. Ona miała kilka podtytułów. Po polsku ukazała się z tytułem „Niskobudżetowy startup. Zyskowny biznes i życie bez frustracji”. Ten egzemplarz książki, którą posiadam ma podtytuł w oryginale angielskim „Fire Your Boss, Do What You Love And Work Better To Live More”, czyli „Wywal swojego szefa, rób to, co kochasz i pracuj lepiej, aby żyć intensywniej”.

Książka zawiera przede wszystkim wiele przykładów osób, które porzuciły pracę etatową na rzecz tworzenia własnego biznesu i pokazuje, że wcale nie potrzeba do tego dużo pieniędzy. No właśnie. Tutaj to tytułowe 100 dolarów jest istotne. Pokazuje jak stworzyć dla siebie taki prosty biznesplan, jak tworzyć własne produkty, jak je promować, jak je sprzedawać. Również jak radzić sobie z wizją porażki, która dręczy każdego przedsiębiorcę. Ja najbardziej lubię z tej książki taki rozdział, który się nazywa „Hustling – the gentle art of self-promotion”, czyli sztuka autopromocji. Tam Chris publikuje taki podtytuł do tego rozdziału, że „Advertising is like sex – only losers pay for it”, czyli reklama jest jak seks – tylko frajerzy za nią płacą. Pokazuje jak niskim kosztem osiągać wiele i być ekspertem, który jest widoczny w mediach, którego chcą cytować. Zresztą skutecznie wykorzystał te techniki, o których pisze również przy promocji swoich książek.

Trzecią książką, a ogólnie już siódma, którą polecam, ale trzecią książką w obszarze blogowania, którą uważam za absolutnie niezbędną lekturę dla każdego blogera – szczególnie w Polsce jest „Blog - pisz, kreuj, zarabiaj”. Książka autorstwa Tomka Tomczyka, znanego jako Kominek.

Ja już tę książkę opisywałem u mnie na blogu. Link znajdzie się również do tej, nazwijmy to, recenzji w notatkach do tego odcinka podcastu. Jest to już druga książka Tomka, która opisuje polskie realia współpracy blogerów z firmami i firm z blogerami. Tak, jak powiedziałem – dla blogera, który chce zarabiać na blogu, bo nie wszyscy chcą zarabiać na blogu. Dla tego, który jednak chce zarabiać jest to obowiązkowa lektura i dobrze wydane pieniądze!

Zalecam przeczytanie tej książki dopiero po przeczytaniu książki Michaela Hayatta, dlatego że nie we wszystkim, co jest napisane w tej książce stuprocentowo się zgadzam. Tam w mojej opinii jest za dużo komercji, a za mało właśnie takiej troski o Czytelnika. Nie, żeby ta metoda była zła. Tomek po prostu miał ograniczoną ilość stron do wypełnienia i wypełnił tym, co jest najbardziej interesujące dla osób, które chcą żyć z bloga, ale uważam, że to nie jest jedyna droga dla blogera w Polsce i że sukces w tej dziedzinie można osiągać na bardzo różne sposoby.

Myślę, że ja to robię troszeczkę inaczej od Tomka i to też pokazuje, że sukces da się osiągnąć jakkolwiek byśmy go nie definiowali. Istotne z mojej perspektywy jest to, by złapać kilka różnych perspektyw, gdy myślimy o blogowaniu i samodzielnie wyciągnąć wnioski. Najlepiej zdecydować co jest zgodne ze mną, jaki sposób blogowania i działania jest zgodny z moimi wartościami i emocjami, a następnie dostosować sposoby zarabiania na blogu również do tego w jaki sposób funkcjonujemy. Nie da się działać wbrew sobie. Tak uważam, no i tyle w tym temacie.

Kolejna grupa książek to są książki, których autorem jest Gary Vaynerchuk. Gary to jest taki dosyć ciekawy facet. To syn emigrantów z Białorusi, który w wieku kilku lat trafił do Stanów Zjednoczonych. Jego tata prowadził sklep z winami i z alkoholami w New Jersey. Tam Gary pracował w sklepie już jako kilkunastoletni chłopak. Tam uczył się i obserwował, co to znaczy budowanie relacji z klientami i jak wygląda praca nad zwiększaniem satysfakcji i zadowolenia klienta. Swoje doświadczenia opisuje we wspomnianych książkach.

Fajne jest to, że w 2006 roku dostrzegł duży potencjał internetu i uruchomił taki videoblog, który nazywał się Wine Library TV. W zasadzie to nie był kanał youtubowy. To był bardziej blog z publikowanymi filmami, na którym dzielił się w pewnym sensie swoją miłością do wina. Jednocześnie doskonalił swoje umiejętności w wykorzystaniu internetu i pojawiających się już wtedy mediów społecznościowych do zwiększania sprzedaży w sklepie swojego ojca. Uruchomił również sprzedaż internetową i generalnie bardzo rozwinął ten biznes.

Dzisiaj jest autorem bestsellerów, autorytetem w dziedzinie social media, szefem agencji marketingowej VaynerMedia, która w Stanach obsługuje w tej chwili największe marki. Napisał 3 książki, o których ja wiem i które z całego serca Wam polecam.

Pierwsza książka nazywała się „Crush It!” i opisywała jak przekuwać swoją pasję w biznes. Tam po raz pierwszy pojawiło się specyficzne sformułowanie. Gary jest naprawdę diamentowym przykładem, że tak powiem – krystalicznie czystym przykładem na to, że dawanie jest naprawdę bardzo dobrą strategią sprzedaży. Dawanie tego, co mamy. Jeden z rozdziałów tej książki zatytułował „The best marketing strategy ever”, czyli najlepsza strategia marketingowa to jest „care”. Care, czyli troszcz się o swoich klientów.

Naprawdę zalecam Wam przeczytanie tej książki. Później jak już wsiąkniecie w temat, to drugą książką, która ukazała się po polsku jest „Thank You Economy”. Po polsku nazywała się „Ekonomia wdzięczności”. W całości praktycznie koncentrowała się na tym jak dbać o satysfakcję klienta i jak zarabiać na tym, że coś rozdajemy za darmo.

Ostatnia książka Gary’ego – ona ukazała się w tym roku – nazywa się... chyba w tym roku wyszła, albo pod koniec ubiegłego, już nie pamiętam w tej chwili. Mam ją, kupiłem. Jest dostępna tylko i wyłącznie po angielsku. To jest „Jab, jab, jab, right hook – How to tell your story in a noisy social world”, czyli tak naprawdę jak komunikować się w zatłoczonych i pełnych zgiełku mediach społecznościowych. Gary pokazuje w jaki sposób Facebook, Twitter, G+, LinkedIn, Vine, Instagram, Pinterest i inne serwisy mogą nam pomóc w wyprzedzaniu naszej konkurencji oraz budowaniu mocnych relacji z klientami, a także w opowiadaniu pewnej historii, którą chcemy opowiedzieć naszym klientom. Pokazuje również przykłady tego, jak takie historie opowiadają duże marki, jakie błędy popełniają. Mówi o tym jak ich unikać.

Pokazuje również różnorodność tych kanałów komunikacyjnych. Tego, że na Facebooku zupełnie inaczej opowiadamy historię niż na LinkedIn. Albo jeszcze inaczej. Na Instagramie, przez który komunikujemy się zdjęciami, a nie tekstami. Tylko mam tutaj jedną radę. Tę książkę, jeżeli byście byli nią zainteresowani, warto posiadać w wersji papierowej. Ona jest trochę jak album. Autor pokazuje różne kampanie w mediach społecznościowych, analizuje ich efekty, wytyka błędy i pochwala te prawidłowe zachowania. Lepiej to po prostu się przegląda i czyta na papierze niż w formie elektronicznej.

Poza tym, że są tam analizy dużych kampanii to są również bardzo szczegółowe porady, np. jak dużą rolę odgrywa kolor na zdjęciach, którymi się komunikujemy i w jaki sposób on zmienia odbiór tego komunikatu, który przekazujemy. Tytuł książki też jest dosyć obrazowy – „Jab, jab, jab, right hook”. To jest taka słowna reprezentacja walki bokserskiej, czyli wyprowadzenia po kolei trzech ciosów prostych po to, żeby w końcu przywalić prawym sierpowym. Gary przekonuje, że to jest również dobra analogia, którą stosujemy w mediach społecznościowych.

Jeśli oczekujemy od naszych klientów tego, że mają kupić nasz produkt, czyli chcemy przywalić tym prawym sierpowym, to najpierw powinniśmy ich zmiękczyć w jakiś tam sposób. To zmiękczanie odbywa się również tak, że dajemy bardzo dużo wartościowych informacji bezpłatnie, a dopiero później prosimy klientów, żeby otworzyli swoje portfele. No i skoro już tak miękko przeszedłem do otwierania portfeli, to polecę Wam jeszcze dwie książki finansowe.

Książka 11. na mojej liście to „The Total Money Makeover” Dave’a Ramseya. Książka ta chyba nie wyszła w języku polskim, a przynajmniej nic mi o tym nie wiadomo. W pewnym sensie jej odpowiednikiem jest książka Marcina Iwucia, którą już recenzowałem u mnie na blogu – książka „Jak zadbać o własne finanse?”. Zresztą rozdaliśmy 20 egzemplarzy tej książki Czytelnikom w konkursie. Dave to jest taka osoba, która od wielu lat pomaga milionom ludzi autentycznie wychodzić z zadłużenia i ma gotową strategię, którą po prostu konsekwentnie realizuje z wieloma osobami. Komunikuje ją również – ma własny show w radiu w Stanach Zjednoczonych. Jeżeli jesteście osobami, które ślizgają się po granicy płynności finansowej, to warto na pewno po tę książkę sięgnąć, ale tak jak mówię – najpierw książka Marcina Iwucia, która będzie stanowić dobre streszczenie tego, co komunikuje Dave.

Druga książka, którą polecam to jest książka „I Will Teach You to Be Rich”, a jej autorem jest Ramit Sethi. To jest amerykański bloger finansowy, który studiował psychologię i działa dokładnie w tej dziedzinie, w której ja działam, czyli tak naprawdę prowadził blog na temat finansów osobistych, a dzisiaj należy do grupy najlepiej zarabiających blogerów amerykańskich. To jest osoba o, że tak powiem, korzeniach w Indiach – Hindus, który jest w zasadzie dumny z tego i mówi: „My jesteśmy skąpi, my umiemy liczyć pieniądze. My was nauczymy jak być bogatymi”.

Komunikuje się ze swoimi Czytelnikami w bardzo bezpośredni sposób. Nie boi się nazywać głupotą niektórych zachowań. Krytykuje ludzi, którzy są po prostu przeciętni i mówi: „OK, jeżeli chcesz iść naprzód, to musisz walczyć jak lew, jak tygrys”. Mi nie do końca ten sposób komunikacji odpowiada. Na początku mnie odrzucał od niego, ale powiem szczerze, że gość naprawdę ma bardzo konkretną wiedzę do przekazania. Jest troszeczkę kontrowersyjny w tym, co robi – np. uważa budżetowanie i spisywanie wydatków za głupie i tutaj jak najbardziej wiele osób się z nim zgodzi, bo to jest czasochłonne itd. Z drugiej strony podkreśla, że koszty trzeba mieć pod kontrolą i nie można przepłacać za to, co kupujemy. Naprawdę ma bardzo dużo dobrych wskazówek.

Tytuł tej książki można przetłumaczyć na polski jako „Nauczę Cię być bogatym”. Bardzo szybko stała się bestsellerem w Stanach. Autor znalazł się nawet w magazynie Forbes tuż obok Warrena Buffetta. Autentycznie! Dwie strony: na jednej on, na drugiej Warren Buffett, jako przykład osób, które ciężką pracą potrafią dochodzić do naprawdę dużych pieniędzy.

Ramit jest dla mnie taką inspiracją pokazującą w jaki sposób można rozwijać blog finansowy, w jaki sposób można na takim blogu zarabiać, w jaki sposób można go przekuć w taki potężny biznes pomagający tysiącom ludzi znaleźć lepiej płatną pracę i uwierzyć w siebie, a także zbudować i rozwinąć własny biznes. To jest ten kierunek rozwoju, który bardzo mi się podoba i który pewnie będę w jakiś sposób realizował również tutaj, w Polsce. Oczywiście w innym trochę stylu niż Ramit, bo jego styl nie do końca mi odpowiada.

I ostatnia – 13. już książka to jest książka pt. „Siła nawyku” Charlesa Duhigga. To jest taka książka, można powiedzieć, stricte psychologiczna, która tłumaczy dlaczego robimy to, co robimy. Pokazuje zaskakujące dosyć możliwości naszego mózgu, w pewnym sensie odruchy również, a także to jak możemy wytrenować się do zachowywania się w konkretny sposób. Książka przedstawia efekty badań różnych psychologów nad naszymi zachowaniami i nawykami, w szczególności nad nawykami.

Pokazuje również rolę wiary w to, że będzie dobrze. Taka zupełnie elementarna podstawa naszego działania. To jest naprawdę ciekawa lektura. Tam jest bardzo dużo przykładów tego, jak nawet z takich totalnych ślamazar, sportowych nieudaczników, nałogowych alkoholików udawało się – bądź to samym tym osobom, bądź komuś innemu – zrobić z tych ludzi po prostu osoby odnoszące sukcesy w swojej dziedzinie. Ta książka też tłumaczy jak to się stało, że oni zastępowali te swoje niepoprawne nawyki nowymi, pożądanymi nawykami. Naprawdę warte przeczytania i bardzo mocno otwierające głowę.

No właśnie! Na tych trzynastu książkach myślę, że dzisiaj skończę mój wywód. Jeszcze raz Wam przypomnę wszystkie tytuły po kolei, one również będą spisane w notatkach pod tym odcinkiem podcastu.

1. Winning znaczy zwyciężać – Jack Welch i Suzy Welch

2. 4-hour workweek (4-godzinny tydzień pracy) – Tim Ferriss

3. Fastlane milionera – MJ DeMarco

4. Virtual Freedom – Chris Ducker

5. Platform: Get Noticed in a Noisy World (Twoja e-platforma. Jak się wybić w świecie pełnym zgiełku) – Michael Hyatt

6. The $100 Startup: Reinvent the Way You Make a Living, Do What You Love, and Create a New Future (Niskobudżetowy startup. Zyskowny biznes i życie bez frustracji) – Chris Guillebeau

7. Blog – pisz, kreuj, zarabiaj – Tomek Tomczyk

8. Crush It! – Gary Vaynerchuk

9. The Thank You Economy (Ekonomia wdzięczności) – Gary Vaynerchuk

10. Jab, Jab, Jab, Right Hook – How to Tell Your Story in a Noisy Social World – Gary Vaynerchuk

11. The Total Money Makeover – Dave Ramsey

12. I Will Teach You to Be Rich – Ramit Sethi

13. The Power of Habit (Siła nawyku) – Charles Duhigg

Spis tych książek, tak jak mówiłem, znajdziecie pod adresem jakoszczedzacpieniadze.pl/027. No i teraz pora spełnić obietnicę, którą Wam zapowiadałem na początku tego odcinka.

Wspólnie z Audioteką przygotowaliśmy dla Was niespodziankę i ja tę niespodziankę, to o czym za chwilę Wam powiem, traktuję właśnie jako taki mój mały wkład w zwiększanie czytelnictwa. Mam nadzieję, że spodoba się Wam ta inicjatywa. Bardzo liczę na to, że powiecie mi co o tym myślicie, więc bardzo proszę Was o komentarze bądź maile, bo jeżeli Wam się to spodoba, to będę chciał takie akcje kontynuować i realizować również być może z innymi firmami.

Wspólnie z Audioteką przygotowaliśmy dla Słuchaczy tego podcastu i Czytelników taką specjalną promocję, w której możecie kupić niektóre z wymienionych wyżej książek w formie audiobooków, ale w bardzo atrakcyjnych cenach.

Ja osobiście wybrałem z oferty Audioteki takie książki, które sam już czytałem albo słuchałem i które polecam do posłuchania w tym wariancie. Niestety nie wszystkie te książki, które dzisiaj wymieniałem są dostępne w ofercie Audioteki, niemniej jednak dobrałem kilka dodatkowych pozycji, które w jakiś sposób wpłynęły na to, że jestem tutaj, gdzie jestem dzisiaj i w jaki sposób dzisiaj pracuję.

Łącznie dostępnych jest 7 audiobooków. 2 z nich: „4-godzinny tydzień pracy” oraz „Siła nawyku” to są książki, które możecie kupić za połowę ceny i kolejne 5 inspirujących książek, m.in. „Winning znaczy zwyciężać”, a także książkę, której dzisiaj nie omawiałem, czyli „Getting Things Done” Davida Allena. Ta ostatnia książka mówi o tym właśnie jak działać zgodnie z metodologią GTD, czyli tym, o czym mówiliśmy w odcinku dotyczącym Nozbiego, w 20. odcinku podcastu: jak sobie organizować pracę, jak dbać o to, żeby żadne zadanie nam nie umknęło. Te książki możecie kupić z rabatem 25%.

Chciałbym podkreślić, że ja nie zarabiam w żaden sposób na sprzedaży tych audiobooków. Zrzekłem się prowizji właśnie po to, by móc wynegocjować dla Was jak najniższą ich cenę. Jeżeli chcielibyście zakupić którąkolwiek z tych książek, które wspólnie z Audioteką polecamy, to zapraszam Was serdecznie pod adres audioteka.pl/jop – przez „p” na końcu. To taki skrót od „Jak oszczędzać pieniądze?”. Link też się znajdzie w notatkach do tego odcinka podcastu.

No właśnie! Mam nadzieję, że z radością powitacie tę inicjatywę, a za 2 tygodnie gościem mojego podcastu będzie Agnieszka Kowalczyk – dziewczyna, która jest aktywną inwestorką na giełdzie oraz na rynku Forex. Regularnie wygrywa z facetami konkursy inwestycyjne organizowane przez różne biura maklerskie. W swojej karierze zdobyła już nagrody o wartości kilkuset tysięcy złotych. Także, naprawdę nie mało. Ja będę rozmawiał z Agnieszką w ramach cyklu „Elementarz Inwestora”. Będę przepytywał ją o to, w jaki sposób znalazła w sobie pasję do gry na giełdzie i Forexie, jak zdobywała niezbędne umiejętności i ile wysiłku ją to kosztowało, a także czym według niej różni się inwestowanie kobiet i mężczyzn. Myślę, że będzie to naprawdę super rozmowa!

Jeszcze na koniec z jednej strony chcę Wam podziękować, a z drugiej strony mam do Was prośbę. Chcę Wam podziękować za wszystkie głosy, które oddaliście na mój blog w konkursie na „Ekonomiczny Blog Roku” organizowany przez Money.pl. Ten konkurs jeszcze trwa. Jeżeli jeszcze nie głosowaliście i chcielibyście, doceniacie to, co robię, uznajecie, że to jest fajne... to będzie mi naprawdę bardzo miło jeżeli zagłosujecie na mój blog. Adres, pod którym możecie głosować też znajdziecie w notatkach pod adresem jakoszczedzacpieniadze.pl/027.

Tymczasem dziękuję Ci za wspólnie spędzony czas. Życzę Ci skutecznego przenoszenia Twoich celów finansów na wyższy poziom. Ja będę już zmykał, bo muszę posprzątać mieszkanie przed urodzinami mojej córki, które będą miały właśnie miejsce w dniu publikacji tego podcastu – 20 maja. Nagrywam w sobotę, a w niedzielę mamy tutaj całkiem spore kinder party! Także trzymaj się! Dziękuję, do usłyszenia za 2 tygodnie!

Strony, osoby i tematy wymienione w tym odcinku:

- Książka “It’s All About Passion” – Michał Śliwiński – miałem w niej swój mały udział (strona 55 w PDF),

- Podcast z Michałem Śliwińskim z Nozbe – rozmawialiśmy o inwestowaniu we własną firmę.

- Nozbe – moje podstawowe narzędzie do zarządzania zadaniami.

- Amazon Kindle Paperwhite – mój ulubiony czytnik eBooków.

- Audioteka.pl – serwis umożliwiający zakup audiobooków.

- Podcast z Marcinem Beme z Audioteki – rozmawialiśmy o Audiotece i o tym jak buduje się globalny biznes.

- Sekcja “Czytelnia” – tu znajdziesz inne polecane przeze mnie książki.

- Książki, które uważam za przełomowe na różnych etapach mojego życia:

- Książka “Winning znaczy zwyciężać” – Jack Welch i Suzy Welch.

- Książka “Winning. Odpowiedzi” – Jack Welch i Suzy Welch.

- Książka “4-godzinny tydzień pracy” – Timothy Ferriss.

- Książka “Fastlane Milionera” – MJ DeMarco.

- Książka “Virtual Freedom” – Chris Ducker.

- Książki, które technicznie pomogły mi w blogowaniu:

- Książka “Twoja e-platforma” – Michael Hyatt – tytuł oryginalny “Platform: Get Noticed in a Noisy World”.

- Książka “Niskobudżetowy startup. Zyskowny biznes i życie bez frustracji” – Chris Guillebeau – tytuł oryginalny “The $100 Startup: Reinvent the Way You Make a Living, Do What You Love, and Create a New Future”.

- Książka “Blog – pisz, kreuj, zarabiaj” – Tomek Tomczyk. Moją recenzję tej książki znajdziesz tutaj.

- Książki Gary’ego Vaynerchuka dotyczące zarabiania na swojej pasji i umiejętnego wykorzystywania potencjału Internetu:

- Książka “Crush It” – Gary Vaynerchuk.

- Książka “Ekonomia wdzięczności” – Gary Vaynerchuk – tytuł oryginalny “Thank you Economy”.

- Książka “Jab, jab, jab, right hook – How to tell your story in a noisy social world” – Gary Vaynerchuk.

- Książki finansowe:

- Moja recenzja książki Marcina Iwucia – “Jak zadbać o własne finanse?”

- Książka “The Total Money Makeover” – Dave Ramsey.

- Książka “I Will Teach You To Be Rich” – Ramit Sethi.

- Książka “Siła nawyku” – Charles Duhigg.

- Promocyjna oferta zakupu siedmiu audiobooków w ramach współpracy między Audioteka.pl i “Jak oszczędzać pieniądze” – ceny niższe o 50% i 25% dla wybranych, polecanych przeze mnie tytułów.

- Konkurs Money.pl na “Ekonomiczny Blog Roku” – dziękuję za wszystkie Wasze dotychczas oddane głosy i proszę o więcej.

028: Psychologia inwestowania z perspektywy kobiety – rozmowa z Agnieszką Kowalczyk

Opis odcinka: jakoszczedzacpieniadze.pl/028

Agnieszka Kowalczyk wygrała już kilka konkursów dla inwestorów. Dzisiaj opowiada o tym, jak inwestuje i jak bycie kobietą jej w tym pomaga.

Ten odcinek podcastu doskonale uzupełnia cykl „Elementarz Inwestora”. W całości poświęcony jest on tematyce inwestowania – a w szczególności psychologii inwestowania i specyfice kobiecego inwestowania. Moim gościem jest Agnieszka Kowalczyk, która aktywnie inwestuje na giełdzie i na rynku Forex, i osiąga tam spore sukcesy.

Agnieszka kilkakrotnie triumfowała już w konkursach dla inwestorów organizowanych przez biura maklerskie i gazetę Parkiet. W rozmowie opowiada skąd wzięła jej się pasja do gry na giełdzie i forexie, jakie były jej początki, jak zdobywała umiejętności i ile wysiłku ją to kosztowało. Mówi też czym według niej różni się inwestowanie kobiet i mężczyzn.

Z tego odcinka dowiesz się:

- Czym zajmuje się Agnieszka Kowalczyk i jak rozpoczęła inwestowanie?

- Ile konkursów wygrała do tej pory Agnieszka?

- O znaczeniu szczęścia w tego typu konkursach.

- Skąd wzięło się u Agnieszki zainteresowanie rynkiem kapitałowym?

- Co wpływa na rentowność jej inwestycji?

- Jakie cechy powinien mieć dobry trader?

- Jak sobie radzić z emocjami podczas inwestowania?

- Czy wykształcenie kierunkowe pomaga podczas grania na Forexie?

- Różnice między inwestorem kobietą, a mężczyzną.

- Jak wygląda codzienność Agnieszki? Ile czasu spędza aktywnie nad platformą inwestycyjną?

- Przykłady porażek inwestycyjnych.

- Jak radzić sobie z kryzysami?

- Predyspozycje osobiste pomagające przy inwestowaniu.

To jest podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy” – odcinek 28.

Cześć i dzień dobry! Witam Cię w 28. odcinku podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne i sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności, opowiadam jak rozsądnie wydawać pieniądze i jak odważnie realizować swoje pasje i marzenia. Jeśli tylko szukasz odrobiny stabilizacji finansowej i emocjonalnej w swoim życiu, to ten podcast jest dla Ciebie.

Dzień dobry, ten odcinek podcastu będzie poświęcony tematyce inwestowania, w szczególności psychologii inwestowania i specyfice inwestowania kobiet. W drugim z tych tematów ja oczywiście nie mam absolutnie żadnego doświadczenia, zaprosiłem więc do tego odcinka Agnieszkę Kowalczyk – kobietę, która aktywnie inwestuje na giełdzie i na rynku Forex i tam osiąga całkiem spore rezultaty.

Podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy” - transkrypt

Agnieszka jest osobą, która triumfowała już w bardzo wielu konkursach dla inwestorów organizowanych przez biura maklerskie i także przez gazetę „Parkiet” i dzisiaj będę ją przepytywał. Opowie nam o tym, skąd wzięła się jej pasja do gry na giełdzie i na Forexie, bo tam jest obecna. Jakie były jej początki, jak zdobywała swoje umiejętności, ile wysiłku ją to kosztowało. No i też powie nam czym – jej zdaniem – różni się inwestowanie kobiet i mężczyzn, na podstawie obserwacji siebie i swojego męża.

Dodam tylko, że ten odcinek podcastu jest częścią cyklu artykułów edukacyjnych „Elementarz inwestora”, który realizujemy już od początku tego roku wspólnie ze Zbyszkiem z bloga APPFunds, a sponsorem tego odcinka podcastu jest Dom Maklerski TMS Brokers, który jest jednocześnie partnerem naszego cyklu w okresie od maja do końca lipca tego roku.

TMS Brokers to jest najstarszy dom maklerski, który działa na rynku Forex w Polsce od ponad 15 lat. Należy do ścisłej czołówki firm świadczących usługi doradztwa na rynku walut, CFD, kontraktów terminowych i opcji. Daje również dostęp do 6 tysięcy instrumentów finansowych, analiz, rekomendacji. Świadczy również indywidualną opiekę maklerską i to, co odróżnia go od większości takich egzotycznych brokerów, którzy działają na rynku, jest to, że TMS Brokers jest podmiotem polskim i podlega nadzorowi Komisji Nadzoru Finansowego.

Już wracając do tematu powiem Wam tak, że gdy szykowałem się do rozmowy z Agnieszką, to próbowałem tak sobie ułożyć moje pytania, żeby dowiedzieć się jak najwięcej na temat tego, w jaki sposób ona podchodzi do inwestowania. Nie interesowała mnie na tyle jakaś konkretna strategia inwestycyjna, bo zakładam, że szczególnie inwestorzy działający na rynku Forex nie chcą się tymi strategiami dzielić, ale bardziej mnie zastanawiało to, co ją skłoniło do wejścia na taki trudny i wymagający rynek. Chciałem się także dowiedzieć, co działo się w jej głowie albo co dzieje się w jej głowie w przypadku, kiedy pojawiają się jakieś wątpliwości, problemy. I bardzo mnie też interesowało jak dużo ona energii wkłada w to, żeby śledzić na bieżąco rynek jako taki – można powiedzieć – inwestor zawodowy.

Powiem Wam szczerze, że już po nagraniu tej rozmowy zdaję sobie sprawę, że sporo racji jest w przysłowiu: „Im dalej w las, tym więcej drzew”. Ja przekonuję się, że takie aktywne inwestowanie na rynkach finansowych nie jest dla mnie i też jakoś nie potrafię się psychicznie przekonać do rynku forexowego. W zasadzie można powiedzieć, że prędzej wierzę w to, że stracę tam pieniądze niż że rzeczywiście zarobię. Tym bardziej też podkreślę, że bez względu na to, jakie będą Twoje odczucia po wysłuchaniu tej rozmowy, to zalecam daleko idącą ostrożność. Zresztą, Agnieszka także ją zaleca i przestrzega przed przecenianiem swoich możliwości.

Jeszcze zanim dopuszczę ją do głosu to chcę powiedzieć, że i z Agnieszką, i ze mną, i ze Zbyszkiem z bloga APPFunds, i z Krzysztofem również, który jest aktywnym inwestorem, będzie się można spotkać osobiście na konferencji „Inwestuj inteligentnie”. To konferencja organizowana przez TMS Brokers, ale przy bardzo mocnym współudziale Zbyszka i moim. Odbędzie się ona już 17. czerwca na Stadionie Narodowym w Warszawie, żeby było ciekawiej. Zarejestrować się na tę konferencję możecie wchodząc na stronę: inwestujinteligentnie.pl. Link do rejestracji, również do artykułu, w którym pisałem o tej konferencji, zamieszczę w notatkach do tego odcinka podcastu. Je tradycyjnie można będzie znaleźć pod adresem: jakoszczedzacpieniadze.pl/028, tak jak 28. odcinek podcastu.

Jeszcze ostatnia uwaga: z góry przepraszam za gorszą niż zwykle jakość rozmowy. Nagrywaliśmy ją z Agnieszką w dosyć akustycznym pomieszczeniu i to niestety słychać. Nie jest to ideał, ale myślę, że zawartość merytoryczna tej rozmowy jak najbardziej Wam tę gorszą jakość wynagrodzi. Serdecznie zapraszam do wysłuchania!

Michał Szafrański: Cześć Agnieszka!

Agnieszka Kowalczyk: Cześć!

Michał: Powiedz mi Agnieszko i Słuchaczom: kim jesteś i co robisz?

Agnieszka: Nazywam się Agnieszka Kowalczyk, jestem żoną, mamą, księgową – chwilowo na urlopie wychowawczym. Oprócz obowiązków standardowych hobbistycznie niemal zajmuję się trochę trade’owaniem.

Michał: No można powiedzieć hobbistycznie, ale już trochę zawodowo też, co? Tam sporo konkursów wygrałaś z tego, co wiem.

Agnieszka: Trochę zawodowo. Powiedzmy, że trade’owanie pomogło mi podjąć decyzję o urlopie wychowawczym, który jak wiadomo jest w naszym kraju zajęciem niepłatnym.

Michał: Czyli radzisz sobie. Powiedz mi, jak to było z tym twoim inwestowaniem, bo ty jesteś znana przede wszystkim z tego, że zawodowo niemalże wygrywasz konkursy i zgarniasz nagrodę za nagrodą. Powiedz, ile już w życiu...

Agnieszka: ...osobiście tak nie uważam. Trochę sukcesów na koncie mam. To się zaczęło w 2008 roku, kiedy zajęłam 2. miejsce w konkursie organizowanym przez gazetę giełdy „Parkiet” - „Parkiet Futures”. I tak poszło później.

Michał: Co to był za konkurs, ten pierwszy?

Agnieszka: To był konkurs przede wszystkim na rynku kontraktów terminowych na warszawskiej giełdzie i celem tego konkursu było uzyskać jak największą stopę zwrotu w trakcie bodajże miesiąca trwania konkursu, w ciągu jednego dnia sesji. Absolutnie nie liczyło się to, z jakim stanem kończę konkurs, z jakim stanem zaczynam dzień, powiedzmy, ten najlepszy, z jakim stanem kończę ten dzień najlepszy. Miałam mieć jednego dnia najwyższą stopę zwrotu i to mi się udało, ale udało mi się to zrobić jako druga.

Michał: Ok, czyli drugie miejsce zajęłaś.

Agnieszka: Zajęłam drugie miejsce i to było szczęście pierwszego gracza, bo ja to pamiętam jak dzisiaj, co na to wpłynęło...

Michał: A powiedz mi, po jakim czasie, że tak powiem, poruszania się na rynku kontraktów terminowych osiągnęłaś taki wynik?

Agnieszka: Praktycznie to był mój debiut...

Michał: [śmiech]

Agnieszka: Ja miałam dużo szczęścia, bardzo dużo szczęścia w tamtym konkursie. Miałam dobry dzień, byłam otworzona w dobrą stronę i zagrałam va bank.

Michał: OK, czyli można powiedzieć, że taki beginners luck. No ale nie jest wcale tak, że tobie się to udało jednorazowo, bo w kolejnych, innych konkursach, na innych rynkach również odnosiłaś sukcesy. Ile ty już tych konkursów wygrałaś?

Agnieszka: „Parkiet Futures” wygrałam później w 2011 roku. To był drugi sukces w tym konkursie i ostatni, ponieważ to chyba była ostatnia bodajże edycja tego konkursu. W tym samym roku, kilka miesięcy wcześniej zajęłam 2. miejsce również w konkursie organizowanym przez gazetę giełdy „Parkiet” – moim zdaniem bardziej prestiżowym - „Parkiet Challenge”. Oprócz tego wygrałam konkurs organizowany przez TMS Brokers - „TMS Pro Daytrader” i zaraz potem jeszcze wygrałam 3 z tygodniowych edycji letniej Ligii Gofolix. To było powiedzmy już takie trochę mniejsze.

Michał: W takich konkursach zdobywa się nagrody finansowe czy to jest kwestia prestiżu wyłącznie?

Agnieszka: Są nagrody finansowe. One podnoszą wartość oczekiwaną z inwestycji, ale ja bym całkowicie rozdzieliła inwestowanie codzienne od inwestowania konkursowego, bo to jest zupełnie inna bajka i to naprawdę trzeba zaznaczyć. Nie da się tak inwestować jak na konkursach na co dzień, bo na dłuższą metę... do widzenia!

Michał: No to czym różni się takie inwestowanie?

Agnieszka: Jak powiedziałam – wartość nagród. Jak powiedziałam na początku, wartość nagród w takich konkursach niejako podnosi... one są czasem bardziej, czasem mniej prestiżowe, ale ich wartość podnosi wartość oczekiwaną zwrotu z inwestycji. Ja to przynajmniej w ten sposób postrzegam.

Michał: Czyli jesteś w stanie bardziej zaryzykować, dlatego że spodziewasz się nagrody?

Agnieszka: Tak. W tym miejscu warto zaznaczyć, że biorę udział tylko i wyłącznie w konkursach, w których gram na realnych rynkach, na realnych pieniądzach. Absolutnie nie interesują mnie konkursy, w których są dziesiątki tysięcy niemalże graczy, tysiące graczy. Są wirtualne pieniądze i tylko prawdziwy rynek gdzieś z boku. To są zawsze konkursy na realnych pieniądzach i tak jak powiedziałam, te...

Michał: Strategia w konkursach różni się od tej strategii...

Agnieszka: Tak. Różni się zdecydowanie, dlatego że gram va bank, więc konkurs wykorzystuję do tego, żeby się pobawić. Może coś wygrać, może uzyskać jakiś prestiż i żeby pozwolić sobie na ryzyko takie, na które chcę sobie zawsze pozwolić, a na które nie można, po prostu. Gram va bank. Na sam wynik tego pierwszego konkursu to było prawie podwojenie kapitału w ciągu jednego dnia!

Michał: Nieźle...

Agnieszka: To jest imponujące, ale tym absolutnie nie należy się sugerować. Tak, jak powtarzam, bo tak się nie da.

Michał: Tak. Na dużym kapitale takiego ruchu byś nie wykonała absolutnie.

Agnieszka: Nie.

Michał: Jasne.

Agnieszka: To już nie chodzi o rozmiary kapitału. To przede wszystkim chodzi o poziom podejmowanego ryzyka.

Michał: Aha! A szczęście, kwestia szczęścia w takich konkursach ma znaczenie, czy nie?

Agnieszka: Ma znaczenie, ma znaczenie. Mogę opowiedzieć epizod z pierwszego konkursu jak to się stało, że ja zajęłam drugie miejsce, a nie pierwsze.

Michał: Opowiadaj, opowiadaj.

Agnieszka: ...bo ja bardzo chciałam wtedy odjechać Seatem Alteą.

Michał: [śmiech] O, to widzę, że nagrody są całkiem niezłe z tego wnioskuję.

Agnieszka: Nie było źle. Miałam voucher do biura podróży wtedy i miałam przynajmniej wycieczkę życia.

Michał: No to opowiadaj o tym epizodzie.

Agnieszka: Ten pierwszy konkurs chyba się pamięta najbardziej. To był taki dzień, że rzeczywiście rynek zaskoczył, bo już chyba nikt się nie spodziewał jakichś ruchów. Był jakiś gracz, już nie pamiętam kto to był, który był pierwszy i trzeba było go po prostu przeskoczyć. On miał chyba stopę zwrotu na poziomie jakichś 80%. Mi się to udało, ale stwierdziłam, że pociągnę dalej, no bo skoro jest taki dzień, to niewykluczone, że to się jeszcze komuś udało, tak? Że owszem ja przeskoczyłam tego pierwszego gracza, ale nie wiadomo, kto jeszcze to zrobił i jak daleko, więc postanowiłam przytrzymać tę pozycję i być może to nie stanie.

Okazało się, że jest jeszcze jedna osoba, która też pociągnęła, też udało jej się przeskoczyć pierwszego gracza. Ona to robiła na bardzo niskim poziomie rachunku i przeskoczyła tego pierwszego gracza i chciała zamknąć pozycję, bo nie liczyła na to, że ktoś jeszcze to zrobił. Zabrakło tej osobie po prostu pieniędzy na prowizję, żeby zamknąć i dzięki temu przeskoczyła jeszcze mnie i tam były dziesiąte części chyba procenta.

Michał: Jasne, czyli niewiele zabrakło do wygranej.

Agnieszka: Nie, ale mówię: „nie ma tego złego, co by na dobre nie wyszło”.

Michał: Satysfakcja na pewno była po takiej pierwszej wygranej, co?

Agnieszka: Była! Tym bardziej, że to był debiut.

Michał: Super! No dobra, to jeszcze powiedz, zanim w ogóle pójdziemy dalej w naszej rozmowie: jak to się w ogóle zaczęło? Skąd u ciebie zainteresowania rynkami kapitałowymi i inwestowaniem?

Agnieszka: Ja jestem po studiach ekonomicznych, więc na każdych studiach ekonomicznych zawsze jakieś rynki finansowe, jakiś taki przedmiot się pojawia. U mnie też to było. Już nawet nie pamiętam jak to się nazywało. Odbębniłam to, ale gdzieś coś zaiskrzyło. Tylko wiadomo jak jest na studiach. W moich czasach studia wyglądały jeszcze tak, że student był biedny.

Michał: Myślę, że się nie zmieniło.

Agnieszka: Oj, chyba dzisiaj się zmieniło. Dzisiaj studenci jeżdżą autami i to czasem niezłymi, natomiast ja byłam studentką biedną, więc mój skromny portfel, moja kieszeń nie pozwalała na to, żeby w ogóle wejść na rynek. Ale zresztą też nie byłam przygotowana na podejmowanie ryzyka. Traf chciał, że kilka lat później poznałam mojego obecnego męża i bynajmniej nie zaimponował mi rynkami finansowymi, ale tak wyszło, że siedział na rynkach finansowych. Do dzisiaj myślę, że jest moim mentorem i tak naprawdę wzięłam udział w konkursie, żeby jakoś stanąć z nim do rywalizacji, czymś mu zaimponować.

Michał: Próbowałaś się wkupić, że tak powiem, w tematykę.

Agnieszka: Wkupić chyba nie.

Michał: ...w tematykę inwestycyjną.

Agnieszka: Nie, już byliśmy wtedy w stałym związku.

Michał: [śmiech]

Agnieszka: Więc nie do końca tak to wyglądało, ale to on jest sprawcą tego na pewno, że tę pasję rozwinęłam.

Michał: Ile lat już inwestujesz?

Agnieszka: Od 2008 roku.

Michał: 6 lat.

Agnieszka: 6 lat.

Michał: A na jakich rynkach się poruszasz?

Agnieszka: Tak jak zaczęłam: na rynku kontraktów terminowych warszawskiej giełdy. No i kiedy spadła tam zmienność zaczęłam szukać szczęścia również na rynku walutowym. Zobaczymy co będzie dalej, bo planujemy wejść jeszcze na inne rynki.

Michał: Jasne. No właśnie, a propos rynków walutowych. W tej chwili bardzo dużo złego się o tych rynkach mówi, że większość osób traci, mało kto zarabia, że Forex to jest w ogóle hazard. Jak ty się na to zapatrujesz? Czy ty w ogóle jesteś hazardzistką, uważasz siebie za hazardzistkę?

Agnieszka: Szczerze mówiąc, sprawdziłam co to znaczy hazard przed tą rozmową.

Michał: No to opowiadaj.

Agnieszka: Według definicji, którą znalazłam, jestem hazardzistką. Ponieważ tam było, że hazardzista to ktoś, kto w ogóle podejmuje się gry z jakimkolwiek ryzykiem, takim losowym. Jakaś losowość się tam pojawia, ale nie do końca. Ja się hazardzistką nie czuję, ponieważ dla mnie hazardzista to człowiek, który chorobliwie podejmuje nadmierne ryzyko, więc w tym sensie, w którym ja to pojmuję absolutnie hazardzistką nie jestem. Uważam, że nikt, kto jest w takim tego słowa znaczeniu nie powinien nie tylko na Forex, ale w ogóle zajmować się inwestowaniem.

Inwestując na rynkach kapitałowych należy uwzględnić przede wszystkim to, że na wartość naszych inwestycji w istotny sposób wpływają koszty transakcyjne. To w znaczny sposób potrafi obniżyć nasze inwestycje. To znaczy, że nawet jeśli zarobimy to możliwe jest uszczuplenie naszego portfela, dlatego że zarobimy poniżej kosztów transakcyjnych. To, co musimy zapłacić brokerowi zjada niejako nasz zwrot, nasz zysk, ten teoretyczny. O tym należy pamiętać.

Michał: No dobrze. To skoro już powiedzieliśmy o hazardzie i o tym, kto hazardzistą jest, a kto hazardzistą nie jest, to może zaczniemy od samego początku jeśli chodzi o rynek Forex. Dla osób, które nic o tym rynku nie wiedzą, słyszą o nim pierwszy raz i często słyszą z reklam, że to jest takie miejsce, w którym można bardzo dobrze zarabiać i można szybko zarabiać pieniądze i chciałyby zacząć, tylko tak naprawdę nie wiedzą od czego. Co mogłabyś takim osobom doradzić bądź podpowiedzieć?

Ile czasu muszą przeznaczyć na naukę inwestowania? Od czego powinni zacząć i ile w ogóle powinni posiadać kapitału na start? Czy ten kapitał jest konieczny czy nie? Czy może się stuprocentowo niemalże zlewarować? Gdyby takie osoby chciały wejść na ten rynek, to czy powinny, twoim zdaniem, najpierw poszukać kogoś bardziej doświadczonego, kto byłby dla nich takim mentorem, osobą, która się z nimi swoim doświadczeniem podzieli? Czy też mogą gdzieś tę wiedzę zdobywać samodzielnie? Co byś doradziła?

Agnieszka: Trudno powiedzieć. Jeśli chodzi o kapitał w przypadku rynku Forex nie ma dużego problemu, bo tak naprawdę można zacząć od kilkuset złotych, więc inwestować może każdy.

Michał: Z dokładnością oczywiście do minimalnych wymagań brokera, bo brokerzy też wymagają jakichś minimalnych wpłat na rachunek.

Agnieszka: Tak, tak, ale de facto na rynkach walutowych można też w kantorach sobie czasem...

Michał: Aaa, czyli?

Agnieszka: Każdy może, tak. Więc jak już mówimy o walucie to już naprawdę każde kwoty wchodzą w grę, natomiast trzeba pamiętać o tym, że to musi być kapitał, który jest wolny, którego nie potrzebujemy ani na żadne zobowiązania, ani na przeżycie, ani na oszczędności na czarną godzinę. To jest coś, co można stracić.

Michał: Pieniądze, których nie boimy się stracić.

Agnieszka: Nie boimy się stracić, dokładnie! To jest dobrze powiedziane, bo też myślenie: „A, ja to mogę stracić” nie jest dobrym myśleniem. Jak ja tak pomyślę to na pewno stracę.

Michał: Nastawiamy się wtedy mentalnie na to, że stracimy te pieniądze.

Agnieszka: Tak. Myślę, że reklamami nie należy się sugerować.

Michał: Nie jest tak różowo, jak na reklamach, co?

Agnieszka: Nie jest tak i wiadomo, że one pochodzą od brokerów. Brokerzy są tym zainteresowani, ponieważ im zależy na tym, by zarobić na spreadzie, na kosztach transakcyjnych. To jest ich zysk. Niekoniecznie interesuje ich wartość naszego portfela. Są różni brokerzy. Niektórzy prowadzą działania edukacyjne, inni prowadzą – ja bym to powiedziała kolokwialnie – chamski marketing, czyli im zależy tylko i wyłącznie na pozyskaniu. Są tacy, którzy myślą bardziej długofalowo, czyli nie tylko o tym, by pozyskać nasz pieniądz, ale również o tym, by ten pieniądz u nich pozostał jak najdłużej. Na naszym rachunku, a nie cudzym, więc to też należy rozróżnić. Są też pozycje książkowe, czasem w najbliższym otoczeniu mamy osoby, które jakieś sukcesy na rynkach odnoszą.

Michał: Łatwo jest znaleźć takie osoby? Ty w komfortowej sytuacji jesteś, tak?

Agnieszka: Ja nie miałam problemu.

Michał: [śmiech] Bo powiem ci jak ja się zastanawiam nad tym kto z moich znajomych gdzieś tam inwestuje na rynkach kapitałowych, to tak naprawdę nie wiem. Nie afiszują się z tym. Nie wiem czy oni inwestują, czy nie inwestują, a nawet gdybym wiedział to też nie wiem czy mogę im ufać, czy to są takie osoby, które rzeczywiście jakieś tam sukcesy osiągają. Nawet jeżeli oni sami uważają, że to są sukcesy, to niekoniecznie musi to być sukces z mojej perspektywy. Jakieś konkretne książki mogłabyś doradzić, jakieś konkretne lektury? Skąd Ty czerpałaś swoją wiedzę?

Agnieszka: Z mojego doświadczenia wynika, że najwięcej człowiek się uczy popełniając błędy. Te błędy często są kosztowne, ale dlatego dobrym rozwiązaniem jest korzystać z kont tzw. demo, które są oferowane przez wielu brokerów. Otwieramy takie konto, gramy na realnym rynku, ale wirtualnymi pieniędzmi na początek, żeby sprawdzić jak to działa, poznać mechanizmy, programy i nauczyć się nawet od strony technicznej obsługiwać taki rachunek. Oprócz tego kontrolujemy w tym czasie również swoje emocje. Jeśli my emocjonalnie nie poradzimy sobie na rachunku demo, to nie ma co wchodzić na realne pieniądze. Natomiast jeśli sobie poradzimy, to nie jest powiedziane...

Michał:...że będziemy sobie radzili na rachunku.

Agnieszka: Tak, dokładnie tak, ale dlatego, że to zależy, co się dzieje w naszej głowie. Już teraz wchodzimy w tematy psychologiczne.

Michał: Śmiało!

Agnieszka: To zależy od tego, co dzieje się w naszej głowie. Jeśli my na rachunku demo mamy takie silne przeświadczenie, że to nie są moje oszczędności, to emocjonalnie ja sobie poradzę na rachunku demo, ale wtedy, kiedy wejdę na rachunek realny, ta myśl wyjdzie na wierzch. Że ja tracę to, co ciężko zarobiłem i to będzie tak silne, że może nas całkowicie sparaliżować i bardzo mocno wpłynąć na nasze decyzje.

Michał: Powiedz mi, Agnieszka. Ty z jakichś takich on-linowych szkoleń, które są udostępniane przez brokerów itd., korzystałaś z tego czy raczej nie?

Agnieszka: Raczej nie.

Michał: Czyli samodzielne testowanie wszystkiego.

Agnieszka: Tak. Wszystko było metodą prób i błędów.

Michał: No dobra. Jakie, twoim zdaniem, cechy powinien mieć taki dobry trader, skoro już mówimy o tej psychologii?

Agnieszka: Mnie osobiście interesuje zagadnienie psychologii inwestowania i rzeczywiście uważam, że to są kluczowe czynniki ogólnie na rynkach finansowych. To, co dzieje się w głowie inwestora ma nieoceniony wpływ na to, co dzieje się na jego rachunku. Przede wszystkim taka osoba powinna być opanowana. Te emocje powinny całkowicie wyjść z pokoju, w którym siedzi inwestor.

Michał: Czyli zimne, racjonalne decyzje.

Agnieszka: Bardzo racjonalne. Bardzo zgubna w takiej sytuacji jest chciwość. Chciwość zniszczy wszystko. Dlatego, że całkowicie zamydla moment, z którego wyjść i w którym wejść na rynek. Jeśli jesteśmy chciwi, to nie mamy najmniejszych szans.

Michał: Strasznie to brzmi.

Agnieszka: Pewnie tak, ale tak naprawdę lepiej kogoś wystraszyć niż później mieć na sumieniu...

Michał: ...czyjeś niepowodzenie...

Agnieszka: ...nienaruszalną czyjąś rezerwę na przykład.

Michał: Zdecydowanie. To jest to, co ja też powtarzam i co ze Zbyszkiem powtarzamy w trakcie tego cyklu, że absolutnie kluczowe jest inwestowanie wyłącznie nadwyżek finansowych i tych pieniędzy, których nie boimy się po prostu stracić. Aczkolwiek, tak jak powiedziałaś, nie ma co się na straty nastawiać z drugiej strony.

Agnieszka: W tym wypadku to na pewno.

Michał: To jeszcze z innej strony. Czy twoim zdaniem jakieś wykształcenie, w jakimś konkretnym kierunku na przykład, pomaga w poruszaniu się po rynkach finansowych?

Agnieszka: Pomóc zawsze może. Ja osobiście jestem po kierunku ekonomicznym i myślę, że znajomość praw makroekonomicznych ma jakieś znaczenie, bo te dane makroekonomiczne często wpływają zwłaszcza na rynek walutowy, ale to nie jest konieczne, bo to różnie z tym bywa.

Michał: No. Są też przykłady takich osób, noblistów nawet, którym na rynkach finansowych się nie powiodło mimo tego, że mieli teoretycznie bardzo dobre systemy inwestowania. No właśnie, Agnieszka. Ty jesteś kobietą i to jest, myślę, dosyć unikalna cecha wśród inwestorów, bo jednak mało kobiet się spotyka, a szczególnie takich, które odnosiłyby takie sukcesy jak ty. Powiedz, jak to z twojej perspektywy wygląda. Czy inwestowanie kobiety i mężczyzny w jakiś sposób się różni?

Agnieszka: Myślę, że różni się tak samo jak różni się kobieta od mężczyzny. Kobiety, wydaje mi się, są bardziej rozsądne i podejmują bardziej skalkulowane ryzyko. Myślę, że mniej kierują się emocjami. Kobiety są mniej na to podatne – my jesteśmy zachowawcze i dla nas bezpieczeństwo jest bardzo ważne. Nam nie jest chyba tak łatwo zbankrutować, bo wolimy mieć pewne bezpieczeństwo niż niepewne kokosy.

Michał: Czyli sugerujesz, że mężczyźni dużo częściej podejmują ryzyko?

Agnieszka: Ja widzę po moim mężczyźnie. Nie chodzi o ryzyko, tylko chodzi o emocje, które czasem im dolegają. Wydaje mi się, że – nie chcę być nieskromna – ale wydaje mi się, że trochę lepiej sobie z emocjami radzę, chociaż w życiu codziennym wydaje się odwrotnie.

Michał: Wiesz co? Jest to całkiem możliwe, bo ja nawet jak patrzę na podejście mojej żony i moje do, też można powiedzieć tematyki inwestowania tylko na rynku nieruchomości, to rzeczywiście Gabi ma takie podejście, że wszystko sprawdzi dokładnie, 7 razy, zweryfikuje, ale jak już zweryfikuje i przekona się do konkretnej inwestycji... intuicja też odgrywa istotną rolę, muszę powiedzieć. [śmiech]

Agnieszka: Nie wydaje mi się. Tak się mówi – intuicja, kobieca intuicja, ale co to tak naprawdę jest? To mogą być jakieś skłonności, takie psychologiczne, nasze, gatunkowe, bym powiedziała, natomiast sama intuicja nic nie mówi.

Michał: Poruszasz się tylko w liczbach i tylko liczby decydują przy twoim inwestowaniu?

Agnieszka: No w gwiazdy nie patrzę. [śmiech]

Michał: W gwiazdy nie patrzysz. No dobrze. To troszeczkę powiedz jak wygląda twój dzień na rynku. Czy ty cały dzień spędzasz przed komputerem z nosem w monitorze czy na przykład wstajesz wcześnie rano po to, by obserwować te rynki dalekie na Wschodzie? Czy wręcz przeciwnie – wieczorem tylko siadasz do komputerka? Jak to wygląda w praktyce?

Agnieszka: Jak powiedziałam na początku – jestem mamą na urlopie wychowawczym. Czy wyobrażasz sobie, żeby mama na urlopie wychowawczym siedziała non stop z nosem w komputerze?

Michał: Nie wyobrażam sobie, ale z drugiej strony jestem bardzo ciekawy jak to wygląda w twoim przypadku?

Agnieszka: Moja praca na rynku porusza się w interwałach czasowych. Ja w określonych godzinach siadam, patrzę co się dzieje, podejmuję decyzje i zamykam.

Michał: Jakie to są godziny? Ile czasu zabiera ci dziennie inwestowanie?

Agnieszka: To jest kilkanaście minut, powiedzmy kilkadziesiąt, co dwie godziny. Tak mniej, więcej. To się czasem zmienia w zależności od okoliczności, od rynku, na którym akurat jestem, od waluty, jaką wybrałam. W przypadku rynku Forex od tego, co się dzieje na rynku, ale mniej więcej tak to wygląda.

Michał: Powiedz mi. Jak wstajesz rano, to pierwszą rzeczą, którą robisz, to jest zerknięcie w komputer, czy jednak nie?

Agnieszka: Różnie to wygląda. Nie, niekoniecznie. Zależy jak się obudzę, kto mnie obudzi. Czasem się wymieniamy z mężem, że na przykład ja jestem zmęczona i idę spać, popilnuj. Zwłaszcza jeśli chodzi o rynek Forex, który jest rynkiem całodobowym. Albo któreś wcześniej wstanie i zobaczy, co tam się dzieje. My mamy ten komfort, że jesteśmy we dwoje.

Michał: Tak. To jest niewątpliwa przewaga. Czy konsultujecie ze sobą swoje decyzje czy...

Agnieszka: ...rywalizujemy trochę na konkursach, ale na co dzień gramy w jednej drużynie.

Michał: Można powiedzieć, że inwestujecie wspólnie. Super!

Teraz może troszeczkę o takim stereotypie inwestora. Ile masz monitorów przed sobą? Masz taki wielki panel kontrolny i zarządzasz tym? Takie centrum sterowania. Czy wcale nie potrzeba ci strasznie dużych komputerów?

Agnieszka: Mam cały pokój wyłożony monitorami.

Michał: No! A poważnie?

Agnieszka: Mam jeden monitor.

Michał: Wystarcza?

Agnieszka: Tak. Do mojego grania wystarcza. Do liczenia monitor też wystarczy jeden. Najważniejszy jest środek jednak komputera. To się odbywa na kilku komputerach.

Michał: Tak, ale co znaczy na kilku komputerach? Dlaczego to jest istotne?

Agnieszka: Moja gra – nie tylko moja – polega na realizacji pewnego systemu. Ten system cały czas liczy i ten system, którym my się posługujemy ma spore wymagania jeśli chodzi o warunki techniczne. Dlatego to się odbywa na kilku komputerach. Ten system daje mi sygnały, na podstawie których ja podejmuję decyzje inwestycyjne.

Michał: Sama pisałaś ten system, ten algorytm?

Agnieszka: De facto autorem tego systemu jest mój mentor, natomiast to jest tak, że od momentu, kiedy dołączyłam do niego – system się składa z naszych wspólnych pomysłów. Natomiast technicznie system jest realizowany przez męża z tego względu, że on ma lepsze predyspozycje, powiedzmy, z racji wykształcenia w tym kierunku.

Michał: Trzeba mieć wykształcenie informatyczne, żeby takie rozwiązania pisać? Czy to można realizować w jakiś inny sposób?

Agnieszka: Myślę, że rozwiązanie, którym my się posługujemy jest mocno profesjonalne.

Michał: No widzisz. Chciałem cię zapytać czy inwestujesz intuicyjnie, ale widzę już, że grasz systemem. Jak byś mogła w takim razie przybliżyć nam ten system – na czym on polega?

Agnieszka: Dużo powiedzieć nie mogę, natomiast to, co mogę… To kompilacja różnych systemów i to jest bardzo skomplikowane, tak jak już zaznaczałam. Nasz system jest kompilacją różnych systemów. Opiera się na metodach ilościowych weryfikowanych historycznie tak mocno jak się da. Często w pozyskanie danych historycznych nawet inwestujemy.

Michał: Czyli kupujecie dane?

Agnieszka: Kupujemy dane na ile jest to możliwe i na ile jest to opłacalne. Bez szaleństw, ale czasem są to znaczne kwoty i tu już wchodzi w grę dywersyfikacja. Gramy na różnych parach walutowych, często ze sobą skorelowanych dodatnio, bądź ujemnie po to, aby dywersyfikować ryzyko.

Michał: Na ilu parach walutowych gracie?

Agnieszka: Nawet zdarza się, że w kilkunastu, ale to jest powiedzmy kilka par walutowych.

Michał: No to skoro już jesteśmy przy ryzyku to powiedz jak ustalasz maksymalną stratę, którą możesz ponieść w danej transakcji? Jak ją wyliczasz?

Agnieszka: Nie wyliczam jej. Mam ją ustaloną na poziomie jednego, dwóch procent. To jest po prostu poziom, którego nie mogę przekroczyć w pojedynczej transakcji w codziennym graniu.

Michał: Jednego, dwóch procent czego? Wytłumacz Słuchaczom.

Agnieszka: Jeden, dwa procent kapitału, którym posługuję się w danej transakcji. Jeśli chodzi o ryzyko w dłuższym okresie czasu, już nie w pojedynczej transakcji, tylko powiedzmy w okresie miesięcznym, to jest poziom ryzyka 6-8 %. Jeśli ja w miesiącu tracę 6-8 %, to czas się zatrzymać.

Michał: I co wtedy robisz?

Agnieszka: Pomyśleć i wrócić na rynek, jak się miesiąc skończy.

Michał: OK. Najdłuższą przerwę jaką miałaś?

Agnieszka: Oj, trudno powiedzieć, bo czasem są przerwy z powodu wakacji. Czasem są przerwy z powodu dużego spadku kapitału, więcej niż 6-8 % się zdarzało. To nie jest tak, że to, co ja mówię, to realizuję z jakąś taką aptekarską dokładnością, bo ja też mam emocje. To nie jest tak, że ja je całkowicie wyłączam, bywa różnie.

Michał: Bywa różnie. Dobry też moment na to, żeby chwilę powiedzieć o tym, czy na rynku osiągasz wyłącznie sukcesy czy pojawiają się właśnie dołki. Możesz podać jakieś przykłady, jak to się toczyło w przeszłości?

Agnieszka: Mogę podać jeden przykład takiego dotkliwego dla mnie upadku, gdzie naprawdę przyszła chwila zwątpienia. To powinien być najszczęśliwszy okres w moim życiu, bo to było niemal w tygodniu po naszym ślubie. Straciliśmy kilkaset tysięcy tylko dlatego, że na czas pewnego urlopu, krótkiego wyjazdu nie mogliśmy się rozstać z komputerem. To był taki dla nas bardzo dotkliwy spadek kapitału, że naprawdę ja się zastanawiałam, mąż był pewien, a ja się zastanawiałam czy na pewno warto, czy nie lepiej wrócić na etat. Czy nie lepiej zaangażować się w etat, rozwinąć się w pracy, wieść spokojne, bezpieczne życie na średnim poziomie i tyle. Wyszło inaczej. Kilka miesięcy później, 3 miesiące później, wygrałam następny konkurs. Ten sam, co za pierwszym razem, tylko już byłam pierwsza.

Michał: [śmiech] Co się wtedy dzieje w głowie inwestora jak się pojawiają takie wątpliwości? Jak bliska byłaś od tego, żeby odejść?

Agnieszka: Wtedy euforia była maksymalna, bo w tym samym tygodniu, w którym dowiedziałam się, że wygrałam konkurs – dowiedziałam się także, że spodziewam się dziecka.

Michał: Mówisz o konkursie, ale ja jeszcze chciałbym wrócić do tego momentu, kiedy miałaś, że tak powiem, kryzys. Jak się z takiego kryzysu wychodzi?

Agnieszka: Nie wiem. Nie przypominam sobie teraz jak ja z tego wyszłam. Pamiętam, jak targała mną ta złość, że ten komputer trzeba było zostawić w domu, że po co on był brany. Ja myślę, że najłatwiej jest się po prostu od tego odciąć. To, co się stało, to się stało. Jestem człowiekiem, który mało w życiu żałuje, bo jeśli coś złego się w moim życiu wydarzy, to nie uważam, żeby to było złe. To jest coś, co mnie czegoś nauczyło i z czego można coś dobrego wyciągnąć, więc skoro to już się stało, jeśli ja już tę stratę poniosłam, to ja jej nie odrobię. Nie odrobię jej dzisiaj, nie odrobię jej jutro i nie odrobię jej za rok, ale ona mnie może czegoś nauczyć i tak naprawdę koszt, który dzięki temu poniosłam – może być nieduży w efekcie.

Michał: Być może zaoszczędził ci dużo większej straty w przyszłości?

Agnieszka: Na przykład, dokładnie.

Michał: Czy twoje inwestowanie po tym kryzysie się zmieniło? Czy w ogóle się zmieniło?

Agnieszka: Myślę, że musiało się zmienić, bo też zmieniło się moje podejście do życia. Stałam się przede wszystkim bardziej ostrożna, bo niedługo później zostałam mamą, a kobieta, która już ma dziecko zupełnie inaczej podchodzi do życia. To naprawdę zmienia człowieka. Ja dzisiaj nie myślę o sobie i nie myślę o tym, gdzie pojadę na wakacje, gdzie pójdę na zakupy. Ja myślę o tym, żeby zapewnić przyszłość mojemu dziecku, mojej rodzinie. Jestem dużo bardziej ostrożna, bardziej dalekowzroczna. Zdecydowanie.

Michał: Czy dzisiaj uważasz, że na rynkach zarabiasz na tyle dużo, żeby móc z tego żyć? Żyjesz już z tego czy jeszcze nie?

Agnieszka: Obecnie tak, ale wiodę życie na średnim poziomie. Może mogłabym żyć lepiej, ale nie uważam, żeby było mi to w tym momencie potrzebne. Nie czuję się aż tak pewnie. Ja nigdy nie stawiam siebie w roli eksperta. Za każdym razem zaznaczam, że to ja mam mentora. Ja nie jestem żadnym guru. Zresztą, też nie uważam, żeby ktoś mógł za życia zostać guru. Owszem, żywy człowiek może zostać guru w momencie, gdy jest na emeryturze, wyszedł z rynku i już nigdy do niego nie wróci. Faktycznie nie wróci. Są ludzie tacy jak np. Jesse Livermore. To był ekspert. Był uznawany, zapraszany, napisał książki. Skończył jako bankrut i nie tylko jako bankrut, ale także popełnił samobójstwo. Dlatego ja się wystrzegam przed tym zachłystywaniem się. Myślę, że każdy, kto czuje się ekspertem, za chwilę nim nie będzie.

Michał: Można się tym zachłysnąć.

Agnieszka: Bardzo.

Michał: I można się na tym przejechać.

Agnieszka: Dokładnie.

Michał: Ja również nie jestem ekspertem w temacie oszczędzania. Zawsze mówię, że jestem po prostu zwykłym człowiekiem, który próbuje wiązać koniec z końcem i to mi się póki co udaje. Ile trzeba mieć kapitału, albo inaczej – ile musiałabyś mieć kapitału, żeby się z rynku wycofać?

Agnieszka: To jest pytanie, które sobie czasem zadaję, a na które odpowiedzi nie znalazłam. Dzisiaj myślę, że jakaś pewna kwota byłaby dla mnie wystarczająca, bo zaspokoiłaby mi potrzeby o jakich marzę. To naprawdę tak jest. Jak poszłam na studia moim marzeniem był laptop: „O Boże! Jaka ja bym była szczęśliwa, gdybym ja miała laptopa!”. Dzisiaj mam ich kilka [śmiech] i nie jestem bardziej szczęśliwa niż byłam wtedy. Gdy już miałam tego laptopa, pomyślałam sobie: „O jejku, przydałby się samochód”. Mam dzisiaj samochód. Nie czuję się bardziej szczęśliwa niż wtedy.

Michał: No właśnie! To jest ciekawe. Stan posiadania wcale nie determinuje tego, czy będziemy bardziej szczęśliwi, czy nie.

Agnieszka: Dokładnie. Czasem czytam jakieś głupie plotki o celebrytach, ile oni wydają, ile mają. Zastanawiam się jak to jest tyle mieć, tyle wydawać i czy naprawdę człowiek tego potrzebuje?

Michał: Ach. Zboczyliśmy trochę z tematu, prawda?

Agnieszka: Trochę tak.

Michał: Ale przynajmniej zrobiło się bardziej ludzko. Myślę, że będziemy już kończyli, Agnieszko, ale – zanim zakończymy – to zadam ci jeszcze ostatnie pytanie. Co twoim zdaniem jest najważniejsze: psychologia, metoda inwestowania, zarządzania kapitałem czy może jakieś predyspozycje umysłowe konkretnego inwestora? Może wszystko równocześnie? Jak sądzisz?

Agnieszka: Na pewno wszystko równocześnie. Pytanie tylko w jakim stopniu. Myślę, że warto tutaj zaznaczyć, że jednak przewagą jest zdolność myślenia analitycznego. Miałam okazję w swoim życiu zaobserwować czym się różni myślenie humanisty od myślenia osoby z umysłem tzw. ścisłym. Ja nie mówię, że w tej dziedzinie życia ktoś, kto ma umysł matematyczny jest lepszy – nie należy tak wartościować ludzi, ale myślenie analitycznie, akurat w dziedzinie tradingu, jest potrzebne i osoby posiadające umiejętność wysnuwania wniosków, konstruowania jakichś systemów wynikowych mają przewagę.

Jednak to myślenie otwiera pewne możliwości, możliwości znalezienia pewnych zależności, wejścia na rynek w odpowiednim momencie, wyjścia z niego, kiedy potrzeba, bo jesteśmy w stanie coś przewidzieć. Humanista, podejrzewam, mógłby mieć z tym problem. Ja nie mówię, że będzie miał, ale mógłby mieć, więc to są te predyspozycje osobiste. Myślę, że przewagą jest również posiadanie systemu, dlatego że pozwala przynajmniej częściowo wyłączyć emocje.

Michał: Systemu inwestowania?

Agnieszka: Systemu inwestowania. To, czym posługujemy się my. On nie musi być automatem, ale wystarczy, że jest częściowo chociaż mechaniczny i to w pewnym sensie oddziela myślenie właśnie od tej strony emocjonalnej, od tej strony, od której trzeba. Bo myślenia wyłączyć nie można. Bo ten nasz mózg jest jednak idealny. Żaden komputer go nie zastąpi! Żaden system też nie, bo systemy, które są konstruowane, tak naprawdę są odzwierciedleniem myślenia ludzkiego. No i nie można zapomnieć o tych czynnikach psychologicznych, o których cały czas gdzieś tam wspominałam. Zarządzanie kapitałem też jest ważne, bo jeśli nie będziemy ważyć podejmowanego ryzyka, to nasz portfel bardzo szybko schudnie.

Michał: Skurczy się, skurczy się do zera.

Agnieszka: Dokładnie tak.

Michał: No właśnie. Z nami się będzie można wkrótce spotkać: z tobą, ze mną, ze Zbyszkiem również, z innymi osobami, które nie występowały w dzisiejszym odcinku na konferencji TMS Brokers, która będzie się odbywała...

Agnieszka: 17 czerwca. Konferencja „Inwestuj inteligentnie” na Stadionie Narodowym w Warszawie.

Michał: Powiedz o czym będziesz tam mówiła?

Agnieszka: Myślę, że powiem trochę więcej niż dzisiaj, ale te tematy będą się przewijały. Ja skupię się tam na psychologii inwestowania. Jest to temat, który mnie dosyć mocno porusza i będę również mówiła o zarządzaniu ryzykiem, dobieraniu instrumentów, konstruowaniu portfela inwestora. Każdego, kto byłby zainteresowany, serdecznie zapraszam.

Michał: Właśnie! Ja również zapraszam, zapraszamy wspólnie. Dziękuję ci, Agnieszko, za dzisiejszą rozmowę.

Agnieszka: Dziękuję również.

Michał: Trzymaj się. Do zobaczenia!

Agnieszka: Cześć!

Dziękuję ci jeszcze raz, Agnieszko. Mam nadzieję, że podobała się Wam ta rozmowa. Widzicie – Agnieszka jako doświadczona inwestorka jest bardzo, bardzo ostrożna w zachęcaniu kogokolwiek do podążania jej drogą. Zwróćcie uwagę, że ona i tak jest w tej komfortowej sytuacji, że ma obok siebie męża, z którym wspólnie inwestuje, który jest jej mentorem. Niewiele chyba osób ma taki komfort. Ja cały czas szukam odpowiedzi na pytanie, ile energii muszę poświęcić na to, żeby ewentualnie nauczyć się poruszania na rynku Forex. No ale będę jej szukał. Myślę, że poszukam jej także na konferencji „Inwestuj inteligentnie”, na którą jeszcze raz bardzo serdecznie zapraszam.

Chcę też podkreślić to, co od początku akcji „Elementarz inwestora” staramy się Wam powtarzać ze Zbyszkiem, że inwestować należy wyłącznie własne nadwyżki finansowe i jeżeli już chcecie inwestować, to korzystać wyłącznie z tych instrumentów, które już znacie, z którymi już czujecie się bezpiecznie, które znacie przynajmniej teoretycznie. Tak naprawdę stopniowo, krok po kroku wchodzić na kolejne rynki. Ignorancja tutaj czy chodzenie na skróty jest prostą drogą do straty pieniędzy. Ja już się parę razy w swoim życiu o takich skrótach finansowych przekonałem. Guzy sobie ponabijałem i w tej chwili jestem bardzo ostrożny.

I już pod koniec myślę, że to jest dobry moment, żeby Wam również podziękować. Nie wiem, czy Ty głosowałeś albo głosowałaś na mnie w konkursie na „Ekonomiczny Blog Roku 2014”, ale i tak jestem Ci niesamowicie wdzięczny, że słuchasz mojego podcastu, że czytasz artykuły na moim blogu. Wczoraj wieczorem dowiedziałem się, że zająłem 2. miejsce w tym konkursie, dlatego jestem niesamowicie szczęśliwy . Kłaniam się w pas! Naprawdę bardzo ładnie Wam dziękuję. Bez Waszych głosów nie byłoby to możliwe, także dzięki, dzięki wielkie. No, będę już kończył, bo zaraz muszę się pakować na wyjazd na konferencję ALIVE do Berlina. Ja ten wstęp i zakończenie nagrywam w środę, a jutro rano w czwartek mam występ w TVN. Chwilę później mam pociąg godz. 9:51 i tak sobie myślę, kiedy będziecie tego słuchali.

W sumie fajne są te podróże w czasie, bo pewnie jak Wy będziecie słyszeć ten odcinek, a chcę go opublikować w poniedziałek, to ja już będę z powrotem w Warszawie. No właśnie, już nie przedłużam. Dzięki, dzięki wielkie za wspólnie spędzony czas. Życzę Ci niezmiennie skutecznego przenoszenia swoich celów finansowych na wyższy poziom i mam nadzieję, że będziemy mieli w końcu okazję spotkać się osobiście na Stadionie Narodowym w Warszawie w połowie czerwca. Trzymaj się, do usłyszenia!

Strony, osoby i tematy wymienione w tym odcinku:

- Konferencja Inwestuj inteligentnie

- Cykl Elementarz inwestora

- Artykuł: Blogerzy prześwietlają inwestorów, czyli dlaczego warto być na konferencji “Inwestuj Inteligentnie”

029: Dlaczego nie tworzymy budżetu domowego?

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/029

Obiekcje, wyzwania i inne powody przeszkadzające w tworzeniu budżetu domowego – jak sobie z nimi radzić?

Jako autor bloga o oszczędzaniu oraz osoba spisująca od kilkunastu lat wydatki, słyszałem już dziesiątki powodów i tłumaczeń dlaczego różne osoby nie prowadzą budżetu domowego. Mówiąc zupełnie wprost – większość z nich to po prostu wymówki powtarzane często w dobrej wierze.

W tym odcinku podcastu przedstawiam zarówno obiekcje, jak i sposoby ich pokonywania. Wymieniam także realne trudności, na które napotykają osoby próbujące wdrożyć się w prowadzenie domowego budżetu. One istnieją i nie należy ich ignorować. Można sobie jednak z nimi poradzić łatwiej niż się wydaje. Podpowiadam jak to zrobić.

Z tego odcinka dowiesz się:

- Jakie powody przeciw tworzeniu budżetu słyszałem do tej pory?

- Kiedy zacząłem spisywać wydatki?

- Od czego należy zacząć naukę o finansach osobistych?

- Jak należy walczyć z obiekcjami przeciwko robieniu budżetu domowego?

- W jaki sposób zacząć budżetowanie?

- W jaki sposób prowadzę swój budżet domowy?

- Jak poradzić sobie z problemem nieregularnych dochodów i wydatków w budżecie?

- Kiedy spisywanie wydatków zajmuje najmniej czasu?

- Jaki jest mój obecny cel finansowy?

- Czego możecie oczekiwać w kursie „Budżet domowy w tydzień”?

- Jakie będą tematy każdego z sześciu dni szkoleniowych?

- Dla kogo będzie kurs BDT, a kto nie powinien go kupować?

- Kilka zdań o uruchomieniu kursu, promocji cenowej i gwarancji satysfakcji.

To jest podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy” - odcinek 29.

Cześć i dzień dobry! Witam Cię w 29. odcinku podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne i sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności. Opowiadam jak rozsądnie wydawać pieniądze i jak odważnie realizować swoje pasje i marzenia. Jeśli tylko szukasz odrobiny stabilizacji finansowej i emocjonalnej w swoim życiu to ten podcast jest dla Ciebie.

Dzień dobry! A w zasadzie to nawet dobry wieczór powinienem powiedzieć, bo u mnie jest bardzo późna wieczorna godzina. Jeszcze nigdy tak późno nie nagrywałem. No właśnie. Patronem dzisiejszego odcinka podcastu jestem w zasadzie ja sam, czyli mój pierwszy produkt – kurs „Budżet domowy w tydzień”. O tym kursie opowiem Wam nieco pod koniec tego odcinka, a sam podcast poświęcony będzie obiekcjom, które powodują, że nie tworzymy budżetu domowego. Jest ich naprawdę, naprawdę niemało i jako autor bloga o oszczędzaniu słyszałem już, można powiedzieć, dziesiątki powodów, dla których nie tworzymy budżetu domowego. Dzisiaj spróbuję się rozprawić przynajmniej z częścią z nich.

Prawdą jest to, że dla większości z nas spisywanie wydatków, tworzenie budżetu domowego to jest w ogóle jakiś koszmar! Po pierwsze: nie wiemy od czego zacząć, a po drugie nie wiemy jak to robić. Nie wiemy jak przygotowywać się na ponoszenie nieregularnych wydatków. Takich jak np. koszty wakacji, zakupu ubezpieczenia, czy nowego telefonu. Też często nie wiemy jak kategoryzować wydatki. Spisywanie wydatków wydaje nam się czymś nudnym, czasochłonnym i chciałoby się powiedzieć, że to wszystko są wymówki, które mają poniekąd usprawiedliwić takie nasze finansowe lenistwo. Ale to nie do końca jest prawda.

Czasami niektóre powody są dosyć istotne z naszej perspektywy. Albo inaczej, nie znaleźliśmy jeszcze sposobów, na jakie moglibyśmy je obejść. Ale też patrząc tak obiektywnie, z drugiej strony, na cały ten problem, to wydaje mi się, że większość z nas woli zamiatać ten problem pod dywan niż zająć się nim na poważnie. A wcale to nie jest takie trudne jak mogłoby się wydawać.

Ja się cieszę, że przez te kilkanaście lat spisywania wydatków... zacząłem tak na poważnie chyba w ‘96 albo w ‘98 roku jeszcze. Tuż po tym jak ożeniłem się z Gabi zacząłem spisywać wydatki. Później chyba po kolejnych 2 latach doszedłem do wniosku, że to samo spisywanie wydatków niewiele mi daje poza tym, że się rzeczywiście orientuję na co wydaję pieniądze i gdzie są te największe kategorie kosztów.

Ale nie dawało mi to jeszcze takiego planu finansowego. Jeszcze nie miałem tak naprawdę prawdziwego budżetu, który pozwoliłby mi przygotowywać się na ponoszenie tych największych wydatków w życiu. W tamtym czasie dla mnie to był zakup mieszkania, między innymi. No ale teraz po tych kilkunastu latach mogę powiedzieć, że udało mi się wypracować takie proste zasady tworzenia domowego budżetu, które z powodzeniem stosowane są zarówno przeze mnie jak i przez moich znajomych, których wprowadziłem w ten temat. Również przez Czytelników mojego bloga, na którym podzieliłem się i systematycznie dzielę się różnymi moimi przemyśleniami i wskazówkami w tym obszarze.

Zanim przejdę dalej, muszę Was przeprosić za jakość mojego głosu. Taka chrypa mi się lekka wkradła. To po pobycie w Berlinie, który był 2 tygodnie temu już, ale cały czas się jakoś nie mogę wyleczyć. W ten weekend byłem w Gdańsku, gdzie spotkałem się z Czytelnikami bloga w ramach spotkania JOPLive w Gdańsku. Było naprawdę super i fenomenalnie! Cieszę się, że się na to zdecydowałem, odważyłem i że takie spotkania się odbywają! Bo rzeczywiście to taki tygiel, w którym mieszamy bardzo wiele różnych tematów i do ciekawych wniosków również dochodzę.

Szczerze mówiąc ten odcinek podcastu jest poniekąd zainspirowany tym ostatnim spotkaniem, ponieważ rozmawialiśmy np. na tematy dotyczące inwestowania, a niektóre osoby, nie wskazując palcem, nie miały też takiej elementarnej wiedzy w zakresie finansów. I to jest też to, co ja chcę podkreślić, i to podkreślamy też w cyklu artykułów Elementarz Inwestora razem ze Zbyszkiem, że zanim zabierzecie się za jakiekolwiek poważniejsze inwestowanie, to warto uporządkować swoje finanse. Zacząć właśnie od takich elementarnych kwestii jak panowanie nad budżetem domowym czy w ogóle umiejętność gromadzenia jakichkolwiek oszczędności, budowanie poduszki finansowej, a dopiero później zabieranie się za poważniejsze zagadnienia związane z pomnażaniem pieniędzy.

No właśnie! To przejdźmy może do tych obiekcji. Taka najczęstsza obiekcja, najczęstszy problem czy najczęstsze wyzwanie z jakim przychodzi mi się zmierzyć, to jest takie stwierdzenie: „Nie wiem jak się zabrać za przygotowywanie budżetu”, „Nie wiem jak się zabrać, nie wiem od czego zacząć”. Ja w takim przypadku zawsze mówię: „Jak nie wiesz od czego zacząć, to się po prostu dowiedz”. Ta wiedza jest dostępna. Jest masa książek na ten temat. Są również blogi, takie jak mój, ale są też inne blogi, gdzie informacje o tym jak tworzyć budżet domowy są podane czarno na białym. Ja tutaj odsyłam przede wszystkim do mojego cyklu artykułów „Zaplanuj budżet domowy”, gdzie krok po kroku opisywałem jak to się robi.

Jedna taka przestroga od razu na samym początku: warto budżetowanie rozpocząć od bardzo prostych rzeczy, czyli tak naprawdę podzielić kartkę papieru na 2 części. Po jednej stronie spisać swoje wszystkie przychody, po drugiej stronie spróbować z głowy spisać wszystkie swoje wydatki. Nie zastanawiając się jeszcze nad tym jak je kategoryzować, po prostu je spisać. Te opłaty, które ponosimy co miesiąc, czy wydatki na jedzenie, czy na transport, na higienę, na wszystkie rzeczy, na które wydajemy pieniądze. Robimy to po to, żeby móc je podsumować i zobaczyć tak naprawdę, czy mamy różnicę między wysokością naszych przychodów i naszych kosztów.

Jeżeli ta różnica jest dodatnia, a jednocześnie nic nam w portfelu nie pozostaje, to jest to najbardziej wyraźny sygnał, że należy się dokładniej przyjrzeć kolumnie kosztów, bo coś nam na pewno umyka. Więc najprostsza rzecz, najprostszy sposób zabrania się to usiąść z kartką papieru i spisać. Jeżeli raz to zrobimy, to na pewno popełnimy dużo błędów po drodze. Za drugim razem zrobimy to lepiej, a za trzecim razem zrobimy to jeszcze lepiej. Także wymówka, że nie wiem jak się za to zabrać jest wymówką... no jest po prostu wymówką.

Inne osoby mówią np. „Nie wiem po co jest budżet, nie widzę w tym sensu”, czyli krótko mówiąc uważają, że nie widzą sensu w planowaniu swoich finansów. I teraz pytanie się rodzi: w jaki sposób dzisiaj panują nad swoimi finansami? Czy rzeczywiście nad nimi panują, czy to jest po prostu takie pływanie od pensji do pensji bez jakiegoś pomysłu na siebie i bez planu na przyszłość? Taki moralizatorski ton mi się teraz włącza. Nie chcę tego robić, ale naprawdę wiele osób dzieli od tragedii finansowej dosłownie jedna pensja. Już o tym mówiliśmy w podcaście z Marcinem Iwuciem.

Sens budżetowania najłatwiej jest zobaczyć wtedy, kiedy pieniędzy nam na coś brakuje. Jeżeli nie będziemy mieli dobrego planu, a budżet jest takim planem na to skąd te pieniądze mieć, to prawdopodobnie nie będziemy ich mieli. No chyba, że jesteśmy osobami, które mają duszę przedsiębiorcy i umieją większość swoich pomysłów zamienić na pieniądze po prostu, czyli krótko mówiąc – potrafią podwyższać swoje przychody. Wtedy trzymając koszty na tym samym poziomie mamy szanse generować nadwyżki finansowe, ale z tego co wiem, takich osób jest w społeczeństwie ogólnie mniejszość.

Większość z nas pracuje na etacie. Ja już nie mogę powiedzieć, że jestem w tej grupie, ale byłem przez bardzo długi czas pracownikiem etatowym i wiem jak to wyglądało także w moim przypadku. Uczciwie powiem z mojej perspektywy, że gdyby nie budżet domowy i gdyby nie takie elementarne spisywanie wydatków, to nie byłbym tu, gdzie jestem. To był taki podstawowy dla mnie fundament, w zasadzie czegoś, co ja nazywam bezpieczeństwem finansowym.

Dzisiaj czuję się bardzo źle jeżeli na moich kontach nie ma pięciocyfrowej, sześciocyfrowej kwoty w gotówce. Po prostu czuję się zagrożony autentycznie, ale to dlatego, że się przyzwyczaiłem, że taką poduszkę finansową posiadam, a mogłem ją zbudować przede wszystkim dlatego, że miesiąc w miesiąc widziałem jak dużo pieniędzy wydaję. Wiedziałem, że muszę wydawać dużo mniej niż zarabiam po to, żeby taką poduszkę, taki komfort zapewnić mojej rodzinie. Także odpowiadając krótko na pytanie „po co jest budżet domowy?”: budżet domowy jest po to, żebyśmy mogli zapewnić sobie komfort psychiczny nie myślenia o pieniądzach. Ja wiem, że pewnie od jednego do drugiego długa droga, ale budżet domowy, to jest podstawa, która pozwala na tej drodze się znaleźć i tą drogą kroczyć po prostu.

Kolejna obiekcja. Słyszę też czasami, że ktoś mówi: „Nie mam odpowiedniego formularza, arkusza z dobrze rozpisanymi pozycjami. Nie wiem jak prowadzić taki budżet”. Tutaj znowu wrócę do 1. odpowiedzi – nie trzeba mieć żadnego formularza. Wystarczy kartka papieru, naprawdę! W kolejnym etapie oczywiście warto jest się posługiwać takimi aplikacjami jak np. Microsoft Money, który jest bardzo wygodny w obsłudze i bezpłatny.

U mnie na blogu znajdują się linki do pobrania tej aplikacji. Można sobie również wyszukać w Internecie. To jest produkt, którego rozwój został już wstrzymany przez firmę Microsoft i od tego momentu ta aplikacja jest udostępniana bezpłatnie. Ona działa na platformie Windows, w systemie Windows i ma się całkiem dobrze. Pomimo, że jestem użytkownikiem Maca, korzystam z tej aplikacji. Mam zainstalowany również Windows na Macu i korzystam z tej aplikacji regularnie. Ona mi bardzo pomaga.

Można również prowadzić swój budżet domowy w Excelu. Jeżeli ktoś chciałby prowadzić taki budżet w Excelu, to też jak przejdę do omawiania kursu „Budżet domowy w tydzień” to wspomnę o tym, że tam taki szablon Excela również będzie udostępniany.

Inna obiekcja: „Nie wiem jak kategoryzować wydatki”. Znowu – to także jest wymówka, dlatego że najlepsze są najprostsze rozwiązania. Jeżeli nie potrafimy wymyśleć więcej niż 4 kategorie, to posługujmy się 4 kategoriami wydatków. Jeżeli potrzebujemy czegoś bardziej skomplikowanego, to możemy komplikować. Byleby nie za wcześnie.

Kategoryzacja wydatków to też jest temat, który był u mnie na blogu omawiany. Linki do tych wszystkich rzeczy, artykułów czy programów, które wymieniam, znajdą się w notatkach do tego odcinka podcastu. Przypomnę adres: jak zwykle jakoszczedzacpieniadze.pl/029, tak jak 29. odcinek podcastu. Jeżeli nie wiemy jak kategoryzować, to zróbmy tylko kilka kategorii: „opłaty stałe”, „jedzenie” i trzeci worek to mogą być „inne”. W kolejnym miesiącu, jeżeli będziemy chcieli bardziej szczegółowo widzieć na co te pieniądze przeznaczamy, to możemy te „inne” rozbić na kolejne podkategorie, bądź kategorie duże typu np. „higiena”, „transport”, „relaks”. „Relaks” możemy dodatkowo rozbijać na „kino”, „teatr” czy jakieś tam formy hobby sportowego. Tutaj są różne scenariusze. W każdym razie, to że nie wiemy jak kategoryzować wydatki nie powinno być przeszkodą w tym, żeby jednak próbować zapanować nad stanem naszego portfela.

Bardzo ważną obiekcją i bardzo poniekąd prawidłową jest to, gdy osoby, które mają własną działalność gospodarczą albo pracują jako freelancerzy, w każdym razie – mają nieregularne zarobki mówią: „Mam nieregularne zarobki i trudno mi przewidzieć ile zarobię w tym miesiącu. Więc trudno mi też wiedzieć ile mogę wydać”. No właśnie. Czy to jest prawidłowe myślenie? Czy na pewno nasze wydatki powinny zależeć od tego ile zarobimy w tym miesiącu? Czy może powinny być na pewnym stałym poziomie, mając świadomość, że w jednym miesiącu możemy zarobić więcej, a w drugim możemy zarobić mniej. Gdzieś te przychody się uśredniają – pewnie na innym poziomie niż to, co zrobiliśmy w tym miesiącu albo w ubiegłym miesiącu. Ja przy takich nieregularnych zarobkach zalecam uśrednianie, czyli przeanalizowanie ile zarobiliśmy w ostatnim kwartale, ile zarobiliśmy w ostatnim półroczu i podzielenie tego tak, żebyśmy mieli przybliżoną średnią wysokość naszych zarobków. Teraz oczywiście można powiedzieć: „OK, ale to niekoniecznie musi być reprezentatywne dla naszych przyszłych przychodów. Może się okazać, że zarabialiśmy dobrze, a teraz będziemy zarabiać mniej”. Nie da się tak dokładnie wycelować, więc każde przybliżenie jest lepsze niż brak jakiegokolwiek przybliżenia. I to chcę z całą stanowczością podkreślić. Nawet jeżeli się pomylimy w tych naszych rachunkach, to powinniśmy zakładać pewien margines, że pewien procent przychodów musi zostać w naszej kieszeni na pokrycie gorszych przyszłych miesięcy. Np. możemy to robić w ten sposób: uśredniamy sobie przychody z ostatnich 6 miesięcy i załóżmy, że wychodzi 3 000 zł, więc w takim wypadku powinniśmy np. 15% tej kwoty oszczędzać po to, żeby móc przetrwać te słabsze miesiące. Jeżeli te przychody faktycznie spadną, to zawsze oczywiście zalecam poszukiwanie dodatkowych dochodów. Najlepszą strategią oszczędzania jest powiększanie przychodów!

Jeszcze inne osoby mówią np.: „Ojejku! Chciałbym budżetować, ale tak naprawdę nie wiem jak się przygotować na nieregularne wydatki”, czyli znowu problem braku wiedzy na temat tego, jak to robić. To też opisywałem już na blogu. Był taki artykuł, który się nazywał „Prosty budżet domowy” i w tym artykule podawałem przykłady na to, jak budować tzw. fundusz wydatków nieregularnych, czyli jeżeli planujemy np. wakacje, to wiemy, że te wakacje będą nas kosztowały, załóżmy – 6 000 zł na całą naszą rodzinę. No to ile powinniśmy oszczędzać co miesiąc? 6 000 dzielę na 12 i wychodzi 500 zł miesięcznie. Tak trzeba postępować z każdym nieregularnym wydatkiem. W artykule „Prosty budżet domowy” był przedstawiony ten sposób oszczędzania.

No ale też muszę się przyznać, że czasami pojawiają się takie obiekcje, że ręce opadają. Np. „Nie na wszystko dostaję paragony, w związku z tym nie będę prowadzić budżetu domowego”. OK, a nie możesz wyciągnąć kartki i ołóweczka, by sobie zapisać tych wydatków, na które paragonów nie dostałeś?

Inny przykład: „Mam długi i w związku z tym skoro i tak wszystko przeznaczam na spłatę długów, to chyba nie ma sensu, żebym planował/planowała budżet”. Absolutnie nic bardziej mylnego i też chcę podkreślić, że jeżeli mamy długi, to warto z tymi długami walczyć w usystematyzowany sposób. Taka walka bez planu to jest w zasadzie metoda, która się nazywa metodą gaszenia pożarów, czyli zasypujemy ten pożar, który się mocniej rozpalił w danej chwili. Z długami należy walczyć w sposób zaplanowany po to właśnie, żeby mądrze się ich pozbywać, a nie tak doraźnie.

O walce z długami też już miałem podcast z Marcinem Iwuciem. Były również artykuły na blogu na ten temat. Też spróbuję w notatkach do tego odcinka podcastu umieścić na ten temat linki. Jeszcze raz podkreślę, że dobry plan, a budżet jest takim planem, jest podstawowym sposobem walki z długami, a więc absolutnie stoi to w sprzeczności.

Są też taki osoby, które mówią: „Nie wiem w jakiej aplikacji powinnam/powinienem prowadzić budżet”, czyli taka klęska urodzaju, tak? Jest tak dużo rozwiązań na rynku, że trudno wybrać. Zgadzam się z tym, że bardzo trudno wybrać, bo sam przez wiele lat poszukiwałem aplikacji, która byłaby dobrze dostosowana do moich wymagań i żadna też nie jest idealna. To, co chcę powiedzieć to to, że warto zacząć prowadzić swój budżet w jakiejkolwiek aplikacji, a nie przez miesiące czy lata powstrzymywać się przed tym i próbować znaleźć jakiegoś Świętego Graala aplikacji budżetowych. Jeżeli mamy z tym problem – znowu wrócę do korzeni, czyli zaproponuję zwykłą kartkę papieru, ewentualnie Excela. I tutaj można Excela oczywiście budować samodzielnie, a można też ściągnąć gotowy szablon z Internetu. Jeden z takich szablonów gotowych będzie właśnie w ramach kursu „Budżet domowy w tydzień”, aczkolwiek zalecam zawsze dostosowanie takich arkuszy kalkulacyjnych do własnym potrzeb, bo niekoniecznie to, co możemy znaleźć w Internecie musi nam pasować.

Ostatnia obiekcja, która jest taką całkiem prawidłową obiekcją jest taka, że spisywanie wydatków jest czasochłonne. Tak! Jest czasochłonne – ja to potwierdzam. Najbardziej czasochłonne jest wtedy, kiedy robimy to bardzo rzadko. Jeżeli będziemy zbierali paragony, rachunki na kupkę i raz w miesiącu będziemy je próbowali spisywać, to owszem – zejdzie nam na to wiele, wiele godzin. Ale jeżeli każdego dnia spróbujemy to robić, wieczorem, to się może okazać, że potrzeba nam dosłownie paru minut na to, żeby uporządkować swoje finanse i jednocześnie mieć je na bieżąco pod kontrolą.

Jeszcze jedna obiekcja, czasami słyszę, że „Nie ma sensu robić budżetu, bo teoria zawsze rozmija się z praktyką”. I tutaj odpowiem brutalnie: zawsze teoria będzie się rozmijała z praktyką. Nawet mi, po tylu latach, także nie jest łatwo utrzymać budżet w ryzach. Nie chodzi o to, żeby budżet był taką jednoznaczną, co do grosza wytyczną jak mamy postępować z naszymi finansami. Ma być takim mocnym drogowskazem albo zestawem drogowskazów na temat tego, jak panować nad finansami. Nie ma co się zabijać o to, żeby co do grosika, czy co do złotówki go wypełniać, bo i tak nam się to nie uda. Nie udaje się to firmom, nie udaje się to całym państwom, które uchwalają budżety, po czym muszą te budżety gdzieś tam nowelizować, bo prognozy, które poczyniły nie idą w parze z rzeczywistością. Także, to jest całkiem normalne, że budżet będzie nam się rozchodził.

Wydaje mi się, że długofalowo trudno taki budżet utrzymać w ryzach, zwłaszcza jeśli plany finansowe robimy na dłuższy niż miesiąc okres czasu, dlatego że ja np. dzisiaj swój budżet planuję na kwartał, a ogólnie rzecz biorąc cele finansowe mam na rok do przodu. Uczciwie powiem, że tych celów finansowych czasami nie daje mi się zrealizować, a czasami istotnie je przekraczam. Dlatego pozwalam tym moim finansom troszeczkę pływać. To nie jest tak do końca, że mam wszystko pod idealną kontrolą, ale najważniejsze jest to, że systematycznie wiem gdzie jestem, czyli z miesiąca na miesiąc znam swoją sytuację i mogę reagować w przypadku, kiedy zauważę jakieś problematyczne oznaki.

Oczywiście, te obiekcje mógłbym mnożyć, ale nie do końca o to mi chodzi. To, co chcę powiedzieć to, że raczej pozytywnie chciałbym na to spojrzeć. Dla mnie budżet w ogóle i kontrola wydatków to jest taki z jednej strony fundament naszego bezpieczeństwa finansowego, a z drugiej strony coś, co pozwala mi sprawdzać na ile sprawnie zbliżam się do realizacji moich celów finansowych. Dzisiaj tym celem jest, przynajmniej dla mnie, powrót do poziomu zarobków, które miałem pracując na etacie. To z jednej strony. Z drugiej – bardzo pozytywne zdarzenia, niektóre zupełnie niespodziewane powodują, że nagle wpada mi bardzo dużo pieniędzy, o czym jeszcze będę mówił w tym odcinku podcastu. Ale z trzeciej strony – budżet daje mi takie niesamowite poczucie stabilności. To takie poczucie, że to ja kontroluję sytuację w jakiś sposób, a nie pieniądze, bądź brak tych pieniędzy rządzi moim życiem. To jest, przynajmniej z mojego męskiego punktu widzenia, taka elementarna potrzeba zapewnienia bezpieczeństwa rodzinie i budżet mi to daje.

Teraz chcę Wam powiedzieć parę słów o tym produkcie „Budżet domowy w tydzień”, czyli tym produkcie, którym się już chwalę od jakiegoś czasu i który tworzę, a który swoją premierę będzie miał już w najbliższy poniedziałek 23 czerwca 2014 roku. O ile oczywiście wszystko pójdzie po mojej myśli, dlatego że tam jest jeszcze dużo szczegółów do spięcia.

„Budżet domowy w tydzień” to jest taki produkt, w którym zawarłem autentycznie esencję mojej wiedzy, jeśli chodzi o prowadzenie budżetu domowego. Ułożyłem też to w pewien proces, przez który będę przeprowadzał uczestników tego szkolenia po to, żeby właśnie pomóc im pokonać obiekcje i wymówki, które gdzieś tam się mogą rodzić. One najczęściej wynikają po prostu z elementarnej niewiedzy o tym, jak się za to zabrać.

Kurs składa się z sześciu lekcji wideo. Każda lekcja jest na każdy kolejny dzień. Można powiedzieć, że kurs rzeczywiście trwa niecały tydzień – bez jednego dnia. Do każdej lekcji wideo jest zestaw ćwiczeń i zestaw dodatkowych materiałów. Materiał wideo jest również dostępny w wersji audio, którą można pobrać w formie pliku mp3. Jest także dostępny jako materiał spisany w formie transkryptu. Są również szablony dokumentów i jest przykład arkusza właśnie kalkulacyjnego z budżetem domowym. Taki dobry start dla osób, którym nigdy nie udało się takiego arkusza skonstruować. Pod każdym modułem szkoleniowym jest sekcja komentarzy, w której uczestnicy kursu mogą pomiędzy sobą wymieniać się informacjami, jak również zadawać mi pytania i dyskutować ze mną oraz innymi uczestnikami.

1. moduł jest poświęcony motywacji finansowej, czyli dlaczego w ogóle mielibyśmy prowadzić budżet? Jak siebie samodzielnie przekonać do tego? To nie jest tak, że ja Was będę przekonywał. Dam Wam sposób, czy zestaw sposobów na to, żeby wymyśleć dobre powody, dla których taki budżet warto prowadzić. Oczywiście naprowadzę Was również na te powody.

Moduł 2. będzie poświęcony w ogóle tematowi spisywania wydatków i właśnie pokonywania czy omijania takich raf koralowych, które gdzieś tam mogą się przytrafiać. Ja sobie bardzo dużo guzów w życiu nabiłem i różne systemy spisywania wydatków ćwiczyłem na własnej skórze. O tym właśnie mówię podczas 2. dnia, proponując też gotowe rozwiązania w tym zakresie, które mi i osobom, którym pomagałem się po prostu sprawdzają.

Dzień 3. będzie poświęcony idealnemu budżetowi, czyli opowiem o tym jak wygląda budżet typowej polskiej rodziny na podstawie danych i Głównego Urzędu Statystycznego, ale również opowiem jak taki modelowy budżet powinien wyglądać. Jaką część środków powinniśmy oszczędzać, jaką przeznaczać na pokrywanie stałych kosztów? Jak inwestować z myślą o przyszłości?

I w końcu po wyłożeniu takiej teorii – 4. dnia zabierzemy się za stworzenie Waszego budżetu i krok po kroku pokażę jak można skonstruować taki budżet. Jak to się powinno zrobić, żeby na koniec miesiąca łatwo było zweryfikować na ile daleko jesteśmy od tego naszego planu? W jaki sposób gospodarować tymi naszymi nadwyżkami, które mam nadzieję z takiego budżetu będą dla Was wynikały.

Dzień 5. służy omówieniu systemu kopertowego, czyli takiego rozwiązania, które pozwala na bieżąco, dzień w dzień kontrolować czy nie za bardzo oddalacie się od tego planu, który ułożyliście sobie na początku miesiąca. Powiem również w jaki sposób system kopertowy pozwala zarządzać także wydatkami, których dokonujemy za pośrednictwem kart kredytowych czy kart debetowych, bo niekoniecznie on musi służyć wyłącznie do nadzorowania gotówki.

Dzień 6. – ostatni to będzie taki dzień specjalny poświęcony analizie zebranych danych, czyli to wszystko, co udało nam się zebrać, czy to w ciągu pierwszego tygodnia, czy również w ciągu całego miesiąca. To będzie taka lekcja, do której można wracać po jakimś czasie. Pokażę jak te dane analizować, jak wyciągać wnioski, jak poprawiać budżet, który konstruujemy na kolejne miesiące.

Wystarczy, że poświęcicie ok. 0,5 godziny do 45 minut każdego dnia przez te 6 dni i jestem święcie przekonany, że jeżeli to zrobicie rzetelnie i sumiennie, to będziecie po tym tygodniu mieli całkiem dobry budżet domowy. Wasz własny budżet domowy, nie mój, tylko Wasz własny, który pomoże Wam zapanować nad finansami. Mam nadzieję, że gdzieś tam w przyszłości wrócicie do mnie z taką informacją, że to był ten przełomowy moment w moim finansowym życiu, który pomógł mi osiągnąć jakąś stabilność i na coś fajnego zaoszczędzić. No to by było idealne po prostu!

Jeszcze dla jasności chcę powiedzieć dla kogo będzie ten kurs, bo pewnie spora część Czytelników mojego bloga to są osoby, które już budżet prowadzą. To chcę powiedzieć jednoznacznie, że dla Was ten kurs nie będzie. Jeżeli prowadzicie budżet domowy w tej chwili w jakiejkolwiek formie i potraficie na podstawie artykułów, które już są na moim blogu, czy potrafiliście, czy potraficie taki budżet stworzyć i go poprawiać, to ten kurs nie jest absolutnie dla Was. Szkoda żebyście wydawali na niego swoje pieniądze.

Ten kurs jest przede wszystkim dla tych osób, które próbowały skonstruować swój budżet, próbowały spisywać wydatki, ale za każdym razem ponosiły klęskę. To jest kurs dla osób, które chcą panować nad swoimi finansami, ale nie wiedzą jak się za to zabrać i to pomimo tych informacji, które ja na blogu publikuję. Można by powiedzieć, że w pewnym sensie to jest taka droga na skróty. Kupujecie dostęp do pewnego procesu, który ma Wam pomóc ten budżet skonstruować, ale powiem z drugiej strony, że większość tych informacji, które są w tym kursie jest już dostępna za darmo na moim blogu.

To, co ja w tym kursie będę sprzedawał to jest pewien proces, a nie same informacje dotyczące tego jak skonstruować budżet. Nikogo nie zmuszam, nikogo jakoś strasznie tutaj nie zachęcam. Mówię tylko, że dla osób, które chciałyby być poprowadzone za rękę krok po kroku: „Tak, to jest ten produkt”. Jeżeli ktoś już dzisiaj konstruuje swój budżet, potrafi nad nim panować, to absolutnie nie ma sensu kupować tego kursu. Naprawdę.

No i ostatnia, duża uwaga, którą muszę poczynić. Ten kurs to będzie mój pierwszy produkt, taki blogowy, więc robię to po raz pierwszy i spodziewam się, że jakieś problemy techniczne mogą wystąpić. Coś tam może nie działać, chociaż testuję to wszystko w tej chwili, ale wiemy, że rzeczywistość potrafi nam płatać figle, zwłaszcza jeżeli dużo osób rzeczywiście zakupi i zacznie z niego korzystać. Może się okazać, że coś tam się sypie, mówiąc kolokwialnie.

Chcę zastosować takie bardzo ostrożne podejście, czyli 23 czerwca, o ile wszystko pójdzie zgodnie z planem, udostępnię ten kurs w specjalnej obniżonej cenie. Nie będę go nigdzie reklamował, poza moim blogiem oczywiście, czyli dam Wam znać jako Słuchaczom, jako Czytelnikom o tym, że taki kurs się pojawia, ale nie będę go nigdzie więcej promował. Kurs, tak jak powiedziałem, będzie dostępny w specjalnej promocyjnej cenie i mam taki plan, żeby po kilku dniach sprzedaży po prostu zamknąć tę sprzedaż. Bez względu na to ile osób ten kurs zakupi, czy to będzie duża liczba, czy mała liczba, chcę po 2-3 dniach zamknąć sprzedaż po to, żeby dać tym osobom przejść przez ten kurs. Również po to, abym ja mógł wyłapać wszystkie problemy techniczne, które się gdzieś tam po drodze pojawią, poprawić je i dopiero wtedy, kiedy będę święcie przekonany, że wszystko jest w porządku – ponownie rozpocząć sprzedaż tego kursu. Tylko wtedy już w standardowej cenie.

Może się także okazać, że na podstawie sugestii tych osób, które z tego kursu będą korzystały – tych pierwszych klientów dodam do kursu jakieś dodatkowe, bonusowe materiały. Oczywiście te osoby, które kupią kurs w specjalnej promocyjnej cenie będą miały zawsze do niego już dostęp. To działa tak, że za jednorazową opłatą osoby, które kupują będą miały możliwość logowania się do tego systemu kursowego i tam bez względu na to, czy to będzie za miesiąc, za rok, czy za 2 lata – nadal będą miały dostęp do wszystkich tych materiałów.

Także wydaje mi się to dosyć fair propozycją, że ci, którzy kupią ten kurs jako pierwsi najwięcej na tym skorzystają. Z drugiej strony ze względu na to, że poniekąd będziecie takimi królikami doświadczalnymi moimi, to chcę Wam dać ten produkt w naprawdę dobrej cenie. I tu jeszcze taka sugestia, że jeżeli zależy Wam na tym, żeby dostać się do tej pierwszej grupy nabywców kursu „Budżet domowy w tydzień”, to zachęcam do wejścia na stronę. Po prostu budzetdomowywtydzien.pl i tam można się zapisać przed premierą jeszcze na specjalny newsletter, w którym ja będę informował o otwarciu sprzedaży.

Ostatnia rzecz, o której chcę powiedzieć. Zależy mi na tym, żebyście nie mieli żadnych wątpliwości, że szkolenie, które przygotowałem jest warte swojej ceny, więc będę je oferował z trzydziestodniową gwarancją satysfakcji, czyli jeżeli z jakichś powodów kurs się Wam nie będzie podobał, to wystarczy mi przysłać maila z taką informacją i ja będę po prostu dokonywał zwrotu pieniędzy. O tym jeszcze będę mówił, a w zasadzie pisał już bliżej premiery.

Tak czy siak, muszę Wam powiedzieć, że jestem pioruńsko przestraszony. To jest złe słowo, ale rozumiecie – taki pełen obaw, w pozytywnym tego słowa znaczeniu, bo po prostu nie wiem ani jak ten produkt zostanie przez Was przyjęty, czy w ogóle jesteście skłonni do kupowania czegokolwiek, co wyprodukuję. Mam nadzieję, że tak, a z drugiej strony mam szereg takich obaw technicznych, czy na pewno udało się wszystko spiąć tak, jak chciałem. Prace trwają już od dłuższego czasu. Zarówno nad platformą, która służy mi do sprzedaży tego kursu, jak i nad tym całym systemem, w którym wszystkie wideo i materiały dodatkowe będą dostępne. Również nad komunikacją naokoło tego kursu. Mam nadzieję, że to wszystko zadziała tak jak powinno, a jak będzie to się dopiero okaże. Proszę Was o wyrozumiałość.

Ja jestem nastawiony na to, żeby cały czas to, co będę produkował poprawiać. No właśnie. To przed nami, a jeszcze dzisiaj chciałbym przemocno, naprawdę super... po prostu ręce mi się same składają: bardzo Wam dziękuję za Waszą reakcję na artykuł dotyczący lokaty bezkarnej BGŻOptimy oraz na ten kolejny wpis, w którym ujawniłem ile pieniędzy miałem szansę zarobić dzięki temu, że zakładaliście lokaty właśnie za pośrednictwem mojego bloga. Ja szczególnie przy tym 2. artykule miałem naprawdę duże obawy, bo spodziewałem się, że po ujawnieniu tej kwoty spotkam się albo mogę się spotkać z jakąś negatywną reakcją. Jak na razie na szczęście to nie nastąpiło, może poza pojedynczymi osobami, które mi napisały, co o tym myślą, że ja tyle pieniędzy zarabiam.

W większości Wasza reakcja była bardzo, bardzo pozytywna i ja jestem za to naprawdę niesamowicie wdzięczny. Wdzięczny i dumny jednocześnie, że udało mi się zbudować takie miejsce w Internecie, taki blog, o jakim ja marzyłem. Nie waham się użyć tego słowa. Takie miejsce, w którym są osoby, które starają się bardzo pozytywnie podchodzić do rzeczywistości i pomimo, że czasami Wasza sytuacja jest naprawdę słaba z finansowego punktu widzenia, zarabiacie niedużo, niektórzy z Was zarabiają niedużo, to jednak próbujecie pozytywnie do tego podchodzić i czerpać jakąś inspirację z tego, co ja piszę.

Wiedzcie, że mi jest naprawdę niesamowicie miło też wspierać Was w takich działaniach i to jest dla mnie niesamowicie budujące. Wielkie dzięki! Zdradzę Wam, że liczba tych lokat, która została założona do momentu, w którym nagrywam ten odcinek podcastu jest już dużo, dużo większa niż w tym artykule, który opublikowałem na blogu, a tam się chwaliłem, że tych lokat było ponad 1100. Moje przychody wynosiły z tego tytułu – takie przychody spodziewane, bo oczywiście tych pieniędzy jeszcze nie otrzymałem, wynosiły 69 000 zł. W chwili obecnej tych lokat jest już 2050, a kwota mojego potencjalnego wynagrodzenia urosła już do absolutnie fenomenalnych 123 000 zł. Po prostu miazga, po prostu miazga!

Jeszcze raz Wam dziękuję! No i właśnie myślę, że tym optymistycznym akcentem będę dzisiaj już kończył. Przypominam, że notatki do tego odcinka podcastu znajdziecie pod adresem jakoszczedzacpieniadze.pl/029, tak jak 29. odcinek podcastu, a za dwa tygodnie będę nagrywał specjalny odcinek z okazji 2. urodzin mojego bloga. Jeszcze nie wiem, co w nim zamieszczę, ale jest to dosyć ważne wydarzenie, mogę powiedzieć.

Jestem niesamowicie zaskoczony tym, że to jest tak krótki czas z jednej strony, a z drugiej strony tak wiele się już przez te 2 lata wydarzyło. To, co się dzieje w ogóle od początku tego roku to jest totalna miazga. Nadużywam słowa miazga, ale jakoś ostatnio bardzo dobrze mi wchodzi. No właśnie, zachęcam Was też do zamieszczania oceny i recenzji mojego podcastu w serwisie iTunes. Dziękuję za każdą szczerą opinię i szczerą ocenę! To jest naprawdę duża pomoc dla mnie, bo pomaga mi też utrzymać widoczność tego podcastu wysoko w rankingach, a dzięki temu kolejne osoby, które go jeszcze nie słyszały, mogą do niego łatwiej dotrzeć.

No cóż, pora kończyć. Chciałoby się gadać w nieskończoność. Rodzina się próbuje chyba dostać do pokoju, żeby się tutaj położyć spać, bo dzisiaj nagrywam bardzo, bardzo późno. Jest godz. 22:59 w poniedziałek. Jutro będę miał konferencję z TMS Brokers na Stadionie Narodowym. Też ważne i niesamowite dla mnie wydarzenie, a dzisiaj dziękuję Ci już za wspólnie spędzony czas i życzę Ci skutecznego przenoszenia Twoich celów finansowych na wyższy poziom. Trzymaj się, do usłyszenia!

Strony, osoby i tematy wymienione w tym odcinku:

- Kurs „Budżet domowy w tydzień” – zapisy na newsletter promocyjny.

- Cykl artykułów „Zaplanuj budżet domowy”

- WNOP 026 z Marcinem Iwuciem

- Aplikacja Microsoft Money

- Artykuł „Prosty budżet domowy”

- Artykuł „Emocje w walce z długami – sprawdzone strategie wychodzenia z długów”

- Artykuł „Jak zacząć spłacać długi i kredyty – historia Przemka”

- Artykuł „Jak zarobiłem 69 000 zł w 8 dni czerwca, czyli czy w blogowaniu są pieniądze?”

030: Urodziny bloga i refleksje po dwóch latach blogowania

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/030

Blog „Jak oszczędzać pieniądze” obchodzi dzisiaj drugie urodziny. A ja próbuję jakoś podsumować te dwa lata…

Ten odcinek podcastu jest dosyć emocjonalny. Trudno mi się nie emocjonować, gdy oglądam się za siebie i patrzę, jak wiele fajnych rzeczy wydarzyło się przez ostatnie dwa lata.

Rok temu byłem pełen obaw. Pełen nadziei, ale również obaw, czy uda mi się zrealizować marzenie, jakim było utrzymywanie się z bloga. Czułem, że jest to możliwe, miałem wrażenie, że może się udać, ale pewności nie było.

Dzisiaj, po wszystkich wydarzeniach, które nastąpiły przez ostatnie pół roku, mogę uczciwie powiedzieć, że nie spodziewałem się tak pozytywnego dla mnie obrotu spraw. Już w lipcu wiem, że na blogowaniu i okolicznych działalnościach zarobię w tym roku więcej, niż w którymkolwiek roku mojej dotychczasowej 20-letniej działalności zawodowej.

Nie byłoby to możliwe bez Was i Waszego zaangażowania. Brak mi słów, by Wam za to podziękować. Powiem prosto: dziękuję Wam bardzo. Postaram się nadal dostarczać to czego oczekujecie – dobre merytorycznie treści, które mogą pomóc Wam poprawiać stan Waszych finansów.

Garść statystyk dotyczących bloga

Blog „Jak oszczędzać pieniądze” zaczął swoje życie dokładnie 2 lipca 2012 roku. Dzisiaj świętuje drugie urodziny.

Pamiętam, gdy jak dziecko cieszyłem się z odwiedzin pierwszych osób w lipcu 2012 roku. Przez cały miesiąc wpadło wtedy do mnie 151 osób.

A ile przychodzi Was teraz? Oto statystyki za czerwiec 2014 roku – piękne zwieńczenie roku blogowania na pełny etat. Tylko w czerwcu było Was aż 176 596 osób! Niesamowite!

Ogólnie rzecz biorąc przez te dwa lata mój blog odwiedzony został przez 1 mln 114 tys. osób (tzw. unikalni użytkownicy) i jak widać na wykresie liczba ta powolutku, ale systematycznie zwiększa się z miesiąca na miesiąc. Super.

A jeśli zastanawiacie się skąd przychodzicie na mojego bloga, to rozkład źródeł ruchu za ostatnie 6 miesięcy wygląda następująco:

Plany związane z blogiem i nie tylko

W zasadzie przy okazji urodzin bloga powinienem dużo napisać o planach z nim związanych. Chciałem Wam napisać nieco dłuższy artykuł, ale… jestem na urlopie i autentycznie nie chce mi się nic pisać O części planów odpowiedziałem w samym podcaście.

Poza tym na pewno w najbliższym czasie będę chciał po raz kolejny przepytać Was o to, jakie tematy Was szczególnie interesują.

Z tego odcinka dowiesz się:

- Jak wygląda historia mojego bloga: co się działo w poszczególnych miesiącach działalności?

- O jasnych stronach mojego blogowania.

- Jakie są ciemne strony prowadzenia bloga i jak sobie z nimi radzę?

- Co daje mi blogowanie?

- Kilka słów o moich serwerach gry Counter Strike.

- O moim pierwszym produkcie „Budżet domowy w tydzień”.

- W jaki sposób rozwijam bloga?

- Na co poświęcam czas związany z blogowaniem?

- Ile zarobię w tym roku na blogu i działalności okołoblogowej?

- Jak wyglądają dokładne statystyki odwiedzin bloga?

- Jak osiągnąć sukces na blogowaniu?

- Dlaczego akurat mój blog osiągnął sukces?

- W jaki sposób łańcuch zdarzeń spowodował powstanie bloga?

- Z jakimi pozytywnymi skutkami ubocznymi się spotykam?

- Jakie mam plany na najbliższą przyszłość?

To jest podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy” - odcinek 30.

Cześć i dzień dobry! Witam Cię w 30 odcinku podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne i sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności. Opowiadam jak rozsądnie wydawać pieniądze i jak odważnie realizować swoje pasje i marzenia. Jeśli tylko szukasz odrobiny stabilizacji finansowej i emocjonalnej w swoim życiu to ten podcast jest dla Ciebie.

Dzień dobry! Odcinek 30 jest jednocześnie odcinkiem urodzinowym, bo właśnie dzisiaj, z Waszej perspektywy dzisiaj, czyli 2 lipca 2014 roku przypadają 2. urodziny mojego bloga. Dopiero drugie i to jest jednocześnie 11 miesięcy po tym, jak porzuciłem moją pracę na etacie właśnie po to, żeby się stuprocentowo zająć blogowaniem i podcastowaniem. Ten odcinek wykorzystam do kilku takich podsumowań. Opowiem Wam co nieco o moim blogerskim zapleczu - o tym jak trudno i czy trudno jest podążać za swoją pasją oraz to wszystko ogarniać w taki sposób, w jaki ja to ogarniam.

Będzie niestety nieco chaotycznie. Ja już jestem na wakacjach, przyjechałem do Istebnej. Tutaj, w tym pomieszczeniu, w którym nagrywam słyszę taki lekki pogłos, więc warunki nie są idealne, ale zanotowałem sobie parę punktów, którymi dzisiaj chciałbym się z Wami podzielić. Jeszcze zanim zacznę to przypomnę, że w czerwcu miało miejsce kolejne spotkanie z Czytelnikami mojego bloga. Spotkanie JOP Live – Jak Oszczędzać Pieniądze Live, które odbywało się w Gdańsku. Uczestniczyło ok. 20 osób, z tego, co pamiętam. No i chciałbym żebyście posłuchali przy okazji kilku opinii, które udało mi się wtedy nagrać. Zapraszam serdecznie!

„Magda Fiołkowska: Jestem na spotkaniu z Michałem. To jest moje pierwsze spotkanie z Michałem. I tak, jak pewnie za chwilkę cała Polska, w tej chwili już pewnie pół Polski, jestem Michałem zachwycona! A to z tego prostego względu, że jest człowiekiem o ogromnych kompetencjach i fantastycznym nastawieniu do drugiego człowieka. Jego porady pozwalają człowiekowi spać spokojnie. Jak Michał powiedział – jestem zielona w finansach jak jego bluza w tej chwili, ale instynktownie czuję, że oszczędzanie pieniędzy, kosztorys wydatków, czy taki budżet domowy czy rodzinny, choć jeszcze rodziny nie mam, jest wspaniałą umiejętnością, którą można nabyć za darmo. Można ją w sobie obudzić, pielęgnować i cały czas ulepszać, a Michał jest obecnie moim mentorem. Za chwilę będzie moim guru, nie tylko dlatego, że ma bardzo ładną zieloną bluzę i bardzo sprytnie napisany blog, bo jest dziennikarzem. Ale dlatego, że jest bardzo otwarty na ludzi. Jest wspaniałym, ciepłym człowiekiem i ma wiedzę, którą chciałabym mieć ja. Dlatego bardzo, bardzo mu dziękuję, że zdobył się na tę odwagę, której wielu ludzi nigdy by nie miało i zaczął tego bloga prowadzić! No, to już tam pewnie wszyscy mu powiedzieli w prasie i wszyscy inni, którzy tego bloga czytają. Będę zdawała mu szczegółowe relacje ze swoich osiągnięć, będę się go radziła. No a jeśli będzie mnie rzeczywiście potrzebował, to mam nadzieję, że zapamięta, że miałam mu przetłumaczyć bloga na język angielski i że mnie nie zawiedzie i nie pójdzie do nikogo innego. Na razie, cześć!”.

„Cześć, tu Adi! Właśnie nagrywam się na Michała dyktafon z naszego spotkania w Gdańsku. Jest przesympatycznie! Michał jest duszą towarzystwa i chciałem powiedzieć, że dzięki blogowi i dzięki Michałowi moje podejście do finansów zmieniło się o 180 stopni. Wyszedłem z długów, zacząłem oszczędzać całkiem przyzwoite pieniądze i nawet mam jakieś perspektywy na przyszłość. Także spełnię swoje marzenia, takie, których kiedyś się nie spodziewałem, że będę mógł spełnić. I generalnie jest świetnie i Michał jest świetną osobą! Michał, zajebiście ci dziękuję za wszystko! Cieszę się, że cię poznałem i mam nadzieję, że będziemy mieli okazję się częściej spotykać. No to tyle. Mam nadzieję, że coś tam znajdziesz, żeby wklecić. Dzięki, trzymaj się!”.

„JOP Live Gdańsk, czerwiec, spotkanie Czytelników. Jest bardzo miło, sympatycznie. Bloga czytam od 6, 7 miesięcy. Bardzo mnie inspiruje. Pomógł mi wyjść z długów, które miałam. Zrobiłam ceremonię przecięcia swojej karty kredytowej nożyczkami! Spłaciłam wszystkie kredyty w ciągu 6 miesięcy, prowadząc budżet domowy, zaciskając pasa, oszczędzając, czytając artykuły. Wykorzystując rzeczywiście wszystkie rady, porady, które w tych artykułach były zawarte. W tym momencie jestem na etapie odkładania kasiory na poduszkę bezpieczeństwa. Następnie zacznę prawdopodobnie inwestować korzystając z Elementarza Inwestora, zatem dziękuję ci bardzo za wszystkie twoje wpisy. Dzięki za to, co robisz! Dzięki, że zdecydowałeś się w ogóle rozpocząć pisanie bloga, bo blog ten akurat w moim przypadku tak jakby uświadomił mi to, że należy przestać użalać się nad sobą. Należy przestać kolejnymi kredytami łatać dziurę powstającą comiesięcznie w budżecie. Po prostu wziąć się, że tak powiem... ścisnąć poślady, zacząć myśleć o oszczędzaniu, o inwestowaniu, o racjonalnym wydawaniu kasiory. No i co? I tyle, i dzięki!”.

„Bardzo miło jest być w gronie nielicznych ok. 20% Polaków, którzy posiadają jakiekolwiek oszczędności, a ten blog właśnie to zapewnia. Polecam bardzo serdecznie!”.

„Cześć Michał! Tu Karolina z Gdańska. Chciałam Ci bardzo podziękować za to, że zorganizowałeś to spotkanie i że mogę w nim uczestniczyć! Jestem z tobą już prawie rok. Nie ukrywam, że to jest pierwszy, już teraz nie jedyny dzięki tobie blog, który czytam. Trafiłam na niego przypadkiem, tak jak wspomniałam i zostanę na pewno na dłużej! Polecam go gorąco innym osobom i chciałam tobie jeszcze raz bardzo, bardzo mocno podziękować, bo dzięki tobie zmobilizowałam się, żeby znowu spisywać swoje wydatki. No i zobaczyć gdzie mogę poszukać oszczędności. Dziękuję jeszcze raz za spotkanie i pozdrawiam cię gorąco. Do zobaczenia mam nadzieję już wkrótce!”.

Wow! No i co byście powiedzieli, gdybyście usłyszeli coś takiego na swój temat? Ja się zastanawiam. Powiem Wam tak: czuję się fenomenalnie. Czuję się fenomenalnie, bo to jest najlepsza miara sukcesu w tym, co robię. Właśnie takie opinie, właśnie to, że widzę, że w jakiś sposób to, co piszę i ta wiedza, którą się dzielę – ona rośnie, procentuje i przydaje się komuś innemu. Jeżeli słyszę od kilku osób takie nagranie, że ta wiedza pomogła im wyjść z długów, z kłopotów finansowych, no to nie ma lepszej nagrody.

Oczywiście, pieniądze są ważne, za pieniędzy żyjemy i tak dalej. Ale pieniądze można zdobyć na wiele różnych sposobów, czy to zarabiając na etacie, czy blogując, prowadząc własną działalność, czy inwestując, czy jakkolwiek. Ale takiego zaangażowania i takiej wdzięczności jaką udaje mi się zdobywać, no to tego nie da się kupić. To można tylko otrzymać i cieszyć się z tego, że się to otrzymało. Jestem niesamowicie wdzięczny Wam wszystkim: Czytelnikom i Słuchaczom, że to naprawdę się dzieje!

Bez względu na to, co planowałem i co sobie wyobrażałem, gdy zaczynałem blogowanie, jakie miałem plany, to dzisiaj po tych dwóch latach mogę powiedzieć, że moja rzeczywistość, te moje plany zdecydowanie przekroczyła. To, co się dzieje to jest... niesamowite, brak mi słów po prostu!

Mimo wszystko spróbuję przejść do takiego podsumowania. Zacznę od początku tego roku, czyli od stycznia 2014 i powiem Wam, że znowu – to jest niesamowite pasmo sukcesów.

Pierwsze takie istotne potwierdzenie, że to, co robię ma sens i że jest zauważalne. To, że ma sens, to powiedzmy, że wiedziałem, bo Czytelnicy, Wy mi o tym mówiliście. Ale, że to jest zauważalne gdzieś tam na zewnątrz, że w środowisku blogerów, środowisku osób, które tworzą treści w Internecie, to było to, że znalazłem się w rankingu 30 najbardziej wpływowych blogerów. Ranking ten co rok konstruuje Tomek Tomczyk, znany jako Kominek, znany jako Król Polskich Blogerów. Ja znalazłem się w tym rankingu i byłem po prostu niesamowicie szczęśliwy, bo jest to jednak pewne uznanie tego, że w środowisku zostało się zauważonym.

Z kolei w lutym zdobyłem 3 nagrody w konkursie Blog Roku. O tym już pisałem u mnie na blogu. W maju w tym roku zająłem 2 miejsce w rankingu Top 10 Blogów Ekonomicznych, który przygotował magazyn „Press”, w zupełnie niespodziewany dla mnie sposób. I w maju zająłem też 2 miejsce w konkursie na Ekonomiczny Blog Roku 2014, który był organizowany przez portal Money.pl.

Tam oczywiście walczyłem o głosy, prosiłem Was o nie. Otrzymałem niesamowitą ilość Waszych głosów! Bardzo, bardzo serdecznie Wam dziękuję! Jednocześnie doceniło mnie jury tego konkursu, za co też jestem niesamowicie wdzięczny. Bardzo się cieszę, że taka banalna tematyka, można by było powiedzieć, jaką jest oszczędzanie także znajduje uznanie w takich konkursach, gdzie mówimy o ekonomicznym blogu roku. Super! Bardzo mnie to cieszy.

To prowadzenie bloga dla mnie jest wynagradzające na bardzo, bardzo wielu polach. Z jednej strony to są te nagrody, które naprawdę mile łechcą moje ego. Ja mam taką naturę achievera, tak się ładnie mówi, czyli kogoś kto stawia sobie cele, próbuje je osiągać. Także to zewnętrzne udokumentowanie tego, że jest się dobrym w tym, co się robi jest dla mnie naprawdę ważne i bardzo się cieszę, że to następuje. Są oczywiście też takie niewymierne efekty mojego blogowania. Takie chociażby jak te opinie, które odtwarzane były na początku tego podcastu.

Ale dzisiaj chcę Wam też powiedzieć o tych ciemnych stronach blogowania. Takich słabych, złych momentach. Tak się zastanawiałem co było dla mnie najtrudniejsze przez te 2 lata i myślę, że taką rzeczą, która jest najtrudniejsza cały czas i cały czas się przewija to jest radzenie sobie z takimi niesprawiedliwymi czasami opiniami innych osób. To się przewija i tych opinii jest bardzo, bardzo mało. Dla jasności – w ogóle niepozytywne opinie o tym, co ja robię na moim blogu to jest mniej niż 1% komentarzy, zdecydowanie. I też wydaje mi się, że to opinie są zamieszczane przez osoby, które zdecydowanie chcą się w jakiś sposób sprzeciwić temu, co ja robię. Bądź po prostu skrytykować – czasami konstruktywnie, czasami niekonstruktywnie. Za te konstruktywne oczywiście zawsze jestem wdzięczny.

Ale mówię o tym, co w pewnym sensie boli. To jest takie radzenie sobie z niesprawiedliwymi opiniami, bo ja dobrze wiem kim jestem, ja wiem po co to robię, wiem jak to robię. No właśnie, ale są takie osoby, którym wydaje się, że znają mnie lepiej niż ja siebie i którym wydaje się, że potrafią lepiej niż ja interpretować moje zachowania. I to, że to wiedzą i potrafią to jest jedno, ale czasami bolące jest to, że muszą się tą opinią podzielić, pomimo że ja mam dosyć grubą skórę i wiem, że nie jestem w stanie pisać dla wszystkich czy zadowolić wszystkich i nie jest to absolutnie moją ambicją, żeby wszystkich zadowolić... Jak się próbuje zadowolić wszystkich to się nie zadowala nikogo. To jednak cały czas mnie zastanawia, skąd to się bierze?

Jest jeszcze druga grupa. Cały czas mówię o tych ciemnych stronach, a później będę mówił o tych jaśniejszych, ale jest jeszcze druga grupa osób. To są takie osoby, które pojawiają się nie wiadomo skąd i w jakimś sensie chcą się przejechać na plecach. Przewieźć się na plecach znanego blogera, bo w tej chwili już jestem znanym blogerem. Z jednej strony takie zjawisko, które się pojawia w Internecie, potrafię to sobie wyszukać, to jest kopiowanie artykułów. To się pojawia. Jeżeli przepiszecie fragment mojego artykułu, skopiujecie rzeczy do Google’a. Nie powiem które, ale te artykuły pojawiają się na innych blogach, na innych serwisach, które mają na celu zarabianie na reklamach, czy jakikolwiek inny cel istnienia. Takie coś istnieje, niestety. Nie jest szczególnie nagminne, ale jednak się pojawia. Walka z tym, oczywiście ma sens, ale do pewnego stopnia. Czasami trudno dotrzeć do tych osób.

Są też takie osoby, które zamieszczają komentarze na moim blogu tylko po to, żeby wrzucić link do swojego serwisu internetowego. Ja pomijam takie czysto spamerskie komentarze. Mówię o takich komentarzach, które po prostu są pisane po to, żeby ściągnąć ruch. No i tak jak mówiłem, są osoby, które po prostu chcą sobie poprawić humor moim kosztem. Mnie to nie boli do momentu, w którym rzeczywiście poprawiają humor sobie, a nie psują go innym. Różnie z tym bywa.

Także tej złej krwi przy blogowaniu trochę się pojawia. Cieszę się, że na razie jest tego mało. Boli mnie to, że w niektórych okresach to się nasila. Szczególnie przy jakiś kontrowersyjnych materiałach. Pomimo, że ja staram się w miarę bezstronnie je pisać, bądź pokazać z różnych stron mój punkt widzenia, czyli tak naprawdę zająć różne stanowiska, to niestety czasami w tych komentarzach wylewa się żółć niektórych osób.

I to, co mnie najbardziej boli to jest to, że po takim ciągu, można powiedzieć, nieprzychylnych opinii, które nastąpiły w styczniu 2013 roku, czyli już ponad rok temu przy temacie związanym z zakupem mieszkania na wynajem, później z tymi naszymi planami wynajmu, w końcu ze sprzedażą... to pod tym pierwszym artykułem przetoczyła się naprawdę niezła dyskusja. Niezła merytorycznie, ale miejscami także dosyć taka wbijająca szpilę. Od tego momentu Gabi, moja żona, nie czyta mojego bloga. Dlaczego? Bo po prostu denerwuje się czytając te komentarze. Ja się jej wcale nie dziwię, bo po mnie to jako tako spływa, ale ona od tego czasu po prostu nie czyta mojego bloga. Od czasu do czasu zajrzy do artykułów, ale absolutnie nie zjeżdża do komentarzy. To oczywiście ma swoje plusy, ale ma też swoje minusy.

I ostatni aspekt, który z mojej perspektywy jest taką ciemną stroną blogowania, to jest to, że ta moja pasja jest pułapką. Ja to powtarzam również na prezentacjach, które mam szansę w tej chwili prowadzić. Jeżeli wykonujemy coś, co kochamy, co lubimy, to bardzo trudno jest w tym się nie zagubić. I ja mam w tej chwili okres w swoim życiu, że od roku bardzo, bardzo ciężko pracuję. Oczywiście ta praca daje mi gigantyczne i widoczne efekty, widoczne gołym okiem. Zarówno efekty takie wizerunkowe, jak i takie, że macie co czytać na blogu, daje też efekty finansowe, ale moje życie prywatne na tym cierpi i to też trzeba komunikować. Jeżeli będziemy chcieli podążać za swoją pasją, to trzeba mieć bardzo dużo takiej wewnętrznej samodyscypliny, żeby się w tym nie zagubić i ja niestety cały czas tej równowagi nie osiągam. Można powiedzieć, że rzuciłem pracę na etacie po to, żeby mieć więcej czasu dla rodziny, czyli przeznaczyć go na blogowanie i dla rodziny, a smutna prawda jest taka, że niestety tego czasu dla rodziny jest mniej niż było. I to mnie boli i to będę zmieniał. To muszę zmienić!

No właśnie, może powiem z czego się cieszę. Cieszę się, przede wszystkim z tego, że udało mi się zbudować w Internecie takie miejsce, z którego mogę być dumny. Takie miejsce, w którym są rzeczywiście merytoryczne artykuły. Czasem lepsze, czasem gorsze – każdy ma swoje lepsze i gorsze dni, ja również, ale coś, co ja nazywam quality blogging po angielsku, czyli takim jakościowym blogowaniem udaje mi się tutaj w Polsce realizować i pokazać, że ten model da się przekuć na pieniądze. Że można z niego żyć i niekoniecznie trzeba to robić po godzinach. Da się z tego wyżyć. Oczywiście będę również rozwijał ten wątek za chwileczkę i mówił czy każdy może w ten sposób funkcjonować. Wydaje mi się, że nie i tu też muszę być uczciwy w tym i uczciwie to powiedzieć.

Ale wrócę jeszcze do tego jakościowego bloggingu. Kiedyś było tak, że prowadziłem serwery Counter Strike – takiej gry internetowej. Mieliśmy taką grupę, która się nazywała Bot’s Gaming i też mi mówiono wtedy, że nie da się zrobić tego, co planuję. A ja planowałem wprowadzić serwery, na których po prostu się nie przeklina, czyli jeżeli gracze ze sobą rozmawiają, to nie przeklinają. Bardzo długo to trwało, zanim wykorzeniliśmy przeklinanie, ale w końcu się udało. Po blisko pół roku grania i takiej konsekwencji, wyrzucaniu wszystkich osób, które nie przestrzegały regulaminu serwerów, w końcu się udało. Wyobraźcie sobie, co się stało – na te serwery zaczęli przychodzić gracze, dziewczyny, chłopcy, którzy po prostu chcieli grać bez przeklinania. Mieliśmy naprawdę gigantyczny ruch na serwerach.

To też tak jest, że nam się mówi, że czegoś się nie da, coś jest trudne albo nie da się tego zrealizować w Polsce, bo Polska to jest taki specyficzny kraj, gdzie Polak Polakowi wilkiem i tak dalej. To nie jest prawda. Ja wierzę, głęboko wierzę, że każdy z nas gdzieś tam głęboko w sercu jest dobry i szuka takiej normalności. Mówiłem o tym na ostatniej auli i cieszę się właśnie, że udało mi się zbudować takie miejsce, taki blog, gdzie ten poziom rozmów jest na sensownym poziomie. Na takim poziomie, na jakim ja chcę rozmawiać z każdą napotkaną osobą.

Mam absolutnie niesamowitych Czytelników i Słuchaczy podcastu również. Jesteście naprawdę świetni! Brak mi słów, żeby to opisać. Jestem Wam również niesamowicie wdzięczny za to, że tworzycie takie miejsce. Za to, że pomogliście mi w jakimś stopniu i nadal pomagacie realizować to moje marzenie. Też chcę powiedzieć, że cieszę się z tego, że pomimo, że tematyka bloga jest dosyć niszowa – jest poświęcona oszczędzaniu, pieniądzom w szerokim rozumieniu, nie tylko oszczędzaniu i tę tematykę rozszerzam - to, że czytelnictwo tego niszowego bloga cały czas niesamowicie rośnie.

Było tak, że przez kilka miesięcy ruch utrzymywał się na poziomie 110, później 120 tysięcy osób miesięcznie odwiedzających blog. Obecnie, w czerwcu było Was na blogu ponad 176 tysięcy! Ja i tak mówię, że to jest mało, bo jeżeli spojrzymy, że jest nas w tym kraju 38 milionów i każdy ma portfel w kieszeni albo w torebce, to pole do rozwoju takiego blogu i jego potencjalny zasięg jest po prostu gigantyczny.

Tematyka finansów osobistych dotyczy każdego z nas. Sprawdziłem statystyki i powiem Wam, że przez te całe 2 lata blog odwiedziło ponad 1 milion i 114 tysięcy osób! Miazga z mojej perspektywy, ale znowu jak zestawimy to z 17 milionami internautów w Polsce, to jest jeszcze pole do wzrostu i szczerze mówiąc na ten wzrost bardzo, bardzo liczę.

Sam podcast, czyli Ty, słuchający podcastu to jest absolutna elita. Dlatego, że podcastu słucha w tej chwili około 6 tysięcy 700 osób. Każdego odcinka. Najlepsi z najlepszych słuchają podcastu.

Kolejna rzecz. Bardzo cieszę się z tego, że udało mi się w końcu wypuścić mój pierwszy własny produkt. To jest taki sposób zarabiania na blogu, który ja uważam za sensowny i podstawowy dla mnie, czyli nie kampanie reklamowe, nie współpraca z firmami. Tego chciałbym mieć w sumie jak najmniej, ale to, że dostarczam własne produkty. W tym przypadku był to oczywiście kurs „Budżet domowy w tydzień”. Kurs, który w promocyjnej cenie dostępny jest tylko dzisiaj do godziny 22 czyli dzisiaj pod koniec dnia urodzin mojego bloga zamykam możliwość zakupu tego kursu. Później otworzę sprzedaż, nie wiem jeszcze kiedy. Chcę uzupełnić ten kurs o dodatkowe materiały ze względu choćby na to, że te dodatkowe materiały w końcu dodałem i zaoferować ten kurs w wyższej cenie – co najmniej dwukrotnie wyższej. Jeżeli chcecie go kupić w cenie premierowej – 97 złotych brutto, serdecznie do tego zapraszam. Można to uczynić na stronie budzetdomowywtydzien.pl. Zapraszam do poznania szczegółów, tam jest wszystko ładnie opisane. Także tego typu kursy to są takie produkty, które ja chciałbym udostępniać.

Wiem, że to jest dobry materiał, opinie pierwszych Czytelników są absolutnie świetne – bardzo mnie to cieszy. Miałem nadzieję, że tak będzie, no ale nie mogłem być tego pewien. Także cieszę się, że te opinie spływają.

I kolejna rzecz, która bardzo, bardzo mnie cieszy. Udaje mi się nareszcie mieć tyle pieniędzy, że jestem w stanie płacić innym osobom za to, że mnie wspierają. I udaje mi się pomalutku mieć taki zespół osób, które pomagają mi w prowadzeniu bloga, w obsłudze tych kursów, które produkuję, przygotowywaniu również spotkań dla Czytelników, takich jak czerwcowe spotkanie JOP Live w Gdańsku. Cieszy mnie to, bo wiem, że im bardziej będę w stanie polegać na moich współpracownikach, tym więcej będę Wam w stanie dostarczać. Po prostu będę miał więcej czasu na pisanie i takie strategiczne planowanie, nie musząc realizować tych prostych i często czasochłonnych oraz często rutynowych czynności.

Fajne jest to, że udało mi się przez ten czas dosyć skutecznie połączyć wiele obszarów blogowania. Ja na początku kompletnie nie spodziewałem się jak dużym nakładem pracy jest tworzenie bloga. Może nie tyle ciężkim, co po prostu trzeba posiadać bardzo dużo umiejętności z różnych, różnistych obszarów. Z jednej strony tworzenie treści, ale z drugiej strony muszę również dbać o to, żeby te treści docierały do tych osób, które są nimi potencjalnie zainteresowane.

Dzisiaj uważam, że ok. 40% czasu mojego to jest tworzenie treści, a tak naprawdę większość czasu to jest ich marketing, docieranie z nimi do zainteresowanych osób, ale także poznawanie moich Czytelników, czy próby zarabiania na blogu, czy okolicznych działalnościach, takich jak szkolenia, czy konsultacje.

Tu trochę tak płynnie od razu przechodzę do tematu zarobków. Ja podjąłem taką decyzję na początku blogowania, że będę transparentny i postaram się jej trzymać, aczkolwiek przyznaję, że łatwo nie jest, bo kwoty, które zaczynam zarabiać robią się na tyle duże, że niektórych w oczy kłują i wcale się nie dziwię. Nie będę się dzisiaj rozwodził na temat finansów w tym odcinku podcastu. Powiem tylko, że w tym roku na moim blogowaniu zarobię zdecydowanie więcej niż na pracy na etacie, a z kolei, jak wszystkim Wam wiadomo, ja żyłem w takiej złotej klatce i trudno mi było porzucić pracę etatową, ponieważ bardzo dobrze zarabiałem pracując w branży IT jako dyrektor do spraw rozwojów w firmie informatycznej.

Chcę być transparenty, będę transparentny. Wszystkie te kwoty będziecie widzieli na moim blogu. Wiem, że opóźniam się z raportami kosztów, ale wkrótce hurtowo je uzupełnię. Próbowałem sobie przypomnieć jak ten ostatni rok wyglądał i jak ten początek blogowania wyglądał i co się działo w mojej głowie przez ten czas i powiem Wam, że... ciężko sobie tak przypomnieć.

Jeżeli nie prowadzi się pamiętnika, czy notatek na bieżąco, to trudno oczywiście te wspomnienia w głowie gdzieś tam przywołać. Spojrzałem w liczby. Pamiętam jak się cieszyłem 2 lata temu, w sierpniu, że mój blog odwiedza coraz więcej osób. Wiecie ile Was wtedy było? Było tak, że w lipcu 2012 mój blog odwiedziło 151 osób, a w sierpniu mój blog odwiedziło 1697 osób. Także to były zupełnie inne czasy.

Ja nadal robię to, co robiłem. To jest fajne, że piszę nadal artykuły, do których tak samo się przykładam i nawet nie zdaję sobie sprawy jak szeroki one mają zasięg. Ja nie zdaję sobie sprawy do momentu, w którym gdy publikuję artykuł nie zobaczę jak duża liczba osób jednocześnie próbuje go przeczytać. To są naprawdę gigantyczne liczby – to jest kilkaset osób, które w jednym momencie wchodzą na blog. I te kilkaset osób, ten ruch potrafi się utrzymywać na przykład przez cały dzień, czyli równocześnie na blogu jest kilkaset osób przez cały czas. To jest absolutnie fenomenalne.

Jedną z takich najbardziej istotnych rzeczy, które zrobiłem w ciągu ostatniego roku, jeżeli chodzi o sam blog i techniczne aspekty jego funkcjonowania, to było to, że zdecydowanie postawiłem na budowę newslettera, czyli zachęcanie Was do tego, żebyście na newsletter się rejestrowali. Dzisiaj to jest gigantyczne źródło ruchu.

To jest tak, że pomimo, że jestem bardzo aktywny na Facebooku, na Twitterze, to raptem 8% z Was przychodzi z sieci społecznościowych, z mediów społecznościowych. Zdecydowana większość z Was trafia na mój blog poprzez Google’a – to jest 40 kilka procent i bardzo dużo osób trafia bezpośrednio wpisując adres bloga lub z newslettera. Około 20% w każdym z tych dwóch przypadków. Z tego co pamiętam, nie mam tych liczb w tej chwili przed oczami.

Jedna jedyna rzecz, którą zrobiłem w ubiegłym roku to zmiana designu. Przemalowałem w czerwcu mój blog, czyli zmieniłem jego wygląd, odświeżyłem go nieco. W tym roku nie będę tego robił, przynamniej nie mam takich planów. Dodałem możliwość pobrania całego pakietu Exceli po zarejestrowaniu się na mój newsletter.

Tylko dzięki temu liczba rejestracji wzrosła wykładniczo można powiedzieć, bo do maja 2013 roku, czyli przez cały rok blogowania na newsletter zapisały się 1192 osoby, a z kolei w lipcu 2013 roku ta liczba zwiększyła się dwukrotnie, czyli wynosiła już 2 660 osób. Dzisiaj na moim newsletterze jest z tego, co pamiętam ponad 18 tysięcy osób zarejestrowanych i to też stanowi doskonały sposób komunikowania się z Wami. Bo ja wiem, że kiedy ja wysyłam do Was maila, Wy jesteście w stanie go odebrać, przeczytać. Jeżeli będzie dla Was interesujący klikniecie i traficie na mojego bloga.

Także wskazówka dla wszystkich osób, które blogują, bądź prowadzą jakikolwiek biznes w Internecie – warto zbierać adresy e-mail osób, z którymi się komunikujecie, Waszych Czytelników. To naprawdę pomaga. Dzięki temu ja też nie obawiam się co się stanie z Facebookiem, czy również Google mnie jakoś brzydko potraktuje np. spowoduje, że moje artykuły będą gdzieś widoczne na dalszych stronach. Bo wiem, że tak czy siak 20% z Was wchodzi na mój blog pamiętając jego adres, czyli wpisując jakoszczedzacpieniadze.pl w przeglądarkę, a kolejne 20% czyta mój newsletter, w związku z czym tak czy siak do mnie dotrze. Ja mam możliwość komunikacji z Wami, mam otwarty ten kanał komunikacyjny.

Dzisiaj to, co się dzieje na moim blogu to już jest taki efekt kuli śniegowej, czyli po prostu to się toczy, nabiera masy i jedyne, co mogę zrobić, to naprawdę nie spieprzyć... Celowo używam tego słowa – nie spieprzyć niczego po drodze. Jeżeli tylko będę robił to, co robiłem dotychczas, będę to robił OK, to wiem, że ten blog będzie rósł.

Was będzie coraz więcej i jedyne, o co muszę zadbać, to żeby też nie stracić takiego kontaktu, który mam z Wami do tej pory. No i też pozostać w miarę normalnym człowiekiem, żeby mi po prostu sodowa gdzieś tam do głowy nie uderzyła. No, mam nadzieję, że właśnie tak będzie i będę się starał, żeby tak było.

Taki ostatni punkt, który chciałbym zasygnalizować. W zasadzie dwa punkty, a potem przejdę jeszcze i opowiem Wam jakie mam plany. Jeden punkt, takie pytanie, które bardzo często słyszę to jest „Czy każdy może odnieść sukces blogując?”. I tu mam niestety dwie odpowiedzi. Pierwsza to jest taka: co to znaczy sukces? To znaczy bycie takim blogerem, który otrzymuje nagrody i jednocześnie żyje ze swojego blogowania, jest w stanie finansować, pokrywać swoje koszty, z tych przychodów, które ma z bloga. Czy może jakieś inne miary sukcesu? Tu każdy musi sobie to zdefiniować samodzielnie. Ja uważam, że blogować może każdy i tu bariery wejścia są absolutnie minimalne, ale jeżeli mówimy o takim sukcesie, który mi się udało osiągnąć, to ja sam jestem nim zaskoczony. I myślę, że to jest z jednej strony efekt mojej ciężkiej pracy i taki pozytywny melanż bardzo wielu umiejętności, które posiadam. Ja mam doświadczenie biznesowe, mam doświadczenie dziennikarskie, jestem cholernie pracowity. Jestem pracoholikiem. Jestem gotowy do poświęceń, żeby tylko to, co robię robić najlepiej jak się da, najlepiej jak potrafię. To nie to, że robię to świetnie, to nie o to chodzi. Chodzi po prostu o to, że daję dużo z siebie. Oczywiście efekty każdy z nas może sam ocenić, ja chyba najlepiej widzę swoje braki i widzę, które rzeczy mogę naprawić, ale przypuszczam, że niektóre osoby też to widzą. Niemniej warto być tego świadomym, że czasami to jest praca naprawdę po kilkanaście, 20 nawet godzin na dobę.

Przy premierze takiego kursu, jakim był „Budżet domowy w tydzień”, pomimo tego, że był wcześniej przygotowywany, ja miałem tydzień, w którym spałem po 4, po 3 godziny. I tak to wyglądało w praktyce. Po to, żeby zdążyć na czas, żeby dopiąć każdy szczegół i teraz jeżeli ktoś nie jest gotowy do takich poświęceń, to może mu być bardzo ciężko osiągnąć sukces w tym, co sobie zaplanował. W moim przypadku bardzo duże znaczenie, kolosalne znaczenie ma moja wiara. Wiara w to, że będzie dobrze. I wiara w to, że Bóg nade mną czuwa. I bez tej mojej wiary Boga, szczerze niewiele by się udało. Bo w momencie, kiedy ja czuję, że jest beznadziejnie, kiedy coś idzie nie tak, to wiem, gdzie się zwrócić po pomoc. I teraz osoby niewierzące oczywiście mogą się z tego śmiać i tak dalej, ale ja wierzę, że nawet osoby niewierzące muszą wierzyć w to, że będzie dobrze, bo jeżeli w to nie będą wierzyć, to bardzo łatwo będzie im się poddawać w życiu. Bo przeciwności są i przeciwności w nas uderzają. Trzeba umieć sobie z nimi radzić. W taki czy inny sposób i z taką czy inną pomocą.

I co jeszcze chcę powiedzieć, to że warto być otwartym na skutki uboczne naszej działalności. Zarówno te negatywne jak i te pozytywne. Ja staram się pozytywnie podchodzić do rzeczywistości. W związku z tym widzę tylko te pozytywne efekty naokoło mnie. Podam kilka takich przykładów. Zobaczcie, gdybym kiedyś tam, ponad 2 lata temu nie zaczął słuchać podcastów Pata Flynna, to nie było by mojego bloga. Jestem święcie przekonany, to on mnie przekonał, bardzo szybko, że nie potrzeba przemyśliwać, czy rozważać uruchomienia bloga przez wiele miesięcy. Tylko po prostu wystarczy odpalić go w 4 minuty. Jest taki film na youtubie, obejrzyjcie: „Odpalić bloga w 4 minuty” i zacząć go prowadzić.

Gdybym nie miał motywacji do słuchania podcastów Pata Flynna, to pewnie bym nie wykonał tylu godzin treningowych w 2012 roku i pewnie bym nie przebiegł tego maratonu w 2012 roku, który był moim wielkim, wielkim marzeniem. Gdybym wtedy nie przybiegł na metę maratonu, to być może bym nie miał zamkniętego pewnego traumatycznego rozdziału w moim życiu, który bardzo mocno rzutował na mój stan psychiczny, na moją samoocenę. Dopiero jak zamknąłem ten rozdział, to można powiedzieć troszeczkę moja pewność siebie się odbudowała, a może nawet bardzo mocno, co pozwoliło mi 4 miesiące później powiedzieć mojemu szefowi powiedzieć, że rezygnuję z pracy na etacie.

No właśnie, czyli tak naprawdę ta nasza samoocena ma pioruńskie znaczenie w naszym życiu. Znowu, gdybym nie opisał Patowi mojej historii maratońskiej, gdybym nie wbiegł na metę maratonu z tym banerem, na którym dziękowałem mojej rodzinie, Bogu, jemu, za to, że udało mi się przybiec na tę metę, to Pat by pewnie tej historii pewnie dzisiaj nie powtarzał na konferencjach w Stanach Zjednoczonych. Mniej ludzi by o tym słyszało, nie miałbym takiego pozytywnego wsparcia i maili, które otrzymuję z całego świata z informacją o tym, że ta historia jest po prostu inspirująca i gdzieś tam pomaga tym ludziom. Samo usłyszenie tego, w jaki sposób ja walczyłem z tymi moimi słabościami w moim życiu.

Znowu – gdyby nie zgłoszenie do Blog Roku i gdyby nie wygrana w tym konkursie, to nie wystąpiłbym na konferencji ALIVE, która była w Berlinie. Nie miałbym szansy porozmawiać z  moimi internetowymi idolami, z Chrisem Gilbo, z wieloma innymi osobami, które tam spotkałem. Znowu, gdyby nie ten występ na tamtej konferencji, który był występem za darmo, bezpłatnie, nikt mi za to nie zapłacił – dałem to po prostu z siebie... to nie miałbym zaproszeń na kolejne takie eventy. W drugiej połowie roku będę miał szansę występować w Europie, znowu za granicą na innej konferencji. Tego typu rzeczy wydarzają się wtedy, kiedy jesteśmy otwarci na to, żeby dawać coś od siebie i mamy szansę wtedy coś z powrotem otrzymać. Ja będę to uparcie powtarzał, że moim zdaniem to dobro trzeba rozdawać, bo ono do nas wraca spotęgowane.

Podam jeszcze inne przykłady. Wynotowałem sobie parę z nich. Zbyszek. Zbyszek Papiński, który prowadzi blog appfunds.blogspot.com. Gdyby nie współpraca ze Zbyszkiem, gdyby nie to, że kiedyś zdecydowałem się wyjść do innych blogerów finansowych, poprosić ich o spotkanie, porozmawiać z nimi, zastanowić się, czy to są ludzie, wspólnie się zastanowić, czy jest między nami chemia, czy jesteśmy w stanie w jakiś sposób zawspółpracować dla dobra ogólnie blogosfery i finansowej w Polsce, dla dobra naszych blogów, nawzajem siebie nieść, pomagać sobie, wspierać siebie. Gdyby tego nie było, to nie byłoby cyklu Elementarz Inwestora, który prowadzimy ze Zbyszkiem dosyć skutecznie. Pozwala nam teraz, obydwu nam, zarabiać dobre pieniądze. Znowu, gdybyśmy nie zdecydowali się tego cyklu realizować za darmo przez ponad kwartał, to nie mielibyśmy szansy na to, żeby poprowadzić, znaleźć sponsorów i partnerów, z którymi poprowadziliśmy np. konferencję Inwestuj Inteligentnie na Stadionie Narodowym, gdzie kilkaset osób mogło się bezpośrednio czegoś dowiedzieć i poznać osoby, które mają sukcesy inwestycyjne. Ale tak naprawdę zweryfikować, czy ta forma inwestowania jest w ogóle dla nich, czy ten nakład pracy, który trzeba w to włożyć, żeby poznać rynek Forex jest rzeczywiście sensowny. I z ich punktu widzenia, bo to każdy musi sobie odpowiedzieć sam.

No właśnie, podawałem Wam na razie tylko takie biznesowe skutki uboczne, ale są także skutki uboczne takie czysto ludzkie. Po pierwsze poznaję bardzo dużo wartościowych osób, mam szansę spotykania się także z Wami, z Czytelnikami bloga – uczę się od Was cały czas. Motywujecie mnie do dalszej pracy, dajecie mi taką niesamowitą pozytywną energię. I też w praktyce potwierdzacie, że ta strategia rozdawania dobra jest po prostu... dobra. Masło maślane. Ale, że warto to robić, że to nie jest tylko moja mrzonka, tylko rzeczywiście to powraca. To, co się wydarzyło chociażby przy ostatniej akcji, czyli lokacie bezkarnej BGŻOptimy. To, ile tych lokat założyliście, to jest absolutnie fenomenalne.

Chcę Wam też przypomnieć, było takie zdarzenie. Ja wbiegłem na metę z podziękowaniem dla Pata Flynna, ale dzięki temu, że gdzieś tam upubliczniłem tę historię, to tę samą rzecz zrobił dla mnie Paweł Krzos. Paweł Krzos, który we wrześniu 2013 roku ukończył maraton w Warszawie, czyli rok po mnie i też wbiegł z banerem, na którym były podziękowania dla Michała Szafrańskiego. Nie powiem jak świetnie się wtedy czułem jak dostałem jego maila. Byłem z jednej strony zawstydzony, a z drugiej strony po prostu przeszczęśliwy, że to się dzieje naprawdę.

Jeżeli chcecie usłyszeć trochę o moich planach, to tak naprawdę najważniejszym z planów na ten rok jest napisanie książki. Książki o finansach osobistych. To jest coś, co mi jeszcze pozostało do zrobienia. Wakacje właśnie przeznaczam na pracę nad tą książką. Jeżeli wszystko przebiegnie po mojej myśli, a nie musi przebiec, to znajdziecie moją książkę pod choinką po prostu. Albo będziecie mogli znaleźć pod choinką.

Kurs „Budżet domowy w tydzień” miał się pierwotnie ukazać na końcu marca, a ukazał się dopiero teraz. Powtarzam, że gdzieś tam mimo wszystko wystawiam się na te skutki uboczne. Łapię tę falę popularności, która mi się gdzieś tam przytrafia i niestety ona również stoi w kolizji z moimi planami, czyli pomimo, że na początku roku poczyniłem jakieś plany na temat tego, w jaki sposób będę na blogu zarabiał i kiedy chcę, żeby to nastąpiło, to jakoś mi się to w czasie rozsuwa, ale efekt finalny jest dużo lepszy niż się spodziewałem.

Chciałbym też w międzyczasie udostępnić poradnik dla osób zadłużonych. On oczywiście będzie z założenia bezpłatny, taki mam plan. Chodzi o to, żeby było coś takiego, taki zasób wiedzy, który dla takich osób może być taką pierwszą deską ratunku. Mam nadzieję, że uda mi się to zrobić jeszcze w tym roku.

Oczywiście chcę też organizować jeszcze więcej spotkań z Czytelnikami. Tutaj dwojako działam. Z jednej strony organizuję takie małe spotkania JOP Live – ich będzie więcej, ale także występuję, angażuję się w różne konferencje, warsztaty. Miałem okazję ostatnio, tydzień temu, występować na auli w Warszawie, gdzie było chyba ok. 350 osób. Także tego typu okazje do spotkania z Wami to jest coś... super! Brakuje mi słów. Znowu mi brakuje słów. Proszę przeczytać jakieś wyrazy na określenie tego, jak coś jest bardzo awesome albo świetne, albo wspaniałe, niewiarygodne, albo niewyobrażalne.

I ostatni z moich planów, ale najważniejszy. Wszystkie te plany, które mam chcę podporządkować rodzinie, bo prawda jest taka, że przez te ostatnie 2 lata po prostu wypruwałem sobie flaki i to ich kosztem. Dopiero teraz, gdy stać mnie na budowanie zespołu, zaczynam zauważać takie światełko w tunelu. To, że ktoś może mnie odciążyć i jeżeli się okaże, że nie udaje mi się, że jednak pomimo tego nie mam tego czasu dla rodziny tyle, ile bym chciał, to po prostu będę skreślał kolejne punkty z mojej listy planów. I tu jestem mocno zdeterminowany, żeby to zrobić, bo sytuacja, która jest po prostu nie może trwać wiecznie.

Tak jak mówiłem, pasja to pułapka. Pasja to pułapka i warto żebyście o tym pamiętali również w swoim życiu. Myślałem, że to będzie taki optymistyczny odcinek, ale widzę, że trochę też takich mam... przemyśleń niewesołych. Cóż, życie nie zawsze jest wesołe. Nie wiem czy czytaliście artykuł ze spowiedzią Justyny Kowalczyk. Taka świetna osoba, taki super sportowiec itd. No a jednak gdzieś tam z psychiką różne rzeczy w życiu się dzieją. Takie, których byśmy nie chcieli do siebie dopuszczać.

Dlatego też nie ma co innych oceniać wyłącznie patrząc na nich z zewnątrz. Warto zastanawiać się także nad tym, co się dzieje wewnątrz. Nie zawsze jest tak różowo i problemy dotykają każdego z nas. No właśnie, ale mimo wszystko chcę optymistycznie zakończyć.

Dlatego powiem Wam na koniec, że chciałbym Wam serdecznie podziękować, a w szczególności chciałbym podziękować kilku osobom, które przez te ostatnie 2 lata po prostu mocno, mocno mnie wspierają. Na różnych etapach, czasami przez cały okres, a czasami przez fragment, ale wymienię tu te najważniejsze dla mnie osoby.

Przede wszystkim chcę bardzo serdecznie podziękować Gabi, mojej żonie. Szymonowi i Idzie za to, że w ogóle tolerują tę moją niedostępność. Za to, że mnie cały czas wspierają. Gabi była jedyną osobą, która wierzyła w to, że mi się uda. Naprawdę! I gdyby nie Gabi, ja już to mówiłem, gdyby nie Gabi, to prawdopodobnie nie odszedł bym z pracy na etacie. Gabciu, dzieciaki, ja nie chcę żebyście mówili, że Czytelnicy są najważniejsi, bo nie są. To jest nieprawda – Wy jesteście najważniejsi i dla Was będę się zmieniał.

Chcę podziękować też moim rodzicom, którzy mi z odległości kibicują. Nie wtrącają się na szczęście za bardzo w moją działalność, a mogliby, bo też przypuszczam, że było im ciężko uwierzyć, że z blogowania będę mógł żyć i utrzymywać rodzinę.

Chcę podziękować w szczególności Zbyszkowi Papińskiemu za to po prostu, że jest takim moim blogowym kompanem i myślę, że jeszcze wiele dobrego przed nami.

Andrzejowi Tucholskiemu z bloga jestKultura, który jest dużo młodszy ode mnie, ale jest takim gościem, z którym naprawdę nadajemy na jednej fali. I Andrzej, naprawdę kibicuję Ci z Twoją książką, żeby wszystko super poszło! Mam nadzieję, że będzie to gigantyczny sukces, że będziesz zadowolony z tego, co robisz. Także trzymam kciuki i jeżeli coś, to wal jak w ogień!

Pawłowi Krzosowi chcę podziękować, Czytelnikowi bloga, który po prostu zrobił dla mnie rzecz, której nie zrobił dla mnie żaden inny Czytelnik bloga, jak na razie. Proszę się nie ścigać z tym! Paweł to jest właśnie ta osoba, która wbiegła na metę maratonu z podziękowaniami dla mnie.

Chcę podziękować całemu mojemu zespołowi, czyli Kasi, Damianowi, Marcinowi, Michałowi i Krzysztofowi za to, że skutecznie pomagają mi realizować moje cele.

Oczywiście muszę podziękować Patowi Flynnowi za to, że jest moim niedoścignionym wzorcem w zakresie takiego jakościowego blogowania. Jest też nieustającą inspiracją jak mogę to robić po prostu lepiej.

Chcę też podziękować wszystkim moim znajomym, blogerom, tym osobom, które mi kibicują i wspierają w tym, co robię.

No i oczywiście – na końcu, ale... Wam. Wam, Czytelnikom. Bez Was absolutnie nie starczyłoby mi energii do realizowania tego, co robię. Jesteście niesamowici. Jesteście niesamowici, nawet nie macie pojęcia jak wdzięczny się czuję za wszystko, co robicie. Ach! Serce rośnie. No i myślę, że będę już kończył ten dzisiejszy odcinek, tak trochę nostalgicznie było.

Przesłanie, które mam do Was jeszcze na sam koniec – kierujcie się swoim sercem. Naprawdę. Mózgu też używajcie, ale myślę, że ta emocjonalna nasza strona jest najważniejsza. Ja staram się to robić i jak na razie całkiem dobrze mi się to udaje. Lepszej porady dla Was nie znajdę na dzisiaj.

Oczywiście przypominam Wam, że notatki do tego odcinka podcastu znajdziecie pod adresem jakoszczedzacpieniadze.pl/030, tak jak 30. odcinek podcastu. Jeżeli wymieniałem w tym odcinku jakieś linki, nie przypominam sobie, to tam również je znajdziecie. No i oczywiście, będę Wam bardzo wdzięczny za Wasze komentarze, opinie, oceny mojego podcastu, ale również całej mojej działalności w komentarzach na blogu z jednej strony, a z drugiej strony w serwisie iTunes. Tam szczególnie w tym serwisie te gwiazdki i oceny są ważne, bo dzięki temu mój podcast jest wyżej w rankingach i dzięki temu łatwiej jest do niego docierać tym osobom, które jeszcze go nie słyszały.

Patrzę na piękny widok za oknem, wrzucę chyba nawet zdjęcie do artykułu pod tym odcinkiem podcastu. Jestem w górach. Widzę piękne stoki, widzę chmury, które się przewalają gdzieś tam po niebie, ale ogólnie jest fajna, ładna pogoda. Dzięki za ten wspólnie spędzony, urodzinowy czas! I życzę Ci skutecznego przenoszenia Twoich celów finansowych na wyższy poziom. Do usłyszenia!

Strony, osoby i tematy wymienione w tym odcinku:

- Lista Najbardziej wpływowych blogerów w 2013 roku według Kominka

- Zbyszek Papiński z bloga App Funds

- Andrzej Tucholski z bloga JestKultura.pl

- Pat Flynn z bloga SmartPassiveIncome.com

- Kurs „Budżet domowy w tydzień”

031: Jak inwestować, żeby nie skończyć ze sznurem na szyi? – podpowiada Krzysztof Piróg

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/031

Inwestowanie krótko czy długoterminowe? Jak? – zawodowy inwestor dzieli się swoimi 16-letnimi doświadczeniami.

Krzysztof Piróg – znany uczestnikom czerwcowej konferencji “Inwestuj Inteligentnie” – to osoba nietuzinkowa. T-Shirt, sportowe buty – można powiedzieć niedbały styl i specyficzne poczucie humoru, to jego zewnętrzne atrybuty. Niełatwo odgadnąć co kryje się pod spodem. A warto!

Oddaję Wam dzisiaj jeden z najlepszych odcinków podcastów (o ile nie najlepszy), jaki udało mi się dotychczas nagrać – kolejna audycja realizowana w ramach cyklu “Elementarz Inwestora”, który prowadzimy wspólnie ze Zbyszkiem z bloga App Funds.

Mój gość opowiada o trudach i meandrach pozostawania przy własnej strategii inwestycyjnej – zwłaszcza jeśli jest to strategia długoterminowa. Pokazuje także, jak dużą rolę dla wysokości naszych zysków może mieć krótkoterminowa gra spekulacyjna, ale tylko wtedy, gdy potrafimy radzić sobie ze stratą i akceptujemy wysokie ryzyko. Podpowiada także skąd czerpać dodatkową wiedzę.

Kilka słów o Krzysztofie

Krzysztof Piróg to zawodowy inwestor, który żyje z inwestowania na giełdzie i jak sam o sobie mówi, że nie przepracował w swoim życiu ani jednego dnia na etacie.

Miałem olbrzymią przyjemność spędzić z Krzysztofem 3 dni moich wakacji, podczas których do znudzenia (naszych rodzin) rozmawialiśmy o inwestowaniu, ryzyku, podejmowaniu wyzwań i życiu. O wszystkim – chociaż z boku mogło wyglądać, że rozmawiamy o jednym.

Krzysztof to barwna postać. Jak sam mówi na giełdzie prawdziwe sukcesy zaczął odnosić dopiero wtedy, gdy aktywnie zaczął grać w blackjacka. To tam nauczył się radzenia ze stratą, jak również w praktyce testował modele statystyczne i wykorzystywał rachunek prawdopodobieństwa by budować swoją przewagę nad kasynem. Od 2004 roku regularnie triumfuje także w konkursach giełdowych organizowanych przez gazetę Parkiet oraz brokerów.

Nie ma w tym dużego przypadku. Krzysztof jest obecny na rynkach kapitałowych od 1998 roku i przez ostatnie 16 lat osiągnął średnioroczną stopę zwrotu na poziomie 32% (możecie wierzyć lub nie – Wasze podejście do tego w żaden sposób nie zmienia jego sytuacji). Jak sam mówi, najwyższe stopy zwrotu uzyskuje dopiero od 2007 roku – po blisko 10 lat inwestowania. Wcześniej mierzył się także z bankructwem.

Przy tym wszystkim Krzysztof jest jednocześnie osobą pełną pokory w stosunku do rynków kapitałowych i własnych umiejętności. Nie przypisuje sobie wszystkich zasług i zauważa znaczenie szczęścia – zwłaszcza w przypadku swoich inwestycji krótkoterminowych.

Z tego odcinka dowiesz się:

- Jak wyglądały początki inwestowania Krzysztofa?

- Kiedy zaczął odnosić sukcesy?

- Czego Krzysztof nauczył się grając w Blackjacka?

- Na co zwrócić uwagę przy inwestycjach długoterminowych?

- Co nazywamy długim terminem inwestowania?

- Jakich błędów żałuje Krzysztof?

- Jak ważny jest zdrowy rozsądek podczas inwestowania na giełdzie?

- Różnice w inwestowaniu 20 i 40-latków.

- Główne bariery wejścia na rynek GPW dla inwestycji długoterminowych.

- Emocje i pokusy towarzyszące inwestowaniu.

- Czy nadmiar wiedzy może być destrukcyjny?

- Co dzieje się, gdy motywuje nas chciwość?

- Co Krzysztof sądzi o używaniu dźwigni finansowej w długim, jak i krótkim terminie?

- Jak rozpocząć inwestować długoterminowo? Czy istnieje dobry moment na wejście na rynek?

- Dlaczego strata jest naturalnym elementem inwestowania?

- Co zrobić, aby nie zniknąć z rynku?

- Ile czasu Krzysztof poświęca na inwestowanie?

To jest podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy” – odcinek 31.

Cześć i dzień dobry! Witam Cię w 31. odcinku podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne i sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności. Opowiadam jak rozsądnie wydawać pieniądze i jak odważnie realizować swoje pasje i marzenia. Jeśli tylko szukasz odrobiny stabilizacji finansowej i emocjonalnej w swoim życiu to ten podcast jest dla Ciebie.

Cześć i dzień dobry! Jestem na wakacjach, jestem w górach i pewnie mało oryginalnie, ale powiem, że ten odcinek podcastu uważam za jeden z najbardziej wartościowych odcinków z tych wszystkich, które udało mi się dotychczas nagrać. Dzisiaj wspólnie z moim gościem będę rozmawiał o inwestowaniu na rynkach kapitałowych.

Zastanowimy się, czy nadmiar wiedzy, którą gdzieś tam możemy w książkach wyczytać może być destrukcyjny. Co dzieje się wtedy, gdy motywuje nas chciwość, chęć zdobycia tego pierwszego miliona, zapracowania na fajny samochód? Czy warto wierzyć w taki mit o łatwych pieniądzach i ufać przeróżnym sprzedawcom marzeń, którzy gdzieś tam się pojawiają? A jeśli nie, jeśli nastawimy się na inwestycje długoterminowe to jak to robić? Na co zwrócić uwagę? Czy horyzont 10 lat to jest długo czy krótko? Właśnie o tym wszystkim będziemy rozmawiali w dzisiejszym odcinku.

Dzisiaj moim gościem będzie osoba, którą poznałem całkiem niedawno, ale jest to człowiek absolutnie wyjątkowy. To jest osoba, która inwestuje na giełdzie od 1998 roku, czyli już 16 lat i to jest osoba, możecie w to wierzyć lub nie wierzyć, a nie chce mi się dyskutować ze sceptykami – to osoba, która przez te ostatnie 16 lat osiągnęła średnio roczną stopę zwrotu na poziomie 32%, w międzyczasie przechodząc przez różne górki, dołki, włącznie z kompletnym bankructwem. To jest jednocześnie osoba pełna pokory do rynków kapitałowych i również pokory w stosunku do własnych umiejętności. Taka osoba, która w rozmowach ze mną potrafi zauważyć także rolę szczęścia i nie próbuje stwierdzić, że to jest jego własna zasługa.

Moim gościem dzisiaj będzie Krzysztof Piróg, zawodowy inwestor, który sam o sobie mówi, że nie przepracował na etacie ani jednej godziny w swoim życiu. Krzysztof był bohaterem konferencji „Inwestuj Inteligentnie”, którą wspólnie ze Zbyszkiem z bloga APP Funds mieliśmy okazję współorganizować, razem z TMS Brokers w czerwcu tego roku. Dla nas ta konferencja była takim naturalnym rozszerzeniem naszego cyklu edukacyjnego „Elementarz Inwestora” realizowanego już od ponad pół roku w tej chwili.

A sponsorem tego konkretnego odcinka podcastu jest dom maklerski TMS Brokers – partner naszego cyklu w okresie od maja do końca lipca. TMS Brokers to najstarszy dom maklerski, który działa na rynku Forex w Polsce. Od ponad 15 lat należy do czołówki firm świadczących usługi doradztwa na rynku walut, CFD, kontraktów terminowych i opcji. Daje dostęp do ponad 6 tysięcy instrumentów, analiz, rekomendacji, a także opieki maklerskiej. I najważniejsze jest to, że w odróżnieniu od takich innych egzotycznych brokerów TMS jest podmiotem polskim regulowanym przez Komisję Nadzoru Finansowego.

I wracając do Krzysztofa – jego historia, można powiedzieć, że nadawałaby się na scenariusz filmowy. Dobrze by było, gdybyście mieli szansę i obejrzeli jego wystąpienie z tej konferencji, o której mówiłem. Link do tego nagrania spróbuję zamieścić w notatkach do tego odcinka podcastu. Je będzie można znaleźć pod adresem jakoszczedzacpieniadze.pl/031, tak jak 31 odcinek podcastu. Krzysztof to jest bardzo, bardzo barwna postać. Jak sam mówi, sukcesy na giełdzie zaczął odnosić dopiero wtedy, gdy zaczął aktywnie grać w Blackjacka. To właśnie tam nauczył się radzenia sobie ze stratami, tam też testował modele statystyczne. Tam wykorzystywał rachunek prawdopodobieństwa po to, by stopniowo budować swoją przewagę nad kasynem w takiej grze długoterminowej. O tym również będziemy dzisiaj rozmawiać.

Krzysztof również wygrywa, wygrywał konkursy giełdowe organizowane przez „Parkiet”, organizowane przez brokerów. Wygrał także studia MBA, ale po ich ukończeniu, pomimo dobrych perspektyw, sam nie zdecydował się na pracę na etacie. I to co mi się najbardziej podobało to, że... no ma chłopak jaja, mówiąc tak kolokwialnie. Na tej konferencji, która odbywała się na stadionie narodowym Krzysztof, żeby uciąć jakiekolwiek spekulacje czy jest osobą, której warto słuchać jeżeli chodzi o inwestowanie pokazał stan 3 swoich rachunków, które posiada w TMS Brokers. Pokazał, że na tych rachunkach ma już zgromadzone blisko 2 miliony złotych – 1,7 miliona złotych. I pokazał także swoje PITy roczne od roku 2007, w których rok w rok było widać zyski z inwestycji na rynkach kapitałowych. Także zrobił coś, o czym wiele osób mówi, ale ja nie znam drugiego takiego przykładu osoby, która pokazałaby, że regularnie, rok w rok odnosi zyski na rynkach kapitałowych i że są to zyski niebotyczne, bez względu na to jak będziemy patrzeć.

Zanim jeszcze rozpocznę rozmowę z Krzysztofem, to chcę powiedzieć jedno: my obydwaj nie jesteśmy doradcami inwestycyjnymi. Absolutnie nie dajemy tutaj czegoś, co można by było nazwać rekomendacją. Absolutnie nie jest to rekomendacja. Mówię tutaj o rekomendacji, w rozumieniu przepisów Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 października 2005 roku w sprawie informacji stanowiących rekomendacje dotyczące instrumentów finansowych lub ich emitentów. Także miejcie świadomość, że wszelkie decyzje inwestycyjne, teraz i w przyszłości, podejmujecie na własną odpowiedzialność.

Niemniej jednak myślę, że można z tej naszej rozmowy kilka ciekawych dla siebie rzeczy wyciągnąć. Zapraszam serdecznie do wysłuchania!

Michał Szafrański: Cześć Krzysztof!

Krzysztof Piróg: Cześć Michał!

Michał: Powiedz Krzysztof kim jesteś i co robisz w życiu.

Krzysztof: Krzysztof Piróg. Jestem obecnie inwestorem giełdowym.

Michał: Nie pracujesz na etacie?

Krzysztof: Nie pracuję na etacie, dokładnie.

Michał: A w ogóle pracowałeś kiedyś na etacie, czy nie?

Krzysztof: Nie, nigdy nie pracowałem na etacie.

Michał: No właśnie. Krzysztof to jest taka osoba, którą ja poznałem na konferencji TMS Brokers w Warszawie na stadionie narodowym. Krzysztof był bohaterem tej konferencji. Został przedstawiony jako osoba, której rachunki inwestycyjne są taką perełką wśród wszystkich klientów TMS Brokers. Ile masz lat doświadczenia, jeżeli chodzi o inwestowanie?

Krzysztof: Zassała mnie giełda tak naprawdę w 2000 roku w czasie hossy internetowej. Natomiast pierwszy rachunek maklerski i pierwsze akcje kupiłem w ’98, tylko że to było takie na spokojnie wszystko. To było takie bardziej żeby spróbować, żeby gdzieś zacząć w ogóle. Po pierwszej transakcji kupna to były bodajże papiery Amiki. Trzymałem to kilka miesięcy i nic nie robiłem. Potem zacząłem wstecz się przyglądać tej inwestycji, zacząłem czytać. Poznawałem arkana tzw. analizy technicznej wykresów. No i tutaj zaczęło się takie drobne pasmo nieszczęść, od tej wiedzy.

Natomiast potem zacząłem wypracowywać coś swojego. W 2000 roku hossa internetowa. Tutaj już trochę po swojemu grałem. Natomiast w momencie, kiedy hossa internetowa skończyła się i zaczęło być coraz trudniej – znowu wróciłem do czytania, do poznawania wiedzy, która... no nie potrafiłem jej wtedy zweryfikować. Czytałem wszystko, co się dało. Natomiast tak naprawdę działało z korzyścią dla mnie w zasadzie to, co sam wymyśliłem, co sam zauważyłem.

Michał: A skakałeś z kwiatka na kwiatek, wybierałeś różne strategie inwestycyjne? Jak to wtedy wyglądało?

Krzysztof: Tak, skakałem z kwiatka na kwiatek. To tak jakby było na 3 skoki 1 kwiatek, potem moja strategia, potem kolejny kwiatek. Nie byłem pewny po prostu swojej strategii...

Michał: ... tego co robisz.

Krzysztof: Te wszystkie książki, ta wiedza – wydawało się, że to są autorytety. I to tak nęciło, żeby znaleźć tego złotego Graala, żeby znaleźć jakąś taką cudowną strategię. Szukałem Świętego Graala! Młody chłopak, marzenie o pierwszym milionie, o tym samochodzie marki Porsche albo Ferrari, czyli taki trochę standard.

Michał: Udało się?

Krzysztof: Nie udało się, nie udało się.

Michał: A jak długo Ci się nie udawało?

Krzysztof: Długo mi się nie udawało. Nie udawało mi się, dopóki te marzenia nie wyjechały mi z głowy. To taki paradoks na dzień dzisiejszy. Bardzo mocno mnie zaskoczył, ponieważ w roku 2007, już po tej huśtawce góra – dół, były jakieś fajne stopy zwrotu. Potem bankructwo i cały czas pogoń za tym mitycznym milionem.

Michał: Marzeniem…

Krzysztof: Za tym marzeniem, a w momencie kiedy skonfrontowałem się z rzeczywistością i pogodziłem się, że tego miliona być może nigdy nie będzie... [śmiech] to paradoksalnie ten milion pojawił się.

Michał: Co było takim punktem przełomowym? Co ty zmieniłeś w swoim inwestowaniem, że nagle zaczęło ci iść, tak mówiąc kolokwialnie?

Krzysztof: Wiesz co? Dorosłem być może. Być może to było tak, że ten zestaw tych doświadczeń gdzieś już był, natomiast brakowało szczęścia. Nie potrafię zidentyfikować takiego jednego momentu, kiedy to się stało. Natomiast po ukończeniu studiów, potem po ukończeniu tego MBA coraz bardziej musiałem skonfrontować się z rzeczywistością, ponieważ nie można bujać w obłokach całe życie. Jednak trzeba wziąć odpowiedzialność za swoje czyny i przestać gonić tego króliczka, ten nieosiągalny milion, te dziecięce marzenia. I trzeba jakoś tam zachowywać się w sposób dorosły, natomiast po drodze też jeszcze spróbowałem ostatniej szansy, czyli gry w Blackjacka, która dała mi jakieś takie narzędzia, żeby zrozumieć tak naprawdę to, o co chodzi na giełdzie. Nauczyła mnie radzenia sobie ze stratą, z ryzykiem. Jednocześnie nauczyła mnie, że zysków nie ma cały czas.

Michał: Czyli nie można tylko zarabiać, tak?

Krzysztof: Nie można tylko zarabiać, dokładnie, że nawet w tego Blackjacka, kiedy miałem tę statystyczną przewagę, bo były okresy kiedy się zyskiwało i traciło, ale liczył się zawsze bilans. Liczył się zawsze bilans tej gry i to było bardzo ważne tam, żeby nie ulegać tym emocjom, tzn. że po okresie, kiedy szczęście dopisało nie zwiększamy od razu stawki i już jest ten milion, tylko grzecznie dalej gramy tą samą stawką, ponieważ realizujemy jakiś długoterminowy cel.

Michał: Założony plan.

Krzysztof: Założony plan, dokładnie! A w Blackjacku to było o tyle łatwiej, ponieważ tam tzw. długi termin można było osiągnąć w stosunkowo krótkim czasie. Na giełdzie o długim terminie możemy mówić, kiedy wymienimy okres 5, 6 lat. W Blackjacku ja długi termin byłem w stanie osiągać w okresie 1 miesiąca, dwóch. To była taka niesamowita dla mnie lekcja, kiedy zrozumiałem, że na giełdzie 1 miesiąc, 2 to jest po prostu tylko i wyłącznie szczęście.

Michał: Bardzo krótko.

Krzysztof: Tak. To czy zamkniemy jeden miesiąc, czy drugi, trzeci, czy nawet półroczny, czy roczny okres na giełdzie na plusie czy na minusie, to w 90% czy w 80% zależy od szczęścia. My mamy wpływ na giełdzie na długoterminowe wyniki i tego mnie nauczył Blackjack. Że w ciągu godziny, dwóch, trzech, nie wiem czy będę na minusie, czy plusie w Blackjacka, ale w Blackjacku mogłem bardzo dużo rozdań w krótkim czasie rozgrywać. Na giełdzie tych inwestycji tyle nie uda nam się w krótkim czasie zrobić, ponieważ ta pierwotna idea giełdy jest taka, że inwestujemy w przedsiębiorstwa, w spółki. Spółka nie rozwinie nam się w miesiąc, w drugi, trzeci. Na to potrzeba lat.

Michał: Czyli z założenia inwestycje długoterminowe na giełdzie.

Krzysztof: Tak. Paradoksalnie tutaj mi dużo szczęścia dopisało w tych moich przynajmniej początkach wtedy na giełdzie. Chodzi mi o początki, kiedy zaczęło mi iść, kiedy zacząłem budować ten kapitał. To był rok 2007, 2008, 2009. Tam była taka największa do tej pory hossa na polskiej giełdzie. Wchodziliśmy do Unii i pojawiły się pierwszy raz w Polsce kredyty hipoteczne. To niesamowicie stymulowało gospodarkę i wtedy akurat sensowna była gra krótkoterminowa. Już było bardzo dużo inwestorów, były w pewnym momencie bardzo duże wahania. Ja akurat miałem to wykorzystać, natomiast w późniejszym okresie jak to się skończyło, to był już rok 2010, 2011, potrafiłem ochronić ten kapitał i zmienić tę perspektywę inwestycyjną na długoterminową. I to były te doświadczenia, po pierwsze z Blackjacka, a po drugie – z tych moich pierwszych lat.

Pamiętam jak w 2000 roku, też w czasie hossy internetowej były bardzo duże wahania i w krótkim terminie dało radę zarabiać, ale tylko przez kilka miesięcy. I potem znowu trzeba było się nastawiać na długi termin. Czyli zobacz: rok 2000 i dopiero w 2008 znowu pojawiła się taka zmienność. Czyli jeżeli chcemy pograć sobie w krótkim terminie to po pierwsze są to krótkie wycinki czasu, a po drugie – tak naprawdę 8 lat trzeba było czekać.

Michał: One się bardzo rzadko zdarzają.

Krzysztof: Dokładnie. A mam taki żal do siebie, że nie wykorzystałem tego, co było pomiędzy. Przecież 2001, 2002 rok – te akcje były bardzo tanie.

Michał: Można było je kupić i akumulować.

Krzysztof: Można je było akumulować i kilkaset procent zarobić po prostu stosując sprawdzoną strategię inwestowania długoterminowego.

Michał: Czyli gdybyś dzisiaj rozpoczynał swoje inwestowanie, to pewnie byś jakoś inaczej do tego podszedł? Tak przypuszczam.

Krzysztof: To jest podchwytliwa rzecz...

Michał: To trudne pytanie.

Krzysztof: Jest to trudne pytanie, dokładnie, ponieważ ja wtedy miałem 18 lat. W roku 2000 miałem 20 lat i głównie motywowała mnie chciwość, niesamowite stopy zwrotu, chęć zdobycia bardzo dużych pieniędzy z kapitału początkowego bardzo niewielkiego. I ciężko mi teraz powiedzieć czy osoba w moim wieku dzisiaj...

Michał: ... przedział 30-40 lat rozumiem?

Krzysztof: Tak. Czy po prostu ona już posiada na tyle dużo zdrowego rozsądku zdobytego nawet w innej dziedzinie, niekoniecznie na giełdzie, ale po prostu wykonując swój zawód. Najpierw kończąc studia wieloletnie, potem wykonując swój zawód. No, wydaje mi się, że taka osoba ma w sobie taki zwykły, życiowy zdrowy rozsądek...

Michał: Instynkt samozachowawczy...

Krzysztof: Instynkt samozachowawczy, gdzie ona już nie będzie wierzyła w te łatwe pieniądze, łatwe zyski. Że nawet jak przyjdzie dzisiaj na giełdę bez doświadczenia na giełdzie, to nie uwierzy w łatwe pieniądze. Nie zacznie grać krótkoterminowo, tylko to będzie jakaś alternatywa dla lokat. To będzie jednak długi termin.

Michał: Ale zobacz. Wiele osób, które wchodzą na giełdę, generalnie można powiedzieć, że nie kierują się tym zdrowym rozsądkiem, tak? Wychodzą z założenia, że: „Kurczę, na lokatach zarabiam tylko te parę procent rocznie, 3-4% rocznie w tej chwili. Giełda powinna mi dać więcej”. I teraz pytanie ile to jest „więcej” tak naprawdę? I znowu – te strategie bywają różne, ale jeszcze wrócę do tej kwestii wieku.

Powiedziałeś dosyć ciekawą rzecz, że mając 30-40 lat powinniśmy mieć już wykształcony taki instynkt samozachowawczy i gdzieś tam nie wierzyć w te mity i bajki, że to jest łatwy pieniądz. Ale załóżmy, że jesteśmy ludźmi młodymi i mamy te 18 lat. Pytanie, czy ty polecasz po tych latach doświadczeń komuś młodemu wejście na taką ścieżkę, gdzie on eksperymentuje, sprawdza różne strategie, może wielokrotnie się naraża na straty, na bankructwo itd.? Jak myślisz, czy ta strategia, dzisiaj powiedzmy po tych wszystkich latach doświadczeń, powinna być taka sama? Dla osób, które mają 18 lat i dla tych, które mają 30-40 lat? Czy to być może są różne podejścia, różne strategie? Od czego byś to uzależniał, jeżeli tak?

Krzysztof: Wydaje mi się, że będą to różne strategie, ponieważ ciężko jest wytłumaczyć osiemnastolatkowi, dwudziestolatkowi to, żeby nie wierzył w łatwe pieniądze, żeby nie jeździł za szybko samochodem...

Michał: No racja.

Krzysztof: Statystyki pokazują w jakim wieku kierowców te wypadki są najczęstsze. Kiedy przecenia się własne umiejętności. Ja pamiętam po sobie, jak nawet niekoniecznie czytałem tę książkę o cudownych metodach, a była to taka solidniejsza publikacja, to tam oczywiście było napiętnowane to inwestowanie krótkoterminowe. To szukanie świętego Graala i jakieś cudowne metody analizy wykresów i była statystyka tych inwestycji długoterminowych. To, że możemy się spodziewać głównie między 9 a 10% średnio rocznie. To były dane w jakiś wybranych, losowych okresach z giełdy amerykańskiej, która istnieje już grubo ponad 100 lat. Natomiast moim zdaniem ten osiemnastolatek, dwudziestolatek nie ma takiego zdrowego rozsądku życiowego i on niejako musi ponabijać sobie trochę guzów...

Michał: [śmiech]

Krzysztof: Ale z drugiej też strony jest tak, że przynajmniej jak ja wspominam siebie to ten człowiek młody ma zdrowie, żeby to robić, a z drugiej strony też niejako ponosi odpowiedzialność życiową tylko za siebie w sferze finansów. Bo zawsze można mieszkać u rodziców, nawet podjadać z ich lodówki i koszty życia można skręcić do 100, 200, 300 złotych.

Michał: Miesięcznie?

Krzysztof: Miesięcznie. I można sobie pozwolić na takie szaleństwa. Natomiast w przypadku kiedy już mamy rodzinę na utrzymaniu...

Michał: Kredyt hipoteczny na karku...

Krzysztof: Kredyt hipoteczny na karku i nie daj Boże stwierdzimy, że będziemy się utrzymywać regularnie z giełdy i będziemy tam wyciągać co miesiąc kasę, to moim zdaniem... może za mocno teraz powiem, ale zaryzykowałbym, że to się może skończyć sznurkiem u niektórych.

Michał: Udźwignąć psychicznie jest to ciężko na pewno, zwłaszcza jak mamy duże zobowiązania.

Krzysztof: Dokładnie! Jak musimy być odpowiedzialni, musimy mieć te parę tysięcy złotych po prostu, bo takie są zobowiązania wobec nas, jako np. ojca rodziny. Statystycznie to prawdopodobnie raczej mężczyźni inwestują na giełdzie. Nie można powiedzieć żonie: „Żono...

Michał: ...w tym miesiącu nic nie zarobiłem”.

Krzysztof: Dokładnie. [śmiech]

Michał: [śmiech]

Krzysztof: Tak, tak! A też nie ma co się łudzić, że jest jakaś cudowna metoda, że na spekulacji na grze krótkoterminowej będziemy co miesiąc wyciągać jakąś pensję, ponieważ giełda z założenia jest po to, żeby kojarzyć ludzi, którzy robią biznes, którzy mają pomysł na biznes i znajdą się na tym z inwestorami, którzy inwestują pieniądze w ten biznes. I żeby coś wyszło z tej synergii potrzeba lat i to jest jakaś tam sól giełdy. Natomiast to, co się teraz przewija i co staje się modne, to jest dla mnie jakiś absurd teraz z perspektywy czasu. To jest już na pograniczu hazardu, że jacyś magicy się pojawiają i mówią: „Ja cię nauczę, będziesz patrzył na wykres i będziesz łapał górki, dołki. Będziesz ogrywał innych”. I to nie jest to, po co giełdy powstały, a jednocześnie tak naprawdę nie da się ogrywać innych, ponieważ giełda z mojego doświadczenia to jest jakiś zbiór miliona inwestorów, którzy podejmują niezależne decyzje. Instytucje, inwestorzy mniejsi, więksi. I większość czasu to tworzy błądzenie losowe – te takie transakcje z dnia na dzień, te ruchy na wykresie z dnia na dzień tworzą błądzenie losowe. Natomiast inwestorzy, tacy szczególnie bez kapitału, którzy z definicji będą szukali wysokich stóp zwrotu będą tu widzieli jakieś schematy...

Michał: Prawidłowości.

Krzysztof: Prawidłowości.

Michał: Zwłaszcza jak analizują wykresy wstecz, prawda?

Krzysztof: Dokładnie. Zawsze to tak będzie, że wykresy będą wstecz. Nie ma wykresów przyszłych notowań... [śmiech]

Michał: ... do przodu [śmiech]. No niestety. Dobra, wiesz co? Od razu cię zapytam, bo powiedzieliśmy o tej strategii dla tych osób, które chcą z głową podchodzić do giełdy, że ona powinna być długoterminowa. Ale jak miałbyś opisać taką strategię i na co trzeba uważać przy takiej strategii długoterminowej? Na czym ona polega, jaki to powinien być horyzont czasowy? No właśnie. Co byś powiedział na ten temat?

Krzysztof: Wiesz co? Jechałem parę dni temu tutaj w góry...

Michał: No właśnie! Bo spotkaliśmy się w Istebnej, przyjechałeś do mnie na wakacje, nagrywamy podcast. [śmiech]

Krzysztof: Tak, tak. Potem jedziemy do Wisły, takie objazdowe górskie wakacje. I żona – ni z tego, ni z owego, wręcz myślałem, że to jest prowokacja – zapytała mnie, co ona może zrobić ze swoimi finansami, bo jakaś tam lokata jej się ostatnio skończyła. Ona po 3 miesiącach zauważyła, że to wróciło na konto, takie osobiste, które nie jest oprocentowane.

Michał: Zero procent, tradycyjne.

Krzysztof: Zero procent, tradycyjne i że to już tak się dzieje właśnie kilka lat i zapytała, co może zrobić. Mnie to pytanie trochę zafrasowało, ale z drugiej strony ucieszyło, że gdzieś tam widzi jakie to jest trudne w moim przypadku, ile to mnie energii wcześniej kosztowało. To dla mnie jest też taki komplement być może, że ja dojrzewam i ona widzi teraz już w moich ostatnich zachowaniach, że to nie wpływa negatywnie na życie. Że to już jest takie...

Michał: Bardziej racjonalne inwestowanie.

Krzysztof: Tak! Że to jest bardziej racjonalne wszystko i właśnie zapytała o to jak zacząć. I oczywiście jest jakaś bariera wejścia na ten rynek. Są dwie bariery. Po pierwsze, jeżeli mamy jakieś oszczędności na dzień dzisiejszy, to będziemy mieli bardzo duży opór przed tym, żeby je zaryzykować i cokolwiek z nich stracić, bo pamiętamy jak trudno nam przyszło gromadzenie tych oszczędności, że to jest wiele lat wyrzeczeń, odmówienia sobie jakiś tam wydatków. I teraz mamy to zainwestować tu i teraz, a wiadomo, że na giełdzie są wahania. Może się tak zdarzyć: zainwestujemy i na dzień dobry stracimy 20-30% tej kwoty, którą gromadziliśmy wiele, wiele lat. I to jest ta bariera.

Druga bariera to jest taka, że długoterminowo musimy przyjąć ten okres co najmniej 5-10 lat. To może byś abstrakcja dla kogoś, ktoś powie: „A jak za rok nie będę żył, to po co to?”.

Michał: Tak: „Za 10 lat może nie będę żył, szlag mnie trafi”.

Krzysztof: Dokładnie. Natomiast, no prawdopodobieństwo... [śmiech] Kiedyś analizowałem takie ubezpieczenie na życie. Prawdopodobieństwo tego, że jak załóżmy człowiek ma 30 lat... prawdopodobieństwo, że dożyje 40 lat wynosi 97%.

Michał: Czyli prawdopodobieństwo dosyć wysokie.

Krzysztof: Dosyć wysokie, dokładnie. I z doświadczenia, jeżeli zapytamy kogoś starszego, to powie nam, że te lata mijają, że nawet się ich nie zauważa, a jednak inwestując inaczej niż na lokacie, potem ta kwota może nas zaskoczyć. My możemy coś z tym zrobić. Kupić mieszkanie, jakiś samochód, w zależności od tego ile uda nam się uskładać. I właśnie, no tutaj musimy sobie poradzić z tym, że musimy tu i teraz podjąć decyzję: inwestuję na okres 10 lat.

Michał: Być może systematycznie inwestuję, co miesiąc.

Krzysztof: OK, teraz wróciłeś do tej pierwszej kwestii. Mamy jakąś kwotę i na dzień dobry nie chcemy z niej stracić 20-30% lub nie daj Boże – połowy. Więc tutaj fajnie by było zacząć w sposób płynny. Nie wchodzić od razu, tu jutro – akurat jutro jest poniedziałek, notowania giełdowe... dzisiaj mamy niedzielę, tylko rozłożyć to sobie w czasie, żeby ryzyko ograniczyć. Czyli zacznijmy ten plan, po prostu. Niekoniecznie jak mam te 50, czy 100 tysięcy, to muszę tu i teraz to zrobić, tylko mogę jutro np. zainwestować 5 tysięcy złotych, za pół roku zainwestować kolejne 5 tysięcy, za pół roku kolejne. To już zależy. To jest kwestia indywidualna czy wolimy raz w roku dokonywać inwestycji, czy np. co miesiąc. I w drugą stronę też możemy po tych 10 czy iluś latach wychodzić w ten sam sposób.

Michał: Stopniowo.

Krzysztof: Stopniowo, dokładnie. I wtedy unikniemy tych emocji związanych z wahaniami na giełdzie, które są przecież niemałe. Często się gdzieś tam słyszy od czasu do czasu, że giełda spadła, wzrosła, ale kiedy będziemy stopniowy wchodzić na giełdę i stopniowo wychodzić, to my to niejako uśrednimy.

Michał: Uśredniamy zyski i uśredniamy straty potencjalne również.

Krzysztof: Dokładnie. A będziemy korzystać z tego dobrodziejstwa, że gospodarka się rozwija, że te spółki się rozwijają. Ponadto na giełdzie nie mamy budki z kebabem, nie mamy jakiegoś biznesu, który po 3 miesiącach się zawinie, tylko te największe spółki istnieją już bardzo długo. One płacą dywidendę i to jest niejako elita gospodarki, a my mamy okazję zainwestować w tego typu biznesy.

Michał: No dobra, ale widzisz – wracamy znowu do tego, co my również ze Zbyszkiem w ramach cyklu podkreślamy. Długoterminowa strategia. Najpierw pomyśl, a dopiero później wrzucaj pieniądze. Zaplanuj, co będziesz robić. Problem polega na tym, że wielu ludzi gdzieś tam po drodze ulega emocjom i w jakiś sposób nie wytrzymują w tym. Pojawiają się też pokusy, żeby coś tam poprawić od czasu do czasu.

Krzysztof: Tak, to prawda. Jak znowu cofnę się w czasie – ja byłem młody, nie zakładałem tu 10%. Liczyłem na to, że kupię te papiery, a one za rok będą np. 200% wyżej, ale co do założenia była to strategia „Kup i trzymaj”, czyli taka najbardziej sprawdzona strategia, która działa od wielu dziesięcioleci. Oczywiście przy założeniu, że nie wchodzimy nagonieni w szczycie hossy i potem mówimy, że giełda jest niedobra.

Michał: Giełda to zło.

Krzysztof: Ja akurat nie wchodziłem wtedy w szczycie hossy. Natomiast to, co mnie spotkało, to było to, że znalazłem jakiś wykres. Znalazłem jakiś wykres i zobaczyłem, że mogłem na chwilę zamknąć pozycję, to znaczy sprzedać te swoje akcje, żeby odkupić je kilka procent, czy 10% taniej i mogłem mieć zamiast 20, czy 10% zysku – 40% zysku. I to się takie wydawało łatwe po fakcie.

Michał: Wystarczy tylko przewidzieć, tak?

Krzysztof: Tak. Wystarczy tylko przewidzieć, ale potem mimo tej literatury ogromnej okazało się, że to jest trochę droga donikąd, bo w tym momencie sabotujemy ten nasz plan. I paradoksalnie właśnie ludzie, wierzę, że to nie jest reguła, ale ludzie, którzy byli dużo starsi ode mnie, ja ich spotykałem w biurach maklerskich – też wpadali w taką pułapkę. Właśnie szukali alternatywy, szukali jakiejś fajnej inwestycji, natomiast też wpadali w pułapkę złudzenia, że mogą coś poprawić na własną rękę. I tutaj właśnie jest bardzo ważny ten zdrowy rozsądek. OK, wydaje się, że taka osoba w wieku 18-20 lat będzie go miała mniej, ale też niestety zdarzy się, że osoba w wieku 30-40, a nawet czasem 50 lat też wpadnie w tę pułapkę. Przy założeniu takiego racjonalnego, długofalowego inwestowania też te chwilowe wahania zaczną na nią oddziaływać i zacznie podejmować decyzje na podstawie tych chwilowych wahań. I w tym momencie porzuci ten swój pierwotny plan.

Michał: No to jaka jest recepta, Krzysiek? Nie patrzeć w te dane? Jak tutaj można sobie radzić?

Krzysztof: Dokładnie, nie patrzeć.

Michał: Realizować swoje, po prostu.

Krzysztof: Realizować swoje i właśnie szczególnie, jeżeli nie mamy tej wiedzy, bo są dwie drogi. Możemy założyć sobie ten plan długofalowy i nie patrzeć. I to będzie jak najbardziej OK. Natomiast w momencie, kiedy zaczniemy patrzeć i to analizować musimy sobie zdać sprawę, że albo po prostu podejdziemy do tego z bardzo dużym dystansem, czyli poznamy to, ale nie będziemy na dzień dobry sabotować swojego planu.

Michał: Czyli rozpatrujemy alternatywy, ale jednak nie pozwalamy tym zewnętrznym czynnikom w jakiś sposób nami manipulować, tak?

Krzysztof: Dokładnie. Możemy – czego ja nie rekomenduję na dzień dzisiejszy – pójść krok dalej. Zamiast takiego inwestowania na zasadzie, że co pół roku czy miesiąc dokupuję za jakąś kwotę, obojętne, bo to aż takiego dużego przełożenia nie ma na wynik po 10 czy 20 latach – możemy spróbować to troszeczkę zoptymalizować na zasadzie takiej, że jak w gazetach piszą, że świat się kończy, że krew się na giełdzie leje, że firmy nie mają perspektyw, to np. wtedy wejść za 2, 3-krotnie większą kwotę niż zwyczajowo, bo wiemy, że kupujemy tanio.

Michał: Ale to jest wbrew emocjom, wiesz o tym? Bo wszyscy wyprzedają, a my wtedy mamy kupować, tak?

Krzysztof: Tak, ale my niejako realizując ten plan 10-letni, 20-letni i tak jesteśmy bardzo ponad tym. OK, jest to trudne i wbrew emocjom, ale chodzi mi o to, że to, co ja widziałem, to było tak, że ktoś niby wchodził na długi termin i zaczął grać na spadki na kontraktach. Nie wiem czy rozumiesz tę patologię, a ja mówię o tym, żeby wejść za kwotę 2x gdzieś tam.

Michał: Tak, tak.

Krzysztof: A nie żeby nagle gdzieś tam sprzedać na chwilę akcje, zagrać na krótko, spekulować, za chwilę odkupić. Ja tu mówię o małej modyfikacji, która np. z 10% zrobi nam 12, albo 14% właśnie dzięki temu, że np. za większą kwotę kupimy wtedy, kiedy jest tanio. Na tej zasadzie.

Michał: Czyli uczyć się rozpoznawać te momenty, nazwijmy to, kiedy jest tanio, ale w celu tego, żeby wspomóc naszą strategię, a nie ją sabotować. OK, bardzo fajna wskazówka. Bardzo cenna wskazówka. No i też jest często tak, że te osoby, które zaczynają modyfikować tę swoją strategię z pasma czegoś, co miało być długoterminowym planem nagle przeradza się w pasmo klęsk. Szybkich dosyć, tak? I pojawia się też, rozmawialiśmy o tym, takie dążenie do tego, żeby się odegrać. Skoro już poniosłem tę stratę na giełdzie, bo tutaj zacząłem szybciej analizować wykresy, zastanawiać się, podejmować nie do końca przemyślane decyzje pod wpływem chwili emocji, reagując na to, co się na rynku dzieje itd. Właściwie tylko teoretycznie reagując na to, co się na rynku dzieje. I nagle tracę: raz, drugi, trzeci. No to pojawia się chęć odkucia.

Krzysztof: Tutaj już mówisz o tym negatywnym scenariuszu. Właśnie, że ta osoba albo na początku nie ma zdrowego rozsądku, albo właśnie po drodze...

Michał: Gubi go.

Krzysztof: Gubi ten zdrowy rozsądek, gubi ten plan i tutaj właśnie wpada w ten wir. Trochę to już można nazwać wirem hazardu. Ja słyszałem od wielu osób opowieści o tym, że ktoś inwestuje, ale wszedł w złym momencie, coś tam się stało. No ale, kurczę, ja muszę te pieniądze odzyskać! Trzeba by te osoby w jakiś sposób ostrzec, że w ich logice jest pewien błąd. Bo wyobraź sobie, że jesteś 100, 200 tysięcy na minusie i mówisz tak: „Odegram to i kończę z giełdą, bo giełda jest zła, nie da się na niej wygrać.”. To w takim razie zastanów się w jaki sposób ty chcesz odegrać te 100, 200 tysięcy?

Michał: Tak. Czy masz na to plan? [śmiech]

Krzysztof: No tak, jeżeli uważasz, że giełda jest zła i ty nie umiesz, to skończ tu i teraz. Pogódź się z tą stratą 100, 200 tysięcy. No bo jeżeli uda ci się odegrać te 100, 200 tysięcy, to w zasadzie po co masz kończyć? Ty w zasadzie zarobiłeś te pieniądze.

Michał: Czyli masz skuteczną strategię i powinieneś zarabiać dalej.

Krzysztof: Powinieneś zarabiać dalej, nie?

Michał: To jest błąd logiczny.

Krzysztof: Błąd logiczny i też takie racjonalizowanie. Z jednej strony ktoś mówi: „Dobrze, giełda jest nie dla mnie” i on myśli, że jak to wypowie to co? Że rzeczywistość mu odda te 100, 200 tysięcy, bo on się zadeklarował, że już nie będzie chciał więcej?

Michał: [śmiech]

Krzysztof: [śmiech] To jest jakiś taki dialog.

Michał: [śmiech] Dobre, naprawdę dobre.

Krzysztof: [śmiech] „Tylko oddajcie mi moje pieniądze, bo ja nie wiedziałem, nie? Bo przecież ja bym wam oddał, jak bym od was wygrał, nie? My zawsze na Święta sobie oddajemy.”

Michał: Ty nie masz też Krzysztof takiego wrażenia, że te osoby, które gdzieś tam się pogubiły na drodze i szukają tego świętego Graala to jest dobry materiał dla tych harpagonów sprzedających marzenia?

Krzysztof: No dokładnie. Teraz wysyp tych możliwości inwestowania w tak bardzo lewarowany sposób tzn. mając mały kapitał możemy obracać bardzo dużą kwotą. To po pierwsze eskaluje problemy tych osób, które gdzieś tam się pogubiły w tym inwestowaniu i zaczęły grać, uprawiać hazard, a jednocześnie to jest podsycane takim właśnie sprzedawaniem marzeń o tych łatwych pieniądzach. I o ile to jest OK może wśród osób młodych, które małymi kwotami obracają, to o tyle to nie jest OK, w momencie kiedy ojciec rodziny zostaje w to wciągnięty. On jest taki rozdarty, gdzieś tam część pieniędzy została stracona z tych oszczędności, a nie otrzymuje nigdzie pomocy, a jedynie właśnie podsycanie tych złych nawyków. Są takie obietnice: „Tak, ty się odegrasz, tylko musisz się nauczyć.”

Michał: „Uda ci się, tylko musisz się nauczyć” itd.

Krzysztof: Dokładnie, plus bardzo duża dostępność tych rynków lewarowanych. Za moich czasów też, być może to mnie też ocaliło, ja inwestowałem na kontraktach WIG20 i tam były depozyty na poziomie, w zależności od zmienności, od powiedzmy 6 do 10%, plus musiałeś mieć nadwyżkę nad depozyt nad wahania. Czyli tak naprawdę efektywna dźwignia to było może 1 do 7, 1 do 8. A teraz mamy często tę dźwignię 1 do 100 na walutach, czy też na indeksach to jest też 1 do 20, 1 do 90 – różnie w zależności od brokera. I jak ja wtedy miałem takie wahania, które dosyć mocno nadwyrężały moją psychikę przy dźwigni 1 do 6, 1 do 8, to co dopiero, wyobrażam sobie jak to może wyglądać w przypadku kogoś, kto nie ma doświadczenia i gra na tak dużej dźwigni, jaka jest obecnie dostępna.

Michał: Na 1 do 100, 1 do 200.

Krzysztof: Tak, natomiast... aż mnie teraz ciarki przeszły, powiem ci szczerze.

Michał: Wcale ci się nie dziwię. Warren Buffett w ogóle dźwigni nie stosuje, prawda?

Krzysztof: Warren Buffett tak, nie stosował dźwigni, ponieważ on w pewnym wieku powiedział sobie, że on będzie po prostu na giełdzie, będzie inwestorem. To będzie jego sposób na życie. On też miał dobrych nauczycieli – Benjamina Grahama i Fishera, nie pamiętam jak on ma na imię. Gdzieś on tam czerpał od tych ludzi i z tego co pamiętam, Warren Buffett powiedział, że jeżeli jesteś dobrym inwestorem, jesteś sprytny, to nie potrzebujesz się kredytować, lewarować, a jeżeli potrzebujesz się kredytować i lewarować, to znaczy, że nie jesteś taki sprytny jak myślisz. [śmiech]

Michał: No proste sformułowanie, a jakże prawdziwe, nie?

Krzysztof: Dokładnie. On też mówił, że jeżeli podejmujesz jakieś nadmierne ryzyko, to może ci się udać rok lub drugi, trzeci, czwarty, ale w końcu przyjdzie jakieś złe wydarzenie. W przypadku Ukrainy to tam nie było takiego wahnięcia, ale jakiś czarny poniedziałek przyjdzie, albo seria strat, która...

Michał: Cię psychicznie wykończy.

Krzysztof: Psychicznie i prawdopodobnie też finansowo, jeżeli podejmujesz nadmierne ryzyko.

Michał: No właśnie… Dobrze, ale przejdźmy do pozytywów. Gdybyś miał powiedzieć czy wskazać gdzie szukać takich dodatkowych informacji o takim długoterminowym inwestowaniu, to co byś wskazał?

Krzysztof: Tutaj mi się wydaje warto byłoby się wsłuchać w to, co już powiedzieliśmy. Tzn. tak naprawdę nie potrzebujemy żadnej wiedzy, bo jeżeli zaczniemy systematycznie inwestować, to nawet jak wejdziemy w losowym momencie – nie wiemy czy na szczycie hossy, czy na szczycie bessy. Teraz akurat rynki zagraniczne są wysoko, polska giełda aż tak wysoko nie jest, ale nie bawmy się w analizy. Załóżmy, że to jest jakiś losowy moment. Wchodzimy, ale jeżeli nie wchodzimy tu i teraz za całe pieniądze jakie mamy, tylko rozłożymy sobie moment wejścia na kilka lat – właśnie systematycznie, albo co pół roku, albo co roku dokładamy do naszej inwestycji, to na tyle to nam się uśredni, że to nie będzie miało znaczenia, a ogólnie nastawiamy się, że świat się rozwija, że gospodarka się rozwija. Gramy po prostu na wzrosty w długim terminie. To tak naprawdę możemy to już teraz zrobić, jeżeli oczywiście będziemy mieli dyscyplinę, żeby ten plan realizować, jeżeli od tego nie odejdziemy.

Natomiast dla bardziej ambitnych, tak jak mówiłem, którzy chcieliby trochę więcej dołożyć kapitału, żeby te zyski troszeczkę podkręcić... ale nie mówię tutaj o podkręceniu z 10 na 80% rocznie nastawienia, tylko właśnie o te kilka procent, no to są te klasyczne takie pozycje typu Benjamin Graham „Inteligentny inwestor” czy np. taki znany dosyć ostatnio zarządzający – Ralph Wanger i jego książka pt. „Zebra w krainie lwów”. To są właśnie te książki zdroworozsądkowe uczące nas o analizie fundamentalnej, czyli mniej więcej uczące nas kiedy jest tanio, kiedy jest drogo. Natomiast strategie w tych książkach przedstawione nie do końca chronią nas przed barierami psychicznymi, o których mówiliśmy dla takich zwykłych ludzi, ponieważ tam autor zakłada, że kupujesz tanio, ale licz się z tym, że to będzie 30-40% taniej. Ponieważ oni niejako są już trochę ponad tym. Oni nie potrzebują rozkładać swojej inwestycji na ileś tam miesięcy, ileś tam lat, żeby sobie coś uśredniać, tylko oni szukają momentu, faktycznie żeby wejść tanio, ale za całość. Natomiast też zdają sobie sprawę, że nigdy nie trafisz tego dołka idealnie, że gdzieś tam też są gotowi na to, że ten kapitał na dzień dobry będzie...

Michał: W perspektywie paru lat może stracić po prostu.

Krzysztof: Może stracić, dokładnie. Ale wie, że jeżeli kupi tanio, to on sobie poczeka 10 lat, czy 5 lat i wyjdzie na swoje i to będzie dużo większa stopa zwrotu niż te 10%. Obaj panowie mieli te stopy zwrotu bliżej 20%, natomiast tak jak mówię – oni byli świadomi tego, co robią. Znali te reguły gry, godzili się z tym. Natomiast mi się wydaje jak rozmawiam z ludźmi, że główną barierą jest ten strach, że na dzień dobry stracę 20-30% ze swoich ciężko zarobionych pieniędzy. Oni takiego strachu nie mieli, więc niejako tutaj zarekomendować można dla takich przeciętnych ludzi, którzy chcą oszczędzać w sposób trochę lepszy niż na lokacie właśnie to podejście, żeby to ryzyko rozłożyć w czasie.

Michał: Właśnie. Ja wrócę jeszcze do jednej rzeczy, którą powiedziałeś. Powiedziałeś, że wiedzy nie trzeba posiadać, żeby inwestować długoterminowo. To mi się jednak kłóci z tym, co się jednak mówi o tej teorii 10 tysięcy godzin, żeby być ekspertem w jakiejś dziedzinie. Czymś się zajmować tak na poważnie i osiągać sukcesy. Jednak sporo energii trzeba załadować w zdobywanie wiedzy, w praktykę, w zdobywanie tych doświadczeń jak tutaj. Czy ta teoria ma zastosowanie jeśli chodzi o inwestowanie, czy nie?

Krzysztof: Właśnie to jest ciekawe dosyć. Ja nie jestem ekspertem w dziedzinie psychologii, ale myślę, że można by ten przypadek przeanalizować i to dosyć szeroko, natomiast spróbuję się teraz pokrótce z tym zmierzyć. Ja słyszałem wielokrotnie, gdzieś w Internecie czy ogólnie takie opinie, że inwestorzy tracą. Są to dane Komisji Nadzoru Finansowego bodajże, że na rynku właśnie terminowym, tym lewarowanym 80-90% inwestorów w jakimś tam czasie, bodajże w okresie półrocznym...

Michał: Tak, chyba tak! Że zeruje swój depozyt, tak?

Krzysztof: Tak, że traci.

Michał: 84% chyba, z tego co pamiętam, aczkolwiek mogę się mylić.

Krzysztof: OK, ale moim zdaniem im dłuższy okres byłby brany pod uwagę, tym więcej osób by jednak traciło na takim rynku lewarowanym. Właśnie takich inwestorów, którzy krótkoterminowo grają, natomiast jest to racjonalizowane tym, że ci ludzie nie mają 10 tysięcy godzin, jak ty mówisz, nie mają doświadczenia. Łatwo jest nam to przełożyć na to, co znamy. Ty masz 18, czy 19 lat, uczysz się na jakimś kierunku, szkolisz się do wymarzonego zawodu, bądź przypadkowo wybranego. [śmiech]

Michał: [śmiech]

Krzysztof: Potem zdobywasz praktykę i można powiedzieć, jesteś coraz lepszy.

Michał: Lekarz np. nie?

Krzysztof: Np. taki lekarz. Kończy studia, idzie na ten staż, dostanie jakieś tam wynagrodzenie, ale wraz z coraz większymi umiejętnościami zarabia coraz więcej. Natomiast tutaj paradoksalnie jeżeli chodzi o inwestora giełdowego, to nie jest tak, że z każdą godziną, czy z dziesiątkami godzin te kwalifikacje są wyższe. To jest taki paradoks, że wręcz inwestor, który nic nie wie będzie osiągał lepsze wyniki niż taki inwestor, który nawet całkiem sporo wie.

To jest jakaś taka droga... zatoczenia koła. Wchodzisz na rynek i w momencie, kiedy wiedzę zdobywasz to najczęściej jest teoria związana z czytaniem wykresów, analizy technicznej i pochodnych, bo oczywiście analiza techniczna już jest w tej chwili passé. Są już nowsze strategie, bo nikt się nie łapie na zwykłą analizę techniczną. To są jakieś bardziej wymyślne techniki. Natomiast właśnie ta wiedza jest wręcz szkodliwa do pewnego momentu. Jeżeli ty dosłownie tę wiedzę traktujesz, to tak naprawdę ty nie inwestujesz tylko hazard zaczynasz uprawiać. Jakieś krótkoterminowe transakcje zawierasz i dopiero jak całą tę wiedzę posiądziesz to zrozumiesz, że nie tędy droga.

Michał: Przetrawisz.

Krzysztof: Przetrawisz i zrozumiesz, że nie tędy droga, to dopiero staniesz się pełnym inwestorem. Pytanie jest takie, czy trzeba to robić. Czy komuś, kto ma swój zawód w ręku, jest lekarzem, prawnikiem, biznesmenem, kimkolwiek – ma stały dochód, czy on teraz ma po prostu przechodzić taką drogę jaką ja przechodziłem? Uczyć się rzeczy niepotrzebnych, rzucić swoją pracę i 10 tysięcy godzin inwestować w coś, co gdzieś tam przy 6-tysięcznej godzinie będzie wręcz odwrotny skutek przynosiło. Po to, żeby w końcu – jak wytrzyma, mieć jakby pełny obraz tego wszystkiego. Czy nie lepiej po prostu wziąć sprawdzoną metodę tych inwestorów typu Warren Buffett, Peter Lynch, właśnie Benjamin Graham, Ralph Wanger, John Templeton itd. i po prostu zastosować ich metody, które przetrwały próbę czasu? Oni się na rynku utrzymywali po 50 lat i mieli cały czas wyśmienite wyniki, tak? I to są proste strategie, natomiast trudno jest je zastosować w sposób zdyscyplinowany, bo zawsze będziemy mieli tę pokusę...

Michał: Psychika wchodzi?

Krzysztof: Tak. Zawsze będziemy mieli tę pokusę – ogrom wiedzy w Internecie czy gdziekolwiek. Będziemy widzieli, że możesz analizować wykres. Tamci to są jakieś ramole, nie? Są nowe metody! Ale zawsze będą nowe metody, bo to jest tak wdzięczna branża, że te metody zawsze będą. I zawsze będą chętni na te łatwe pieniądze. Koło się zamyka. Im więcej będzie chętnych na łatwe pieniądze, tym więcej tych nowych metod sprzedawcy marzeń będą wymyślali. No bo wiadomo – nie mogą wejść w analizy techniczne i pokazywać wybicia z trójkąta, bo na to się już ludzie nie złapią, bo to jest za darmo w e-bookach. [śmiech]

Michał: [śmiech] Nie trzeba za tę wiedzę płacić – ona jest już powszechnie dostępna, tak?

Krzysztof: Dokładnie. No jest to ciekawy paradoks, gdzieś tam na dłuższą analizę. Ja pamiętam jakiś czas temu miałem podobne pytanie i też to poruszaliśmy. Gdzieś tam chcesz być pilotem, chcesz być lekarzem – poświęcasz ten swój czas. Natomiast pytanie jest takie, może trochę przerysowane: czy warto zdobywać wiedzę na temat tego jak grać w ruletkę albo jak grać w totolotka?

Michał: Podchodzisz do stołu, obstawiasz zakład. Też były te eksperyment typu, że małpa obstawia czy kurs wzrośnie, czy spadnie i się okazywało, że ona całkiem dobre typy dawała w sposób zupełnie nieokreślony, tak? Pokonywała średnią gdzieś tam.

Krzysztof: Tak. Tylko właśnie dzięki szczęściu. I pytanie jest takie: czy warto zdobywać wiedzę w dziedzinach takich jak ruletka, totolotek czy inne gry losowe? Czy nie lepiej mieć zdrowy rozsądek, żeby w te gry po prostu nie grać? I wtedy ta wiedza będzie ci niepotrzebna.

I tak samo myślę, że osoba, która chce oszczędzać pieniądze w sposób odpowiedzialny, robić to lepiej niż na lokacie, ta wiedza jest wręcz szkodliwa na temat spekulacji i analizowania wykresów.

Michał: Jasne. Wiesz co, Krzysiek, mam taką refleksję i chciałbym, żebyś to jakoś skomentował. Bo cały czas mówisz w tej chwili o tym, że to takie inwestowanie długoterminowe to jest to, co powinniśmy robić, a tak naprawdę, jak patrzę na twoją historię, to ona jest totalnie inna. I teraz pytanie... z jednej strony rekomendujesz ten długi termin, a z drugiej strony działałeś mocno spekulacyjnie przez ten cały czas i w zasadzie sukcesy odnosiłeś dzięki tej spekulacji, prawda?

Krzysztof: Wiesz co, i tak i nie. W pewnym momencie tak, odniosłem ten sukces dzięki spekulacji, natomiast też wiele lat straciłem i wiele zdrowia straciłem w pogoni za tymi krótkoterminowymi zyskami. Na dzień dzisiejszy wiem, że jeżeli będzie się tylko w ten sposób działać to prędzej czy później to jest droga do bankructwa. Także szkoda naszego zdrowia i czasu. Nawet jeżeli te kilka lat się uda, to jeżeli nie będziemy generalnie rzecz biorąc dążyć do takich długoterminowych inwestycji i wygaszania ryzyka, do nie podejmowanie tego ryzyka w sposób nadmierny i ciągły, to nie będzie miało zupełnie sensu. Natomiast ja też gdzieś tam wyciągnąłem lekcję, ponieważ pierwsze moje sukcesy to była ta hossa internetowa w 2000 roku. Tam była ta ogromna zmienność i ja tam tak naprawdę połknąłem bakcyla tej giełdy.

I teraz jest to powiedzenie, że cygan płacze, kiedy wygrywa pierwszą ręką, tak? Bo w tym momencie jest też ten błąd atrybucji, że ty przypisujesz sobie to zwycięstwo, a nie tylko szczęściu, wiesz? I to też mi się tak mocno w głowie wyryło, że ja po prostu tylko widziałem ten krótki termin. Natomiast potem po Blackjacku ja wiedziałem, że muszę coś zmienić, ale paradoksalnie znowu miałem tę szansę, co w 2000 roku na tej hossie internetowej, że znowu te wahania były ogromne w krótkim terminie. I warto było wtedy inwestować.

Michał: 2008 rok.

Krzysztof: Tak, no koniec 2007, 2008 i początek 2009. Natomiast to, co ja zrobiłem, to w 2010 zacząłem ograniczać to ryzyko i zacząłem otwierać inwestycje długoterminowe. To były też dywersyfikacje. Obligacje korporacyjne zaczęły wchodzić w grę i zaczęły też wchodzić w grę pozycje, które pokazywałem na konferencji, że zacząłem trzymać pół roku jakiś indeks.

Mam spółkę, którą trzymam już drugi rok na dzień dzisiejszy. To jest gdzieś tam taka droga, że ja właśnie przeszedłem to pełne koło, je zamknąłem i staram się podążać inną drogą. Natomiast ja, co by nie ukrywać, jestem w jakiś sposób graczem. Jestem tego świadomy, że ja to w jakiś sposób lubię, natomiast ja to świadomie marginalizuję. Ja tego nie chcę wyłączać na dzień dzisiejszy, że „od dzisiaj nie piję” jak ten alkoholik, bo to może wrócić jakimś rykoszetem. Natomiast ja to marginalizuję, wiem kiedy to może działać, ale zbyt rzadko to inwestowanie krótkoterminowe działa, żeby komukolwiek to rekomendować.

Natomiast długi termin niejako działa zawsze. I też nie wymaga czasu, nie wymaga poświęceń, nie jest niebezpieczny. Krótki termin wymusza lewarowanie duże, długi termin jakby jest w ogóle wbrew lewarowaniu. Taki Warren Buffett, tak jak rozmawialiśmy, w ogóle nie poleca lewarowania, tylko takie inwestowanie 1 do 1. Tyle, ile mam pieniędzy, tyle inwestuję. I dla mnie, jakby teraz też się sytuacja zmieniła jakiś czas temu. Mam żonę, mam rodzinę, mam dziecko, mam psa.

Michał: [śmiech]

Krzysztof: I jakby wiem, że ciężko by mi było teraz zacząć pracować na etacie. Nie czułbym się z tym dobrze, więc zakładam, że będę na giełdzie inwestował, ale patrzę racjonalnie i widzę, że przetrwali taki okres do tej emerytury przysłowiowej, długoterminowi inwestorzy. Nie znam po prostu w swoim otoczeniu, a znam bardzo dużo osób, które mają styczność z giełdą – inwestora, który by grał i by się z tego utrzymywał. Albo by odniósł jakiś sukces na zasadzie takiej, że teraz miałby jakieś bardzo dobre wyniki. To były zawsze jakieś krótkoterminowe wyniki, a potem wpadka i jak jest gdzieś tam ktoś nawet, kto się chwalił, pytam go później, a on nie chce o tym rozmawiać.

Natomiast znam kilka osób, które inwestują w akcje długoterminowo i z nimi cały czas mogę o tym porozmawiać. To nie jest jakiś temat, do którego lepiej nie nawiązywać. I te osoby odnoszą mniejsze lub większe sukcesy. To nie są sukcesy jakieś bardzo spektakularne, ale oni są na rynku i właśnie znam człowieka 8 czy 10 lat. Wiem, że on inwestował w akcje, ale zawsze w akcje, zawsze długoterminowo. Ja czerpię od takich ludzi. Mam np. kolegę, który zrobił CFA – to jest taki doradca inwestycyjny.

Michał: Chartered Financial Analyst, tak?

Krzysztof: Dokładnie. Czyli gościowi naprawdę nie można odmówić kompetencji i on inwestuje wyłącznie długoterminowo. I dla mnie to też jest jakiś znak. On nigdy nie był graczem. Nie wiem gdzie tego szukać, to jest taki fenomen też... jego tradycja rodzinna – jego rodzice prowadzili biznes zawsze, ale to nie był taki biznes na zasadzie cinkciarstwa. To był jakiś poważny biznes i on niejako w domu widział, że to jest jakiś długi termin, że to jest przemyślane, że to nigdy nie są szybkie pieniądze.

Michał: Że biznes to jest biznesplan na dłuższy okres czasu. Nie chcemy zarobić w pierwszym miesiącu. Nawet nie wierzymy w to, że zakładając biznes zarobimy w pierwszym miesiącu czy w pierwszym kwartale. Czasem to jest tak, że jesteśmy przygotowani na to, żeby inwestować przez dłuższy okres czasu, a pieniądze będziemy wyciągali po 2, 3 latach. No, biznes wymaga czasu. Taka jest prawda.

Krzysztof: Kurczę, co by nie mówić – wszystko, co dobre wymaga czasu, Michał.

Michał: Prawda.

Krzysztof: Także tej rzeczywistości nie zmienimy. Ci, co myślą długofalowo odniosą sukces nie tylko na giełdzie – we wszystkich dziedzinach życia. Ktoś tam może się śmiać, że on idzie drobnymi kroczkami, ale spotykamy osobę po 5, 10 latach...

Michał: Systematyczność.

Krzysztof: Tak! I on dochodzi do celu.

Michał: Tak. Musi mieć tylko cierpliwość i musi mieć plan. Nie ma planu, nie ma cierpliwości, nie ma konsekwencji, to gdzieś po drodze się zagubi.

Krzysztof: Tak. To też nie jest tylko wiedza z inwestowania – to jest jakaś dojrzałość życiowa. I po prostu wiesz, ja długo już jestem i właśnie mi zaczyna imponować, już jakiś czas temu zaczęło... gdybyś kiedyś mi powiedział o Warrenie Buffecie, to bym powiedział: „O co ci chodzi?”

Michał: Stary ramol, tak? [śmiech]

Krzysztof: Że co, 20% rocznie? Jak ja potrzebuję 20% tygodniowo! Potrzebuję zrobić z 5 tysięcy milion. Natomiast teraz, po tych wszystkich latach... kurczę, widzę, że coś w tym jest!

Michał: Siła spokoju, zen. Coś w tym jest, nie wiadomo co.

Krzysztof: No właśnie. Ja sobie przypominam, już tak podsumowując ten mój początek - lata 1998-2000 – i zrobił się rok 2007, a ja stałem w miejscu, a gdzieś tam ten Warren Buffett. Jak byś się przyjrzał, on cały czas posuwał się do przodu małymi kroczkami, tylko że po 10 latach, on nagle był po prostu milion kilometrów przede mną.

Michał: Podwajał, potrajał.

Krzysztof: Dokładnie. On już się potroił, a ja dalej po prostu sobie waliłem krótkoterminową.

Michał: Dużo przewalania łopatą, a mało efektu z tego.

Krzysztof: Dokładnie. A tutaj masz po prostu ten plan, wiesz gdzie delikatnie coś przerzucić. Wydaje się, że nic nie robisz, ale ty robisz. Po prostu robisz, bo widzisz szerszą perspektywę.

Michał: Pięknie! Chyba mamy ładne podsumowanie naszej rozmowy, Krzysztof, co?

Krzysztof: Zobaczymy jak to usłyszymy. [śmiech]

Michał: No właśnie. A powiedz jeszcze tak na koniec, ile ty dzisiaj czasu poświęcasz na inwestowanie? Czy ty to tak bardzo aktywnie robisz, poświęcasz wiele godzin dziennie? Jak to wygląda od kuchni?

Krzysztof: Wiesz co? To wygląda właśnie bardzo nieregularnie, bo tak jak mówiłem to też jest moja pasja i czasem to jest tak, że mi się chce siedzieć.

Michał: Zaciera to się, nie? Nie wiadomo co jest pracą, a co nie.

Krzysztof: Dokładnie. Ale czasami jest tak, że w ogóle mi się nie chce i czasami w ogóle nie sprawdzam tych notowań jak nie muszę. Czasem zerknę na koniec dnia, ale czasami właśnie gdzieś tam czytam o jakiś spółkach i potrafię cały dzień siedzieć np. 2 miesiące z rzędu. A teraz nową sytuację mam, bo w momencie kiedy chcę zainwestować w jakieś małe spółki, którymi się interesuję to tam trzeba zlecenia składać, nie?

Ale to nie jest tak, że ślęczysz w jakiś nerwach, tylko składasz te zlecenia, coś sobie tam czytasz w internecie, realizujesz długofalowy plan. To cię w ogóle nie rusza. Po prostu składasz zlecenia, bo chcesz skupić tyle i tyle akcji docelowo, nie? I to cię cieszy, że wystawiasz zlecenia nisko, czekasz sobie aż dostaniesz i też się cieszysz, że jeszcze optymalizujesz o ten 1-2% dodatkowo.

Michał: Urwałeś.

Krzysztof: Jeszcze coś urwałeś, dokładnie. To jest taka esencja, co teraz powiedziałeś. Kiedyś byłoby bez sensu, a teraz ja się cieszę, że urwałem ten 1% na starcie, czy 2, bo wiem, że np. za 10 lat to będzie miało jakieś przełożenie, procent składany, nie? I to mi sprawia radość w dniu dzisiejszym. Mimo, że kiedyś bym nie wiedział o co chodzi. Jak?

Michał: „Potrzebuję 50%, a nie tam będę walczył...”

Krzysztof: Dokładnie. A teraz się tak zmieniło i to jest też satysfakcja z tego, że przetrwałem. Kurczę, to tak samo jak masz człowieka w jakiejś firmie. Dobrym przykładem są też ubezpieczenia w firmie, gdzie jest duża rotacja pracowników. Np. widzisz gościa, który już się tym zajmuje dziesiąty rok i mówisz: „Kurczę, on jest wiarygodny, on nie idzie po szybkie pieniądze”. Bo jakby szedł po szybkie pieniądze, to już by nie miał klientów.

Michał: Nikt by nie chciał korzystać z jego usług – zła fama by się rozeszła, że tak powiem i nikt by mu nie ufał.

Krzysztof: Tak. To samo masz tutaj w tych inwestycjach. Wiesz, że może nie zaimponujesz komuś, kto...

Michał: Chce Ferrari?

Krzysztof: Tak. Tu się podwoiłem, tu się potroiłem, ale sam dla siebie masz satysfakcję. Ja tutaj jestem. Minęły lata, ja tu jestem i cały czas idę do przodu.

Michał: I nie muszę pracować na etacie! [śmiech]

Krzysztof: I nie muszę pracować na etacie.

Michał: Dzięki wielkie Krzysztof za naszą rozmowę!

Krzysztof: Dzięki Michał! Do usłyszenia.

Michał: Trzymaj się! Do usłyszenia!

Wielkie dzięki Krzysztof za tę naszą rozmowę. Przesłuchałem ją już po nagraniu i doszedłem do wniosku, że jest to naprawdę duża dawka bardzo wartościowej wiedzy. Tak jak mówiłem na początku, wydaje mi się, że jest to jeden z lepszych odcinków. Szczególnie jeżeli weźmiemy pod uwagę to, że Krzysztof przy całych swoich doświadczeniach przy takim krótkoterminowym inwestowaniu i spekulowaniu na giełdzie, na rynkach lewarowanych również, rekomenduje mimo wszystko taką wyważoną długoterminową strategię inwestowania. I myślę, że warto go słuchać.

Mi pozostaje życzyć Krzysztofowi, żeby jak najdłużej utrzymywał takie wysokie średnioroczne stopy zwrotu, a Wam zdradzę taki sekret, że ten podcast to jest w zasadzie tylko króciutki wycinek moich rozmów z Krzysztofem. Wspólnie zaryzykowaliśmy – inwestorzy czasem muszą zaryzykować. Kto nie ryzykuje ten szampana nie pije.

Wspólnie zaryzykowaliśmy i nie znając siebie w zasadzie, bo widzieliśmy się tylko 2 razy – z okazji konferencji TMS Brokers – zdecydowaliśmy się spędzić 3 dni wakacji wspólnie, razem z naszymi rodzinami. Krzysztof przyjechał do mnie do Istebnej. Było naprawdę przemiło i w takiej luzackiej atmosferze rozmawialiśmy o wszystkim i o niczym, ale przede wszystkim rozmawialiśmy o finansach i o inwestowaniu. Dla mnie to była naprawdę niesamowita porcja wiedzy.

Co rano Krzysztof wstawał i rzucał w moją stronę coś takiego: „Ale miałem koszmar. Śniło mi się, że gadałem z jakimś łysym blogerem o 2 nad ranem” i puenta nastąpiła tuż po jego wyjeździe, bo przysłał mi maila ze zdaniem...jak to brzmiało… „Chyba musiałem zrobić coś dobrego, bo już mi się nie śnił ten łysy bloger” [śmiech] No właśnie!

Przypominam Wam, że notatki do tego odcinka podcastu znajdziecie pod adresem jakoszczedzacpieniadze.pl/031, no a teraz pozostaje mi podziękować Wam za ten wspólnie spędzony czas i życzyć skutecznego przenoszenia Waszych celów finansowych na wyższy poziom. Trzymajcie się, do usłyszenia!

Strony, osoby i tematy wymienione w tym odcinku:

- Konferencja “Inwestuj inteligentnie”

- Film z prezentacją Krzysztofa na konferencji “Inwestuj Inteligentnie”

- Zbyszek z bloga App Funds

- Warren Buffett

- Benjamin Graham

- Philip Fisher

- Książka “Inteligentny inwestor” – Benjamin Graham

- Książka “Zebra w krainie lwów” – Ralph Wanger

- Zasady gry w Blackjacka i podstawy liczenia kart – opis po polsku i bogatszy opis po angielsku wraz z listą książek

032: AMA, czyli moje odpowiedzi na Wasze pytania

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/032

Wy pytacie – ja odpowiadam. Niby proste, ale niektóre pytania zmusiły mnie do głębokiej refleksji.

“Co robisz z pieniędzmi, które zarabiasz?”, “Co jest dla Ciebie najważniejsze w życiu?”, “Jak rozliczać podatkowo drobne, dodatkowe prace poza etatem?” – to tylko niektóre z pytań, które zadaliście mi w odpowiedzi na mój apel na Facebooku i Twitterze.

Dzisiejszy odcinek podcastu to tzw. AMA – “Ask me anything”. Odpowiadam w nim na kilkanaście Waszych pytań – bez owijania w bawełnę i z serca.

Bardzo dziękuję wszystkim tym osobom, które poświęciły swój czas, by zadać mi pytania. Mam nadzieję, że moje odpowiedzi Was usatysfakcjonują.

To jest podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy” odcinek 32.

Cześć i dzień dobry! Witam Cię w 32 odcinku podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne i sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności. Opowiadam jak rozsądnie wydawać pieniądze i jak odważnie realizować swoje pasje i marzenia. Jeśli tylko szukasz odrobiny stabilizacji finansowej i emocjonalnej w swoim życiu, to ten podcast jest dla Ciebie!

Dzień doberek, dzień doberek! Lipiec, gorąco jak piorun, siedzę w zamkniętym pomieszczeniu, okno zamknięte, wentylator wyłączony, tak żeby nic mi tu nie hałasowało, a ten odcinek podcastu to jest tzw. AMA, skrót od angielskiego ask me anything. Czyli odpowiem w tym odcinku na te pytania, które zadaliście mi na Facebooku i na Twitterze albo poprzez taką specjalną stronę, na której możecie nagrać swoje pytania. Ta strona jest pod adresem jakoszczedzacpieniadze.pl/nagraj. Ja o te pytania poprosiłem Was tydzień temu.

Miałem taką dosyć niefortunną i głupią sytuację. Nagrywałem podcast, zmontowałem cały sprzęt po powrocie z urlopu w zasadzie na pamięć. Przetestowałem, że wszystko mi działa, wszystko się fajnie nagrywa, sprawdziłem poziom głośności. Przygotowałem sobie taką listę punktów, o której chciałem opowiedzieć. Puściłem nagrywanie i skończyłem tak po 50 minutach. Myślę sobie: „Fajny odcinek mi wyszedł”. Chcę wyłączyć nagrywanie, patrzę, a tu dyktafon jest już wyłączony. Walnąłem się dłonią w czoło i mówię „Rany…”. Wiedziałem, wiedziałem, że o czymś zapomniałem. I pomimo, że mam taką listę, którą sobie przygotowałem, checklistę taką… za dużo po angielsku mówię w tym odcinku, używam zapożyczeń. Taką listę punktów, na której sobie odhaczam i weryfikuję, czy wszystko zrobiłem tak jak powinienem. I pomimo tego działam z głowy, czyli wkradła się u mnie rutyna. I zapomniałem o jednym punkcie, o sprawdzeniu baterii w dyktafonie. Niestety, z całego podcastu nagrało się raptem 6 minut, o czym informowałem Was na Facebooku. Dyktafon zdechł, ja się wkurzyłem. Stwierdziłem, że nie będę drugi raz nagrywał tego samego materiału, bo nie lubię się tak bardzo szybko powtarzać. Odłożyłem sobie tamten podcast na później. No, ale otrzymałem od Was bardzo dużo pytań i dzisiaj właśnie na te pytania będę odpowiadał. Tak, że bez zbędnych ceregieli i bez przedłużania przechodzę do konkretów.

Przeczytam część pytań, bo one zostały zadane na Facebooku albo na Twitterze. I mam też kilka pytań nagranych, także usłyszycie głos tych osób, które mi te pytania zadały. Pierwsze pytanie… ach! Jeszcze powiem, że ułożyłem sobie te pytania w takiej kolejności. Pytania są z bardzo wielu obszarów, także może być nieco chaotycznie, ale ułożyłem je sobie w takiej kolejności, żeby na koniec odpowiedzieć na takie najbardziej egzystencjalne pytania, które zmusiły mnie gdzieś tam do myślenia.

No właśnie, pierwsze pytanie zadał Michał. Michał pyta: „Ile aktualnie czasu poświęcasz na sen? Czy odpoczywasz dłużej w weekend? Czy jest to stała liczba godzin, czy jakoś uzależniona od pracy?”.

Dzisiaj spałem 6 godzin. Ja generalnie staram się spać koło 7 godzin. Oczywiście chciałbym spać jak najdłużej się da, ale efektywnie sprawdza mi się koło 7 godzin snu. Kładę się gdzieś tam zazwyczaj koło północy, koło 1 w nocy. Staram się tego nie przeciągać. Jak biegałem… bo teraz nie biegam i porzuciłem treningi, ale jak biegałem to miałem taką taktykę, że kładłem się bardzo wcześnie, czyli powiedzmy gdzieś koło godziny 23 maksymalnie i wstawałem wcześnie po to, żeby pobiegać i popracować. Teraz jak dzieci nie są w szkole i mają wakacje i nie ma tego reżimu to wstaję po prostu troszeczkę później, bo nie muszę ich odprowadzać. To jest też destrukcyjne dosyć dla mojej pracy, ponieważ im później wstanę tym trudniej jest mi się zabrać do pracy, do siadania do komputera. I rano zawsze miałem taką rutynę, że jak dzieci , dziecko – córkę, odprowadzałem na godzinę 8 do szkoły, to wstawałem sobie odpowiednio wcześnie, brałem prysznic, odprowadzałem ją, później jadłem śniadanko i o godzinie 9 mogłem spokojnie usiąść do pracy, nawet czasami wcześniej. A teraz jest tak, że ciężko mi się zebrać. Teraz po 2 tygodniach urlopu tym bardziej jest ciężko się zebrać, ale staram się spać około 6, 7 godzin. Regularnie się wysypiam. Chyba, że naprawdę mam coś na głowie takiego bardzo czasochłonnego albo gdzieś wpadnę w taki cug pracy, że siedzę do godziny 2, 3 w nocy. Rzadko mi się zdarza siedzieć do godziny 3, ale do godziny 2 – często. To wtedy troszeczkę później sobie pozwalam wstać. No, także mam nadzieję Michale, że odpowiedziałem.

Magda zapytała jak wynegocjować obniżenie marży kredytu hipotecznego, czy mam jakieś pomysły albo argumenty.

Ja mam bardzo mało takich osobistych doświadczeń w tym obszarze, bo mimo wszystko wielu kredytów nie brałem. Także trudno mi coś sensownie zaproponować, ale gdybym miał, oczywiście negocjowałem swoją marżę, ale jako argument dobrze jest mieć kontrpropozycję z innych banków. Czyli jeżeli występujemy z wnioskami kredytowymi do kilku banków, a przypomnę – z mojej prezentacji na temat BIKu wynika coś sprzecznego z tym, co mówią zazwyczaj doradcy kredytowi, bo doradcy kredytowi mówią często, że nie powinniśmy składać więcej niż 3, góra 4 wniosków kredytowych, bo to nam istotnie wpływa na scoring – to nie jest prawda. Na scoring wpływa to w bardzo małym stopniu, w minimalnym wręcz, o czym mówiłem podczas prezentacji, którą miałem w Łodzi. Prezentacja dotycząca scoringu BIK była później w formie filmu opublikowana na blogu i tam warto obejrzeć ten fragment. W zasadzie nie ma znaczenia, czy składamy małą czy dużą ilość wniosków do banków o udzielenie nam kredytu, ale jeśli sporo dostaniemy decyzji kredytowych, to zawsze taką decyzję z innego banku można wykorzystać jako argument w negocjacjach z tym bankiem, w którym chcielibyśmy wziąć kredyt. To po pierwsze. Po drugie, o innych sposobach obniżania marży kredytowej, np. przez dobieranie dodatkowych produktów, otwieranie kart kredytowych na przykład w danym banku, bądź jakiś produktów, które ten bank nam oferuje, aczkolwiek oczywiście nie wszystkie produkty warto brać – o tym wszystkim rozmawiałem z doradcą kredytowym – Ronaldem Szczepankowiczem, który był gościem w 9 odcinku podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Też link do tego odcinka podcastu zamieszczę w notatkach do tego artykułu i tam zdecydowanie warto ten podcast przesłuchać, bo tam bardzo szczegółowo omawialiśmy ten temat. Na co można liczyć, co warto negocjować, czego nie warto negocjować, na ile ta marża jest ważna, na ile nie jest. Także zachęcam Cię, Magdo, bądź do przesłuchania tego podcastu, bądź do odczytania transkryptu. Można w formie spisanej również ten podcast sobie przeczytać i tyle myślę w tym temacie.

Iwona zadała mi dwa pytania. Zapytała mnie kiedy będzie spotkanie JOP Live – Jak Oszczędzać Pieniądze Live w Lublinie.

Chyba jakaś mocna grupa Słuchaczy i Czytelników jest w Lublinie, bo dostaję już któryś raz od różnych osób to zapytanie. Powiem tak: koncentruję się w tej chwili, mocno się koncentruję na tym, żeby napisać książkę i tę książkę bardzo, bardzo, naprawdę bardzo chciałbym opublikować w tym roku. Żeby ona wyszła przed Gwiazdką. I już widzę, że będzie ciężko, ale chciałbym, żebyście mogli sobie pod choinkę moją książkę włożyć. Na chwilę obecną taki scenariusz bardzo, bardzo optymistyczny jest taki, że dopiero po zakończeniu pracy nad książką mógłbym przyjechać do Lublina, ale wpisuję sobie Lublin rzeczywiście na jednym z pierwszych miejsc w tej chwili jeśli chodzi o listę priorytetów, bo sporo zgłoszeń jest z tego miasta. Pojawię się tam w takim optymistycznym scenariuszu może w listopadzie, może w grudniu, a w takim bardziej pesymistycznym, bądź realistycznym nazwijmy to, dopiero po nowym roku, czyli najpóźniej na wiosnę, tak myślę. Jeżeli już wypuszczę książkę i ta książka już będzie dostępna, to zdecydowanie zorganizuję sobie tour po całej Polsce, gdzie z jednej strony będę chciał się spotkać z Wami, a z drugiej strony będę chciał po prostu promować książkę na tych spotkaniach. Także będzie to można potraktować jako takie spotkanie autorskie. O książce też troszeczkę powiem, ale kiedy indziej. Na razie nie chcę zbyt wielu szczegółów ujawniać, bo po prostu jest to strasznie rozgrzebane.

Iwona zadała też drugie pytanie – czy ja mam jakiś sposób na odstresowanie się? „Freelancing to wolność, ale i samodyscyplina. Często sami narzucamy sobie deadliny, których potem ciężko dotrzymać, bo np. źle oszacowaliśmy czas potrzebny na wykonanie danego projektu i to pomimo, że znamy swoje możliwości. Wtedy pojawia się presja czasu i stres. Jak sobie z tym radzisz?” – pyta Iwona. Też sporo angielskich słów widzę, zapożyczeń. Freelancing, deadliny…

Od czego zacząć? Powiem tak. Ja jestem wbrew temu, co widzicie, ja jestem gigantycznym leniem. Często powtarzam, że wszystko co robię, robię z lenistwa. I taki styl życia, który sobie teraz narzuciłem, obrałem, można by streścić w takim krótkim zdaniu, że „ja nic nie muszę”. I czasem mówię, że ja nic nie muszę. Staram się po prostu unikać stresu, wybieram sobie takie zajęcia i z takimi ludźmi też mam relację i kontakty, którzy jakiejś wielkiej presji na mnie nie wywierają. I coraz lepiej sobie z tym radzę muszę powiedzieć. Ucinam też takie kontakty, które są toksyczne w jakimś stopniu. Wiecie o czym mówię. Nie zawsze się dobrze czujemy rozmawiając z konkretnymi osobami. Czasami nawet wszystko jest w porządku w rozmowie, ale podskórnie gdzieś tam czujemy, że coś nie gra. Staram się unikać po prostu takich kontaktów i dużo lepiej się z tym czuję naprawdę. Ja niestety najbardziej denerwuję się samym sobą. Także… nadużywam znowu słowa „także” [śmiech]. Często denerwuję się samym sobą, bo dużo od siebie wymagam, a siebie niestety uniknąć, czy unikać nie mogę. Kiedy naprawdę mam już dość wszystkiego, zdarzają się takie dni oczywiście, to nie jest tak, że jestem wiecznym optymistą i wszystko mi idzie super. Jestem taki jak każda inna osoba. Mam lepsze dni, gorsze dni. Mogę powiedzieć, że są takie 2 elementy, które na mnie bardzo dobrze wpływają. Z jednej strony, jeżeli już jest taki późny wieczór i siedzę, próbuję coś tam dokończyć i mi się nie udaje, to mam jeden taki „odstresowywacz” pewny. Wchodzę na Youtube’a i w polu wyszukiwania wpisuję „russian car crash compilation”, czyli taka kompilacja scen z wypadków samochodowych w Rosji. To mnie pioruńsko odstresowuje, naprawdę. Oglądam to, patrzę na to, widzę jak te samochody się zderzają, jak ci ludzie wylatują przez przednią szybę, potem wstają otrzepują się i idą dalej w szoku. Jedyne czego nie mogę oglądać, to oczywiście wypadków motocyklowych, bo one są fatalne, ale te pozostałe jak się z dystansu na to patrzy i widzi się tę ludzką głupotę, jakiś taki styl jazdy idiotyczny w tej Rosji… to człowiek zaczyna być szczęśliwy, że żyje w kraju, gdzie ludzie jednak jeżdżą prawą stroną ulicy i trzymają się tych pasów wyznaczonych. Ja takich zachowań jak tam, po prostu na polskich drogach nie widzę. Także bardzo, bardzo mnie to zawsze odstresowuje, chociaż ja w zasadzie żadnego stresu nie czuję. Powiedzmy, że „odmóżdża” mnie to tak. Jest to taki fajny przerywnik. I też druga rzecz, która jest ważna, w zasadzie jeszcze 2 rzeczy wymienię. Druga to jest to, że otrzymuję od Was, często szczęśliwie w takim dobrym momencie… przychodzą do mnie takie maile, które są wspierające. Czyli jeżeli nad czymś ciężko pracuję, 4. dzień siedzę nad artykułem o OFE na przykład i otwieram pocztę i przychodzi taki mail: „Michał, świetnie, że to robisz. Niczym się nie przejmuj…” i w ogóle „Chciałem ci tylko to powiedzieć” albo „Chciałam ci tylko to powiedzieć”, to jest coś, co tak uskrzydla i daje takiego powera i takiego kopa do działania, że no… to jest taki efekt uboczny tego, co robię. I nie spodziewałem się, że to może nastąpić, a jednak się dzieje. Bo mogę sobie zaplanować, że coś napiszę, opublikuję, ktoś wejdzie i to przeczyta, że ja wyślę newsletter, ale takich przejawów sympatii, dosyć spontanicznych… no nie wiem, nie potrafię sobie wyobrazić, że można to zaplanować. To się po prostu dzieje i bardzo mnie to wspiera.

I kolejna rzecz, to jest też kiedy mam taką blokadę, że widzę tę długą listę zadań i nie wiem za co się zabrać i przełączam się między tymi zadaniami, a naprawdę nic nie popycham do przodu. Zdarzają się takie dni, dzisiaj jest taki dzień. Jest godzina 18:19, a dopiero teraz nagrywam ten podcast, a miałem to zaplanowane na sam poranek, ale jakoś nie mogłem się zebrać, potem mi prąd wyłączyli. Prąd wyłączyli, w Warszawie! Wyobrażacie sobie?

50 minut nie było prądu. Wentylatory i wiatraki wszystkie nie działały znowu, no właśnie… i usiadłem jak już miałem pewność, że ten prąd będzie. Mam nadzieję, że nie przerwie. Ja wtedy takich chwilach lubię się na chwilę oderwać i spojrzeć za siebie. I tak sobie mówię: „Rany, Michał, popatrz na siebie. Miesiąc czasu minął, czy 3 miesiące czasu minęły i tyle ci się udało zrealizować. Tyle ci się udało osiągnąć. Nie patrz na to, że masz jakąś wielką listę przed sobą, bo i tak robisz dużo. Wymagasz od siebie wiele i wiele robisz. Także nie masz się czym przejmować. Co się odwlecze, to nie uciecze. A jak uciecze, to może nie warto było się o to starać.” I takie oderwanie się, stanięcie gdzieś obok siebie, spojrzenie na siebie z dystansu też jest świetnym sposobem na to, żeby po prostu odreagować albo tę sytuację, która jest, ten stres, który jest. Po prostu zobaczyć jaki on jest malutki w stosunku do całości rzeczy, które w życiu realizujemy i potrafimy tę sytuację konkretną stresową, stresogenną odnieść do tych ważnych rzeczy w naszym życiu. I widzimy wtedy jakie to jest bardzo małe, miałkie i nieistotne. I to pozwala pokonać ten stres. Matko, strasznie się rozgadałem. Także, Iwono dziękuję Ci za to pytanie, bardzo fajne pytanie było.

Paweł napisał do mnie: „Cześć Michale, chciałbym się zapytać jakie oprogramowanie polecasz do stworzenia swojego bloga? Jakich narzędzi użyłeś, żeby stworzyć tę prześliczną stronę swojego kursu?”.

Dziękuję Ci, Pawle. Bardzo się cieszę, że ta strona Ci się spodobała – mówimy o kursie pt. „Budżet domowy w tydzień”. Najpierw powiem o blogu, więc tak: mój blog stoi na platformie Wordpress. Wordpress to jest takie bezpłatne narzędzie, które można pobrać, zainstalować, ale trzeba mieć gdzieś serwer. Czyli ja mam wykupiony również hosting w polskiej firmie, która się nazywa zenbox.pl. I tam stoi moja instalacja Wordpressa, którego sam nawet nie instalowałem. To wszystko zrobili dla mnie specjaliści z zenboxa i wykonują to dla każdego blogera, który do nich przyjdzie. Także nie trzeba się o to szczególnie martwić. Kupiłem sobie oczywiście własną domenę jakoszczedzacpieniadze.pl. Na tym Wordpressie mam zainstalowane coś takiego – framework. To jest takie rozszerzenie Wordpressa i ona się nazywa Thesis. Linki znowu znajdą się w notatkach do tego odcinka podcastu. I na tym jeszcze mam zainstalowaną skórkę, która się nazywa Marketer’s Delight 2. Jak zjedziecie na dół mojego bloga, to tam chyba linki zarówno do Thesis jak i do skórki MD2. I na tym wszystkim na Wordpressie… Wordpress to jest taka platforma, którą można rozszerzać, dodawać do niej różne funkcjonalności, mam zainstalowane kilkanaście tzw. pluginów . To są wtyczki, które realizują pewne funkcjonalności. Np. gdzieś tam pokazują reklamy, pokazują po prawej stronie bloga ile masz fanów na fanpage’u facebookowym itd. itd. Filtrują również spam. Listę tych wtyczek, które mam zainstalowane znajdziecie na stronie Narzędzia na moim blogu. Tam w menu u góry, na zakładkę spojrzę, bo sam nie pamiętam. Tak, tam u góry jest zakładka Narzędzia i po kliknięciu w tę zakładkę możecie zobaczyć listę wszystkich narzędzi, z których ja korzystam. Czy to kont, czy kantorów internetowych, czy księgarni, w których kupuję książki, ale również znajduje się tam lista wszystkich pluginów do Wordpress, aktualna na 23 marca 2014 roku. I niewiele w niej zmieniałem. Także to jest dokładnie to, z czego ja korzystam, żeby udostępniać Wam mój blog.

A co do kursu „Budżet domowy w tydzień” to zdecydowałem, że nagram o nim zupełnie oddzielny odcinek podcastu. I tam będę mówił bardziej o doświadczeniach, ale również o technicznym aspekcie realizacji takiej całej platformy do sprzedaży tego kursu, fakturowania itd. itd. Ten podcast opisujący właśnie wszystkie doświadczenia, które wyniosłem z pracy nad tym kursem będzie za 2 tygodnie. Opublikuję go wtedy, chyba w okolicy 18 sierpnia, a technologicznie to wyglądało tak, że to też jest Wordpress, tylko na nim zainstalowana jest taka wtyczka, która się nazywa Easy Digital Downloads – EDD. Ona obsługuje sprzedaż kursu i zamkniętą część kursu, a oprócz tego jeszcze jest taki plugin, taka wtyczka, która się nazywa OptimizePress. To jest też szablon, który pozwala w bardzo łatwy sposób opracowywać ładnie wyglądające strony, a jednocześnie daje kontrolę nad strukturą tych stron. Te osoby, które kupiły kurs pt. „Budżet domowy w tydzień” wiedzą, że tam w środku są materiały wideo, tam jest sekcja komentarzy, tam są dodatkowe narzędzia czy arkusze, czy dokumenty do pobrania, czy jakieś inne pliki. I to wszystko jest całkiem fajnie zorganizowane i właśnie ta organizacja jest zapewniana przez wtyczkę, która się nazywa OptimizePress. Oczywiście tam było również trochę pracy programisty, żeby zintegrować całą tę platformę z zewnętrznymi rozwiązaniami, ale o tym będę już mówił szczegółowo za 2 tygodnie, żeby nie komplikować i nie przedłużać. Mam nadzieję, że na chwilę obecną odpowiedziałem Ci, Pawle na pytanie i że ta odpowiedź jest wystarczająca.

Ewelina napisała tak: „Często wspominasz w swoich postach o zwiększaniu przychodów w celu zwiększania oszczędności. Pojawiają się różne pomysły na zdobycie dodatkowych funduszy m.in. drobne usługi wykonywane na rzecz osób prywatnych. Mało się jednak mówi o opodatkowaniu takiego przychodu, przychodu z innego źródła. Może chciałbyś podzielić się wiedzą na ten temat. Zakładam, że nie jest to działalność gospodarcza wykonywana w sposób ciągły i zorganizowany”.

No właśnie. Ja tutaj być może powiem coś kontrowersyjnego albo wywrotowego wręcz, ale staram się mieć takie zdroworozsądkowe podejście. Z tymi przychodami to jest też tak, że jeżeli spojrzycie na to jak możecie to opodatkować, to nawet urzędnicy skarbowi zaczną się zastanawiać co powinno być jak opodatkowane. Np. przy reklamach w internecie jest taki problem: czy to podlega pod wynajem? Powinno być rozliczane tak jak wynajem powierzchni, czy może w inny sposób? Kiedy ta działalność nosi znamię działalności gospodarczej w sposób ciągły, a kiedy nie? A już jak dołożymy do tego np. problem osób nieletnich, czy osoba nieletnia ma prawo rozliczać takie przychody i w jaki sposób – no to już się robi wielki węzeł gordyjski, którego urzędnicy sami nie potrafią rozwiązać. Ja tutaj wychodzę z takiego założenia, patrzę z takiego punktu widzenia: jeżeli jest ktoś, kto chce wykonywać jakąś swoją pracę i nie wie… jakąś pracę, no jakąkolwiek – wynosić śmieci dla sąsiadów, czy wyprowadzać psy to jest to, o czym mówiłem też w jednym z odcinków podcastów, tam było kilkadziesiąt sposobów na pracę dodatkową. Też zalinkuję w notatkach, nie pamiętam w tej chwili który to był numer odcinka. Jeżeli ktoś chciałby taką pracę wykonywać na czarno… już mówię na czarno… ale jeżeli ktoś chciałby taką pracę wykonywać i z jednej strony miałby się zastanowić jak on to będzie rozliczał i siedzieć, i zastanawiać się, i zastanawiać się, i zastanawiać się, a i tak nie dojdzie do żadnych konstruktywnych wniosków, bo w tym kraju nie da się dojść do takich wniosków często – nie generalizuję, ale często się nie da, czytaj: zawsze Urząd Skarbowy może przyjść i się przyczepić versus drugie podejście, że po prostu wykonuję tę pracę, inkasuję sobie tę złotóweczkę za wyniesienie śmieci, czy parę złotych za wyprowadzenie psa, czyli krótko mówiąc pracuje na czarno i tego nie rozlicza – to ja osobiście jestem za tym, żeby tę pracę wykonywał. Czyli niech pracuje na czarno, trudno. Grunt, żeby coś zrobił, z dwojga złego, czytaj: siedzę i się martwię jak to rozliczyć i w gruncie rzeczy dochodzę do wniosku, że się tego nie da rozliczyć, czyli nic nie robię versus druga sytuacja – pójdę, popracuję i na czarno coś zarobię i nie rozliczę się z tego podatkowo, to ja jestem za tym drugim scenariuszem. Ja Wam powiem, że ja dzisiaj jako przedsiębiorca rozliczam się co do złotówki, podatki płacę, ale jako przedsiębiorca widzę absurd tej sytuacji, w której my żyjemy, że zamiast ułatwiać pracę każdej osobie, która chce pracować, to administracja i przepisy podatkowe w tym kraju są skonstruowane w taki sposób, żeby ludzi skutecznie do tej pracy zniechęcać tak naprawdę.

No właśnie. Ja powiem szczerze, że ja się boję podejmować niektóre typy działalności, które mógłbym wykonywać. Boję się, że później Urząd Skarbowy będzie mnie ścigał o jakieś końcówki kwot czy jakieś tam cyfry po przecinku. I świadomie jako przedsiębiorca, który mógłby płacić podatki, świadomie odpuszczam niektóre formy działalności, właśnie ze względu na to, że państwo za chwilę będzie mnie prześladowało za moją działalność. Ale widzę też paradoks sytuacji z drugiej strony, bo jeżeli popatrzycie na to – ja trochę będę politykował w tej chwili i się wymądrzał, no ale jeżeli zostałem sprowokowany to 3 słowa na ten temat powiem. Jeżeli widzę ile towarów przejeżdża przez granicę bez akcyzy albo w drugą stronę – co jest wywożone. Niedawno była afera, tak? Wyjeżdżały ciężarówki, które były puste. Były zgłaszane do rozliczenia zwrotu VAT-u z tytułu tego, że wywożą na Ukrainę materiały budowlane itd., czyli krótko mówiąc jak dużo pieniędzy się wyłudza w ten sposób, a jednocześnie działalność ta jest prowadzona w sposób ciągły. Nikt tego nie likwiduje itd. itd. Po prostu aż się odechciewa. Z drugiej strony widzimy jak walczy się o każdą złotóweczkę czy o każdy grosik w niektórych urzędach skarbowych, tak? No właśnie! Także mam mieszane mocno uczucia tutaj i myślę, że kiedyś podejmę oddzielnie temat rozliczania takich drobnych prac, ale tak naprawdę na chwilę obecną po prostu nie chce mi się go dotykać. Uważam, że z dwojga złego lepiej pracować na czarno niż nic nie robić, chociażby dlatego, że w takiej pracy coś się wytwarza, zaspokaja się czyjąś potrzebę, a także zdobywa się doświadczenie, które potem można wykorzystać w pracy już w pełni legalnej gdzieś tam na etacie. Ale gdzie my mamy to doświadczenie zdobywać? Ja uważam, że tego typu doświadczenie warto zdobywać od najmłodszych lat. Właśnie nosząc butelki do skupu czy w inny sposób próbując sobie dorobić. Trochę zboczyłem z tematu Eweliny. Powiedzmy, że to jest moja odpowiedź na jej pytanie.

Emilia poszukuje taniego sposobu na inwestowanie w akcje amerykańskie i pisze: „Niestety u brokerów sporo to kosztuje, a Deutsche Bank, który polecałeś jest bardzo drogi, jeśli chodzi o nabywanie i sprzedawanie akcji amerykańskich. Czy masz jakieś inne rozwiązanie? Dzięki!”

Masz rację, Emilio, że tanie to nie jest. Właśnie ze względu na wysokość minimalnych prowizji, które trzeba ponieść. Ja ze Zbyszkiem będę chyba ten temat jeszcze poruszał po wakacjach, ale osobiście polecam Wam rachunek w Domu Maklerskim Banku Ochrony Środowiska, bo tam jest chyba aktualnie najtańsza oferta obrotu akcjami i indeksami na rynkach zagranicznych. Dzisiaj to sprawdzałem i z tego, co widziałem, aczkolwiek nie wczytywałem się jakoś szczegółowo, to minimalna prowizja tam wynosi 9 euro i 39 setnych procenta, czyli można powiedzieć taka standardowa prowizja, ale w minimalnej wysokości 9 euro, czyli tam około 30 paru złotych – 37, 38 złotych. I to jest jedyna rzecz, którą mogę na chwilę obecną zaproponować, bo rzeczywiście alternatyw nie widzę. No po prostu te opłaty trzeba ponosić, czyli wykonywać tak duże transakcje, tak duże pojedyncze zlecenia, żeby nam się opłacało zapłacić tę prowizję. Czyli to, co ja bym robił, to bym akumulował gotówkę na takie zakupy i hurtowo raz do roku, dwa razy do roku – to zależy ile pieniędzy inwestujemy – po prostu kupował akcje konkretnych spółek, w większej ilości oczywiście. No ale to takie uproszczenie myślowe, więc zdecydowanie zachęcam do czytania również naszego cyklu Elementarz Inwestora i zastanawiania się nad tym jak dywersyfikować te swoje inwestycje, jak ograniczać również ryzyko w pojedynczej transakcji.

Kolejne pytanie zadaje Bartek i zadaje je w formie głosowej, także posłuchajmy Bartka.

„Witaj Michale. Nazywam się Bartek Susiński i prowadzę bloga bankowoscdomowa.blogspot.com. Bloga prowadzę od niedawna, dopiero zaczynam swoją przygodę z blogiem. Na razie mam problemy z systematycznością na tym blogu, natomiast właśnie niedawno trafiłem na Twój blog. Jestem pod wielkim wrażeniem Twoich osiągnięć i wiedzy, którą przekazujesz nam, Czytelnikom. Połykam, że tak powiem, tę wiedzę z zaciekawieniem i śledzę ostatnio Twoje wpisy. Natomiast trafiłem przy okazji na jeden z twoich podcastów – podcast o zarabianiu na blogu. To mnie również interesuje, bo chciałbym dzielić się swoją wiedzą, którą posiadam, ale jednocześnie też na tej wiedzy nieco zarobić w dłuższym okresie. I tutaj moje pytanie co do programów afiliacyjnych, w których można uczestniczyć, tak jak np. Comperialead, którą masz również u siebie na stronie. Czy do takich programów przyjmowane są blogi początkujące mające jeszcze stosunkowo niedużo treści, ale za to konkretnie ukierunkowane czy właśnie eksperckie? Jeśli byś mógł, to proszę o podzielenie się swoimi uwagami w tym temacie”.

Dzięki wielkie, Bartek, za głosowe zadanie tego pytania. Jeżeli chodzi o umowę z firmami afiliacyjnymi to nawet jako początkujący bloger jak najbardziej umowę możesz podpisać. Zaczyna się, albo schody się mogą zacząć dopiero w momencie, w którym będziesz chciał promować konkretną ofertę, czyli z listy wszystkich produktów, które oferuje dany program partnerski, na których możesz zarabiać. Wybierzesz sobie konkretny produkt, który chcesz promować i teraz w tym momencie te produkty są dostarczane przez firmy zewnętrzne i może się okazać, że akceptacja Ciebie jako wydawcy, jako osoby, która będzie tę ofertę promowała jest po stronie tej firmy zewnętrznej.

Ja miałem taki przypadek, że kiedyś chciałem dołączyć do artykułu o zakupie lodówki… był taki artykuł „Czy opłaca się zakupić lodówę o najwyższej klasie energetycznej?”. Czy to jest rzeczywiście oszczędność, czy nie ze względu na oszczędność prądu. Wymieniałem w tym artykule z jakiej lodówki ja korzystam i tak sobie pomyślałem: „Ach, zapiąłbym taki link afiliacyjny po to, że jeśli ktoś się zainteresuje tą lodówką, kliknie w ten link i być może ją kupi, no to ja na tym zarobię prowizję”. I próbowałem zapiąć 2 takie programy afiliacyjne. Pierwszy to był chyba RTV Euro AGD. Zgłosiłem swój akces do tego programu partnerskiego i niestety mój blog nie został zaakceptowany, czyli zdarzyło się coś, o czym mówisz. Ktoś obejrzał mój blog, zapoznał się z jego zawartością i stwierdził: „Nie, nie. My nie chcemy naszych produktów z naszego katalogu, z naszej oferty widzieć na tym blogu”. Nie wiem z jakiego powodu, no ale to zgłoszenie zostało odrzucone.

Później spróbowałem jeszcze raz podłączyć się poprzez firmę taką jak Comperia na przykład. Próbowałem podpiąć się do programu partnerskiego Media Markt dokładnie w tym samym celu i też moje zgłoszenie zostało odrzucone. Być może ktoś uznał, że mój blog nie jest stroną, która promuje produkty elektroniczne czy produkty gospodarstwa domowego i dlatego podjął taką decyzję. Przy produktach finansowych powiem szczerze, że nigdy nie miałem takiego problemu, czyli zawsze mnie akceptowano, a w ogóle dzisiaj po tych moich sukcesach jeśli chodzi o afiliację tutaj w Polsce, to tego typu partnerzy – firmy afiliacyjne same się do mnie zgłaszają i starają się, żebym był ich partnerem.

Tak więc podsumowując: na pewno fakt, że tematyka programu partnerskiego pasuje do tematyki Twojego bloga to jest coś takiego, co działa na Twoją korzyść, ale jak najbardziej może się zdarzyć, że Twój blog, zwłaszcza jako młody blog, nie mający jeszcze dużego ruchu nie zostanie w takim programie konkretnym zaakceptowany. No i tak wygląda rzeczywistość programów afiliacyjnych.

Kolejne pytanie zadał mi Paweł. Zadał je głosowo, ale jakość głosu była niestety na tyle słaba, że po prostu Wam je przeczytam. Paweł zapytał mnie jak często spisuję swoje wydatki i czy robię to na bieżąco, czy może co tydzień lub co miesiąc?

Pawle. Ja mam takie dwojakie podejście, można powiedzieć. Kiedyś starałem się spisywać wydatki codziennie. Później przeszedłem na taki cykl cotygodniowy, że siadam w sobotę i próbuję spisać wszystkie rachunki z tygodnia. Uczciwie mówiąc zdarza mi się również, że siadam rzadziej niż co weekend i wtedy robię coś takiego, że rachunki czekają sobie poselekcjonowane. Mówię również o tym w kursie „Budżet domowy w tydzień” – rachunki czekają sobie poselekcjonowane, czasem coś tam na nim odręcznie długopisem dopiszę jeszcze zanim je wpiszę do komputera. Jedyne wydatki, które spisuję codziennie to są właśnie te wydatki, na które nie mam paragonu, czyli po powrocie do domu szybciutko uruchamiam Microsoft Money, spisuję z głowy to, co pamiętam, że wydałem i zamykam. Nie spisuję wszystkich paragonów tylko właśnie te wydatki, na które paragonów nie mam. Paragony hurtowo spisuję raz w tygodniu bądź rzadziej i to mi w zupełności wystarcza.

Kolejne pytanie, dosyć długie, zadał Sebastian. Wysłuchamy je w całości, bo to jest dosyć konkretna sytuacja związana z szukaniem inspiracji na to, co można w życiu robić, więc wysłuchajmy tego pytania. „Cześć Michał! Sebastian Włodek z tej strony. Dzisiaj po raz pierwszy natrafiłem na Twój blog. Dokładnie na artykuł „Praca dodatkowa poza etatem – 30 pomysłów”. Przedstawię Ci pokrótce jak wygląda moja sytuacja, bo jest ona dość nietypowa. Od 3 lat pracuję w teatrze objazdowym – jeździmy po całej Polsce. Gramy w szkołach, w domach kultury, w bibliotekach, zresztą to mniej ważne. Najważniejsze w tym wszystkim jest to, że jesteśmy tak naprawdę cały czas oprócz weekendów, na które zjeżdżamy do Krakowa, bo z Krakowa pochodzę – jesteśmy poza domem. Pieniądze są fajne, bo pracuję zarówno jako aktor, jak i kierowca. Wraz ze swoją dziewczyną, którą poznałem właśnie w teatrze, w pracy, zastanawiamy się teraz, bo mamy przerwę wakacyjną – co moglibyśmy dodatkowo robić w tej pracy, bo często zdarza nam się, że na noclegach, na agroturystykach mamy dużo czasu i chciałbym się czegoś podjąć. Myślałem o telemarketingu, o dzwonieniu, o założeniu bloga z fotografią. Pytanie mam do Ciebie: czy masz jakieś pomysły, a jak masz to chciałbym, żebyś mi je przedstawił. Żebyś odpowiedział na to pytanie. Chciałbym znaleźć coś, co można by wykorzystać w jeżdżeniu tak naprawdę po całym kraju. Niedużo ludzi ma tak naprawdę taką możliwość i chciałbym tę możliwość w jakiś sposób wykorzystać. Chciałbym wykorzystać możliwość, że moja dziewczyna siedzi przez wiele godzin nieraz nie mając nic sensownego do roboty – obok mnie jako pasażer w samochodzie. I chciałbym wykorzystać to, że nieraz kończymy o godz. 12, 13, zajeżdżamy gdzieś na wieś, gdzie mamy nocleg i tak naprawdę nie mamy nic sensownego do roboty poza przebywaniem ze sobą. Także jeszcze raz bardzo proszę, jeśli masz jakieś pomysły, jeżeli masz coś ciekawego, żebyś mi to po prostu przedstawił. Z góry dziękuję i mam nadzieję, że albo ja coś sam wymyślę, nad tym myślę teraz intensywnie, a jak nie, to Ty mi w tym pomożesz. Jeszcze raz z góry dzięki. Pozdrawiam”.

Dzięki Sebastian za tą otwartość i też takie bardzo precyzyjne zdefiniowanie tego problemu, a jednocześnie w jakimś stopniu odsłonięcie się. Powiem Ci, że to jest typowy problem wielu osób. Ja też kiedyś na to cierpiałem w tym sensie, że zastanawiałem się, co w życiu warto robić i jak czasu nie marnować, jak go sobie wypełniać. Były takie momenty, że przesiadywałem na ławeczce i zastanawiałem się nad różnymi rzeczami. Dla jasności – ja nie jestem żadnym ekspertem, tak więc to, co będę tutaj mówił to wyłącznie jakieś moje przemyślenia, które nie muszą mieć zastosowania w Twoim, albo Waszym, jako wszystkich Słuchaczy przypadku.

Wspominasz o tym, że zastanawiasz się, co mógłbyś dodatkowo robić, jak zagospodarować czas. Wspominasz też coś o blogu, że zastanawiasz się czy przypadkiem go nie prowadzić. Powiem tak – blog to jest świetny sposób na wypełnienie swojego czasu i zagospodarowanie nadmiaru swojego czasu, bo rzeczywiście wypełnia go w pełni. Można się zastanowić jaka powinna być tematyka tego bloga. Ja nie wiem jakie są Twoje zainteresowania jednoznacznie poza, że na pewno jest to teatr, bo wykonujesz to zawodowo, a do tego trzeba mieć trochę pasji. Wspominałeś, że śpicie w różnych miejscach gdzieś tam na wsi, agroturystyka itd. Być może pewnym pomysłem jest opisywanie tych miejsc, pokazywanie ich w internecie również. Wspominałeś też o fotografii. To też mogłoby wzbogacić to, co opisujesz, o ile czujesz się dobrze w samym pisaniu. To, co powiedziałeś – występujesz z takim obwoźnym teatrem, można by powiedzieć, ale także na pewno masz umiejętności aktorskie. Do tego odnosisz również jakieś sukcesy jako przedsiębiorca, bo tak jak mówisz zarabiasz na tej działalności.

Ja myślę, że ta zbitka – teatr, zarabianie, a jeszcze do tego w takim modelu, że jeździsz po Polsce, czytaj – umiesz pozyskiwać klientów, którzy Cię zapraszają i płacą za Twoje występy, jak rozumiem, to chyba nie jest zbyt częsta zbitka umiejętności w tym środowisku. Może warto zastanowić się nad tym, czy nie powinieneś np. założyć bloga z poradami dla takich przedsiębiorczych aktorów, o ile rzeczywiście czujesz się w tym dosyć mocno. Z jednej strony możesz dzielić się swoim doświadczeniem, również aktorskim, pokazywać również swój warsztat w jakiś sposób, a z drugiej możesz tez pokazywać jak zarabiasz na teatrze. Jak żyć wykonując ten zawód po prostu. Ja nie jestem grupą docelową na pewno takiego bloga, więc trudno mi powiedzieć. Nie wiem. Pewnie należałoby się zastanowić ile osób w ogóle w Polsce mogłoby być tą tematyką w ogóle zainteresowanych, ale jeżeli zrobisz to w formie ciekawej, to być może jest w tym przyszłość. Tak tylko pod rozważania daję ten temat.

Kolejna rzecz, to jest to, że skoro w pewnym sensie cierpicie na nadmiar czasu popołudniami, bo tak, jak mówisz – te występy kończą się wcześniej, to może oprócz samego występowania na scenie być może warto zorganizować jakieś warsztaty teatralne. Dla osób, które także by chciały być aktorami, być może jakaś choreografia – czort wie! Ja nie wiem, ja ten obszar, tak jak mówię, nie do końca czuję. Z jednej strony pozwoliłoby Ci to – być może nawet te warsztaty mogą być bezpłatne, wcale nie muszą być płatne – to być może pozwoliłoby Ci najpierw zdobyć pewne doświadczenie, ugruntować, czy zbudować taką Twoją pozycję jako osoby, która jest ekspertem w tej dziedzinie. Na pewno by Ci to pomogło w zakresie takiego warsztatu i jeszcze interakcji z tymi osobami. I jeszcze jakbyś prowadził bloga to by mogło pomóc w takim budowaniu czytelnictwa tego Twojego bloga, bo jeśli ktoś się zainteresuje na tyle, żeby przyjść na Twoje warsztaty, to tym bardziej będzie zainteresowany tym, żeby Cię śledzić osobiście, o ile okażesz się fajną i godną tego osobą. Różnie z tym bywa, ponieważ jesteśmy często godni zaufania, ale nie zawsze potrafimy ludzi za sobą pociągnąć. Także tu też jakby trzeba być świadomym swoich ograniczeń.

A co do jazdy samochodem i tego kilkugodzinnego, że tak powiem, przebywania w stanie nic nie robienia, to ja polecam zdecydowanie słuchanie podcastów albo słuchanie audiobooków, w jakiś sposób poszerzanie tej swojej wiedzy. Jedna rzecz jest taka, że możecie w ten sposób zdobywać wiedzę, uczyć się czegoś, a dzięki temu, że jesteście razem, to możecie również tę bieżącą tematykę omawiać ze sobą. Wzajemnie się wspierać, szukać inspiracji, szukać swojej własnej drogi, poszerzać swoje horyzonty. Niby każdy z nas gdzieś tam tę swoją drogę jakąś ma. Nie zawsze ją szybko znajdujemy, ale warto jej szukać na pewno. Tak więc tyle z mojej strony. Mam nadzieję, że to było pomocne.

I przejdę do ostatniego pytania głosowego, które zadał mi Mateusz. „Cześć! Z tej strony Mateusz z bloga zaradnyfinansowo.pl. Przede wszystkim gratuluję uruchomienia pierwszego własnego produktu. Na pewno był to dla Ciebie kawał ciężkiej pracy. To właśnie o kurs pt. „Budżet domowy w tydzień” chciałem Cię zapytać. Jak wyglądają pierwsze efekty sprzedaży? Jesteś z nich zadowolony? Powiedz też proszę kilka słów o tym, z czym musiałeś się mierzyć w czasie tworzenia i uruchamiania takiego kursu? Dzięki, pozdrawiam, hej!”.

Dzięki Mateusz za to pytanie i powiem Ci – wstrzeliłeś się idealnie, bo planowałem – tak, jak już wcześniej powiedziałem – planowałem nagrać podcast, który będzie poświęcony wyłącznie moim doświadczeniom z pracy nad tym produktem. Myślę, że te doświadczenia będą bardzo, bardzo wartościowe dla tych wszystkich z Was, którzy przymierzają się do wypuszczenia czegoś własnego. Tak więc prosiłbym o cierpliwość. Ja tylko powiem dzisiaj, że z efektów jak najbardziej jestem zadowolony. Plan minimum został wykonany, koszty zostały pokryte, więc to jest dla mnie najważniejsze. I tak, jak mówię – za 2 tygodnie dużo, dużo więcej powiem na ten temat.

I przejdę już do pytań, które gdzieś tam jeszcze pojawiły się w innych mediach społecznościowych, akurat na Twitterze. Takich pytań, które są bardziej związane z tym, jak ja działam i co ja robię niż z jakimiś technicznymi aspektami.

Zbyszek pyta: „Co robisz z pieniędzmi, które zarabiasz? Odpowiedź: ‘oszczędzam’ nie jest mile widziana”.

Tak. Jak by tu odpowiedzieć? Może dla jasności na początek – ja wcale nie uważam siebie za osobę jakoś szczególnie oszczędną. To, że udaje mi się oszczędzać jest fajne – czytaj: wydaję mniej niż zarabiam, ale jeżeli spojrzycie w moje raporty kosztów, to te zarobki wcale nie są… albo inaczej – te wydatki wcale nie są takie małe. One są wręcz duże! Tak przynajmniej ja uważam. Odpowiedź jest bardzo prozaiczna. Ja pieniądze wydaję, oszczędzam i inwestuję. I myślę, że dokładnie w tej kolejności to robię. Kiedyś wydawałem więcej na pierdoły, na różne gadżety – na telefony. O, tak! Wiele telefonów zdarzyło mi się kupić. Nie ze względu na to, że one były jakoś szczególnie modne, tylko ja byłem po prostu strasznie takim technologicznym geekiem jak to się mówi. Każdy nowy gadżet musiał w moje ręce wpaść, ja go musiałem przetestować, obejrzeć, zapoznać się z nim, pobawić się z nim troszeczkę. Część z nich zostawała ze mną na pół roku, część na rok, ale tak naprawdę często te telefony zmieniałem. Inne urządzenia również posiadałem i też nieszczególnie się szczypałem, mówiąc kolokwialnie, jeśli chodzi o takie inne potrzeby. Nigdy się jakoś szczególnie nie umiałem i nie lubiłem ubierać, więc akurat ciuchów jakiś markowych nie kupuję. Ale też to, co chcę powiedzieć, to że ja posiadanie niektórych przedmiotów po prostu uważam za marnotrawienie pieniędzy. I dzisiaj jak nad tym się zastanawiam to można powiedzieć, że potrzeby mam coraz mniejsze. Kiedyś wyobrażałem sobie, że muszę posiadać więcej rzeczy. Dzisiaj absolutnie nie! Do minimalizmu mi oczywiście daleko i nie sądzę, żebym kiedykolwiek był minimalistą, ale np. jeżeli nawet miałbym pieniądze na Ferrari, to nie sądzę, żebym sobie go kupił. Tzn. wolałbym sobie ten samochód wypożyczyć wtedy, kiedy go naprawdę potrzebuję i sobie nim pojeździć itd. Mogę to zrobić dzisiaj, nie ma żadnego problemu! Wypożyczenie tego typu samochodu nie jest szczególnie drogie. A zresztą polecam Wam wypożyczanie tego typu samochodów np. za naszą południową granicą, a nie w Polsce, bo tam te ceny są po prostu dużo, dużo niższe.

Ja cenię sobie przede wszystkim taki mój komfort psychiczny i komfort mam wtedy, kiedy wiem, że nie wisi nade mną żaden topór finansowy. Dzisiaj mam na sobie 2 kredyty. Jeden z nich mógłbym spłacić bardzo szybko, bo mam te środki. No ale wtedy by istniało ryzyko, że utracę płynność finansową gdzieś tam. Jeśli przychody z bloga np. będą dużo mniejsze. Wolę nawet przepłacać w pewnym sensie za te zobowiązania kredytowe, ponosić koszty odsetek itd. ale jednak posiadać taką dosyć grubą poduszką finansową, która powoduje – znowu do tego wrócę, co mówiłem wcześniej – że ja nic nie muszę. Ja nic nie muszę, ja wszystko mogę. I luźno sobie dosyć do tego podchodzę. Jeżeli pytasz mnie co ja robię dzisiaj z pieniędzmi, to powiem tak: wydaję na to, na co potrzebuję, co uważam dla siebie za istotne. Sporo inwestuję dzisiaj w mój biznes, tak to świadomie nazwę, czyli w moją firmę. W to, żeby mieć sprzęt do nagrywania podcastu, do nagrywania filmów, żeby mieć oprogramowanie, które umożliwia mi prowadzenie np. sprzedaży takiego kursu jak „Budżet domowy w tydzień”, jak również w inne plany. Np. żeby móc sfinansować samodzielnie druk mojej książki. Niekoniecznie będę musiał wydawać z wydawcą. Być może będę sam wydawcą. I żeby takie fanaberie typu mam kaprys, żeby coś przetestować na własnej skórze i nie wiem, czy na tym zarobić, żeby mieć pieniądze na to, żeby takie eksperymenty przeprowadzać.

Dużo wydaję też dzisiaj na książki wbrew pozorom. W sensie, że wydawało mi się zawsze, że to nie są duże kwoty, ale miesiąc w miesiąc jak na to patrzę, to kilkaset złotych na książki wydajemy. Czy to dla dzieci, czy dla mnie, czy dla Gabi. Fanami podróżowania jakimiś szczególnymi nie jesteśmy, także na podróże pieniędzy nie wydajemy, ale uwielbiam sobie robić długie wakacje, wyjeżdżać na kilka tygodni. Dotychczas tak wyjeżdżałem. W tym roku rozbiłem wakacje na 2 tury. W drugiej połowie sierpnia jeszcze będę jechał na wakacje, ale w tym roku w Polskę, ponieważ uwielbiam to, co robię i mam dużo planów związanych z pracą nad blogiem i nad książką. Ale za rok? Czemu nie! Znowu pewnie bym na południe Francji sobie pojechał, a to jest coś, co kosztuje. Ale tutaj tak, jak mówię – jeżeli jadę na wakacje, to na zasadzie „król się bawi pieniędzmi i płaci”. Czyli też to, o czym piszę na blogu – jeżeli mamy jakieś obszary, które są dla nas atrakcyjne, fajne, ciekawe, to jest nasza pasja – to snie ograniczajmy się! Wydawajmy w tych obszarach tyle pieniędzy ile uważamy, że musimy wydać. To mogą być naprawdę góry pieniędzy. Ważne jest to w oszczędzaniu, żeby nie wydawać pieniędzy w sposób głupi, czyli na te rzeczy, na których nam nie zależy. I ja żyję zgodnie z tą zasadą, wszyscy w domu żyjemy zgodnie z tą zasadą i jakoś to się całkiem fajnie i przyjemnie kręci.

Dodam jeszcze o tym toporze, który mi nad głową ciąży. Ja mam kredyt hipoteczny w euro i chociaż przebijam dzisiaj moimi inwestycjami, sposobem inwestowania to oprocentowanie tego kredytu, to nie można zapominać, że tam jednak jest ryzyko kursowe. Euro jeździ czasami w górę, czasami w dół. Staram się kupować je w cenach okazyjnych, ale jednak boli mnie to mentalnie, że gdzieś ten kredyt mam, że jest to ryzyko kredytowe. Jakiś tam wpis hipoteczny jest w księdze wieczystej na rzecz banku i daję sobie pewien czas na to, żeby stworzyć sobie takie możliwości zarabiania, żebym mógł sobie ten kredyt od ręki spłacić. Bo pomimo, że teoretycznie przebijam czy nawet praktycznie przebijam koszty tego kredytu dzisiaj, to nie chciałbym w perspektywie kilkudziesięciu lat martwić się o to, czy rzeczywiście tak jest rok w rok, czy nie. Wolę mieć ten problem od razu z głowy. Odpowiedziałem na pytanie? Mam nadzieję, Zbyszku, że tak.

Jedźmy dalej, zostały 3 pytania. 3 pytania zostały zadane mi przez Damiana i każde pytanie jest natury egzystencjalnej. Damian pyta: „Michał, co jest najważniejsze w życiu?”.

No i ja czuję wagę tej odpowiedzi. Dla mnie najważniejszy w życiu jest święty spokój. Mi taki wewnętrzny spokój daje bycie w zgodzie z własnym sumieniem. Bycie po prostu dobrym człowiekiem, taką osobą, która czuje, że robi coś dobrego. To, jak to jest zewnętrznie oceniane to jest dla mnie oddzielna i wtórna rzecz. Ja po prostu szukam cały czas w swoim życiu takiego złotego środka i dla mnie to też jest kwestia takiej gradacji. Jest Bóg, jest rodzina, są najbliżsi, potem są te inne osoby i gdzieś ja jestem w tym wszystkim umoczony z tymi wszystkimi moimi potrzebami, wyobrażeniami – czymś, co z jednej strony może być pomocne wszystkim innym osobom, wszystkim tym osobom, które wymieniłem, a z drugiej strony może być dla tych osób krzywdzące i mówię: szukam takiego kompromisu. Szukam w tym pokoju, szukam równowagi i to mi się wydaje najważniejsze w życiu. Być może jest tak, że ja nigdy tego nie znajdę, ale ja na bieżąco cieszę się tym, że cały czas czegoś szukam, o czymś się przekonuję, czegoś się uczę, że potrafię też z życia skreślać te rzeczy, które ja w skrócie nazywam takim chodzeniem na skróty. Wiesz, Damian, to być może jest temat, który powinien być gdzieś tam na wieczorną pogadankę, a niekoniecznie na monolog w podcaście, bo się za chwilę rozgadam. No i tak bym podsumował to pytanie.

Kolejne pytanie od Damiana, też niełatwe, brzmi następująco: „Co to jest dla Ciebie sukces i dlaczego?”. Dlaczego uważam to za sukces, tak?

Hmm… Sukces trochę mi się wydaje takim nadmuchanym i pejoratywnym słowem dzisiaj. Przynajmniej takie ma skojarzenia, bo często się pokazuje ludzi sukcesu, którzy są gdzieś tam jacyś tacy plastikowi itd. Ja tak nie czuję tzn. ja bardzo osobiście podchodzę do kwestii sukcesu. Dla mnie np. sukcesem jest to, że po pierwsze robię to, co lubię. To, że nauczyłem się, już w tej chwili się nauczyłem, że kończę dzień z pustą skrzynką pocztową, z tzw. inbox zero. To wcale nie znaczy, że ja mam wszystkie sprawy pozałatwiane. Być może je gdzieś tam poprzesuwałem, ale robię to bez poczucia winy, czyli kończę z czystą skrzynką i sobie myślę: „OK, być może coś tam jest”, ale już się nauczyłem z tym żyć. I to jest dla mnie sukces, bo miałem z tym problem przez wiele lat. I sukcesem jest dla mnie też to, co powiedziałem wcześniej: że przychodzą do mnie maile, które potwierdzają to, że to, co piszę komuś się przydało do czegoś, komuś pomogło. Ktoś tam przez 10 lat żył, zarabiał, ale tak naprawdę mu nie starczało do pierwszego i nie miał ani złotówki oszczędności, a teraz ma np. 2000 na koncie oszczędnościowym. To jest dla mnie sukces, bo to jest coś, co pokazuje, że to, co ja robię ma rzeczywiście wpływ na życie innych ludzi. Dla mnie sukcesem jest też to, że jestem w stanie zarabiać na tym, co robię i że moja rodzina może z tego żyć. Że w dowolnym momencie mogę wstać, pójść do kina w środku dnia. Też bez poczucia winy, tak? Mam taki luksus, np. że mogę powiedzieć: „Nie pracuję w tym miesiącu” i nic by się nie stało. Oczywiście ja tak nie mówię, bo jestem pracoholikiem, ale bardzo cenię sobie ten luksus, że nie wiem – siedzę w pokoju przez większość dnia, siedzę 4 metry od mojej żony i pomimo, że siedzę w słuchawkach na głowie, to widzimy siebie. Siedzimy od siebie po przekątnej i patrzymy na siebie. Oczywiście jak Gabi jest, bo jak jej nie ma to inaczej to wygląda, ale teraz to ja większość czasu spędzam w domu. No! Jeszcze taką ostatnią rzecz bym dorzucił, że ja mam taką mentalną wolność. Że nie mam potrzeby udowadniania komukolwiek czegokolwiek, że jeżeli się z kimś ścigam, to ścigam się z samym sobą i to jest też fajne, tak? Ja się cieszę też sukcesami osób, które są gdzieś wokół mnie. Bardzo dużo wymieniam się wiedzą teraz z innymi blogerami itd. bo wydaje mi się, że mam coś wartościowego do zrobienia. I to takie poczucie z dnia na dzień jak się kładziesz spać i wstajesz rano, że wiesz, że coś poprawiasz, że do czegoś się przydajesz – to jest dla mnie taka miara osobistego sukcesu. Można powiedzieć spełnienia, aż mnie coś za gardło łapie teraz, sorry.

Z mojej perspektywy to nie jest coś spektakularnego. To jest zestaw takich bardzo małych okruchów, które z dnia na dzień gdzieś tam się pojawiają i z których się ten chleb w końcu wypieka. Wiadomo, że jest gorzej, jest lepiej, ale ja nie mam na co narzekać, no autentycznie! Więc tak bym definiował swój sukces. Mówię tu bardzo osobiście o moim sukcesie. Jak to jest postrzegane z zewnątrz? Wiesz, no czasami Ci się przypina łatkę, że Ty jesteś osobą sukcesu itd., tylko że każdy ma bardzo subiektywne podejście do tego. Dla jednej osoby to będzie sukces, dla drugiej osoby to będzie gość robiący rzecz bardzo małą. Taką, którą on sam zrobił już wiele, wiele lat temu. I np. czasami obserwuję też, że są osoby, które gdzieś tam z boku patrzą na nas i mówią: „Z czego ten gość się cieszy? Czy on jest głupi w ogóle! Cieszy się, że kawa ma dobrą temperaturę, że go nie poparzyła?”, a to może być sukces dla kogoś. Nie wiem, np. dzisiaj rano robiłem sobie frappe, pierwszy raz w życiu. Po pierwsze za dużo kawy wsypałem – frappe, czyli taką kawę mrożoną. Jest pieruńsko gorąco. Wrzuciłem tam oczywiście kostki lodu, za dużo mleka wyszło itd. itd. ale jakie to było pyszne! No, z samego rana, w tym mieszkaniu, w którym jest strasznie gorąco, bo słońce świeci i operuje, a ja nie mam przeciągów. Jakoś nie wiem – okna na cztery strony świata, a powietrze stoi. I pijesz taką kawę z rana, siedzisz sobie, czytasz sobie takiego maila od Czytelnika jednego, drugiego, trzeciego. I to jest sukces! To jest sukces! Nostalgicznie mi się trochę zrobiło.

Ostatnie pytanie zadał Damian, znowu. I zadał pytanie: „Kiedy zamierzasz przejść na emeryturę? I co planujesz robić na starość?”.

Tutaj na bazie poprzedniego pytania – ja już jestem na emeryturze. I to się tak może wydawać, że ja pracuję ciężko itd. ale dla mnie to jest w jakimś stopniu spełnienie marzeń, że robisz tak totalnie to, co chcesz. Nie wiem – dzisiaj tak sądzę, po prostu. Ale myślę, że dzisiaj się czuję już tak, jak bym był na emeryturze. Oczywiście to, co powiedziałem – ja jestem pracoholik. Ja nigdy nie wierzę, że ja będę siedział na tarasie i będę obserwował zachód słońca i później wschód słońca – i tak całe dnie będę przesiadywał. Jakoś nie widzę siebie w tej roli. Być może będzie tak, że tę moją emeryturę, którą mam teraz z jakiś powodów będę musiał przerwać i wrócić na etat, jeśli coś pójdzie nie tak. Ja wcale nie uważam, że to już jest taki stan permanentny. Dlatego cieszę się też chwilą, cieszę się tym, co mam. Ale tak, jak mówię – nie wyobrażam sobie siebie siedzącego i nie robiącego nic. Ja mam naprawdę kupę pomysłów! Ja wszystkie je chcę zrealizować i to nie kiedyś tam, tylko teraz kiedy mam siły. Ta książka, którą kiedyś polecałem na blogu pt. „Fastlane Milionera” się po polsku nazywa, chyba – MJ De Marco ją napisał. To jest dobra książka! Ona mi też gdzieś tam oczy otworzyła. On mówi coś takiego: „Całe życie będziesz pracował, całe życie będziesz oszczędzał, a w końcu w wieku tych 60 paru lat, czy 70 lat kupisz sobie to wymarzone Ferrari i będziesz podróżował po świecie”. I że wtedy tak naprawdę jest wysokie prawdopodobieństwo, że już Ci się nie będzie chciało. To, że teraz Ci się chce coś osiągać to nie znaczy, że wtedy będziesz chciał to realizować. To, że teraz Ci się chce podróżować, masz do tego siły i siedzieć z piwkiem pod palmami i patrzeć na ocean, to nie znaczy, że wtedy Ci się będzie chciało. Może wtedy będziesz tylko marzył o świętym spokoju, żeby Cię kręgosłup nie bolał. Ja dlatego chcę to wszystko, co chcę zrealizować, chcę zrealizować teraz. Póki mam siły, póki się bawię tym, co robię. I oczywiście, że mam zobowiązania, ale one mnie w ogóle nie męczą. Dzisiaj mnie nie męczą i to jest coś pięknego! Więc można powiedzieć, że ja jestem na emeryturze. Planów na starość jakiś szczególnych nie mam, póki co, poza tym, że chciałbym być blisko mojej rodziny i patrzeć na moje wnuki itd. [śmiech]. I żeby jednak chcieli mieć ze mną coś wspólnego, bo dotychczas było tak, że ja ciężko pracowałem i nie wiadomo czy wystarczająco jestem dla nich dostępny. No i tyle.

Już będę kończył dzisiaj. Dziękuję Wam za te wszystkie pytania! Fajnie jest wiedzieć, że z tym co robię, ja nie trafiam w próżnię. I nawet jak takie głupie pytanie rzucę gdzieś tam na Facebooku: „Zadajcie mi pytanie na dowolny temat”, to mogę na Was liczyć. Że Was interesują te przeróżne aspekty tego, co robię, czy po prostu – co myślę na różne tematy.

Mam nadzieję, że ten odcinek był dla Was interesujący. Przypominam, że notatki do tego odcinka podcastu znajdziecie pod adresem jakoszczedzacpieniadze.pl/032, tak jak 32 odcinek podcastu. Tam będą też linki do książek i stron, które wymieniałem w tym odcinku podcastu i tak, jak zapowiadałem – za 2 tygodnie rozłożę na czynniki pierwsze mój kurs pt. „Budżet domowy w tydzień”. Opowiem co mi poszło dobrze, co mnie zaskoczyło, co poszło nie tak, jak zaplanowałem, co poszło nie po mojej myśli. Przedstawię też cały proces produkcji takiego kursu. Powiem ile mnie to kosztowało, powiem Wam ile zarobiłem. No, czyli powiem też to, co zapewne jest dla Was najbardziej interesujące, a dzisiaj w ramach właśnie zapowiedzi powiem tylko, że właśnie ten cel minimum, którym było pokrycie wszystkich kosztów przygotowania kursu przekroczyłem z dużą nawiązką, więc jest fajnie.

I na koniec jeszcze bardzo chcę Wam podziękować za wszystkie komentarze – i na blogu, i w serwisie iTunes. Ja nie na wszystkie z nich odpowiadam i tak już pewnie zostanie, ale wszystkie czytam i bardzo się cieszę, że chcecie się angażować w rozmowę ze mną.

Przeczytam Wam jeden z czerwcowych komentarzy, które się pojawiły w iTunes, który bardzo mi się spodobał. Anit233 dał mojemu podcastowi 5 gwiazdek i napisał tak: „Ultra inspirujące i pozytywnie zmuszające do przemyśleń. Włączam podcasty Michała, gdy tylko robię coś, co ode mnie nie wymaga skupienia – prasowanie, sprzątanie, jazda samochodem, bieganie, proste czynności w pracy. Wtedy żyję podwójnie, jak to padło w jednym z podcastów. Robię 2 rzeczy naraz. Polecam te podcasty! Dostarczają wiele informacji, jakich każdy potrzebuje. Bardzo inspirują, podsuwają wiele pomysłów i skłaniają do przemyśleń. Gdyby nie te podcasty i w ogóle blog Michała, zaczynałbym już jak szary ludek w wielkiej rutynie. A tak się dzieje inaczej. Dzięki!” To ja dzięki wielkie!

Mówię – to jest mega niesamowite! I uwielbiam do porannej kawy sobie czytać te Wasze opinie. Wtedy aż się chce siadać i nagrywać kolejne podcasty i pisać kolejne artykuły! Ja nieustannie Was proszę o te komentarze, więc każda szczera opinia, ocena mojego podcastu jest bardzo mile widziana. Te Wasze oceny pomagają w tym, żeby inne osoby widziały mój podcast wysoko w rankingach w iTunes po prostu i dzięki temu mogą do niego dotrzeć. Będę miał dla Was troszeczkę niespodzianek podcastowych już niedługo, ale na razie milczę jak głaz.

Na dzisiaj chciałbym się już pożegnać. Dziękuję Ci bardzo za ten wspólnie spędzony czas, cokolwiek robisz, biegasz, pierzesz, sprzątasz. Gdziekolwiek jesteś – siłownia? Ktoś w ogóle chodzi na siłownię? Ja nie chodzę na siłownię, pompki robię w domu. Nieustająco Ci życzę przenoszenia Twoich celów finansowych na wyższy poziom.

Do usłyszenia!

Strony, osoby i tematy wymienione w tym odcinku:

- Cykl artykułów dotyczących BIK.

- Wideorelacja z prezentacji o tym jak poprawić scoring BIK.

- Podcast WNOP 009: Kredyt hipoteczny krok po kroku.

- Filmy z kompilacjami wypadków samochodowych – Russian Car Crash Compilation.

- Platforma WordPress – do prowadzenia blogów.

- Thesis – dodatek do WordPress (framework), który wykorzystuję na moim blogu.

- Marketers Delight 2 – skórka zapewniająca konkretny wygląd i sposób funkcjonowania mojego bloga.

- Lista używanych przeze mnie wtyczek do WordPress’a.

- Podcast WNOP 011: Praca dodatkowa poza etatem: 30 pomysłów.

- Kurs “Budżet domowy w tydzień” – mój pierwszy komercyjny produkt ;-)

- Easy Digital Downloads – wtyczka obsługująca sprzedaż w moim kursie.

- OptimizePress – szablon dla WordPress umożliwiające łatwe budowanie ładnie wyglądających stron. Wykorzystuję go w kursie „Budżet domowy w tydzień”.

- Rachunek maklerski BossaZagranica (tu informacje o rachunku, a tu formularz rejestracyjny).

- Książka “Fastlane Milionera” MJ DeMarco.

033: Jak przygotować i sprzedawać własny kurs internetowy – case study

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/033

Droga do własnego produktu nie musi być trudna, ale wymaga dobrego planu i jego skutecznego wykonania.

Pomysł, plan, wybór grupy docelowej, badania rynku, realizacja, promocja, obsługa sprzedaży i wsparcie dla klientów – całą tę ścieżkę przeszedłem pracując nad kursem „Budżet domowy w tydzień„.

Dzisiejszy odcinek podcastu to taka „pigułka” dla wszystkich osób zainteresowanych opracowaniem i sprzedażą przez Internet tzw. infoproduktów, czyli produktów informacyjnych. Opowiadam w nim pokrótce o każdym z etapów przygotowań do udostępnienia szkolenia internetowego. „Pokrótce”, bo w zasadzie na podstawie moich doświadczeń mógłbym nagrać teraz nawet 10 odcinków poświęconych poszczególnym aspektom. Dzielę się także wnioskami i doświadczeniami, oraz otwarcie przyznaję się do błędów, które popełniłem.

Od strony finansowej jestem w pełni usatysfakcjonowany. Dość powiedzieć, że oferowany przez tydzień kurs, pozwolił pokryć wszystkie koszty jego przygotowania, a także zarobić pięciocyfrową sumę. Jaką? Odpowiedź znajdziecie w tym podcaście i artykule.

A to wszystko, przy fenomenalnej ocenie jakości kursu przez jego uczestników. Średnia ocena z ankiet = 9,7 punktów w skali o 1 do 10.

Zdjęcia studio, harmonogram, wyniki sprzedaży

W tym odcinku obiecałem Wam kilka materiałów dodatkowych. Poniżej zamieszczam po kolei wszystkie z nich.

Konfiguracja mojego domowego studia wideo

Na domowe studio składało się:

- Kilka statywów.

- Zielone płótno (tzw. green screen) kupione na Allegro.

- 5 lamp – dwie z nich doświetlały green screen, a trzy oświetlały mnie z różnych miejsc. Ostatecznie – ze względu na dobre światło zewnętrzne oraz wysoką temperaturę w pomieszczeniu – nie włączaliśmy wszystkich lamp.

- Prompter domowej produkcji – czyli urządzenie służące do wyświetlania przesuwającego się tekstu.

- Dwa aparaty cyfrowe.

Kamera, akcja! – domowe studio wideo Michała

Byle się nie pomylić…

Zrobiliśmy to! – Marcin i Michał

Jak zrobić prompter?

Prompter można kupić za kilka tysięcy złotych albo wykonać samodzielnie. I ten samodzielnie wykonany może działać całkiem świetnie. Produkcja mojego zainspirowana była tym wideo, ale posłużyłem się dwoma ramkami do zdjęć z IKEA oraz pałeczką od sushi.

Nie wymieniałem szyby na bardziej lustrzaną. Jest to zwykła cienka szybka z ramki do zdjęć. Niestety ma efekt podwójnego odbicia, ale spokojnie spełnia swoje zadanie.

Prompter domowej roboty – „obudowa” ze starego t-shirta.

Aparat stoi tuż za szybą. Pałeczka od sushi dba o odpowiedni kąt.

Tekst wyświetlany z iPada odbija się od szyby… a ja mogę czytać patrząc prosto w obiektyw.

Harmonogram wysyłki newsletterów promocyjnych

Podstawą sprzedaży tego typu kursu jest dobrze zaplanowana kampania informacyjna. Ja moją realizowałem poprzez newsletter rozsyłany do osób zainteresowanych tym kursem. Oczywiście wysyłki realizowane były zgodnie ze wcześniej zaplanowanym harmonogramem. Plan takiej komunikacji znajdziesz poniżej.

Kalendarz komunikacji – kurs „Budżet domowy w tydzień”.

Wyniki sprzedaży kursu „Budżet domowy w tydzień”

Dla przypomnienia: sprzedaż kursu rozpoczęła się 23 czerwca i zakończyła 2 lipca 2014 r. Łącznie równo tydzień – z uwzględnieniem dwudniowej przerwy ze względu na problemy z obsługą płatności.

Dane dotyczące sprzedaży wyglądały następująco:

- 294 osoby zakupiły kurs w cenie 97 zł brutto.

- 6 osób skorzystało z 30-dniowej „Gwarancji satysfakcji” i otrzymało zwrot wniesionej opłaty za kurs. Całkiem dobry rezultat. Tylko 2% zwrotów.

- Suma przychodów netto (bez VAT) wyniosła 23 184,84 zł.

- Suma kosztów związanych z przygotowaniem kursu wyniosła netto (bez VAT) 8619,21 zł.

- Mój zysk przed opodatkowaniem to 14 565,63 zł.

Szczegółowy raport kosztów i przychodów znajduje się poniżej.

Przykładowy raport SentiOne dotyczący hasła „Budżet domowy”

Wspominałem Wam niedawno, że korzystam z usługi SentiOne do monitorowania tego, co pisze się o mnie i o blogu w Internecie. Przypominam także, że usługa ta dla blogerów dostępna jest bezpłatnie (lubię ten uprzywilejowany zawód).

Jeśli chcecie zobaczyć, jak wygląda przykładowy raport SentiOne, to stąd możecie pobrać ten, który dotyczy kursu „Budżet domowy w tydzień” oraz wypowiedzi związanych z prowadzeniem budżetu rodzinnego.

Z tego odcinka dowiesz się:

- Co składa się na kurs „Budżet domowy w tydzień”?

- Jak kurs jest oceniany przez osoby, które z niego korzystają?

- Jaki był cel kursu BDT?

- Z jakimi problemami myślałem, że się spotkam?

- Jak wyglądała strategia sprzedażowa?

- W jaki sposób promowałem kurs BDT?

- Jak przeprowadziłem badania marketingowe?

- Jaką cenę za kurs proponowali mi moi doradcy?

- Jakie narzędzia wykorzystywałem do badania rynku oraz promocji kursu?

- Jak dobrze przygotować teksty do nagrania wideo – kilka rad.

- W jaki sposób zbudowałem studio w swoim domu?

- Jak nagrywałem materiał wideo i audio na potrzeby kursu?

- Jak domowym sposobem zbudowałem teleprompter?

- Ile kosztowało mnie wyposażenie studia nagraniowego?

- Jak wygląda proces, przez który przechodzi każdy klient?

- Jakie wtyczki musiałem dodać do platformy WordPress, by ustawić dostęp do kursu tylko dla moich klientów?

- W jaki sposób zintegrowałem wszystkie usługi, by zautomatyzować proces zakupu, opłaty i dostępu do kursu?

- Dlaczego wykupiłem specjalistyczną usługę do hostingu wideo?

- Ile zapłaciłem za poszczególne elementy kursu: logo i identyfikacja wizualna, przygotowanie platformy sprzedażowej – programowanie, nagranie i postprodukcja wideo, inne usługi u firm trzecich.

- Jak wyglądała organizacja premiery kursu oraz promocji przedsprzedażowej oraz podczas sprzedaży?

- W jaki sposób i kiedy komunikowałem się z osobami zapisanymi na newsletter?

- Jakie błędy popełniłem przy okazji kursu BDT?

- Wyniki finansowe sprzedaży kursu.

- Ile osób skorzystało z gwarancji satysfakcji?

To jest podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”, odcinek 33.

Cześć i dzień dobry! Witam Cię w 33 odcinku podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne i sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności. Opowiadam jak rozsądnie wydawać pieniądze i jak odważnie realizować swoje pasje i marzenia. Jeśli tylko szukasz odrobiny stabilizacji finansowej i emocjonalnej w swoim życiu, to ten podcast jest dla Ciebie!

Dzień dobry! Dzień dobry powakacyjnie. Dzisiaj mam dla Was tak napakowany konkretami odcinek, że jak patrzę na listę punktów, to sam nie wiem czy się wyrobię w czasie, który sobie założyłem. Muszę za godzinę wyjść z domu. Być może będę musiał ten odcinek podzielić na części - spróbuję tego nie robić. W tym odcinku opowiem Wam o moich doświadczeniach związanych z przygotowaniem mojego pierwszego produktu online’owego, czyli kursu pt. „Budżet domowy w tydzień”.

Powiem jakie miałem założenia, jakie miałem cele. Powiem też trochę o samym procesie tworzenia materiałów kursowych, o zapleczu technicznym, czyli takiej platformie, która służyła mi do sprzedaży tego kursu. Również tej do obsługi płatności, wystawiania faktur. Powiem o tym, jak to wszystko zorganizowałem i może ta wiedza się Wam przyda. Powiem też gdzie popełniłem błędy, jakie to były błędy i przeprowadzę również przez stronę nie tylko techniczną, ale także marketingową całego tego przedsięwzięcia... i sprzedażową. Bez nadmiernego wnikania w szczegóły, żeby tego jakoś nie rozmydlić i żeby zmieściło się to w tym odcinku.

Ale na koniec będę miał dla Was jeszcze niespodziankę, oczywiście też podzielę się rezultatami sprzedażowymi i informacjami o cenach tego kursu, bo są bardzo, bardzo wysokie. Tak więc, żeby formalnościom stało się zadość to powiem, że ten odcinek również ma swojego sponsora. Jego sponsorem jest kurs pt. „Budżet domowy w tydzień” [śmiech].

Co to jest za kurs, na czym on polega? To jest taki kurs, którego celem jest skuteczne przeprowadzenie Was – uczestników tego szkolenia przez proces planowania domowego budżetu. Ja posługuję się tam lekcjami wideo, przygotowałem również ćwiczenia na każdy dzień, przygotowałem gotowe szablony arkuszy kalkulacyjnych i pomagam przejść przez taką transformację od osoby, która sądzi, że spisywanie wydatków jest ciężkie, że prowadzenie budżetu domowego jest trudne, że to jest niewdzięczna rzecz – do osoby, która rzeczywiście potrafi to robić. Która pokonuje te przeszkody, które gdzieś tam po drodze są. Nie ukrywam, że ich nie ma, ale taka osoba po kursie potrafi kontrolować i planować i mieć taką pieczę nad domowym budżetem i swoimi finansami. Po to właśnie, żeby dążyć do takiego stanu bezpieczeństwa finansowego i nie myślenia, nie zastanawiania się koniecznie dzień w dzień nad tym, czy na wszystko nam starczy. Po prostu działamy zgodnie z planem.

Te sposoby, które ja przedstawiam w tym kursie – one się sprawdziły, mnie i setkom innych osób, którym już w tej chwili pomagam, które skorzystały z mojej pomocy. Jedna rzecz, którą warto podkreślić – średnia ocen tego kursu „Budżet domowy w tydzień” w skali od 1 do 10 wynosi aż 9,7 punktu. Tak więc jeżeli chcecie więcej informacji o samym kursie, to zapraszam Was na stronę budzetdomowywtydzien.pl. Może być z polskimi znakami, może być bez polskich znaków, lepiej bez polskich znaków. No, i tyle reklamy na początek.

Jeszcze mam jedno takie małe zastrzeżenie, że to, co dzisiaj usłyszycie w tym odcinku, to nie jest kompletna instrukcja. Jak zacząłem spisywać punkty do tego podcastu to się okazało, że w zasadzie mógłbym nagrać 10 odcinków podcastów na ten temat i pewnie nadal bym nie wyczerpał tematu. Więc to, co chciałbym dzisiaj zrobić, to pokazać Wam skalę takiego przedsięwzięcia z jednej strony, a z drugiej strony dać zestaw konkretnych wskazówek, które mogą się przydać, jeżeli planujecie taką działalność w internecie. Fajne w tym wszystkim jest to, że nie jest to szczególnie trudne mimo wszystko. Oczywiście to jest rozwiązanie dla osób pracowitych, które nie boją się poświęcić swojego czasu na to, żeby przygotować taki kurs, ale każdy z nas ma jakąś wiedzę. Każdy z nas może ją w jakimś stopniu – mniejszym, większym ją opakować i z powodzeniem oferować w internecie. Bo internet to jest takie miejsce, które pozwala dotrzeć w łatwy sposób, niskim kosztem, do wielu osób, które mogą być zainteresowane tym, co my po prostu mamy do powiedzenia czy do zaoferowania.

No właśnie, także po kolei może. Zacznę od celów. Cele moje związane z kursem pt. „Budżet domowy w tydzień” – ja będę mówił BDT, skrótowo BDT, żeby było łatwiej – to było przede wszystkim podanie, usystematyzowanie tej wiedzy, którą mam na blogu. Ja prowadziłem taki cykl artykułów zatytułowany „Budżet Domowy” i BDT miało być takim usystematyzowaniem tej wiedzy. Miało być taką gotową odpowiedzią dla tych osób, które przychodzą do mnie albo piszą do mnie i mówią: „No, pomimo tego, co tam napisałeś, to i tak nie wiem od czego zacząć. Nie wiem jak się do tego zabrać, bo nie wiem który artykuł powinienem przeczytać w pierwszej kolejności”. Albo po prostu nie chce się im czytać, wolą być poprowadzone za rękę. Kurs BDT jest właśnie dla takich osób, które chcą przejść przez proces, gdzie są pilnowane na każdym etapie. I ja oczywiście chciałem zbudować sobie, to kolejny cel – zbudować sobie platformę do sprzedaży tego typu kursów i innych produktów, które mam w planach, więc tu przy pierwszym podejściu bardzo mi zależało na tym, żeby nie przeznaczyć na to zbyt wiele czasu. Po prostu przygotować sobie zestaw tych narzędzi i udostępnić coś w miarę prostego.

Z drugiej strony chciałem też z takim ograniczonym ryzykiem, zanim wejdę w większe produkty, wyskoczyć z takim produktem, tak jak powiedziałem, na który czasu nie przeznaczę zbyt wiele, który nie jest zbyt skomplikowany, ale pozwoli mi zobaczyć, gdzie są potencjalne problemy przy przygotowywaniu premiery takiego produktu. I chciałem się też nauczyć tego jak to promować, jak to sprzedawać. Oczywiście, że chciałem zarobić. To też jest takie marzenie... ja zaraz powiem jakie konkretnie cele sprzedażowe miałem. W zasadzie pod koniec powiem jakie konkretnie cele sprzedażowe miałem, kiedy będę przedstawiał już rozliczenie, ale oczywiście podstawowym priorytetem było, żeby przy tej pierwszej edycji kursu pokryć koszty po prostu. Także wyjście na zero też nie było złym rozwiązaniem. I był jeszcze jeden aspekt, a może nawet dwa aspekty.

Pierwszy to był taki, że chciałem w pewnym sensie zmierzyć się z własnymi demonami, które gdzieś tam w mojej głowie siedziały, bo bez względu na to, co się Wam wydaje, ja też mam wątpliwości co do tego, co robię. I bałem się tego, że jeżeli zaoferuję taki kurs – to był mój pierwszy płatny produkt, a dotychczas wszystko oferowałem za darmo – bałem się, że nikt tego nie kupi. Bałem się też, że będą zarzuty, że ten produkt nie jest wystarczająco dobry, żeby za niego płacić, że się nie spodoba. Bałem się, że będą zwroty, bo w ramach BDT oferowałem również gwarancję satysfakcji, czyli takie rozwiązanie, które pozwala Wam w ciągu 30 dni od zakupu zwrócić ten produkt, w zasadzie bez podawania żadnego istotnego powodu. Można powiedzieć: „OK, chcę oddać, nie podoba mi się”. I ja w takim przypadku po prostu oddawałem pieniądze. Także bałem się, że tych zwrotów będzie bardzo, bardzo dużo. Na szczęście tak nie było.

I chciałem też od takiej technicznej, proceduralnej strony, logistycznej, dowiedzieć się, czy poradzę sobie chociażby ze wsparciem technicznym do tego produktu. To nie jest blog, gdzie ja bez zobowiązań w pewnym sensie piszę, gdzie nie zobowiązuję się, że odpowiem na każdy komentarz. To jest produkt, za który ja pobieram pieniądze, w związku z tym chcę, żeby moi klienci byli najszczęśliwszymi klientami na świecie. W związku z tym, jeżeli o coś pytają, to trzeba sprawnie na to odpowiadać. Na dodatek to się zbiegało z moim urlopem, który planowałem, bo premiera produktu była 23 czerwca, a ja pojechałem sobie na urlop od 1 lipca, więc bałem się, czy poradzę sobie z tym wsparciem, czy nie zaleją mnie również problemy natury księgowej, bo będzie dużo faktur do wystawiania itd. itd.

Zdecydowałem się na to, żeby wszystko od początku porządnie automatyzować. I teraz kolejny punkt, to jest strategia sprzedaży tego rozwiązania, jakie ja przyjąłem. Założyłem sobie na początku, że chcę mieć bardzo małą liczbę klientów, osób, które to kupią. To jest pierwszy raz, kiedy to robię, w związku z tym mogą się przytrafić problemy i te problemy się rzeczywiście przytrafiły. Więc powiedziałem sobie: „OK, uruchamiam sprzedaż, robię prostą kampanię marketingową, krótką, uruchamiam tę sprzedaż, po czym zamykam ją po 3 dniach”, czyli kto kupi przez te 3 dni ten kupi, a kto nie kupi – trudno. Będzie musiał poczekać aż wyczyszczę wszystkie problemy, które mam z produktem. Promowałem produkt w bardzo ograniczony sposób, bo w zasadzie tylko i wyłącznie na moim blogu. Nie kupowałem żadnych reklam na Facebooku itd. Nie, nie. Właśnie, zależało mi na tym, żeby trafił do tych osób, które są moimi stałymi Czytelnikami, czyli do Was i do Słuchaczy również podcastu. Za chwilę będę o tym mówił.

Założyłem również newsletter, oprócz tego newslettera, który mam na blogu, na którym jest ponad 20 tys. osób już w tej chwili zapisanych. Założyłem sobie specjalny newsletter tylko i wyłącznie o kursie BDT, czyli tam zapisywały się tylko te osoby, które były zainteresowane premierą i informacjami o tym produkcie. Będę też statystyki podawał, mam je gdzieś tam zanotowane i pod koniec podcastu również je podam. No i zdecydowałem się, a’propos strategii sprzedażowej, cały czas mówię o strategii sprzedażowej, zdecydowałem się, że zaoferuję ten produkt w jednej cenie. Ta cena wynosiła 97 zł.

Nie będę robił mutacji produktów, wariantów produktów, oferta uboższa, oferta bardziej bogata... bo zależało mi na razie tylko i wyłącznie na przetestowaniu też, czy jesteście w stanie z Waszych portfeli wyciągnąć 97 złotych albo chociażby złotówkę, żeby zapłacić za produkt, który mam do zaoferowania. Uważam i uważałem, że to jest bardzo dobra cena. Tak naprawdę uważam, że ten produkt powinienem sprzedawać drożej, istotnie drożej. Także od razu powiedziałem wręcz, że to jest cena, którą ja zaoferuję w okresie wyłącznie tej kilkudniowej promocji, w okresie tych 3 dni, kiedy planowałem, że tyle sprzedaż będzie trwała. Później musiałem ją wydłużyć, ale do tego dojdziemy.

I zamiarem moim było, żeby ten produkt kosztował 197 złotych, albo wręcz 297 złotych docelowo. Będziemy się do tego poziomu docelowego zbliżali, bo już tej ceny 97 złotych nie będzie i o tym też uczciwie informowałem, że to jest tylko i wyłącznie cena w momencie tego pierwszego startu, ponieważ między innymi spodziewam się problemów z tym produktem, a już tych problemów w tej chwili nie mam. Produkcja jest wyczyszczona.

No właśnie, i teraz pytanie jest takie: co robimy jak chcemy taki produkt przygotować? Powiedziałem Wam o moich celach, powiedziałem Wam o mojej strategii. No, ale tak naprawdę to, że miałem jakąś strategię, jakieś założenia to jeszcze nie przesądzało, czy to jest dobre, czy rynek jest skłonny zaakceptować to, co ja sobie wymyśliłem. Więc przeprowadziłem badania rynku. Po prostu.

Ja dobrze wiedziałem tak naprawdę, co ja w tym produkcie chcę mieć. Widziałem też po pracy z osobami, którym już w budżecie pomagałem i po opiniach Czytelników zamieszczanych również na blogu, czy w mailach, które do mnie przesyłają – wiedziałem już z jakimi problemami te osoby się borykają. Sam to kiedyś przeszedłem i przygotowałem taką prostą ankietę na początek, którą wysłałem do grupy moich doradców. To są takie osoby... ja ich nazywam JOP VIP. Dzięki, że jesteście w ogóle. Wiem, że rzadko się z Wami komunikuję, ale jesteście bardzo, bardzo pomocni wtedy, kiedy rzeczywiście ta komunikacja następuje. Przygotowałem taką ankietę dla moich doradców, to jest około 160 osób, aktywnych Czytelników mojego bloga. Rozesłałem ją mailem, to była ankieta, która była przygotowana na Google Docs. I tę ankietę ze 160 osób wypełniło aż 71 osób. Dlaczego? Pewnie dlatego, że chcą mi pomóc, ale też dlatego, że zaproponowałem im nagrodę za wypełnienie tej ankiety, czyli powiedziałem, że wśród wszystkich osób, które wypełnią tę ankietę rozdam 3 dostępy do kursu za darmo w momencie, w którym on już będzie gotowy. W ankiecie pytałem o różne rzeczy – o problemy z budżetem domowym, co nas powstrzymuje przed tworzeniem budżetu, ale zapytałem również – takie jedno pytanie zadałem strategiczne: „Ile twoim zdaniem taki kurs powinien kosztować?” Opisałem, że to będzie kurs tygodniowy, kurs wideo, z ćwiczeniami itd. itd. I ta rozpiętość odpowiedzi, którą otrzymałem, była naprawdę niesamowita, bo najniższą ceną, jaką ktoś byłby w stanie zapłacić za taki tygodniowy kurs wideo, gdzie dostaje opis całego procesu tworzenia budżetu domowego, jest prowadzony za rękę i w końcu ten budżet udaje mu się skonstruować... to najniższa propozycja była taka, że ten kurs powinien kosztować 10 zł. I były chyba 2 czy 3 takie propozycje wśród tych 70 odpowiedzi. Z kolei najwyższą ceną, jaką byliście w stanie zaoferować było 399 złotych – ktoś napisał. No właśnie. Także utwierdziłem się poniekąd w przekonaniu, że tą ceną 97 złotych dobrze się wstrzeliwuję. To po pierwsze.

Po drugie, również posprawdzałem sobie również w ramach badania rynku co w internecie mówi się na temat problemów z budżetem domowym. Ja sprawdzałem to z wykorzystaniem takiego fajnego narzędzia, które się nazywa SentiOne. Linki w ogóle do wszystkich narzędzi, które będę wymieniał w tym odcinku podcastu, zamieszczę oczywiście w notatkach pod tym odcinkiem podcastu na blogu, czyli to jest adres jakoszczedzacpieniadze.pl/033, tak jak 33 odcinek podcastu. I to jest takie narzędzie, które jest dostępne dla blogerów za darmo, dla pozostałych osób i firm jest płatne. Ono pozwala nasłuchiwać tego, co w internecie mówi się na nasz temat, czyli definiujemy sobie słowa kluczowe, które chcemy monitorować i SentiOne nam przedstawi pięknie listę wypowiedzi na ten temat. Ja zacząłem monitorować hasła „budżet domowy”, „budżet”, „domowe finanse”, „finanse osobiste” i jeszcze do tego, robiłem to przed przygotowaniem produktu. Ale w momencie, kiedy uruchamiałem sprzedaż tego produktu również monitorowałem, co się mówi o samym kursie pt. „Budżet domowy w tydzień”. No właśnie, i dzięki temu narzędziu mogę w łatwy sposób dotrzeć do tych wypowiedzi w internecie i mogę się także zaangażować w dyskusję, czy to na Facebooku, czy to na Twitterze, czy na forach dyskusyjnych. Bardzo pomocna sprawa. Tak wyglądało moje badanie rynku.

Spojrzę na czas. Matko, 17 minut! Lecę szybciej dalej. Może teraz powiem o pracach nad samym kursem, a potem przejdę do aspektów technicznych i marketingowych. Więc tak: prace nad samym kursem... Kurs to jest 6 lekcji, które trwają 6 dni w trakcie kursu. To jest również wideo powitalne, to są materiały w PDFach, arkusze kalkulacyjne, także wersja audio tych nagranych wideo oraz transkrypty. Łącznie tych materiałów wideo, one się składają na jakieś prawdopodobnie od 2, do 3 godzin nagrań do obejrzenia. I teraz ja odwróciłem tutaj cały proces, czyli zrobiłem tak, że najpierw przygotowałem teksty, które chciałem mówić w trakcie nagrania wideo, czyli miałem opracowany ten tekst. Później go czytałem z promptera, czyli z takiego urządzenia, które wyświetla przesuwające się teksty i patrzy się prosto do kamery, ale czyta się to, co leci na prompterze. Także najpierw sobie przygotowałem te teksty, powiedziałem je sobie na głos. Przeredagowałem je sobie tak, żeby brzmiały naturalnie w języku mówionym, a nie pisanym i dzięki temu nie musiałem później przygotowywać transkrypcji tych wideo. Czyli de facto transkrypt sobie napisałem, ścieżkę audio wyciągnęliśmy z wideo, dograłem tylko do tej ścieżki początek i zakończenie do każdej lekcji. No a materiały dodatkowe opracowałem powiedzmy w ciągu około tygodnia.

Całość przygotowania merytorycznego w kursie trwała około 3 tygodni. To razem z pracą nad blogiem. Także można powiedzieć, że relatywnie krótko. Oczywiście prace koncepcyjne itd. to wiadomo, że zawsze zabiera trochę więcej czasu. I zorganizowaliśmy to tak, mówię zorganizowaliśmy w liczbie mnogiej, bo sam nie nagrywałem tych materiałów wideo. Zorganizowaliśmy to tak, że Marcin, który współpracował ze mną przy montażu i przy kręceniu wideo przyjechał do mnie z Trójmiasta na 1 dzień – na sobotę. I w sobotę nagraliśmy te materiały – od początku do końca 2 razy, czyli pierwsza, druga, trzecia, czwarta, piąta, szósta lekcja, wideo powitalne, także wideo sprzedażowe. Nagraliśmy to raz, po czym nagraliśmy to później jeszcze drugi raz. Ja w ogóle wtedy byłem chory, miałem słabą kondycję, więc to, co widzicie na tym wideo, to naprawdę trochę wysiłku z mojej strony wymagało. No, ale byliśmy z Marcinem umówieni na konkretną datę, nie można było tego szczególnie przełożyć, bo cały harmonogram by się posypał. W domu miałem zbudowane takie proste studio i zielony ekran. Zielony ekran po to, żeby można było później dowolne tło na takim montażu bardzo łatwo podłożyć. Miałem oświetlenie, kilka lamp, które kupiłem. Miałem 2 aparaty cyfrowe. Jeden mój, drugi Marcina. Mój aparat to był Canon EOS 650D, także mieliśmy kręcenie z 2 statycznych ujęć, ale w montażu można było wykorzystać wideo z 2 kamer. Miałem prosty mikrofon tzw. lapel mic albo lavalier mic, czyli taki mikrofon wpinany w klapę, przypinany do koszulki – malutki. I nie jest to szczególnie drogie – ten mój kosztował około 120 zł, więc całkiem niski koszt. Mikrofon był podłączony do dyktafonu cyfrowego, a Marcin później na etapie montażu łączył ścieżkę audio ze ścieżką wideo. I teraz – najtrudniejszą rzeczą, jaka była do zorganizowania z mojej perspektywy to był prompter. Takie urządzenie, które pozwala wyświetlać te przesuwające się napisy i czytać je po prostu płynnie do kamery. Ja uznałem, że to jest absolutnie kluczowe, żeby nie stać przed kamerą i nie fantazjować, bo po prostu ten montaż trwałby strasznie długo, więc ja po prostu czytałem przygotowane treści.

Nie wiem ile osób było się w stanie zorientować, że ja to czytam, a nie mówię na żywo. Wyglądało to bardzo naturalnie, a dlatego to wyglądało naturalnie, że ten prompter jest takim sprytnym urządzeniem. To jest taka jakby szyba, która odbija światło z iPada, który emituje te napisy. iPad leży poziomo, szyba jest pod kątem 45 stopni, a za szybą stoi obiektyw. I teraz ja patrzę de facto prosto w kamerę, a napisy przesuwają mi się przed obiektywem. Jeżeli chcecie zobaczyć jak to wygląda, to ja zdjęcie z tym prompterem zamieszczę w notatkach do tego odcinka podcastu. I teraz uwaga – niestety taki prompter, jeżeli chcemy go kupić, on kosztuje. Najtańsze takie promptery kosztowały, z tego co pamiętam koło 600 dolarów, w internecie znalazłem, czyli można powiedzieć od 2 tysięcy złotych w górę. Ale znalazłem też przepis jak taki prompter zrobić sobie samemu – dosłownie z 2 ramek na zdjęcia. Udało się! iPada już miałem, także w zasadzie można powiedzieć, że ten prompter kosztował mnie góra kilkadziesiąt złotych. Nawet ten kąt 45 stopni był zapewniony przez pałeczkę od... [śmiech] od ryżu, którą kiedyś gdzieś tam dostałem i miałem. Naprawdę taka spartańska i dosyć prosta konstrukcja, ale bardzo duże oszczędności akurat w tym przypadku.

Ile wydałem na takie całe wyposażenie tego mojego studio? Patrzę teraz w arkusz, bo mam go tutaj przygotowanego. Ten arkusz z kosztami też znajdziecie na blogu w notatkach do tego odcinku podcastu pod adresem jakoszczedzacpieniadze.pl/033 i na całe wyposażenie – lampy, green screena, stojaki itd. 627 złotych. Kupiłem również aplikację na iPada, która wyświetla te przesuwające się napisy i pozwala im się tam przesuwać, powiększa czcionkę, wyświetla napisy w trybie lustrzanym, odbitym, która kosztowała mnie 9 euro, czyli około 40 złotych. Całość wyposażenia studio mnie kosztowała, bo aparat już miałem, prompter zrobiłem sobie sam – kosztowała mnie około 660 złotych. Także całkiem niedrogo.

I teraz to, co było droższe przy produkcji takiego kursu, to była platforma sprzedażowa, czyli to narzędzie, które pozwala mi kurs pokazać w internecie z jednej strony, umożliwić do niego dostęp, ale również zrobić stronę sprzedażową, zrobić to, że klikacie „kup” i wypełniacie jakiś formularz zamówienia, że tym osobom, które chcą – jest wystawiana faktura. To mnie kosztowało i to było, spojrzę w koszty... tak, to była najdroższa część całej zabawy, aczkolwiek te koszty też nie były jakieś gigantycznie duże, bo całość wyniosła mnie około 2900 złotych. I można powiedzieć, że to jest koszt, który ponoszę jednorazowo, bo w przyszłości to rozwiązanie mogę wykorzystać już do oferowania innych produktów.

I teraz co się na to składało? Musicie sobie wyobrazić ten proces. U mnie jest tak: ktoś, kto kupuje kurs najpierw wypełnia dane swoje z informacjami adresowymi, podaje swój e-mail, jeżeli chce fakturę, to wypełnia dane do faktury. Później jest przekierowywany na stronę płatności, czyli firmy, która obsługuje płatności i zbiera pieniądze dla mnie i tam dokonuje płatności, po czym powraca, otrzymuje jakiś tam e-mail z informacją o tym, że kurs został zakupiony o ma możliwość zalogowania się z możliwym użyciem swojego adresu e-mail do platformy, gdzie dla zalogowanych użytkowników udostępniany jest cały kurs.

No właśnie i teraz jak to zrobić, jak to pozabezpieczać, pozamykać itd.? Platformą, przez którą oferuję cały kurs jest Wordpress, czyli to samo rozwiązanie, które wykorzystuję na blogu. Do Wordpressa mam dodany taki plugin, taką wtyczkę, która się nazywa Easy Digital Downloads – EDD w skrócie. To jest wtyczka, która pozwala sprzedawać, jakby na Wordpressie zrobić sklep internetowy i sprzedawać różne produkty np. mogą to być wirtualne produkty, takie jak kursy. Dodatkowo, mam tam również takie dodatkowe pluginy. Plugin się nazywa Content Restriction Plugin. To jest coś, co ogranicza dostęp do konkretnych stron dla zalogowanych użytkowników w bardzo elastyczny sposób. Ja ten plugin zakupiłem po to właśnie, żeby ograniczyć dostęp dla tych użytkowników, którzy już dokonali zakupu kursu.

Na tym wszystkim mam taką skórkę, która się nazywa Optimize Press, ona pozwala zrobić ładne strony kursowe z jednej strony, a z drugiej strony – zrobić ładną stronę sprzedażową. I z tej skórki rzeczywiście intensywnie korzystam. To dzięki niej ten kurs i ta strona kursowa wygląda tak ładnie jak wygląda. I oczywiście chciałem zintegrować całą tę platformę z jakimś systemem do fakturowania. Nie chciałem takiego systemu pisać od zera, zdecydowałem się skorzystać z gotowych rozwiązań. Takim rozwiązaniem jest Fakturownia.pl. To jest serwis, który umożliwia wystawianie faktur. No właśnie, no ale istnieje sobie ten serwis w internecie i istnieje sobie moja platforma. No, i teraz jak jedno z drugim skleić? Hm, tu skorzystałem z pomocy Michała Jaworskiego, programisty, którego usługi teraz naprawdę mogę serdecznie polecić. Michał ma doświadczenie w integracji Wordpressa z EDD i z dopisywaniem dodatkowych wtyczek, które obsługują dodatkowe funkcjonalności, jak również z integrowaniem z takimi właśnie serwisami jak Fakturownia. I Michał na moje zamówienie dopisał taką funkcjonalność, która integruje EDD z serwisem Fakturownia.pl, czyli umożliwia automatyczne wystawianie faktur w języku polskim zgodnie z polskim prawem. W przypadku takich zamówień, gdzie taka faktura jest wymagana dopisał również integrację z systemem mailingowym Get Response, co też umożliwia mi np. automatyczne zapisywanie wszystkich osób, które kupią kurs na listę klientów. Dzięki temu mogę się z nimi łatwo później komunikować, wysyłać do nich dedykowany newsletter itd. itd. I jeszcze dopisał integrację z obsługą płatności. On już miał takie wtyczki dla serwisów platnosci.pl, z tego co kojarzę, transferuj.pl. Ja zdecydowałem się na współpracę z firmą PayLane, która obsługuje dla mnie płatności. Między innymi dlatego, że szef tej firmy jest Czytelnikiem mojego bloga, no i bardzo dobrze nam się rozmawiało. Także miałem bardzo fajne warunki dotyczące naszej współpracy. No właśnie, ale o płatnościach jeszcze za chwilkę powiem, bo było przy tym trochę problemów.

I ostatnią taką istotną częścią składową tej platformy jest również serwis zewnętrzny, z którego ja udostępniam pliki wideo. Ten serwis nazywa się Wistia. Miałem do wyboru 2 takie serwisy: Wistia albo Vimeo. Teraz możecie zastanawiać się dlaczego nie zrobiłem tego na Youtubie, dlaczego tam nie udostępniam wideo? Między innymi dlatego, że na Youtubie nie mam takiej możliwości, tzn. nikt mi nie zagwarantuje na Youtubie, że to wideo nie zostanie skasowane np. przez Youtube’a, że kanał nie zostanie zablokowany. Czyli do komercyjnych zastosowań ja chcę mieć taką platformę, za którą ja po prostu płacę i wiem, że to wideo będzie dobrze dostarczone. Z drugiej strony też mi zależało na tym, żeby mieć kontrolę nad tym, żeby widzieć w jaki sposób te wideo są oglądane przez Was. Czyli uczestnicy kursu oglądają sobie każdy film, dzięki Wistii i rozbudowanej analityce jestem w stanie widzieć, w której minucie filmu np. przestają Czytelnicy oglądać. Gdzie nabywcy tego kursu przesuwają wstecz ten film, żeby np. obejrzeć jakieś fragmenty, które są dla nich niezrozumiałe, obejrzeć je 2 raz. Albo są dla nich ważne i dlatego chcą obejrzeć je 2 raz. Także ja dzięki tej platformie jestem w stanie wyłapywać takie rzeczy, które później wpływają na poprawki, które wprowadzam do tego kursu. Także to było dla mnie też bardzo, bardzo istotne. Poza tym polecam przy okazji skorzystać, nawet jeżeli nie będziecie korzystali z Wistii jako platformy do hostingu wideo, do utrzymania pliku wideo, to polecam zajrzeć do ich centrum edukacyjnego. To się learning center nazywa – Wistia Learning Center. Tam jest bardzo dużo pomocnych informacji, o tym jak nagrywać i jak montować wideo, również jak się przygotowywać. One mi bardzo pomagały między innymi w opracowaniu scenariuszy tych moich prostych filmów.

I teraz tak: oczywiście Michał swojej pracy nie wykonał za darmo. To była największa składowa kosztu przygotowania całego tego kursu, bo za tzw. custom development, czyli za wytworzenie tego kodu dla mnie, skonfigurowanie tego wszystkiego, bo ja osobiście nie konfigurowałem niczego właściwie, tutaj we wszystkim Michał mnie wyręczał – to wszystko kosztowało mnie ok. 2,5 tys. złotych. Także patrząc na to z drugiej strony, to też nie są jakieś kolosalne koszty, a naprawdę sporą pracę Michał wykonał. Jestem mu za to bardzo, bardzo wdzięczny. Całkowite koszty przygotowania tej platformy do sprzedaży i udostępnienia kursu wyniosły, tak jak powiedziałem, niecałe 2900 złotych.

Co mi jeszcze do tego doszło? Korzystałem z różnych narzędzi zewnętrznych, tak jak powiedziałem, i każde z tych narzędzi coś tam kosztuje. Na szczęście jest tak, że ja wiele z tych narzędzi mam już zakupionych. Wymienię teraz po kolei co to było. Korzystałem i oczywiście korzystam z hostingu, czyli korzystam z obsługi Zenbox.pl. Bardzo, bardzo jestem zadowolony. Na tej platformie stoi mój blog i kurs pt. „Budżet domowy w tydzień” uruchomiłem jako dodatkową usługę w ramach tego hostingu, który już posiadałem, nie dopłacając za to ani złotówki.

Korzystam z usługi GetResponse.pl, za którą płacę bardzo ciężkie pieniądze. To jest górne kilka tysięcy złotych rocznie w tej chwili już. Niestety tam opłata jest uzależniona od wielkości listy mailingowej, a ze względu na to, że te moje listy są już całkiem duże, no to i opłaty są duże. Jedyną usługą, którą musiałem kupić... patrzę czy jedyną, nie, nie jedyną –musiałem kupić usługę Fakturownia. To mnie kosztowało ok. 250 złotych. To jest opłata za cały rok i jednocześnie taka opłata podwyższona, bo pozwoliła mi zdjąć logo Fakturowni z kilku miejsc z faktur i skądś jeszcze. Nie pamiętam już szczegółów, w każdym razie 250 złotych opłaty za cały rok i ta opłata oczywiście w kolejnych latach także będzie. No ale mogę wykorzystywać Fakturownię do fakturowania wielu moich produktów.

Zapłaciłem również za hosting wideo. Tak jak mówiłem w Wistii to mnie kosztowało... abonament Wistii kosztował mnie 730 złotych przez cały rok, ale niestety popełniłem pewien błąd i musiałem dopłacić blisko 500 złotych za pierwszy miesiąc wykorzystania. Powiem za chwilę o tym błędzie, na czym on polegał. Mam błędy zebrane tutaj na mojej liście, w jednym miejscu wszystkie błędy, będę wymieniał po kolei.

I kupiłem również taką usługę, która się nazywa Zendesk. I to jest ciekawe rozwiązanie. Zendesk.com to jest rozwiązanie, które pomaga mi zapanować nad zgłoszeniami problemów, czyli jeżeli ktoś przesyła maila na adres kontakt@budzetdomowywtydzien.pl, który jest podany jako podstawowy adres kontaktowy dla nabywców tego kursu, to ten mail wpada do takiego systemu, gdzie te maile są oznaczane jako problemy do rozwiązanie tzw. tickety i ja nie świadczę tego wsparcia technicznego, nazwijmy to, ale nie tylko technicznego – wsparcia dla produkty BDT. Nie robię tego samodzielnie, ale razem z Damianem i mamy obydwaj dostęp do tego systemu i po prostu albo Damian, albo ja odpowiadamy po kolei na te zgłoszenia. I nawet jeżeli tych zgłoszeń jest dużo, to panujemy nad tym, które są otwarte, czyli niezałatwione, które są zamknięte, czyli załatwione. Mamy pełną historię każdego zgłoszenia, nie myli nam się to, nie plącze, bo gdybym w tym celu posługiwał się mailem, to istniałaby spora szansa, że na któregoś maila ja nie odpowiem, bądź Damian nie odpowie i nam gdzieś to umknie. Zendesk pomaga nam porządkować tę naszą pracę. Dla małej liczby użytkowników jest dosyć tani, tzn. całe rozwiązanie, które ma naprawdę gigantyczne możliwości kosztuje dolara za użytkownika miesięcznie. Także zapłaciłem z góry 24 dolary za cały rok, czyli koło 70 złotych mnie to kosztowało.

2 narzędzia jeszcze wymienię. Powiedziałem już o SentiOne.pl, jako o takim rozwiązaniu, które pozwala monitorować internet, które mam za darmo. I również drugie rozwiązanie, którego kosztów nie liczę w tej chwili i to jest rozwiązanie LeadPages. To jest taka usługa, która pozwala tworzyć ładne strony lądowania. Strony lądowania, to są takie pojedyncze strony, na których zbieramy np. dane kontaktowe, albo które są stronami sprzedażowymi, albo które służą do zapisania na newsletter. Takie strony lądowania możecie zobaczyć wtedy, kiedy zapisujecie się na newsletter BDT albo wtedy, kiedy zapisujecie się na newsletter akcji Elementarz Inwestora. Ja linki też w notatkach pod tym odcinkiem podcastu zamieszczę. To, co jest fajne i to co daje LeadPages, to jest możliwość szybkiego „wyklikiwania” takich stron, bez konieczności samodzielnej integracji, gdzieś tam systemami mailowymi itd. bo to jest załatwiane niemalże w sposób automatyczny. I ja nie muszę się znać na HTMLu, na kodowaniu, na osadzaniu grafik na stronie, dlatego że w tym systemie LeadPages robi się to taką metodą albo przeciągania i dodawania albo łatwego modyfikowania szablonów, które już są tam dostarczone. I ja LeadPages kupiłem jakiś czas temu na cały rok z góry, a że wykorzystuję na bieżąco, więc już jako koszt do tego całego kursu nie wrzucałem. Ogólnie w tej chwili to jest koszt już chyba całkiem spory, bo jak się ma abonament na 2 lata, to jest to koszt 800 dolarów, więc można powiedzieć, że nieco pieniędzy to kosztuje.

No, właśnie. Czy jeszcze jakieś koszty miałem za narzędzia? Nie miałem. Czyli można powiedzieć, że za narzędzia płaciłem łącznie ok. 1500, 1600 złotych. Ja do podsumowania kosztów przejdę jeszcze na końcu, ale teraz powiem Wam kilka zdań o rzeczy pioruńsko ważnej: o organizacji premiery i organizacji promocji oraz marketingu wokół takiego produktu, który wypuszczamy. Tu nie ukrywam miałem najwięcej pracy, bo nie wystarczy zrobić świetny produkt. Trzeba go jeszcze umieć ładnie opakować, to z jednej strony, a z drugiej strony – skutecznie poinformować świat na zewnątrz, że my taki produkt mamy, że warto go posiadać, że warto go mieć, że warto go kupić, że on daje konkretne efekty.

No i właśnie, a’propos pakowania produktu. Ja zacząłem od logo – tu mi pomógł Krzysztof Bobrowicz. Link do jego portfolio znajdziecie też na moim blogu. I on opracował z jednej strony logo produktu, a z drugiej – oczywiście spójną kolorystykę wszystkich stron produktowych. Przygotował piktogramy, grafiki, panele reklamowe, które ja używam na blogu. Także komplet tapet, który jest oferowany nabywcom kursu jako materiał bonusowy. To mnie kosztowało 1400 złotych łącznie. Za samo przygotowanie stron, tak jak mówiłem już, odpowiadał programista – Michał, który to robił pod moje dyktando. Także można powiedzieć, że ja nie byłem szczególnie zaangażowany w to jak to technicznie wszystko się spina, bo otrzymałem gotowe rozwiązanie. Grafik z programistą rozmawiali między sobą. To, co należało do moich kompetencji, to opracowanie wszystkich treści łącznie z tym, jak wygląda strona sprzedażowa kursu.

No, i teraz promocja. Promocja, promocja, promocja. Musicie zauważyć, że ja promocję kursu zacząłem już na początku roku – tak nieśmiało, bo zapowiadałem Wam, że nad nim pracuję. Pierwotnie chciałem, żeby kurs się ukazał gdzieś pod koniec marca. Oczywiście nie wszystkie cele udaje mi się realizować w terminie, nie wszystkie plany mi się udaje realizować i przesunęło się to na koniec czerwca. Ale już w kwietniu na moim blogu opisywałem książkę Marcina Iwucia pt. „Jak zadbać o własne finanse” i tam ogłosiłem konkurs z pytaniami dotyczącymi ogólnie rzecz biorąc sensowności prowadzenia domowego budżetu. Bardzo dużo komentarzy zamieściliście. Ja się znowu dużo, dużo więcej dowiedziałem o Waszych potrzebach, problemach, obiekcjach. Wtedy też pokazałem Wam po raz pierwszy logo kursu, czyli ono już wtedy było opracowane, już w kwietniu było gotowe. Opowiedziałem już o tym kursie bardziej szczegółowo i zaprosiłem do zapisywania się na newsletter i ten właśnie newsletter „Budżetu domowego w tydzień” to było takie podstawowe moje narzędzie sprzedażowe później. Zapisało się na niego do czerwca około 700 osób, z tego, co pamiętam. Dzisiaj ten newsletter ma już blisko 2 tys. osób zapisanych, więc myślę, że jak będę ponownie uruchamiał sprzedaż kursu, to też mogę liczyć na całkiem fajną sprzedaż.

Później rozstrzygnąłem konkurs, pod koniec kwietnia, a tuż przed premierą – 18 czerwca, udostępniłem 29 odcinek podcastu, który miał tytuł „Dlaczego nie tworzymy budżetu domowego?”, w którym opowiedziałem o tych Waszych obiekcjach. Troszeczkę też podpowiedziałem jak można sobie z nimi radzić i już bardzo precyzyjnie zapowiedziałem, że premiera kursu nastąpi 23 czerwca. Wszyscy, którzy czytacie mojego bloga wiedzieliście dokładnie kiedy ta premiera nastąpi, ale najciekawsze rzeczy działy się w tle, czyli pod spodem. Działy się w tym newsletterze, w którym ja się komunikowałem z osobami zainteresowanymi tym kursem. Zależało mi na tym, żeby w momencie kiedy otworzę sprzedaż tego kursu osiągnąć taki efekt, że wszyscy zainteresowani po prostu rzucą się po to, żeby go kupić, czyli zależało mi na takim efekcie skali. Bałem się oczywiście. Nie wiedziałem czy tak będzie, ale bardzo mi na tym zależało, więc komunikację mailową z osobami, które były zapisane na ten newsletter zacząłem koło 2 tygodni przed premierą i była to komunikacja dosyć intensywna. Dam Wam jeszcze kolejną niespodziankę - dam Wam też w notatkach harmonogram komunikacji, którą sobie przygotowałem. Czyli tak – ja sobie w Excelu przygotowałem taki bardzo szczegółowy harmonogram, więc miałem rozpisane dni czerwca i pozaznaczałem sobie kiedy, komu, jaki newsletter wyślę, o jakiej treści. Tak, jak powiedziałem – 2 tygodnie wcześniej się zacząłem komunikować, a komunikacja była dosyć intensywna. Wysłałem przed premierą chyba 4 czy 5 maili, informując po kolei o tym, że za 2 tygodnie będę sprzedawał kurs. W kolejnym mailu powiedziałem co wchodzi w skład tego kursu. Ten kolejny mail był wysłany chyba po 3 dniach. Później poinformowałem jeszcze jakie obiekcje mogą mieć osoby, które zastanawiają się nad zakupem tego kursu z jednej strony, a z drugiej strony – nad prowadzeniem budżetu domowego. Zapowiedziałem też, że będzie podcast dotyczący tych obiekcji i poprosiłem również odbiorców tego newslettera o to, żeby jeżeli mają jakiekolwiek pytania dotyczące kursu na tym etapie już, to żeby mi te pytania przesłali. Dostałem tych pytań całkiem sporo. Pytania i odpowiedzi na nie znalazły się później na stronie sprzedażowej tego kursu i tuż przed premierą wysłałem maila, w którym były odpowiedzi na te pytania. Poinformowałem również o tym, kiedy dokładnie rozpocznie się sprzedaż - w dniu, w którym ta sprzedaż się ma rozpocząć, czyli 23 czerwca – już po 2 tygodniach po prostu wysłałem krótkiego maila: „Do dzieła! Już sprzedaż się rozpoczęła!”. No i oczywiście planowałem się również intensywnie komunikować przez 2 kolejne dni. Chciałem informować moich odbiorców o tym, jak ta sprzedaż wygląda, dlaczego cena wynosi tyle, a nie mniej na przykład, ile już sztuk się sprzedało tego kursu. Problem polegał na tym, że pod koniec tego dnia natrafiłem na... tzn. nie pod koniec, ale w trakcie pierwszego dnia natrafiłem na problem techniczny ze sprzedażą, z obsługą sprzedaży i musiałem zmienić mój harmonogram. Także to, co zobaczycie w Excelu to był oryginalny plan, a później ten plan został zmodyfikowany, bo później sprzedaż została wydłużona.

I tutaj mam dwie wskazówki – pierwsza najważniejsza rzecz: komunikacja sprzedażowa, którą się realizuje przy sprzedaży takich kursów powinna trwać do samego końca, aż do zamknięcia sprzedaży. To nie może być tak, że ogłaszamy, że sprzedaż się rozpoczęła, a później zamilkniemy. Ja wyszedłem z założenia, że chcę przypominać o tym, że specjalna promocja się kończy, że zostało do niej... nie wiem jeszcze 8 godzin, jeszcze 4 godziny. I chyba nawet tak robiłem, chyba takie maile wtedy także były wysyłane. Wyobraźcie sobie, że dostałem kilkanaście podziękowań za to, że przypomniałem o tym, że sprzedaż się kończy. Co by się stało, gdybym ja takich maili przypominających nie wysyłał? Po prostu nie miałbym dużej sprzedaży pod koniec, przy zamykaniu okna, tak?

W praktyce statystyki wyglądały w następujący sposób, że najwięcej osób, pomimo, że kurs był oferowany przez ponad tydzień. Najwięcej osób kupiło kurs 1. dnia oraz ostatniego dnia sprzedaży, czyli czy ma znaczenie, czy ja sprzedaję przez 3 dni, czy sprzedaję przez 5, czy sprzedaję przez 20, czy przez 30? Jeżeli spojrzymy na ten scenariusz, to nie bardzo. No ale oczywiście testów szczegółowych nie przeprowadziłem. Na razie znam tylko jeden model i tak to wyglądało. Co ciekawsze i to też chcę podkreślić – warto być słownym, czyli jeżeli mówimy, że planujemy sprzedaż zakończyć konkretnego dnia o konkretnej godzinie, no to trzeba być konsekwentnym. Ja zamykałem sprzedaż do godziny 22:00 i wyobraźcie sobie, że do godziny 22:00 następnego dnia, czyli w ciągu 24 godzin zgłosiło się do mnie dokładnie 12 osób, które prosiły mnie o to, różnie to uzasadniając, żebym im sprzedał jednak ten kurs. Uzasadnienia były takie, że „a, że się spóźniłem”, „że zapomniałem”, „że wyjechałem gdzieś tam i dopiero wróciłem”, „że siedziałem przy komputerze, ale gdzieś mi to umknęło, bo dziecko mnie zaabsorbowało” itd. itd. No właśnie, i to jest taki dylemat sprzedawcy, już tak mówiąc wprost. Czy dopuścić takie osoby, czy nie? Czy wziąć te dodatkowe pieniądze, czy nie? A pokusa miejscami była duża, powiem szczerze, bo 2 osoby mi zaproponowały, że kupią ten kurs w wyższej cenie, bylebym teraz sprzedał go, tu i teraz. No i ja wyszedłem z tego założenia, że nie, tzn. nie po to mówię jakie są zasady, żeby je samemu łamać. Czyli jeżeli oczekuję od kogoś konsekwencji, to przede wszystkim powinienem oczekiwać jej od siebie. Także uczciwość, trzymanie się wyznaczonych reguł to podstawa. Odmówiłem wszystkim tym osobom, ale zachęciłem do zapisania się na listę BDT, żeby mogły skorzystać z kolejnej okazji, która się prędzej czy później nadarzy. Ja oczywiście o marketingu i o sprzedaży tego typu usług mogę nagrać cały odcinek podcastu, także przejdę już dalej w tej chwili. Tylko totalne podstawy dzisiaj mówię.

Błędy, błędy. Jakie ja błędy popełniłem, bo trochę ich popełniłem. Pierwszy największy błąd jaki był, taki kosztowny błąd, głupota po prostu, to było to, że na blogu osadziłem śmieszne wideo, z tzw. bloopersami, czyli wyciętymi scenami z kursu. To jest krótkie wideo, dosłownie kilkuminutowe. Osadziłem je z serwisu Wistia, czyli z tego serwisu, gdzie za odtwarzanie wideo płacę. Ja kupowałem ten serwis po to, żeby mierzyć statystyki wyświetleń filmów w ramach kursu przede wszystkim i zapomniałem o tym, że liczba osób, która takie śmieszne wideo może obejrzeć jest dużo, dużo, dużo większa od liczby osób, które ten kurs kupią. No i właśnie, w momencie kiedy się zorientowałem, że licznik bije i że ja za te dodatkowe gigabajty danych będę musiał zapłacić, to kilkaset gigabajtów zostało wysłanych i Wistia obciążyła mnie na dodatkowe 160 dolarów chyba, czyli dodatkowe 500 złotych. Także zabolało troszeczkę. No ale to jest taka nauczka na przyszłość. Przerzuciłem po prostu to wideo na Youtube’a, bo to śmieszne wideo na Youtubie niech sobie tam spokojnie leży i jeśli na blogu oglądacie albo na blogu będziecie oglądać pod artykułem ten film, to on już jest serwowany z Youtube’a i ja już za to nie płacę, ale też niepotrzebna mi jakaś zaawansowana analityka na nim.

No i kolejne błędy. Kolejne błędy były związane z brakiem dostatecznych testów usługi – tak to można powiedzieć. I z nieporozumieniami komunikacyjnymi gdzieś tam po drodze, pomiędzy programistą, pomiędzy mną i pomiędzy firmą, która obsługiwała dla nas płatności. Dla firmy PayLane ja byłem wtedy nowym klientem. Zupełnie się nie znaliśmy, nie było wiadomo czego się po mnie spodziewać. Nie było również wiadomo jak dużej sprzedaży się spodziewać. I sprzedaż ruszyła. Pierwsi klienci zaczęli kupować kurs, wszystko fajnie szło do pewnego momentu. Okazało się w pewnym momencie, że próby zapłacenia kartą są odrzucane i zacząłem dostawać maile od osób, które były zainteresowane. Okazało się, że uderzyliśmy w tzw. dzienny limit transakcji, który na początku współpracy z nowymi firmami ustawiany jest na... tam było chyba ustawione na poziomie 2 tys. złotych na każdy kanał płatności. Tam są 4 kanały płatności w firmie PayLane, czyli oddzielny kanał dla przelewów, oddzielny dla kart, które mają zabezpieczenie 3-D Secure, oddzielnie dla kart nie stosujących tego zabezpieczenia i chyba był kanał dla PayPala, z tego, co pamiętam. Mogę coś plątać, ale to z pamięci mówię. No i niestety sprzedaż pierwszego dnia przekroczyła ten minimalny poziom. Na szczęście miałem dobry kontakt bezpośredni do szefa firmy PayLane, dzięki wielkie, i problem został szybko rozwiązany, a limity po prostu podwyższone. Ale był jeszcze drugi problem z płatnościami – nie otrzymywaliśmy po mojej stronie, czyli mój system – nie otrzymywał potwierdzeń o płatnościach dokonanych kartami. Otrzymywaliśmy potwierdzenia dotyczące przelewów, płatności kartami nie. I to już był ewidentny błąd w implementacji tego rozwiązania po naszej stronie. To był również błąd komunikacyjny, który się gdzieś tam przytrafił. Ja testowałem na etapie testów płatności przelewami, szybkimi przelewami bankowymi, ale nie przetestowałem płatności kartami. Założyłem, że wszystko będzie działało prawidłowo i to też błąd. Nie należy zakładać, że wszystko będzie działało prawidłowo.

I też kolejny problem, na który się natknęliśmy – w firmie PayLane nie wszystkie płatności przelewami są natychmiastowe, czyli zdarzało się tak, że płaciliście przelewem, a kurs aktywowany mieliście dopiero następnego dnia rano albo wtedy, kiedy ten przelew do firmy PayLane dotarł i kiedy ona nas poinformowała, że zostało opłacone.

No właśnie, i dla mnie to była bardzo duża nauczka. W dniu premiery musiałem podjąć decyzję, że wstrzymuję sprzedaż albo żyję z tymi problemami dalej. Więc na 2 dni zamknęliśmy całkowicie sprzedaż. Mówię w liczbie mnogiej, bo po prostu cały zespół po naszej stronie nad rozwiązaniem tych problemów pracował – to byłem ja... ja wtedy spałem autentycznie przez te 2 dni łącznie z 5 godzin, kląłem jak szewc... także chcę podziękować tutaj przede wszystkim jeszcze raz Michałowi – programiście i Damianowi, który robił support, za to, że mnie nieustannie wspierali i nie opuszczali w tych problemach. Bo moja frustracja z dawania ciała w stosunku do klientów była po prostu gigantyczna, tyle mogę powiedzieć.

Chcę też tutaj od razu przeprosić wszystkie te osoby – już to raz robiłem – chcę jeszcze raz przeprosić za wszystkie problemy techniczne, które były przy sprzedaży tego kursu. Ja zapowiadałem, że one mogą być, ale nadal czuję się z tym mocno, mocno niekomfortowo. Najważniejsze jest to, i z tego się cieszę, że komunikacyjnie wszystko przebiegło tak, jak powinno. Nie chowałem głowy w piasek, przyznałem się do problemów, wstrzymałem sprzedaż na 2 dni i w ramach zadośćuczynienia wydłużyłem tę sprzedaż, czyli nie zamknąłem jej po 3 dniach, tylko wydłużyłem ją do ponad tygodnia. I myślę, że to pozwoliło wszystkim zainteresowanym wtedy tym kursem jak najbardziej ten kurs zakupić w tym czasie. Tak więc o tyle było dobrze.

I teraz pytanie, czy jeszcze jakieś błędy, czy problemy napotkałem. Nic takiego istotnego tzn. musiałem się oczywiście nauczyć jak się występuje przed kamerą. Jeden z problemów, który jest bardzo dobrze widoczny dla wszystkich kupujących kurs to jest to, że pudru na twarzy nie miałem i przy kolejnej rundzie nagrań, czyli przy drugich nagraniach wszystkich modułów kursu już ten puder na twarz nałożyłem. Aczkolwiek i tak było gorąco, nagrywaliśmy w ponad 30-stopniowym upale, więc „płynęło” po mnie. To wszystko świetnie widać, to wszystko niestety świetnie widać, więc zaplecze jak najbardziej trzeba testować, poprawiać, wszystko co się da.

Co dalej z kursem? Wkrótce odtworzę sprzedaż. Prawdopodobnie... kiedy ten odcinek się ukaże? Ten odcinek ukaże się 8 września, więc myślę, że sprzedaż zostanie ponownie otworzona 10 września. Być może na dłuższy czas, jeszcze nie wiem – zobaczymy jak będzie szła. I tak jak deklarowałem – tego kursu już nigdy nie będzie można kupić w cenie 97 złotych. Ten, kto się spóźnił – trudno. Ci, co kupili ten kurs, mają do niego dostęp aż do końca życia... [śmiech] aż do końca istnienia tej strony internetowej, może w ten sposób. I do wszystkich materiałów, które w międzyczasie zostaną dodane. Pionierzy – zyskują ci, którzy w pierwszej kolejności i w najlepszej cenie tego typu produkty ode mnie kupią.

W najbliższej edycji cena tego kursu zostanie podwyższona do 197 zł. Ja już wiem, że ten kurs jest świetny. Pozbawiłem się co do tego absolutnie wszelkich obaw i złudzeń. Dostaję od Was, to znaczy nie od Was, tylko od tych osób, które kupiły kurs – dostaję fajne i długie maile jak to bardzo z miesiąca na miesiąc poprawia ich sytuację finansową. Więc naprawdę ten materiał działa!

I teraz jeszcze na koniec chce podać konkrety dotyczące wyników sprzedażowych kursu. Powiem tak: moim takim celem od początku, niewypowiedzianym, a w zasadzie wypowiedzianym, bo obstawialiśmy jaka ta sprzedaż może być... było sprzedanie 200 sztuk kursu i wyjście na plus. To gwarantowało wyjście na plus. I tak jak mówiłem na początku, ja wykorzystywałem ten kurs przede wszystkim jako taką wprawkę przed premierą innych produktów, które planuję – dużo większych produktów. Nie chciałem się jakoś szczególnie napracować koncepcyjnie, mówiąc zupełnie wprost i fair. Wolałem wypuścić coś prostego, ale dopracować te wszystkie procesy, które są wokół, sparzyć się na tych rzeczach, na których się sparzyłem.

Te koszty i wyniki sprzedaży, przychody, które Wam tu podaję, one będą wszystkie w kwotach netto. Ja mam działalność gospodarczą, więc podaję wszystko w kwotach netto, więc jak będziecie sobie coś mnożyli i tak dalej, to Wam nie wyjdzie taka sama kwota przychodów dlatego, że kurs kosztował brutto 99 zł, ale ja muszę od tego 23% VAT-u odprowadzić.

Więc tak – koszty teraz podsumuję. Platforma sprzedażowa i kursowa łącznie z pracami Michała kosztowała łącznie 2896 zł. Wyposażenie studia kosztowało 664 zł, bez groszy podaję. Samo opracowanie kursu, gdzie jest logo i elementy graficzne, nagranie i montaż wideo – łącznie kosztowało 2200 zł. Narzędzia zewnętrzne, które wymieniałem w tym odcinku podcastu kosztowały 1557 zł i jeszcze doszły 2 koszty związane ze sprzedażą. Pierwsza rzecz to jest prowizja, która ja płacę od wszystkich transakcji do firmy, która obsługuje płatności dla mnie. To jest ponad 2% wartości sprzedaży oraz dodatkowo stała opłata – kilkadziesiąt groszy za każdą transakcję. Łącznie firmie PayLane zapłaciłem 827 zł, tyle sobie potrąciła swojego wynagrodzenia. I jeszcze musiałem obsłużyć zwroty. Zwroty od klientów, którzy zwracali ten produkt w ramach gwarancji satysfakcji, czyli w ciągu 30 dni. I tu te zwroty kosztowały mnie 473 zł netto. Tylko 6 osób zwróciło ten kurs. I ja z przyjemnością wszystkie te kwoty, które zapłacili, oddałem. Czyli tak, te koszty dodatkowe, koszty sprzedaży, 1300 zł łącznie. Suma wszystkich kosztów wyniosła 8619 zł. No i teraz pytanie czy udało mi się przekroczyć, czy nie, tę kwotę sprzedażą.

Powiem tak: jak najbardziej! Kurs kupiły 294 osoby, którym chcę teraz bardzo mocno i serdecznie podziękować za to, że zdecydowały mi się zaufać. Kupowały w pewnym sensie kota w worku - nie wiedziały, co jest w środku. Cieszę się, że średnia ocen tego kursu dzisiaj to jest 9,7, bo to mi też pokazuje, że idealnie trafiłem nie tyle z materiałem kursowym, co z wycelowaniem z moją stroną sprzedażową. Ja starałem się uczciwie powiedzieć dla kogo ten kurs jest, a dla kogo on nie jest. Także on nie jest dla tych osób, które już dłuższy czas czytają mojego bloga i same potrafią prowadzić budżet domowy. Ja nie chcę takim osobom takiego kursu sprzedawać, no bo po co im to, po co im wydawać te pieniądze? Ale jeśli ktoś tego nie potrafi robić, to jak najbardziej jest to kurs dla niego. Nie potrafi robić, a chce, bo to też jest istotne. Kurs nabywcy w niczym nie wyręczy – tę pracę trzeba wykonać samodzielnie.

294 osoby, czyli mówiąc krótko mój przychód netto wynosił 23 184 zł. Tyle w tydzień wpłynęło, czyli łącznie, odejmując koszty, wynik tej sprzedaży to jest 14 556 zł netto do przodu i to jest wynik, który mnie absolutnie satysfakcjonuje. Zauważcie, że to jest dopiero początek sprzedaży tego kursu. Za chwilę cena kursu pójdzie w górę, zostanie on udostępniony ponownie i nawet jeżeli kupi go mniej osób – ze względu na wyższą cenę – to nadal to jest 100% więcej przychodów z pojedynczego kursu. Także warto. 294 osoby kupiły, 6 osób zwróciło i średnia ocena kursu 9,7 w skali od 1 do 10. Dzięki Wam wielkie! Po prostu utwierdziliście mnie w przekonaniu, że warto robić tego typu produkty i będę ich przygotowywał na pewno więcej.

Rozgadałem się strasznie i byłem taki bardzo techniczny w tej rozmowie, ale mam nadzieję, że to wszystko, co dzisiaj mówiłem, przyda się tym osobom, które planują taką działalność w internecie rozpoczynać. Przypominam, że notatki do tego podcastu znajdują się pod adresem jakoszczedzacpieniadze.pl/033, tak jak 33 odcinek podcastu. Tam będą wszystkie linki, wszystkie strony, które wymieniałem. Tam będzie również arkusz z rozliczeniem wszystkich kosztów i przychodów z tego kursu. Ja nie twierdzę, że każdy będzie miał takie koszty, to nie o to chodzi. Warto szukać takich kontrahentów i partnerów, którzy rzeczywiście pomagają nam utrzymać koszty na niskim poziomie, a jednocześnie wykonują świetną pracę.

I na koniec odcinka już chcę Wam naprawdę bardzo gorąco podziękować za wszystkie Wasze komentarze. I na blogu, i w serwisie iTunes. Ja nie na wszystkie z nich odpowiadam, ale wszystkie czytam. Podobnie, jak z mailami: też nie na wszystkie odpowiadam albo nawet na większość nie odpowiadam, ale wszystkie czytam. I chcę Wam przeczytać jeden z czerwcowych komentarzy z iTunesów. Emilia dała podcastowi 5 gwiazdek i napisała tak:

„Podcasty Michała zmieniły moje podejście do wielu spraw, nie tylko finansowych i mega cieszę się, że na nie trafiłam. Michał nie tylko dzieli się swoją mega szeroką i praktyczną wiedzą, ale jest świetnym, ciepłym i szczerym człowiekiem, którego słucha się tak przyjemnie, jakby siedziało się z ziomkiem w ulubionej knajpie. To też jest pierwszy podcast, który mnie tak naprawdę wciągnął i poświęcam teraz każdą wolną chwilę na słuchanie go, a do niedawna słuchałam tylko muzyki. Podcast dał mi też kopa motywacyjnego i nie tylko jeśli chodzi o finanse. Na przykład dzisiaj pierwszy raz w życiu zaczęłam pracę o 8 rano, a jako freelancerowi poranki zawsze przeciągały mi się w nieskończoność. Zrobiłam się po prostu mniej rozlazła, bardziej nastawiona na cele i mam kupę pomysłów. Mogłabym pisać i pisać.”

No właśnie. I co? Wooow! Emilia, gratuluję! Po prostu nie wiecie jaka to jest frajducha, gdy czyta się o sobie w trzeciej osobie i widzi się lub słyszy coś takiego. Więc: ręka na sercu, wielkie dzięki! Ukłon do przodu, chociaż walnę głową w mikrofon jak się ukłonię, więc się nie kłaniam. Fajnie, fajnie, że to Was motywuje, tylko pamiętajcie – z motywacją to jest tak... i z wysłuchiwaniem tego typu podcastów i tego typu instrukcji – jeśli nie podejmujecie żadnego działania pod ich wpływem, to jest to czas zmarnowany. Poszerzyliście trochę swoją wiedzę, ale to jest czas zmarnowany. Ja cieszę się, że to robię w formie podcastowej, bo podcast można konsumować robiąc inne rzeczy, czyli inaczej byście ten czas zmarnowali. No właśnie.

Dzisiaj dałem kupę konkretnych wskazówek, zdaję sobie sprawę, że absolutnie nie wyczerpałem tematu. Jeśli chcielibyście na ten konkretny temat usłyszeć więcej, jakieś podtematy na przykład, żebym się skupił tylko i wyłącznie na tym jak przygotować taką komunikację marketingową przy takiej premierze, to po prostu dajcie mi znać w komentarzach na blogu.

A dzisiaj ja już się pożegnam. Godzina 14:33, jadę na 15:00 na spotkanie – może zdążę… Dzięki wielkie za wspólnie spędzony czas i jak zwykle życzę Wam skutecznego przenoszenia swoich celów finansowych na wyższy poziom.

Do usłyszenia!

Strony, osoby i tematy wymienione w tym odcinku:

- Kurs „Budżet domowy w tydzień”

- Artykuł „Atak oszczędnej świnki” – opisujący kurs „Budżet domowy w tydzień”.

- SentiOne – usługa monitorowania Internetu.

- Easy Digital Downloads – wtyczka umożliwiająca obsługę sprzedaży w WordPress.

- OptimizePress – szybkie tworzenie skórki do strony sprzedażowej i kursowej.

- Fakturownia.pl – usługa umożliwiająca zautomatyzowane wystawianie faktur

- GetResponse – mój podstawowy system pocztowy do obsługi newsletterów.

- Michał Jaworski z Upsell.pl – wszystkie prace programistyczne przy WordPress i EDD. Zrealizował integrację z Fakturownia.pl i GetResponse. Przetłumaczył także EDD na język polski. Jeśli będziesz się kontaktować z Michałem, to koniecznie daj mu znać, że trafiłeś tam przez mojego bloga.

- Wtyczka EDD GetResponse – integracja EDD z usługą pocztą GetResponse umożliwiająca automatyczne zapisanie kupujących na newsletter.

- Wtyczka EDD Fakturownia – integracja EDD z usługą Fakturownia.pl.

- Paylane – firma, która obsługiwała płatności za kurs BDT.

- Wistia – komercyjna platforma hostingu wideo, której używam w BDT.

- Vimeo – alternatywny komercyjny hosting wideo.

- Wistia Learning Center – świetne wideo szkoleniowe o kręceniu wideo.

- Bloopersy BDT – czyli wpadki i wypadki przy kręceniu kursu BDT.

- Zendesk – usługa umożliwiająca zarządzanie wsparciem klientów. Łatwa obsługa wszystkich zgłoszeń, tzw. „ticketów” gwarantuje, że nic nie ginie.

- LeadPages – absolutnie świetne rozwiązanie do łatwego i szybkiego „wyklikiwania” tzw. stron lądowania (landing pages), np. zapisu na newsletter BDT lub newsletter akcji Elementarz inwestora.

- Krzysztof Bobrowicz – grafik, który realizował logo i identyfikację wizualną kursu „Budżet domowy w tydzień”.

- Artykuł o książce Marcina Iwucia, w którym zapowiedziałem kurs BDT.

- Podcast WNOP 029 – Dlaczego nie tworzymy budżetu domowego?

034: Jak inwestować w funduszach inwestycyjnych? – rozmowa z Michałem Duńcem z Analizy Online

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/034

Z czego wynikają relatywnie wysokie koszty zarządzania w funduszach? Czy warto stawiać na nowych graczy na rynku? Jaką stopę zwrotu uznać za satysfakcjonującą? – na te pytania odpowiada podcast.

Moim dzisiejszym gościem jest Michał Duniec – prezes firmy Analizy Online, która niezależnie od TFI zajmuje się analizą rynku funduszy inwestycyjnych. Rozmawiamy przede wszystkim o tym, jak inwestować w fundusze, jak obrać właściwą dla siebie strategię, na co zwracać uwagę i w końcu – jakie stopy zwrotu z inwestycji w funduszach można w obecnych czasach uznać za satysfakcjonujące.

Z tego odcinka dowiesz się:

- Kim jest mój gość – Michał Duniec z Analizy Online oraz kilka słów o historii tej firmy.

- Jak zacząć inwestować w fundusze? Dla kogo one są przeznaczone?

- Jak obrać właściwą dla siebie strategię?

- Jak wyglądają koszty inwestycji w fundusze działające w Polsce na tle funduszy zagranicznych?

- Jak zmniejszyć koszty inwestowania?

- Na co zwracać uwagę przy podejmowaniu inwestycji w fundusze?

- Jakie stopy zwrotu powinniśmy uznawać za satysfakcjonujące?

- Jak analizować fundusze, które dopiero co powstały?

- Czy warto zaufać funduszom debiutującym na rynku? Wyniki badania Analizy Online.

- Dlaczego małe fundusze mogą wykazywać wyższe stopy zwrotu?

- Jak czytać rankingi i ratingi Analizy Online? Czego możemy się z nich dowiedzieć?

- Ile wynoszą oszczędności Polaków oraz jaką część z tych środków jest ulokowana w funduszach inwestycyjnych?

To jest podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”, odcinek 34.

Cześć i dzień dobry! Witam Cię w 34 odcinku podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne i sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności. Opowiadam jak rozsądnie wydawać pieniądze i jak odważnie realizować swoje pasje i marzenia. Jeśli tylko szukasz odrobiny stabilizacji finansowej i emocjonalnej w swoim życiu, to ten podcast jest dla Ciebie!

Dzień dobry! Dzisiejszy odcinek podcastu jest fragmentem cyklu Elementarz Inwestora, tego, w którym wspólnie ze Zbyszkiem z bloga APPFunds staramy się Was sprawnie przeprowadzić przez różne formy inwestowania i we wrześniu w tym cyklu skupialiśmy się na funduszach inwestycyjnych. No właśnie, w tym odcinku będę miał przyjemność gościć Michała Duńca, z którym porozmawiam sobie o tym jak inwestować w funduszach, jak obrać właściwą dla siebie strategię, na co zwracać uwagę i w końcu jakie stopy zwrotu z inwestycji w funduszach inwestycyjnych można uznać za satysfakcjonujące.

Michał jest prezesem firmy Analizy Online. Ta firma może być części z Was znana. To jest taka firma analityczna, która w niezależny od towarzystw i funduszy inwestycyjnych sposób monitoruje sytuację na rynku funduszy, przeprowadza własne rankingi, wydaje własne oceny, czyli tzw. ratingi i z nią możecie się za darmo zapoznać w serwisie internetowym analizy.pl.

Z kolei sponsorem dzisiejszego odcinka podcastu jest Dom Maklerski Banku Ochrony Środowiska – jeden z najdłużej działających domów maklerskich w Polsce, obecny już na tym naszym rynku od 19 lat. Dom Maklerski BOŚ jest naszym partnerem w cyklu Elementarz Inwestora, co oczywiście i Zbyszka, i mnie bardzo cieszy. Jako że to jest pierwszy odcinek podcastu, w którym mam okazję Wam coś powiedzieć o DM BOŚ to dodam, że ten dom maklerski ma chyba najszerszą ofertę w tej chwili w Polsce, bo jest również liderem na rynku kontraktów terminowych oraz umożliwia inwestowanie przez rachunki maklerskie zarówno na giełdzie polskiej, jak i giełdach zagranicznych. W ramach platformy Bossafund.pl pozwala także inwestować w funduszach inwestycyjnych i daje dostęp do rynku walutowego poprzez serwis bossafx.pl. Tam też możecie posiadać rachunki inwestycyjne, rachunki maklerskie, które chronione są tarczą podatkową, czyli rachunki w ramach IKE i IKZE, o których będziemy szerzej mówili w listopadzie razem ze Zbyszkiem.

Zanim przejdę do rozmowy z Michałem, mam dla Was bardzo istotną informację, którą już się dzieliłem na Facebook’u – podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy” ma już ponad ćwierć miliona odsłuchań. W praktyce to jest 264 tys. w tej chwili i to oznacza, że średnio każdy odcinek podcastu wysłuchało ponad 8 tysięcy osób! Jestem Wam za to niesamowicie wdzięczny. Moje ego niesamowicie... czuje się dopieszczony w momencie kiedy widzę podcast wysoko w rankingach, ale też kiedy widzę Wasze recenzje i widzę, że Wam się przydaje ta wiedza, którą staram się tutaj dzielić sam oraz z moimi gośćmi.

Pod koniec odcinka będę miał dla Was jeszcze dwa ogłoszenia, a teraz już oddam głos mojemu gościowi. Chcę tylko uprzedzić, że kiedy nagrywaliśmy tę rozmowę Michała dręczyło przeziębienie, tak więc to słychać w jego głosie, ale myślę, że tym bardziej warto docenić jego poświęcenie. Zapraszam serdecznie do wysłuchania tej rozmowy!

Michał Szafrański: Cześć Michale!

Michał Duniec: Witaj!

Michał Sz.: Powiedz Michale czym się zajmujesz, co robisz, gdzie pracujesz? Słuchacze mogą Cię jeszcze nie znać.

Michał D.: Od niedawna jestem prezesem spółki Analizy Online. Spółka zajmuje się przede wszystkich analizą rynku funduszy inwestycyjnych w Polsce, ale staramy się także drobnymi kroczkami wychodzić na rynek czeski. Firma ma już 15 lat – powstała w 2000 roku, kiedy rynek funduszy czy same fundusze nie były jakoś bardzo popularne. Natomiast założyciele spółki dobrze przewidzieli, że ten segment rynku finansowego będzie się dynamicznie rozwijał i teraz w firmie pracuje już 30 osób. Tak naprawdę świadczymy różnego rodzaju usługi, od dostawy danych po przygotowywania raportów analitycznych po prowadzenie szkoleń, przygotowanie rankingów i ratingów. Może później powiemy co to takiego...

Michał Sz.: Funduszy poszczególnych…

Michał D.: Tak. Naszymi partnerami są głównie TFI, dystrybutorzy, banki, domy maklerskie. Mamy dosyć ugruntowaną pozycję, w tym zakresie oczywiście, na polskim rynku.

Michał Sz.: Spotykamy się głównie dlatego, że Wy jesteście taką firmą, że jeżeli ktoś szuka wyników funduszy inwestycyjnych, to sięga przede wszystkim do waszych danych. Te wasze dane są wszędzie. Wy jesteście dostawcą dla zewnętrznych partnerów, ale również macie serwis w internecie, w którym można sobie te wyniki poszczególnych funduszy i Wasze analizy również zobaczyć, tak?

Michał D.: To prawda. Naszą wizytówką jest serwis Analizy.pl. Serwis powstał w tej formule 5 lat temu. My uważamy, że jest sporym sukcesem. Fakt – w lipcu mieliśmy 100 tys. użytkowników i w dużej mierze osoby, które zaglądają do naszego serwisu, poszukują informacji o wynikach funduszy. Natomiast jak już wejdą do tego serwisu, no to dowiadują się, że są inne możliwości porównywania funduszy przez pryzmat innych parametrów, i w ten sposób ten serwis...

Michał Sz.: Po nitce do kłębka.

Michał D.: Tak. Ten serwis powolutku rośnie w siłę. Codziennie kilku analityków pracuje nad tym, żeby zasilać go w najnowsze rynkowe newsy, wiadomości, ale oprócz tego robimy różnego rodzaju opracowania, które mają pomóc inwestorom podejmować właściwe decyzje.

Michał Sz.: Świetnie. To na sam początek zapytam Cię kto według Ciebie jako osoby, która siedzi już na tym rynku od dłuższego czasu, powinien inwestować w fundusze, a kto nie?

Michał D.: To jest bardzo dobre pytanie, ale odpowiedź może być tylko jedna. Świadomi inwestorzy, którzy zdają sobie sprawę z wad i zalet tego rodzaju inwestycji, mają na tyle szerokie możliwości, które oferuje rynek funduszy, że dla każdego znajdzie się dopasowany produkt. Problem raczej polega na tym, że nie wszyscy inwestorzy wiedzą jak do tej wiedzy na temat poszczególnych produktów dotrzeć. No i stąd się biorą niepowodzenia w inwestowaniu w fundusze, natomiast z natury rzeczy fundusze inwestycyjne są dla wszystkich. Taka zresztą jest bazowa idea tego typu rozwiązań.

Michał Sz.: OK. Czyli może przejdźmy sobie na ścieżkę: od początku jestem osobą, która chciałaby inwestować, mam pieniądze gdzieś tam na lokatach, bo dotychczas bała się inwestowania obarczonego jednak jakimś tam ryzykiem i dziś zastanawia się nad tym, od czego tę przygodę z funduszami zacząć. Co byś powiedział, jak mogłaby ta droga wyglądać od początku, że tak powiem, by przemieszczać się dalej. Jak mogłaby wyglądać?

Michał D.: Faktycznie jest tak, że dużo osób, które decydują się na fundusze jest niezadowolonych z oprocentowania depozytów i to jest taka naturalna ścieżka, że przechodzimy z bardzo bezpiecznego produktu, jakim jest lokata do funduszy. Wydaje mi się, że takim pierwszym krokiem o jakim powinniśmy myśleć są bezpieczne fundusze, które nie oferują istotnie większej stopy zwrotu ponad to, co bankowy depozyt. Ale już ten 1 punkt, 2 punkty procentowe w skali roku powinny zostać przez danego inwestora docenione. No i gama takich produktów jest bardzo szeroka. Są to fundusze pieniężne. To jest ważne, żeby nie mylić ich z funduszami rynku pieniężnego.

Prawda jest taka, że w niektórych produktach jest trochę pułapek jak obligacje nieskarbowe, które czasami zaskakują inwestorów, ale w dobrych produktach, nawet jeżeli zdarzają się jakieś tzw. defaulty, niewypłacalność jakiegoś emitenta nieskarbowego, jakieś przedsiębiorstwo bankrutuje w związku z tym – ta obligacja musi być przez zarządzających przeszacowana do zera lub do poziomu zabezpieczeń – to nie są to jakieś bardzo częste przypadki. Natomiast rzeczywiście jest tak, że nawet fundusz obligacji skarbowych mógłby być alternatywą dla takiego posiadacza depozytów, natomiast trzeba pamiętać o tym, że na rynku obligacji skarbowych mamy do czynienia z hossą i z bessą. Ona ma zupełnie inny charakter w porównaniu z hossą i bessą na rynku akcji – tego w ogóle nie można utożsamiać. Natomiast często jak inwestorzy słyszą, że fundusz obligacji oferuje oczekiwaną stopa zwrotu na poziomie 3-4% to oczekują, że to jest rokrocznie, a tak nie jest. Te stopy zwrotu zmieniają się cyklicznie i w terminie do wykupu takiego portfela to jest wynik jaki można osiągnąć.

Natomiast w krótkim terminie, należy pamiętać, że można nawet trochę stracić na takim funduszu, ale liczy się ten cel na koniec inwestycji. Mi się wydaje, że edukacja jest kluczem. Zapominamy o tym, że większość błędów, jakie popełniamy wynika z tego, że nie mamy wystarczającej wiedzy albo świadomości jak działa rynek kapitałowy. No i bazujemy na historycznych stopach zwrotu, zakładając, że to co było... tak jak teraz – powtórka hossy na rynku obligacji, zakładamy, że jeśli produkt zarobił w pół roku 6%, co jest wynikiem bardzo dobrym, to w kolejnym półroczu też zarobi 6. To jest oczywiście pułapka myślenia wstecznego, no i ona na pewno nie gwarantuje sukcesu.

Michał Sz.: Do przodu wykresy się nie rysują niestety.

Michał D.: No, niestety nie.

Michał Sz.: A powiedz mi taką rzecz w takim razie. Jestem osobą, która chciałaby w bezpieczny sposób, czyli w fundusze pieniężne coś zainwestować. Skąd mogę czerpać wiedzę, no wiadomo, z waszego portalu, ale w jaki sposób mogę porównywać tak naprawdę poszczególne fundusze do siebie? Bo przecież tych funduszy rynku pieniężnego też jest od groma i ciut, ciut na rynku.

Michał D.: Znaczy fundusze rynku pieniężnego, tak sensu stricto są 2.

Michał Sz.: Znaczy przepraszam, nie, nie.

Michał D.: Natomiast funduszy pieniężnych, czyli klasyfikowanych jako pieniężne jest blisko 50. Podstawowa sprawa jest jak z zakupem samochodu. Wydaje mi się, że gdy wchodzimy do salonu, to jakoś naturalne dla nas jest, że patrzymy ile on pali, czy to jest bezpieczny samochód. Wiadomo, jak jesteśmy starsi to raczej stawiamy na bezpieczeństwo, jak jesteśmy młodsi to stawiamy raczej na to, żeby szybko przyspieszał, fajnie hamował, żeby był zwrotny.

Podobnie może być z porównywaniem produktów na rynku funduszy. Analiza kosztów, akurat w przypadku produktów bezpiecznych związanych z zarządzaniem to jest kluczowa sprawa, dlatego że dzisiaj mamy środowisko wyjątkowo niskich stóp procentowych. Nigdy wcześniej w historii naszego rynku kapitałowego nie mieliśmy deflacji – to raz. Nigdy stopy procentowe nie były tak nisko, a mogą być jeszcze niżej, z tego co zapowiada Rada Polityki Pieniężnej. No i zwracanie uwagi na koszty jest pierwszym krokiem.

Michał Sz.: I prostym.

Michał D.: I prostym. Kolejna sprawa to jest struktura portfela. Fundusz pieniężny, trochę na wyrost jest utożsamiany przez inwestorów jako fundusz, który np. inwestuje w bony skarbowe. W praktyce tak nie jest. Są tam krótkoterminowe papiery skarbowe, ale to nie są bony. Po drugie, żeby w tych portfelach wyniki były atrakcyjne często znajdują się, o czym była już przed chwilą mowa, papiery nieskarbowe. Nie zawsze są to bezpieczni emitenci, ale oni właśnie, ci mniej bezpieczni, oferują premię za ryzyko. No i trzecia sprawa to jest dywersyfikacja tego portfela. Powinniśmy jednak unikać takich portfeli, w których jeden emitent skarbowy ma więcej niż 4-5%, bo nawet jeżeli on dzisiaj ma świetny standing finansowy, to jak uczy historia np. DSS-u, czy Polimexu – nie jesteśmy w stanie przewidzieć, co będzie za 3, 4, czy też 5 lat.

I to są takie podstawowe zasady, na które warto zwracać uwagę. Poza tym, jak mamy fundusz, czyli chociażby poprzez dostęp do serwisu Analizy.pl, możemy sprawdzić jak on wypadał na tle konkurencji. Zazwyczaj patrzymy na jedną stopę zwrotu, na jeden horyzont, a to jest z natury złe. Warto podzielić sobie np. na lata kalendarzowe, patrzeć jak wypada na tle konkurencji w 2009, 2010, 2011, 2012, 2013. Te, które są powyżej tego kwartyla stóp zwrotu, czyli drugi lub pierwszy kwartyl, no to są produkty, na które warto zwrócić uwagę, dlatego że one oferują dodatkową stopę zwrotu. No i jeszcze jest jeden taki ważny punkt, kiedy traktujemy fundusz jako alternatywę dla lokaty. Pamiętajmy o tym, że lokata pokazuje nam wynik w przód, a fundusz nam pokazuje wynik wstecz. Jeżeli byśmy zrównali te szeregi czasowe do jednego szeregu czasowego, okazuje się, że fundusze oferują częściej lepsze stopy zwrotu od lokat. Natomiast to jest pułapka, w którą często wpadamy, czyli patrzymy na historyczny wynik funduszu, np. on jest nieatrakcyjny, bo lokata oferuje teraz, załóżmy 4%.

Michał Sz.: Tak.

Michał D.: No, ale pamiętajmy, że nie wiemy ile ten fundusz osiągnie od dziś przez np. kolejne 12 miesięcy. I to jest taka pułapka, w którą wpadają inwestorzy, którzy porównują tylko wynik.

Michał Sz.: Powiedziałeś o tych opłatach za zarządzanie, tzn. o kosztach ogólnie, o kosztach zarządzania funduszami, czy w ogóle dystrybucji funduszy, bo to są 2 składowe, na które warto również zwracać uwagę. Przy tych funduszach pieniężnych, one są relatywnie niskie mimo wszystko, ale tak jak powiedziałeś, ze względu na niskie stopy procentowe, zaczynają istotnie rzutować na wyniki inwestycyjne. Przy innych funduszach, np. funduszach akcyjnych, te opłaty zaczynają już być dosyć wysokie, czyli nawet kilka procent, do 4% w tej chwili, z tego co kojarzę przy rynku akcji. Powiedz mi w oparciu o twoje doświadczenie: jak polskie fundusze wypadają na tle funduszy w innych krajach jeśli chodzi o te koszty?

Michał D.: Na to pytanie można odpowiedzieć w dwa sposoby. Ja wolę taki bardzo konkretny i poparty faktami. Te fundusze, które są w Polsce oferowane przez krajowe TFI, są kilkukrotnie droższe w odpowiednich segmentach niż zagraniczne odpowiedniki. Z perspektywy klienta to jest oczywiście zła informacja. Mam tu taki przykład: fundusz akcyjny w Polsce to przeciętnie 3,5% opłaty zarządzanie, natomiast fundusze zagranicznego towarzystwa to jest 1,5%. Także różnica wynosi 2 punkty procentowe.

Michał Sz.: Skąd to się bierze?

Michał D.: No właśnie. Przede wszystkim nasz rynek jest stosunkowo młody. Być może to tak trochę dziwnie brzmi, ale z perspektywy zachodnich doświadczeń, które możemy podglądać, chociażby brytyjskich czy niemieckich, to jednak rynek kapitałowy czy rynek funduszy, to jest ugruntowany sposób, żeby lokować środki. W Polsce, nie jest to może start-up, ale to jest dosłownie 20, 22 lata od uruchomienia pierwszego funduszu. No to po prostu wymiar biznesowy. TFI, żeby się na rynku utrzymać, żeby się rozwijać, szczególnie te małe podmioty, potrzebują większego zasilenia w gotówkę i właśnie pobierają wyższe opłaty za zarządzanie. Poza tym zawsze jest taki problem – kto pierwszy mógłby ewentualnie obniżyć opłatę za zarządzanie. Nikt nie chce tego zrobić, bo to jest ogromne ryzyko, bo nigdy nie wiadomo czy to będzie faktycznie...

Michał Sz.: Przeprowadzi te aktywa czy nie.

Michał D.: Ponadto nasz rynek jest jednak rynkiem dystrybutora, czyli ja bym zaryzykował taką tezę, że karty w Polsce nie rozdają same TFI, tylko tak naprawdę firmy, które z klientem bezpośrednio pracują. I teraz w naszych warunkach opłata za zarządzanie to jest tak naprawdę taki parametr, w ramach którego TFI wynagradza dystrybutora za to, że za pomocą dystrybutora zostały przekazane środki danego TFI. Natomiast wydaje mi się, że kiedyś może ten argument nie był aż tak istotny, dlatego że – już o tym wspominaliśmy dzisiaj – środowisko niskich stóp procentowych to po pierwsze, a po drugie – nasz rynek coraz bardziej, jeżeli chodzi o dynamikę stóp zwrotu, zaczyna się upodabniać do krajów strefy euro.

Wystarczy chociażby taki parametr jak dynamika PKB. Jeszcze w 2007 roku dynamika PKB sięgała w pojedynczych kwartałach 7%, dzisiaj jest to 3,3%. No i ten wynik jest znacznie bliższy tego wyniku, czyli tempa wzrostu w krajach Europy Zachodniej niż np. Indii czy Chin. No i w związku z tym potencjał do osiągania bardzo wysokich stóp zwrotu w ujęciu nominalnym spadł.

Michał Sz.: Mówisz, że powinniśmy się przyzwyczaić do tego, że zarabiamy?

Michał D.: Myślę, że tak. To jest konsekwencja wejścia naszego kraju do strefy euro, przepraszam do Unii Europejskiej i z tym trudno polemizować. Natomiast inwestorzy zaczynają dostrzegać to zjawisko i coraz większą popularność zyskują rozwiązania może nie firm zagranicznych jako takich, ale zagraniczne, czyli inwestujące na rynkach, oferujących ciekawy potencjał wzrostu.

Michał Sz.: Czym to się przejawia? Czy więcej pieniędzy trafia po prostu do takich funduszy rynku zagranicznego? Jak to wygląda?

Michał D.: Na razie trzeba sobie powiedzieć, że już do tego trochę przywykliśmy. Mam na myśli kolegów i koleżanki z branży, ale rozwija się tak naprawdę silnie i dynamicznie segment produktów bezpiecznych. Inwestorzy po kryzysie z 2007 roku, dystrybutorzy również, w świetle również różnych zmian prawnych, które zaszły od tamtego czasu – mam na myśli choćby dyrektywę MiFID – nie są już tak skorzy do podejmowania ryzyka jak wcześniej. I tak jak w 2006, 2007 roku popularnością cieszyły się tylko produkty agresywne z funduszami akcji MiŚ na czele, tak dzisiaj...

Michał Sz.: ...małych i średnich przedsiębiorstw.

Michał D.: Tak. Dzisiaj jest odwrotnie. Inwestujemy w produkty inwestując w obligacje skarbowe, w obligacje komercyjne, czy to w Polsce, czy za granicą. I jeśli chodzi o wyjście na rynki zagraniczne, to na razie odbywa się to przez instrumenty bezpieczne, tak to nazwijmy. Chociaż obligacja wysokodochodowa taka super bezpieczna nie jest.

Michał Sz.: Nie jest, ale to są jednak papiery dłużne przedsiębiorstw, tak?

Michał D.: Tak. No i odpowiadając wprost na twoje pytanie – rynek dzisiaj jest zupełnie innym rynkiem niż 7 lat temu. I dzisiaj liczy się przede wszystkim bezpieczeństwo i dzisiaj już nikt nie zakłada 10-procentowych, 15-procentowych średniorocznych stóp zwrotu. Raczej atrakcyjne jest 6, 7% w skali roku, choć i ten poziom jest trudny do zrealizowania przy obecnych stopach procentowych. Wydaje mi się, że kwoty zarządzania tak szybko nie będą jednak spadać, natomiast będą pojawiać się produkty, które będą korzystały w większym stopniu z inżynierii finansowej. I mamy tego już pierwsze przykłady: wyobraźmy sobie, że inwestujemy w produkt, który oferuje nam zabezpieczenie walutowe, np. jest to produkt, który oryginalnie inwestuje w obligacje eurowe. Różnica w oprocentowaniu pomiędzy Polską a Eurolandem pozwala uzyskać jeszcze 1,5 punktu procentowego dodatkowej stopy zwrotu na zabezpieczenie. I tego typu inicjatywy są przez TFI podejmowane i wykorzystywane. Jest coraz więcej produktów, które wykorzystują po prostu inżynierię finansową i wydaje mi się, że to jeszcze przez jakiś czas może potrwać.

Michał Sz.: Super! A powiedz mi, taki indywidualny inwestor, który zastanawia się nad tym jak może zmniejszyć to obciążenie kosztami zarządzania, jakie on dzisiaj ma alternatywy? Bo my w tym cyklu Elementarz Inwestora, ja między innymi, w moim bezpiecznym portfelu inwestuję w ETFy, ale ich jest ograniczona liczba na GPW. W zasadzie to są certyfikaty, a nie bezpośrednio odzerowanie indeksów. Jakie tutaj są opcje dla takich osób, które szukają jednak niższych kosztów?

Michał D.: Na pewno warto w pierwszej kolejności zwrócić uwagę na ofertę towarzystw zagranicznych, które dystrybuują swoje fundusze. One z perspektywy – to już będzie 10 lat od kiedy fundusze zagraniczne są dystrybuowane w Polsce – i one oferują opłaty na takim samym poziomie jak na rynkach zagranicznych. Tutaj oczywiście trzeba podejmować kolejne ryzyka: ryzyko geograficzne, często ryzyko walutowe, no ale też rozwinęła się gama czy oferta jednostek tzw. PLN-hedged, czyli z zabezpieczonym ryzykiem kursowym. No i tutaj jest cała gama różnych produktów, które są po prostu tańsze. To jest pierwszy kierunek. ETFy też są alternatywą, tak jak powiedziałeś sam z takiego rozwiązania korzystasz, problemem jest raczej to, że ETF nie daje ci możliwości zainwestowania w szeroki rynek i o tym trzeba pamiętać. Ten ETF...

Michał Sz.: Tak, to jest odwzorowanie konkretnego indeksu.

Michał D.: Tak. I tutaj mamy WIG20 i dwa ETFy na 2 rynki zagraniczne. Natomiast WIG20 chyba dzisiaj już nie jest głównym indeksem z perspektywy tego, jakie decyzje podejmują zarządzający. Szeroki indeks WIG to jest ten kierunek. No, ze sporą jednak domieszką spółek z mWIGu i tych mniejszych.

Michał Sz.: A z czego, Twoim zdaniem, tak wejdę ci w słowo, z czego Twoim zdaniem wynika to, że w Polsce jest tak mało ETFów dostępnych?

Michał D.: No, mi się wydaje, że przede wszystkim te ETFy to są produkty, które można kupić za pośrednictwem domu maklerskiego i one od strony przychodu dla domu maklerskiego nie różnią się niczym od klasycznych instrumentów, które ten dom maklerski oferuje. Natomiast rynek funduszy jest rynkiem dystrybutora, czyli fakt, że banki, niezależni doradcy będą oferować fundusze, a nie chociażby właśnie ETFy dlatego, że mają lepsze wynagrodzenie.

Michał Sz.: No dobrze, Michale, opowiedzieliśmy sobie trochę ogólnie o tym rynku, ale tak naprawdę chciałbym przejść od ogółu do szczegółu, czyli tak naprawdę zapytać Cię jakie Ty masz porady dzisiaj dla osób, które zastanawiają się jak budować swój portfel inwestycyjny. Jak one powinny go zacząć? W jaki sposób go być może modyfikować z upływem czasu? Co możesz tutaj podpowiedzieć?

Michał D.: Tak naprawdę można skorzystać z dwóch alternatywnych metod. Pierwsza to jest wyjście od celu, który powinien być mierzalny, no i tutaj musimy oszacować jaka stopa zwrotu jest wymagana, żeby ten cel zrealizować.

Michał Sz.: Satysfakcjonująca po prostu, cena satysfakcjonująca.

Michał D.: Tak. To jest trudne, dlatego że dane historyczne w świetle kryzysu, który nas spotkał mają tendencję do zawyżania stóp zwrotu z instrumentów bezpiecznych i zaniżania z instrumentów ryzykownych.

Michał Sz.: Czyli te wyniki wstecz są zafałszowane?

Michał D.: Wydaje mi się, że tak. Posługiwanie się historyczną stopą zwrotu to już jest pułapka na start. Z pomocą mogą przyjść rynki zagraniczne, gdzie stopa zwrotu np. S&P przekracza poziom 8% średniorocznie. Natomiast warto zwrócić uwagę na fakt, że bywały takie okresy nawet blisko 20-letnie, kiedy ten indeks S&P, no...

Michał Sz.: Nie zachwycał.

Michał D.: Nie zachwycał. Więc jeżeli wychodzimy od stopy zwrotu, to tak naprawdę w polskich warunkach poruszamy się w przedziale 3-8. Trzeba pamiętać, że jeżeli oczekiwana stopa zwrotu to jest 8%, no to jest ekspozycja hiper ryzykowna. Portfel w 100% zbudowany np. z funduszy akcyjnych albo np. surowcowych. Jeżeli np. chcemy 5%, to będzie fifty fifty, połowa w funduszach np. obligacji sportowych, druga w funduszach akcyjnych. No i tutaj jeszcze trzeba spojrzeć na horyzont inwestycyjny. W przypadku takiego alokacji 50 na 50, taki minimalny okres, kiedy nigdy nie było straty, to jest okres ok. 60 miesięcy. No i wtedy jeżeli spełniamy te parametry, jesteśmy gotowi na rollercoster na części akcyjnej.

Michał Sz.: Mentalnie przygotowani na to.

Michał D.: Tak. To możemy zastosować najpopularniejszą strategię, jaka na rynku funduszy funkcjonuje, czyli „buy and hold”.

Michał Sz.: Ale mówisz o kupowaniu, czyli wejściu jednorazowym, czy kupowaniu systematycznym?

Michał D.: To już zależy od możliwości finansowych inwestora. Zazwyczaj ci, co mają pieniądze mogą wchodzić regularnie, czy co jakiś czas dokupywać jednostki, ale de facto już te pieniądze mają. To jest zupełnie inne podejście w przypadku osób, które nie mają żadnych środków i z comiesięcznego wynagrodzenia czy przypływów, jakie mają będą sobie budować kapitał. Natomiast w tym podejściu jest wiele dobrych i złych aspektów. Dobre to przede wszystkim takie, że definiujemy czego oczekujemy.

Michał Sz.: Że w ogóle mamy jakiekolwiek założenia – to nie jest inwestycja na ślepo.

Michał D.: Mamy jakiekolwiek założenia. Wada jest taka, że zazwyczaj myślimy tylko w kategoriach pozytywnych scenariuszy, a jeżeli to jest inwestycja 5-letnia, to powinniśmy z natury rzeczy zakładać, że to jest inwestycja, która wpisuje się przynajmniej w jeden cykl koniunkturalny na giełdzie. W związku z tym, ten portfel akcyjny będzie bardzo fluktuował. Drugie podejście, czyli nie od celu, ale od profilu inwestycyjnego, ono jest bardziej wskazane dla osób, które mają długi horyzont inwestycyjny. Wtedy definiujemy tak naprawdę akceptację ryzyka lub jej brak i wtedy ustalamy taki portfel, z którym się czujemy komfortowo. Przy czym komfort możemy zmierzyć maksymalnym, dopuszczalnym spadkiem kapitału przejściowego. No i obok tego są różne alternatywne strategie, które już są dla bardziej wyedukowanych czy bardziej świadomych inwestorów – np. strategia bazująca na aktywnej alokacji aktywów, w ramach cyklu koniunkturalnego.

Michał Sz.: Czyli to, że zmieniamy, dostosowujemy się do sytuacji, próbujemy się zorientować, tak?

Michał D.: Tak. Czyli tak naprawdę kluczem w inwestowaniu jest założenie ścieżki, która nas interesuje, czyli sposobu osiągnięcia celu. Można nazwać to strategią. I teraz sukces osiągają ci, którzy bezwzględnie tę strategię realizują. Jeżeli dochodzi do zmian strategii inwestycyjnej, to powinno być to w oparciu o ewentualną zmianę sytuacji życiowej danego inwestora lub w oparciu o lepsze poznanie wybranej strategii i przemodelowanie czy zmianę być może błędnych założeń, które wcześniej zostały przyjęte. I najczęstszym błędem jest chyba horyzont inwestycyjny. Zakładamy, że on jest krótki, a on zazwyczaj jest bardzo długi. Bezpieczny horyzont, tak? Czyli w zasadzie on jest dużo dłuższy niż taki, który standardowo się przyjmuje.

Michał Sz.: Faktycznie. To, co mówisz jest takim podkreśleniem tego, że powinniśmy być bardzo zdecydowani i konsekwentni w tych naszych decyzjach inwestycyjnych, czyli dzisiaj ustalamy jakąś strategię inwestycyjną, którą będziemy realizowali być może przez najbliższe 10, 20 lat i znowu jak spojrzymy na osoby, które gdzieś tam na rynku funduszy się sparzyły, bo takich osób na rynku mamy bardzo dużo - one powiedziały: „OK, kupiłem DWS kiedyś, czy tam jakikolwiek inny fundusz, który niestety nie performował z powodów różnych, tak? Wszedłem za 5 tys. złotych i wyciągnąłem 3 tys. złotych po 4 latach.”, powiedzmy. I te osoby dzisiaj mówią: „Rynek funduszy nie jest dla mnie”, ale one często nie mają tej wiedzy podstawowej, która jest wymagana chociażby do tego, żeby te swoje cele inwestycyjne zdefiniować.

Michał D.: No niestety jest tak, że swój największy boom rynek funduszy przeżywał w latach 2006-2007 i wtedy najwięcej osób na ten rynek weszło. Część z tych osób przerażona spadkami z 2008 roku wyszła z tego rynku i na ten rynek nigdy nie wróciła. Drugi aspekt jest taki, że indeks WIG nie jest powyżej historycznych szczytów z 2007 roku, więc warto zwrócić uwagę, że minęło 7 lat, a ta stopa zwrotu jest nadal ujemna. Tak strukturalnie to jest efekt tego jak zachowuje się rynek, a nie jakie mamy fundusze. No i kolejny aspekt jest taki, że chyba błędnie postrzegamy fundusze jako rozwiązania, które teoretycznie dają szansę na szybkie wzbogacenie się.

Michał Sz.: Tak.

Michał D.: To nie o to chodzi. Chodzi o to, żeby budować swój kapitał i otrzymać produkt, który w długim terminie zaoferuje 2-3, może 4 punkty procentowe powyżej tego, co oferuje depozyt. Dzięki temu realnie bogacimy się. Dzisiaj na depozytach... dzisiaj akurat realnie też się bogacimy.

Michał Sz.: Akurat mamy niskie stopy procentowe!

Michał D.: Tak, ale takie jest założenie depozytu. Depozyt de facto to jest rozwiązanie, które ma kapitał chronić, które jest ultra bezpieczne, ale nie służy zarabianiu. Natomiast szczególnie dziś powinniśmy patrzeć na różne alternatywy na rynku finansowym – fundusze są jedną z nich. Mamy ogromną lukę emerytalną. ZUS przecież podaje dane jak to będzie wyglądało w 2040, 2050 roku i teraz w interesie nas wszystkich – obywateli – jest budowanie swojego kapitału na przyszłość. Nikt nie powinien zachęcać tylko do funduszy akcyjnych czy mieszanych. Klucz polega na tym, że jest bogata oferta bezpiecznych rozwiązań, które – jeżeli ktoś nie akceptuje ryzyka – stanowią alternatywę i oferują ten przysłowiowy punkt procentowy, czy 2 więcej niż lokata. Ale ten punkt, czy 2 przez 30 lata to jest istotna różnica.

Michał Sz.: To jest istotna różnica. Powiedz mi jeszcze, gdybyś dzisiaj miał określić jaka jest oczekiwana stopa zwrotu w przyszłości z tego typu inwestycji w fundusze, to co byś założył? Bo powiedzieliśmy sobie, że w przeszłości... wyciąganie wniosków na podstawie danych historycznych być może nie jest dobrym pomysłem, a taka spodziewana stopa zwrotu w przyszłości, coś co uznawałbyś za satysfakcjonujące?

Michał D.: Przy dzisiejszym braku inflacji każdy wynik jest satysfakcjonujący. Problem polega na tym, że mamy historycznie najniższe rentowności na obligacjach. Widać, że w bankach zaczynają się pojawiać pierwsze oznaki wojny depozytowej, czyli banki są gotowe zaoferować jeszcze większą nadwyżkę ponad WIBOR niż jeszcze kilka miesięcy temu. Myślę, że z perspektywy takiego inwestora długoterminowego, tak jak mówiłem, 8% na rynku akcji i 3-4% na rynku obligacji, przy niskiej inflacji, czy ogólnie inflacji, która nie wiadomo jaka będzie w przyszłości, ale widać ze strukturalnie jest niższa niż kilka lat temu.

Michał Sz.: Należy to uznać za satysfakcjonujące, jasne.

Michał D.: Tak. Natomiast oczywiście, inwestorzy mogą korzystać z funduszy w bardzo aktywny sposób – wyłapywać górki, dołki, fundusz daje taką możliwość.

Michał Sz.: To wymaga wiedzy przede wszystkim i też wystawienia się na większe ryzyko.

Michał D.: Mi się wydaje, że profesjonalni inwestorzy wolą sami zbudować sobie portfel z akcji, natomiast inwestorzy mniej profesjonalni, detaliczni – myślą o tym jak ulokować pieniądze, żeby one nie traciły na wartości. Jeśli zrobimy takie założenie, to dostajemy odpowiedź, że jest to zupełnie inne podejście, 2 przeciwstawne wręcz podejścia.

Michał Sz.: Dobra. Wrócę jeszcze do początku, bo mówiliśmy o tym, że dobrze jest sięgnąć wstecz kilka lat i porównać rzeczywiście jak poszczególne TFI sobie radziły w różnych okresach czasu. A ciekaw jestem Twojej opinii na temat mniejszych czy nowo uruchamianych funduszy, bo ja np. mam duży problem z tym jak podejść do analizy funduszu, który dopiero co wszedł na rynek. Czy on rzeczywiście ma szanse, czy nie ma szansy dobre wyniki otrzymać na tle konkurencji? To z jednej strony, a z drugiej strony też jest taki, nazwijmy to, trend na rynku, bądź działanie na rynku, że patrzymy kto zarządza danym funduszem i czy rzeczywiście ta osoba się przemieszcza pomiędzy TFI, czy nie. Część osób zwraca na to uwagę czy np. nie pojawi się jakiś nowy fundusz, który jest właśnie pod tym samym zarządzającym, który osiągał wcześniej świetne wyniki. I chętnie usłyszę Twój komentarz na ten temat, jak tutaj do tego podejść.

Michał D.: Tzn. to jest doskonały, świetny wątek. My niedawno, no parę lat temu zrobiliśmy dosyć kompleksowe badanie, które miało sprawdzić czy warto zaufać funduszom, które debiutują na rynku. Okazało się, że tak. Inwestując w nowe produkty zarobilibyśmy istotnie więcej. Nie mam tu na myśli kilku punktów procentowych, tylko nawet kilkanaście w skali roku – więcej niż inwestując w duże, dojrzałe, znane fundusze. Problem z inwestowaniem w nowe produkty polega na tym, że przede wszystkim nie mamy wiedzy o tych produktach. Boimy się inwestować, bo wolimy rozwiązania sprawdzone, czyli o których można coś przeczytać, porównać, dowiedzieć się. Jest kwestia strachu przed nieznanym. Coś, co jest nowe, zazwyczaj koncepcyjnie może być ciekawe, ale nie mamy żadnych danych historycznych – jest to dla nas nieznany produkt. Natomiast w praktyce jest kilka takich czynników, które sprawiają, że właśnie nowe produkty osiągają lepsze stopy zwrotu niż produkty dojrzałe. Po pierwsze, to jest oczywisty powód: małe aktywa zwiększają elastyczność portfela. Jeśli mamy fundusz, który ma miliard złotych i fundusz, który ma milion złotych, no to…

Michał Sz.: ...temu pierwszemu dużo trudniej jakiś ruch wykonać. Jak tankowiec, tak? Płynie do przodu, ciężko skręcić.

Michał D.: Dokładnie. Każda zmiana decyzji inwestycyjnej, sprzedaż jakiegoś papieru to jest wiele sesji zanim zarządzający przebuduje strukturę portfela. W małym funduszu, o godz. 14 można mieć taką pozycję, a o godz. 15 już zupełnie inną. Poza tym, jak powstaje fundusz, to zarządzający kupują przed wszystkim takie instrumenty, do których mają największe przekonanie.

Michał Sz.: Mają dużą presję na osiągnięcie dobrego wyniku też?

Michał D.: Też, też, ale przede wszystkim kupują tematy czy akcje, do których są najbardziej przekonani. Żeby zbudować portfel takich pomysłów wcale nie trzeba mieć wiele, tylko trzeba być do nich przekonanym. W dużym funduszu to już jest kwestia skali – trzeba zadbać o dywersyfikację. Niektóre spółki się w takim funduszu w ogóle nie zmieszczą, bo są zbyt małe, żeby w ogóle je rozważać, żeby miały jakikolwiek realny wpływ na wynik. Poza tym nowy produkt to zawsze takie pozytywne nastawienie z nowym otwarciem. Tu się kłaniają finanse, takie behawioralne – jest nowy produkt, trzeba się pokazać.

No i jeszcze jest jedna bardzo ważna rzecz, szczególnie w produktach, które bazują na przewidywaniu zachowania rynku, czyli rozpoczynamy z konkretnym podejściem. Rusza fundusz i zarządzający w tym dniu, w którym on rusza ma konkretne nastawienie, czy na rynku akcji będą wzrosty w ciągu kolejnych kwartałów, czy będą spadki. W dużym funduszu nawet jak ma się jakieś konkretne nastawienie to już nie w pełni można je zastosować, dlatego że skala aktywów często ogranicza możliwość swobodnego zmieniania alokacji portfela. No i dlatego właśnie nowe produkty otrzymują dużo wyższe stopy zwrotu niż dojrzałe.

Michał Sz.: Z ciekawości – w jakim horyzoncie czasowym przeprowadzaliście tę analizę? Mówiąc o tych nowych funduszach – jak długi ich okres funkcjonowania braliście pod uwagę?

Michał D.: Tak naprawdę zależy od grupy. Np. w przypadku funduszy akcji polskich uniwersalnych, to było od 1997, dlatego że było tyle takich funduszy na rynku, że taką grupę można było wyodrębnić. W przypadku funduszy np. akcji MiŚ, to jest rok 2005, kiedy takie badanie przeprowadziliśmy. I tak, jak mówiłem – wyniki były rewelacyjne. To badanie zakładało to, że jest przede wszystkim indeks wszystkich funduszy na rynku, a oprócz tego sprawdzamy jak zachowałby się indeks z 3 nowo uruchomionych rozwiązań. I w momencie, kiedy pojawiało się kolejne nowe rozwiązanie, to z tej trójki najstarsze wypadało z tego indeksu i to miejsce zajmował nowo uruchomiony fundusz. I oczywiście to nie jest tak, że w każdym okresie była wyższa stopa zwrotu, ale sumarycznie, np. w przypadku funduszy akcji MiŚ w perspektywie 10 lat, to jest o 100 punktów procentowych wyższa stopa zwrotu, a w przypadku funduszy akcji polskich uniwersalnych już w perspektywie blisko 20 lat, to jest ponad 300 punktów procentowych.

Michał Sz.: No to jest spora różnica.

Michał D.: Jest spora różnica, prawda? Natomiast to jest w ogóle ciekawy pomysł dla super wyedukowanych inwestorów, żeby część portfela inwestować tylko w nowe fundusze. Ale to są oczywiście problemy z dostępem do tego funduszu. Z czasem nowy fundusz często jest dostępny tylko u niewielkiego grona dystrybutorów lub tylko w TFI, a dystrybutorzy też niechętnie przyjmują do oferty fundusze, które nie mają żadnego track recordu. A taka strategia mogłaby być ciekawą alternatywą dla bardzo aktywnych inwestorów, którzy non stop zmieniają swoje portfele.

Michał Sz.: Świetny pomysł, świetny pomysł do rozważenia. Michale, znowu przejdę, wrócę do praktyki bardzo precyzyjnej. Jestem sobie osobą, która dzisiaj chce kupić jednostki konkretnych funduszy, nieważne jakich, ale konkretnych funduszy i chciałbym je w jakiś sposób porównać z konkurencją. Wiem, że Wy przygotowujecie swoje własne rankingi funduszy. Również widziałem na Waszym portalu są oceny, czyli tzw. ratingi poszczególnych funduszy. Jak je czytać? Jakie informacje dzięki temu, w ogóle – co tam wchodzi w skład takiego ratingu? W jaki sposób Wy to budujecie? Jak ja, jako osoba indywidualna, mogę je interpretować i podejmować dobre decyzje?

Michał D.: Przede wszystkim każdy inwestor na początku musi się zdecydować na określoną klasę aktywów. To jest klucz – portfel złożony z określonej klasy aktywów i strategiczna decyzja na samym początku budowania portfela. Potem zastanawiamy się – jeżeli to są fundusze, bo może to być inny instrument oczywiście.

Michał Sz.: Mówimy o funduszach dzisiaj.

Michał D.: To które fundusze w ramach tej klasy aktywów są atrakcyjne? I z pomocą mogą przyjść 2 narzędzia. Pierwsze, trochę prostsze – może od niego zacznę – to sjest ranking. Ranking de facto to jest narzędzie, które mierzy relacje dodatkowej stopy zwroty do ryzyka w ramach danej grupy produktu, czyli np. my najpierw definiujemy, że te produkty na rynku to są fundusze akcji uniwersalnych, monitorujemy codziennie tę grupę i raz w miesiącu zmieniamy ich oceny, bazując na dodatkowej stopie zwrotu do ponoszonego ryzyka. I teraz jeżeli w funduszach są oceny na 5, tzn. że mają najwyższą w grupie relację, o której wspominałem potencjalnego zysku do ryzyka. Jeżeli są oceniane na 1, to znaczy, że mają najniższą. W związku z tym, oczywiście tu bazujemy na danych historycznych, może się okazać, że w praktyce dochodzi do jakiejś istotnej zmiany realizowanej w praktyce inwestycyjnej i wtedy historyczne wskazania tego wskaźnika nie są miarodajne, ale to już jest duże ułatwienie dla inwestorów, którzy chcą zacząć przygodę z rynkiem, a nie za bardzo wiedzą od czego.

Michał Sz.: Przynajmniej mogą zacząć taką negatywną selekcję, tak? Czyli skreślić to, co im nie odpowiada, czyli zwęzić tę grupę funduszy?

Michał D.: Dokładnie. Wiedza na temat tego, jaka jest relacja zysku do ryzyka w danym funduszu na tle konkurencyjnych na rynku rozwiązań, to jest cenna wiedza. Ten wskaźnik wylicza się u nas automatycznie – nie ma żadnej ingerencji ludzkiej, powiedzmy. Dlatego mogą też zdarzać się, nazwijmy to – nieefektywności polegające na tym, że jakiś fundusz ma jednorazowy wyskok do góry, potem ma jakiś jednorazowy spadek. Ten wskaźnik uwzględnia za każdym razem te nieefektywności. Oprócz posługiwania się tym wskaźnikiem warto przejrzeć jak zachowywała się jednostka danego funduszu na tle średniej dla grupy, bo takie średnie też wyliczamy, czyli widzimy jak się zachowuje przeciętny fundusz w danej grupie i jak nałożymy na średnią wykres funduszu, to wiemy.

Michał Sz.: Czy tam jakieś anomalie były, czy nie były.

Michał D.: Tak. Zdarzają się anomalie. To są jednorazowe tzw. spadki i wyskoki, które w długiej perspektywie wcale nie świadczą o efektywności funduszu. Proszę sobie wyobrazić taki przypadek, że w małym funduszu mamy w każdym miesiącu, powiedzmy stopę zwrotu na poziomie 0,2 %, no i raz na koniec roku 20. Na tej podstawie nie możemy założyć, że będziemy mieli 22 w skali roku, prawda? To jest anomalia. I teraz pytanie: skąd to wynika? Często dotarcie do tej informacji jest bardzo trudne, dlatego też 5 lat temu wprowadziliśmy drugie, alternatywne narzędzie w stosunku do tej analizy ilościowej, o której mówiłem wcześniej, czyli rankingu. To jest podejście bazujące na ratingu – rating funduszy inwestycyjnych. No i tutaj badamy 5 elementów. Pierwszy to jest zarządzający i zespół inwestycyjny, drugi to jest portfel, trzeci – wyniki i ryzyko, i czwarty element – koszt. I teraz badamy każdy ten element oddzielnie.

Fundusze, które mają wysoką ocenę ratingową 4 i 5 gwiazdek to są takie, które naszym zdaniem są warte uwagi. Fundusze, które mają 3 gwiazdki to są neutralne rozwiązania, które mogą pozytywnie zaskoczyć, ale mogą też zaskoczyć negatywnie. I fundusze na 1, 2 gwiazdki to są rozwiązania, które jeżeli chodzi o jakość produktu, taką sumaryczną, z różnych obszarów nie są warte uwagi inwestorów. W tej chwili jest ratingowanych 105 funduszy. Skupiamy się na tych największych, bo tam jest najwięcej aktywów.

Michał Sz.: Czyli nie wszystkie fundusze mają wasze ratingi?

Michał D.: Tak, nie wszystkie. Największe to po pierwsze. Po drugie, w takich najbardziej popularnych grupach, czyli np. fundusze akcji polskich uniwersalnych, fundusze akcji MiŚ, fundusze akcji Nowej Europy, fundusze pieniężne, fundusze dłużne skarbowe, dłużne uniwersalne, korporacyjne – i to chyba wszystko.

Michał Sz.: Super! Dobra. Z tego, co wiem, te Wasze ratingi są również dostępne u dystrybutorów, bo oni pobierają od Was te dane. W zasadzie te gwiazdki, które u nich zazwyczaj są widoczne, to są Wasze gwiazdki, prawda?

Michał D.: Nie odważyłbym się stawiać takiej tezy. Dystrybutorzy mogą posługiwać się naszą metodologią, ale część z nich ma swoją i warto zwrócić uwagę...

Michał Sz.: ...jakie jest źródło tego ratingu.

Michał D.: Jakie jest źródło, tak? Bo ja nie oceniam czy to jest dobra, czy zła metodologia, tylko trzeba zwrócić na to uwagę. Co więcej – TFI posługuje się naszymi ratingami – można znaleźć informację na temat ratingu i rankingu np. w kartach funduszy. Dystrybutorzy również, przynajmniej niektórzy, posługują się naszymi ratingami i rankingami. Odpowiadając na Twoje pytanie: warto zwrócić uwagę na to. Mogę powiedzieć jedną ciekawostkę z rynku funduszy, a mianowicie w Polsce aktywa funduszy inwestycyjnych to 200 miliardów złotych. Oszczędności gospodarstw domowych to 1,1 biliona złotych, czyli fundusze inwestycyjne są istotnym sposobem na lokowanie nadwyżek lub na oszczędzanie.

Michał Sz.: Są najpopularniejszym po depozytach bankowych.

Michał D.: Tak. Natomiast tu jest jeszcze jedna bardzo ważna rzecz. Z 200 miliardów, o których powiedziałem, tylko 60% tej kwoty to są fundusze detaliczne. Reszta to są fundusze tworzone z myślą o optymalizacji podatkowej, FIZy itd.

Michał Sz.: To są fundusze zamknięte.

Michał D.: Tak, fundusze zamknięte. I dlatego też dzisiaj taka relacja aktywów funduszy do depozytów to jest mniej więcej 20%.

Michał Sz.: Jak to wygląda za granicą?

Michał D.: Za granicą to są zupełnie inne relacje, są wielokrotnie większe, przy czym oczekiwania inwestorów nie są takie, że na funduszu wzbogacimy się. To, o czym mówiłem – chodzi o to, żeby cokolwiek zarobić. Według niektórych firm zagranicznych nie jesteśmy takim typowym emerging market, co oznacza, że kilka punktów procentowych, czy kilka procent zysku w skali roku powinno nas naprawdę zadowolić.

Michał Sz.: Super! Dzięki, Michale, wielkie za rozmowę, dzięki za poświęcony czas. Przypomnij, gdzie można Was znaleźć w internecie jeszcze.

Michał D.: No u nas przede wszystkim, czyli Analizy.pl – to jest nasza wizytówka. To jest dużo rzeczy, które produkujemy i od tego warto zacząć.

Michał Sz.: Super! Dzięki wielkie, do usłyszenia!

Michał D.: Dzięki!

No i super! Jeszcze raz dziękuję Ci, Michale, że przyjąłeś moje zaproszenie do tego odcinka podcastu. Mam nadzieję, że te informacje dla Was, dla wszystkich Słuchaczy będą przydatne. Przypominam też, że notatki do tego odcinka podcastu będą pod adresem jakoszczedzacpieniadze.pl/034, tak jak 34 odcinek podcastu. Co prawda nie wymienialiśmy dzisiaj wielu adresów, ale wszystkie je tam znajdziecie, na pewno. I obiecałem Wam na początku 2 ogłoszenia, więc teraz je przedstawię.

Po pierwsze – w ubiegłym tygodniu udostępniłem na blogu informację o promocji lokat w Meritum Banku. W ramach tej promocji możecie nie tylko otrzymać lokatę od banku na solidne 5 %, ale także dodatkową premię 60 złotych, a także wziąć udział w rywalizacji o 5 telefonów iPhone 6. Ja tylko przypomnę, że ta promocja ma limitowany charakter. Teoretycznie powinna być dostępna do końca października, ale bank może ją zakończyć w dowolnym momencie. Zachęcam do skorzystania, zwłaszcza, że oprócz tych nagród podstawowych, tym razem zdecydowałem się ufundować swoje własne 25 dodatkowych nagród dla Was i myślę, że nie są to byle jakie nagrody. Długo się zastanawiałem nad tym, co to mogłoby być, żeby coś Wam dać takiego konkretnego i namacalnego, co ma dużą wartość z mojego punktu widzenia, co być może będzie miało również dużą wartość dla Was. I tak tylko podam jako przykład, że jedną z tych nagród, w zasadzie 3 nagrody, to są osobiste spotkania ze mną w 4 oczy. Gdzieś, gdzie będziemy mogli usiąść przy dobrym obiedzie i porozmawiać sobie na dowolny interesujący Ciebie temat, o ile tę nagrodę zdobędziesz. Mogą to być finanse osobiste, może to być blogowanie, mogą to być ploteczki technologiczne, mogą to być ploteczki, rozmowy na dowolne inne tematy. To wszystko zależy od Ciebie, ja po prostu będę na takiej rozmowie dla Ciebie. No i dla jasności – to ja zapraszam i to ja stawiam, dlatego myślę, że to jest dość atrakcyjna i dość fajna nagroda. Jak skorzystać z takiej możliwości? Zapraszam Was do lektury artykułu na blogu. Link oczywiście znajdzie się w notatkach pod tym odcinkiem podcastu. Z mojej perspektywy, z mojej strony, po prostu szukałem czegoś, co pozwoli mi się w jakiś sposób Wam zrewanżować za to, że klikacie w linki na blogu, linki prowadzące do formularzy banku i w ten sposób dajecie mi zarabiać. To jest coś niesamowitego i bardzo, bardzo Wam za to dziękuję!

Ja nie mogłem sobie wymarzyć chyba lepszego modelu na zarabianie na blogu, bo to jest coś, co z jednej strony mało mnie absorbuje, a z drugiej strony pozwala mi rzeczywiście wybierać tylko te rodzynki z tej oferty bankowej dostępnej na rynku, które uważam, że nadają się do rzetelnego zarekomendowania Wam. W zasadzie to już wszystko opisywałem na blogu, więc nie będę się rozwodził.

Drugie ogłoszenie to jest w zasadzie niespodzianka, ale jako Słuchaczom podcastu już Wam ją ujawnię – Czytelnicy bloga dowiedzą się o niej trochę później. Wspólnie ze Zbyszkiem opracowujemy dla Was taki specjalny e-book, który roboczo zatytułowaliśmy „Elementarz funduszy inwestycyjnych”. W pewnym sensie jest to podsumowanie tego wszystkiego, o czym pisaliśmy na blogach naszych obydwu we wrześniu, ale nie tylko. I tę publikację ładnie dla nas opakuje właśnie Dom Maklerski Banku Ochrony Środowiska w formie e-booka, ładnie złamaną itd. i będziemy ją wkrótce udostępniać. Także to będzie takie zwieńczenie tej tematyki funduszy inwestycyjnych. Mam nadzieję, że to się Wam również przyda i spodoba.

Ja oczywiście nieustannie proszę Was o komentarze i o rzetelne oceny mojego podcastu w serwisie iTunes i za każdy taki komentarz już w tej chwili mocno dziękuję! Dzisiaj będę już kończył, żeby nie przedłużać. Trochę się rozgadałem i pewnie mógłbym jeszcze długo nawijać, ale tymczasem dziękuję Ci za ten wspólnie spędzony czas i nadal życzę Ci skutecznego przenoszenia Twoich celów finansowych na wyższy poziom!

Do usłyszenia za 2 tygodnie!

Strony, osoby i tematy wymienione w tym odcinku:

- Michał Duniec, prezes firmy Analizy Online

- Cykl Elementarz Inwestora

- Dom Maklerski Banku Ochrony Środowiska

- Platforma funduszy BossaFund.pl

- Platforma transakcyjna BossaFX.pl

- Serwis Analizy.pl umożliwiający porównywanie funduszy inwestycyjnych

- Promocyjna lokata 5% + bonus 60 zł + możliwość wygrania iPhone 6 + nagrody ode mnie

035: Jak „przełamywać lody” i poznawać nowe osoby – poradnik konferencyjny

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/035

Nawiązywanie nowych znajomości, to wyzwanie, które dotyczy w szczególności introwertyków. Jako „introwertyk na odwyku” dzielę się dzisiaj kilkoma sposobami pokonywania mojej natury.

Ten odcinek podcastu w całości poświęcony jest tematowi „przełamywania” pierwszych lodów z nowopoznawanymi osobami. Skupiam się na miejscu najstraszniejszym dla introwertyków – konferencjach, warsztatach i wszelkich spotkaniach, w których uczestnicy duża grupa osób.

Mnie rzadko podejrzewa się o to, że mam problem z nawiązywaniem znajomości, ale skłamałbym mówiąc że tak nie jest. Zawsze czuję niczym nieuzasadniony lęk przed rozmową z nieznaną mi jeszcze osobą. Najgorzej zebrać mi się do wykonania telefonu. Na konferencjach – także nie jest różowo.

Z tego odcinka dowiesz się:

- Jak przełamywać pierwsze lody w relacjach z nowo poznanymi osobami?

- Jak zachowywać się w miejscach, w których jest duża liczba osób?

- Jakie problemy z „właściwym” zachowaniem znalazłem u siebie?

- Po czym można poznać, że nie jesteśmy jedyną osobą, która ma problem z nawiązywaniem znajomości?

- Jak można jako introwertyk dobrze przygotować się do udziału w konferencji?

- Jak jeszcze przed udziałem w konferencji ułatwić sobie nawiązywanie kontaktów?

- Jak zwiększyć pewność siebie?

- Co robię, by zachęcić innych do zainicjowania kontaktu?

- Co to jest „elevator pitch”?

- Jak podejść do „celebrytów”?

- Co zrobić, by utrzymać kontakt z nowopoznaną daną osobą?

To jest podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy” – odcinek 35.

Cześć i dzień dobry! Witam Cię w 35 odcinku podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne i sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności. Opowiadam jak rozsądnie wydawać pieniądze i jak odważnie realizować swoje pasje i marzenia. Jeśli tylko szukasz odrobiny stabilizacji finansowej i emocjonalnej w swoim życiu, to ten podcast jest dla Ciebie!

Dzień dobry! Dzisiejszy odcinek podcastu w całości poświęcę tematowi, z którym najwięcej problemów mają introwertycy. Ja takim introwertykiem jestem, introwertykiem trochę na odwyku. Ten temat to sposób na to, jak przełamywać pierwsze lody w relacjach z nowo poznawanymi osobami. No właśnie. Dzisiaj też skoncentruję się na takich najtrudniejszych sytuacjach dla takich osób, które mają z tym problemy - czyli, jak zachowywać się w miejscach najtrudniejszych, na przeróżnych konferencjach, spotkaniach czy warsztatach. Tam, gdzie stykamy się z dużą liczbą obcych dla nas osób.

Dzisiaj będę Wam mówił przede wszystkim o swoich doświadczeniach, czyli bardziej w perspektywie osoby, która od zawsze miała jakieś problemy w wychodzeniu do innych. Ja wiem, że być może trudno w to uwierzyć, ale tak właśnie jest. I spróbuję podpowiedzieć, dać takie wskazówki, jak ja sobie z tym radzę, jak ja próbuję pokonywać te moje wewnętrzne opory i też w jakiś sposób, można powiedzieć, że troszeczkę oszukuję sam siebie po to, żeby przejść przez te moje ograniczenia, gdzieś je tam pokonywać.

I to jest właśnie ten temat podcastu, który już kiedyś próbowałem dla Was nagrać po powrocie z wakacji. Jakoś pod koniec lipca chyba i przez głupi błąd straciłem to nagranie.

Teraz przygotowałem wszystko – wymieniłem baterie w dyktafonie. Myślę, że powinno być już OK i nie spodziewam się dużych problemów.

I mam też bardzo konkretny pretekst do tego, żeby ten odcinek podcastu nagrać właśnie dzisiaj, bo za niecałe dwa tygodnie jadę na Blog Forum Gdańsk. To jest konferencja w Gdańsku, najważniejsza blogowa impreza roku, jeżeli mówimy o takich konferencjach. I w tym roku ja tam będę nie tylko uczestnikiem, ale również prelegentem. Będę występował z bardzo ważnym tematem. Temat mojej prezentacji to będzie „Zarabiający blog od kuchni”, czyli jak budować wiarygodność i nie zawieść zaufania Czytelników.

Bardzo się przykładam do tej prezentacji. Każdy z Was – nawet jeśli nie przyjedziecie na Blog Forum, nie blogujecie albo nie dostaliście się być może jako blogerzy na tę konferencję – to każdy z Was będzie mógł śledzić moje wystąpienie także online, bo będzie streaming na stronie www.blogforumgdansk.pl. To nie jest moja jedyna impreza, w której będę uczestniczył w najbliższym czasie, bo zaraz po powrocie z BFG będę brał udział również w gali „Człowiek Roku”, która jest organizowana przez magazyn Brief. Tak się składa, że tym razem dostałem nominację do tej nagrody w kategorii „Człowieka Mediów”. I z jednej strony to jest dla mnie bardzo duże wyróżnienie, z którego bardzo się cieszę i też udowadnia mi po raz kolejny, że to, co robię gdzieś tam jest zauważalne mimo wszystko. Ale też tego typu imprezy zawsze generują we mnie jakiś stres i się słabo w ogóle odnajduję na takich dużych, branżowych imprezach. No chociażby z tego powodu, że porzucając pracę na etacie, świadomie wyskoczyłem z garnituru i... nie lubię się ubierać w garnitury i wychodzić w garniturach, a tu kolejna pewnie okazja, przy której jakieś tam konwenanse trzeba będzie zachować. Nie lubię tego.

Przeanalizuję teraz taką sytuację, która często mi się w życiu przy takich dużych wydarzeniach przytrafiała, przy dużych konferencjach. Wyobraźcie sobie: trafiam na konferencję gdzieś, gdzie chciałem uczestniczyć, bo temat konferencji jest ciekawy. Prezentacje są fajne albo mogą być fajne, występują prelegenci, których kojarzę, wiem, kto to jest i to są osoby z pewnymi osiągnięciami. Ja tam przybywam po to, żeby ich poznać, czyli inaczej usłyszeć na żywo, czegoś nowego się dowiedzieć, zdobyć jakąś nową wiedzę, ale jednocześnie każda taka konferencja to jest również dla mnie takie miejsce, w którym mogę spotkać ludzi podobnych do mnie. Wymienić się opiniami, wymienić się doświadczeniami.

Problem polega na tym, że najczęściej – kiedy trafiam w takie miejsce – to mało kogo znam i mało osób wokół mnie jest takich, do których bardzo otwarcie chciałbym podejść. Po prostu boję się tego, zamykam się w sobie, ręce mi się pocą. Czasami wręcz na przerwach celowo gdzieś tam przycupnę sobie sam, otwieram notebooka i jednocześnie unikam tego, co jest przedmiotem takich konferencji, czyli unikam integracji z innymi – networkingu, jakby się to dziś powiedziało. Skąd to się bierze?

No, u mnie myślę, jak to diagnozuję w czasie, to jest przede wszystkim lęk przed nawiązaniem kontaktu z osobą, której nie znam. To jest oczywiste, ale też z drugiej strony lęk przed tym, w jaki sposób zostanę odebrany, czyli tak naprawdę to zawsze wiązało się z takim, być może wewnętrznym, brakiem przekonania co do tego, że ja jestem dobrym rozmówcą. Może, że być może zostanę o coś zapytany, co nie będzie do końca wygodne. Nie byłem wygadany... może inaczej – nie mam szczególnie problemów z rozmawianiem z osobami, które już znam, ale w przypadku nowych osób to jest zawsze tak, że wydaje mi się, że ta rozmowa na początku się po prostu kompletnie – w moim przypadku – nie klei. To jest coś sztucznego, rozmowa o wszystkim i o niczym.

Nie wiedziałem tak naprawdę, jak mogę nawiązywać kontakty z innymi osobami. Na tyle mi to doskwierało, że próbowałem to zmieniać. I cały czas próbuję to zmieniać i gdzieś tam poprawiam moje zachowanie, chociażby po to, żeby potem nie pluć sobie w brodę, że byłem na fajnej imprezie, otarłem się o fajnych ludzi, którzy na pewno fajne rzeczy mieli do powiedzenia. Czasami przysłuchiwałem się rozmowom gdzieś tam z boku, ale nie uczestniczyłem w nich aktywnie i w szczególności nie mam żadnego punktu zaczepienia do kontaktu z tymi ludźmi w przyszłości, a byłoby to dla mnie wartościowe. I jak sobie przypominam również, jak wygląda taka sytuacja, to spróbujcie sobie wyobrazić taką sytuację: jest lunch, sala, w której jest na przykład 40 stolików – małych, okrągłych stolików. Lunch jest na stojąco bez krzeseł i jest impreza, w której uczestniczy około 200 osób. Jak się obserwuje taką imprezę, to często widać coś takiego, co też mi pokazuje, że nie jestem jedyną osobą, która ma tego typu problem – kolejne osoby nakładające sobie ten lunch przemieszczają się do stolików i jeżeli one są same na tej imprezie, nie mają znajomych czy nie jest to jakaś zorganizowana grupka osób, które się znają, to te osoby najczęściej podchodzą do pustych stolików i zajmują puste stoliki. Problem zaczyna się wtedy, kiedy już te pierwsze 40, czy 50 osób sobie to jedzenie nałoży, zajmie wszystkie wolne stoliki i nagle zaczyna się taka sytuacja, że kolejne osoby zastanawiają się, do którego stolika podejść. Ja w takiej sytuacji, aż śmiesznie to mówić w tej chwili, już tego nie mam... ale kiedyś to miałem – w takiej sytuacji najczęściej po prostu jadłem na stojąco. Obawiałem się podejść. W tej chwili z tym już na szczęście nie mam żadnego problemu, ale kiedyś tak miałem, że jadłem na stojąco. Nawet miałem taki specjalny chwytak do kieliszka, który się mocowało do talerza, taki kształt literki U, dzięki któremu można było sobie odwiesić kieliszek na chwytaku na brzegu talerza i spożywać lunch po prostu bez trzymania kieliszka w ręku. Ewentualnie odkładałem widelec na talerz, popijałem i z powrotem zawieszałem ten kieliszek. Także jakkolwiek żałośnie by to nie brzmiało, po prostu jadłem na stojąco.

No i teraz pytanie, co można w takiej sytuacji zrobić? Jak można się do takich imprez masowych przygotować? Jak pokonywać te wewnętrzne ograniczenia, żeby z jednej strony poznać nowych ludzi, a z drugiej maksymalnie na takich imprezach skorzystać? Zacznę od tego, że u mnie dramatycznie zmienił się sposób udziału w takich imprezach, kiedy zacząłem planować w nich swój udział i to nie było tak, że po prostu dowiadywałem się, że jest konferencja, zapisywałem się i po prostu przybywałem konkretnego dnia na konferencję. Tylko starałem się po zapisaniu na konferencję z dużym wyprzedzeniem dobrze zorientować się, o czym ta konferencja jest, kto będzie występował, ale także kogo mogę tam na miejscu spotkać. Czyli pierwsza rzecz – dobre rozpoznanie programu konferencji. Jeśli któryś z prelegentów był taką osobą, którą chciałem poznać osobiście, to o tej osobie próbowałem się więcej dowiedzieć. Mamy sieć, mamy internet, każdego można prześwietlić. Dowiedzieć się, kim oni są, gdzie pracowali, co robią, co jest dla nich ważne. Czy to na podstawie tego, co piszą na swoich blogach, czy po prostu z rozmów, które gdzieś tam w sieci zostały z nimi opublikowane.

Ja w pewnym momencie zacząłem aż sobie robić notatki przed konferencją o konkretnych osobach, czyli zapisywałem jakieś cechy szczególne czy pytania, które chciałbym tym osobom zadać. Dlaczego? Dlatego, że jeśli przybywałem na tę konferencję i jakimś cudem miałem okazję z tą osobą porozmawiać – zaraz powiem, jak ja to robiłem, żeby móc z tą osobą porozmawiać – to często jest tak, że zapominamy języka w gębie, kiedy już to szczęście nas dopadnie. Albo po prostu mamy taką radość z tego, że za chwilę będziemy rozmawiali z tą osobą, podeszliśmy do niej i nagle okazuje się, że OK, pierwsze być może pytanie pamiętamy albo pierwszy temat, który chcieliśmy poruszyć pamiętamy, a kolejnych już nie. Warto mieć takie notatki – przynajmniej u mnie się to sprawdza.

Czyli jedna rzecz to są osoby i jeżeli już te osoby namierzyliśmy, wiemy, że chcemy z nimi się spotkać to kolejna rzecz, to spróbować nawiązać z nimi kontakt jeszcze przed konferencją. To może być taki podstawowy sposób przełamania tych pierwszych lodów, czyli mnie jako introwertykowi, jak już mówiłem, bardzo trudno było do kogoś podejść, ale zacząłem siebie oszukiwać w taki sposób, że czy to przez Facebooka, czy to przez e-mail, czy to przez Twittera skracam dystans do tej osoby. Kontaktuję się z osobą w jakiś tam sposób, np. pisząc: „Hej, jestem Michał. Śledzę w sieci to, co robisz, widzę, że będziemy na tej samej konferencji tutaj a tutaj. Chciałbym do Ciebie podejść i po prostu ‘przybić piątkę’, OK?”. I teraz co się może wydarzyć, jeśli ja taki komunikat przez maila czy Facebooka wyślę? Mogę dostać odpowiedź, że nie. Mało kto odpowiada, że nie. Najczęściej po prostu nie odpowiada się. Mogę nie dostać odpowiedzi albo mogę dostać odpowiedź, że „OK, fajnie, podejdź, nie ma problemu.” i dzięki temu ja już jestem krok dalej. Dzięki temu ja już nie jestem anonimowy, dzięki temu nie muszę tłumaczyć się przed tą osobą na konferencji, dlaczego ją zaczepiam. Podchodzę: „Cześć, to ja – jestem Michał, to ja do Ciebie pisałem na Facebooku” albo „Wysłałem do Ciebie maila”. Pierwsze lody zostały przełamane i to jest coś, co było dla mnie takim największym przełomem. Oczywiście też nie można być zbyt szybkim w tym nawiązywaniu kontaktów. Też trzeba uważać, dlatego że niektóre osoby mogą poczuć się w jakiś sposób przez nas „przyszpilane”, przyparte do ściany. Także warto takie kontakty nawiązywać na długi czas przed konferencją. Niekoniecznie może w pierwszym kontakcie od razu uderzać do tej osoby, że chcemy się z nią spotkać, tylko po prostu w jakiś sposób pozwolić tej osobie zauważyć siebie, gdzieś tam coś skomentować itd., żeby ona też miała wrażenie, całkiem konkretne, że skądś nas kojarzy. Mi to bardzo pomagało, ale to nie jest mój jedyny element planowania imprezy, zaraz powiem o innych elementach i później wytłumaczę, dlaczego one są ważne.

Przygotowuję się do imprezy w taki sposób, że staram się – czasami, wtedy kiedy mi na tej imprezie zależy – być na tej imprezie wcześniej i zrobić takie rozeznanie, gdzie co jest, gdzie są chociażby ubikacje, wiedzieć, o której godzinie są przerwy. To najczęściej z programu wynika, dlatego ja zawsze pełny program konferencji wpisuję sobie do telefonu komórkowego, żeby w każdym momencie móc sprawdzić w kalendarzu dokładnie ile trwa dane wystąpienie i kiedy są dokładnie przerwy, kiedy jest przerwa obiadowa. Dlaczego, po co to wszystko? Dzięki temu mogę się czuć pewniej na miejscu. Nie będę się czuł na pewno zagubiony, to po pierwsze, czyli będę wiedział, na czym stoję. Co za chwilę się będzie działo, ale też drugie – mam w ręku taki oręż, że mogę być pomocnym dla innych, mogę być swego rodzaju przewodnikiem, czyli jeżeli ktoś pyta: „Nie wiesz, o której jest przerwa?”, OK., „Wiem, o której jest przerwa.”. Niby banalne, niby trywialne, ale to po pierwsze zwiększa poczucie mojego bezpieczeństwa, a z drugiej strony też powoduje coś takiego, że zaczynamy być traktowani jako taki lokalny autorytet troszeczkę. To pomaga, to naprawdę pomaga.

Badge to kolejna rzecz, o której chcę powiedzieć. Badge, czyli identyfikator, plakietka, na której jest moje imię i nazwisko. Słuchajcie, na konferencjach jest masa ludzi i ci ludzie są – podobnie jak my – często zagubieni i to, że mamy tego badge i że na nim jest nasze imię i nazwisko... i że on się nam nie odwrócił, czyli można to imię i nazwisko przeczytać – to warto również kontrolować. Dlaczego? Po pierwsze często widzę coś takiego, że np. ktoś, gdzieś, być może mnie już kojarzy, ale nie do końca jest pewien. Przeczyta sobie, widzę ten wzrok spadający i czytający – ładnych piersi nie mam, więc raczej czytają tego badge’a, spoglądają kto ja jestem. Jeżeli widzą, że Michał Szafrański, to wiedzą, że to na pewno jestem ja. I łatwiej im też nawiązać kontakt. I teraz – uwaga! Jeżeli ktoś inny nawiązuje ze mną kontakt, to ja tego kontaktu nie muszę nawiązywać. I to jest też coś, co mi ułatwia inicjowanie, przełamywanie tych lodów. No, dobrze. Planowanie, czyli to są elementy planowania i trochę taki rekonesans na miejscu.

Ale załóżmy, że ta konferencja już się zaczyna. To pierwsza i najważniejsza moja rada, to jest nie udawać nikogo, kim nie jesteśmy. Być po prostu sobą, być sobą! Nie grać innej osoby, nie upiększać rzeczywistości w rozmowach, jesteśmy tam między innymi po to, żeby znaleźć pokrewne dusze. Nie ma się co lansować, warto być sobą i warto też pozwolić, żeby inni byli sobą, czyli nie zmuszać innych osób do tego, że gdzieś tam wchodzimy z tą dyskusją, którą zaczynamy na tematy, które są potencjalne kłopotliwe dla kogokolwiek. Podkreślę – myślę, że każdy ma jakieś obawy. To nie jest takie proste, ten strach przed pierwszym kontaktem jest z obydwu stron. Ja znam bardzo mało osób, które są takimi osobami, które totalnie są rzutkie i bez problemów się z innymi komunikują. Warto też być otwartym na pewno. Ja obecnie przyjmuję coś takiego, że jeśli ktoś na mnie patrzy, to staram się po prostu uśmiechnąć. Czasami jest łatwo, czasami jest trudno, ale jeżeli widzę, gdzieś tam wzrok się przecina, to po prostu się do takiej osoby uśmiecham, w szczególności jeżeli ta osoba gdzieś tam stoi samodzielnie, a ja np. stoję z kimś i rozmawiam.

I teraz – jeżeli ta osoba odwzajemnia uśmiech, czyli też gdzieś tam te kąciki ust pójdą w górę, to już jest dużo, dużo łatwiej o kolejny krok. I teraz pytanie jaki może być ten kolejny krok, jeżeli to ja pierwszy się uśmiechnąłem? Osoba odwzajemniła. To dlaczego nie miałbym kiwnąć głową i zaprosić bliżej? I znowu – to mi pozwala pokonywać z kolei moje obawy, bo jeżeli ja wykonam ten ruch, typu kiwnę głową, machnę ręką zachęcając do podejścia, to ja już sam nie muszę podchodzić. To ja otworzyłem furtkę i ta druga osoba może przyjąć to zaproszenie, albo nie. I teraz co się stanie jak nie przyjmie? No nic, odwróci głowę i odejdzie, tak? Ale z drugiej strony, ja przynajmniej wiem, że spróbowałem być tym „rozgrywającym” w tej relacji. Nie byłem osobą, która po prostu gdzieś tam uniemożliwiała ten kontakt. Powiem Wam, że szczególnie teraz, w momencie, kiedy gdzieś tam zaczynam być rozpoznawany to widzę coś takiego. Ludzie na mnie patrzą i widzę w ich wzroku, że skądś mnie kojarzą, ale jakby mi jest trudno... podejdę i wprost zapytam „Co tak na mnie patrzysz?”, tak? Będzie to zbyt ofensywne. Po prostu stosuję ten mój trik z uśmiechem i rzeczywiście czasami to działa.

No właśnie, i taka osoba do nas podchodzi, fajnie. Jak prowadzić tę rozmowę? Tutaj mam kilka takich wskazówek. Pierwsza rzecz, to żeby mimo wszystko jeżeli nie jesteśmy o to pytani, to nie mówić o sobie, czyli raczej słuchać co mają do powiedzenia inni. Pytać czym się interesują, co robią. Tak, żeby nam powiedzieli troszeczkę o sobie, jeżeli temat jest interesujący, to możemy go kontynuować. Jeżeli padnie zapytanie o nas to OK – wiadomo, że odpowiadamy na pytanie. I kolejny punkt, czyli tzw. elevator pitch, co to jest? To jest coś takiego, że jeżeli ktoś Cię zapyta kim jesteś i co robisz, to dobrze mieć przygotowaną gotową, wyuczoną formułkę, w której dosłownie w kilkanaście, czy góra kilkadziesiąt sekund, 30 sekund, powiemy kim jesteśmy i co robimy, esencję tego, co robimy. Takie pytanie w naszym życiu słyszymy wielokrotnie. Ja najczęściej mówię po prostu: „Cześć, jestem Michał, prowadzę blog jakoszczedzacpieniadze.pl, na którym podpowiadam innym jak mądrze zarządzać swoimi finansami. Rok temu rzuciłem pracę na etacie, w tej chwili wyłącznie utrzymuję się z bloga.” Wystarczy, krótkie wprowadzenie i jeżeli ta osoba mnie nie znała, to prawdopodobnie będzie zainteresowana: „Jak to, utrzymujesz się z bloga?” itd. Zawsze mogę zapytać co robi druga osoba, więc tu jest dobry początek do każdej rozmowy.

Jeszcze jedna rzecz przychodzi mi do głowy – często mamy w głowie takie czarne scenariusze, które dosyć mocno nas ograniczają. Tutaj wykorzystam przykład z Blog Forum Gdańsk. Ja rok temu, kiedy jechałem na Blog Forum Gdańsk bałem się, że tam na miejscu, gdzie nikogo nie znałem praktycznie, może poza pojedynczymi osobami, które już kojarzyłem, bałem się, że tam na miejscu nie spotkam osób, które są do mnie podobne, które dzielą mój system wartości, mają podobne podejście do życia, podobne podejście do blogowania. Pioruńsko się wtedy bałem, naprawdę, że tych pokrewnych dusz tam nie będzie, że będę wracał z takim poczuciem, że jestem jedyną taką osobą, która... jakkolwiek by to egoistycznie nie brzmiało, ale że jestem jedyną taką osobą, która uprawia taki, próbuje uprawiać takie jakościowe blogowanie w Polsce.

I oczywiście okazało się, że to były tylko czarne myśli, ponieważ znalazłem bardzo dużo osób, które są takimi pokrewnymi duszami. Zresztą pisałem o tym na blogu, myślę, że link do tego wpisu załączę także w notatkach do tego odcinka podcastu. Nie ma sensu budowanie takich czarnych scenariuszy. Najczęściej rzeczywistość jest dużo fajniejsza niż nam się wydaje w takiej sytuacji poznawania nowych osób, ale tu też obiektywnie muszę powiedzieć, że nie można zbyt wiele. Przynajmniej ja nie mogę zbyt wiele od siebie wymagać na takich imprezach, bo jak już dotarłem na ten Blog Forum Gdańsk, okazało się, że bardzo dużo osób do mnie podchodzi, ponieważ widziały mnie 2 tygodnie wcześniej w telewizji i tak w każdej przerwie ileś osób się ze mną witało. Można powiedzieć, że gdzieś ten kontakt był nawiązywany, ale on był bardzo szybki, taki chwilowy. W pewnym sensie miałem wrażenie, że gnam po łebkach, kolejne osoby uściskuję, a tak naprawdę nawet nie zapamiętuję jak mają na imię. I w pewnym sensie zachłysnąłem się tą imprezą, że spośród tych 250 osób, nagle kilkadziesiąt osób chce się ze mną przywitać – w ogóle wspaniałe uczucie. Ale z drugiej strony – za mało zainwestowałem w budowanie takich relacji. Nie warto tak pędzić. Warto poświęcić chwilę czasu każdej z tych osób po to, żeby wyłuskać dla siebie te osoby, które są potencjalnie naszymi bratnimi duszami – coś im od siebie dać, kawałek siebie. I żeby te relacje mogły się w trakcie takiej imprezy również pogłębić, nie tylko nawiązać, ale także pogłębić, zgłasza jeżeli takie imprezy są kilkudniowe.

Kolejny punkt to co by nie mówić, na każdej takiej imprezie osoby, które w niej uczestniczą stanowią jakiś tam przekrój społeczeństwa, a wiadomo jakie jest społeczeństwo – są osoby, które będą nam pasowały i są osoby, do których my kompletnie nie pasujemy. I to też trzeba zaakceptować, że nie będzie się kumplem każdej osoby, którą poznajemy. To my mamy stwierdzić z kim będzie nam po drodze, a z kim nie. I to jest zupełnie normalne, że może się okazać, że pojechaliśmy na imprezę, odbyliśmy nawet dziesiątki rozmów i nie mamy ani jednego „sensownego” kontaktu stamtąd. Tym bardziej warto, jeżeli już znajdujemy taką osobę, w której towarzystwie czujemy się świetnie, tym bardziej warto się jej trzymać. Budować sobie taką własną grupę, z którą będziemy wspólnie spędzali czas. Dodam, że wspólnie spędzali czas nie tylko na konferencjach, ale jeżeli to jest konferencja kilkudniowa, to również umawiać się chociażby na śniadanie przed konferencją, na wspólne spędzenie wieczoru. I tak jeżeli wyjeżdżamy np. do innego miasta, to prawdopodobnie mamy czas tylko i wyłącznie dla siebie, albo na spędzanie go z innymi osobami. No, szkoda tracić ten czas, skoro przyjechaliśmy poznawać innych, szkoda tracić ten czas, żeby samodzielnie siedzieć w pokoju hotelowym.

Jeszcze wrócę do tego aspektu, o którym mówiłem wcześniej – być takim rozgrywającym. Mówiłem, że warto być takim rozgrywającym w kontekście konferencji, ale również w rozmowach z innymi można także pełnić rolę takiego rozgrywającego, nawet jeżeli rozmowa skręca na tematy, które nas nie dotyczą bezpośrednio, albo np. nie mamy wiedzy w danym temacie bezpośrednio – to dobrze mieć taki arsenał, z którego zaczynamy strzelać. Podam taki przykład – ktoś mówi na temat, na którym się nie znamy. Możemy powiedzieć: „OK, co prawda nic na ten temat nie wiem, ale być może słyszałeś o blogu XYZ.” albo „Być może chciałbyś, żebym cię poznał z panem, czy z panią XYZ, bo oni siedzą w tym temacie, mogą być dla ciebie interesujący”. I nagle się okazuje, że my jesteśmy takim łącznikiem. Co prawda w danym temacie nie siedzimy, ale pomagamy innym trafić do odpowiednich osób. I to jest coś, co jest bardzo wartościowego, co ja też bardzo doceniam. W szczególności można o takich osobach powiedzieć, że one są w pewnym sensie duszą towarzystwa. Znają wszystkich, albo wiele osób znają. Sprawiają wrażenie, że są w stanie poprowadzić nas po nitce do kłębka. To się sprawdza w życiu codziennym. Jeżeli znajomy pyta: „Ej, słuchaj, mam problem finansowy, czy znasz jakiegoś tam dobrego doradcę finansowego?” albo „Będę brał kredyt, czy znasz jakiegoś doradcę kredytowego?”, to akurat jest w mojej domenie – łatwo mi na to odpowiedzieć. Ale jeżeli ktoś pyta: „Czy znasz jakiegoś dobrego prawnika z dziedziny prawa autorskiego?” to ja bezpośrednio takiego prawnika nie znam, ale znam innego prawnika w innej dziedzinie i mogę go zapytać, być może coś komuś podpowie. Od razu podsuwam ten kontakt: „Zapytaj tej osoby, być może pokieruje cię dalej”. Jak to działa? Prędzej, czy później to znowu do nas wraca. To, co mówiłem: bądźmy pomocni, bądźmy w pewnym sensie usłużni, a ludzie będą w stosunku do nas w taki naturalny sposób wdzięczni. To po pierwsze, a po drugie prawdopodobnie, nawet jeżeli mamy takie usposobienie typu mruk i gdzieś tam zamykamy się w sobie na takich imprezach, to dzięki takiemu działaniu nie będą nas uważali za bufona po prostu, tylko będą w nas widzieli osobę, której zależy po prostu na tym, żeby pomagać innym. No, mi w tej roli jest naprawdę bardzo dobrze. Pomagając w taki sposób czuję, że nie pompuję własnego ego, tylko robię po prostu coś dobrego, z czym, tak jak powiedziałem, dobrze się czuję.

I jeszcze jeden aspekt chcę poruszyć. Tak, jak powiedziałem na takiej imprezie często są osoby, które możnaby określić... Hm, słowa szukam. No, mianem celebrytów, myślę. Takich osób, które gdzieś tam ponad tłum, z różnych powodów wyrastają, w sensie ich widoczności czy rozpoznawalności. Niestety... niestety i stety. Z jednej strony się cieszę, z drugiej strony się martwię, ale gdzieś tam mnie się zaczyna traktować jako taką osobę, która coś w blogosferze osiągnęła i widzę, że niektórzy mają obawy czasami, żeby do takich osób podchodzić. Czyli boimy się podejść, bo myślimy: „OK, ja nie jestem na takim poziomie, co ta osoba”. Serce nam mocno bije, nie wiemy jak zacząć, w ogóle nie mamy dobrego pretekstu. Wiem doskonale o czym mówię, bo ja w zeszłym roku na Blog Forum Gdańsk w stosunku do kilku osób, które były i nadal są absolutnym szczytem blogosfery tej naszej polskiej, po prostu bałem się podejść i nie podszedłem. Miałem obawy, krążyłem wokół, krążyłem, a w końcu w ogóle buzi nie otworzyłem, a jak otworzyłem, to się później ugryzłem w język. I wróciłem do Warszawy i plułem sobie w brodę! Byłem z siebie niezadowolony, że była okazja, było miejsce, stałem koło tej osoby, była szansa i ja ją zmarnowałem. Była szansa i ja ją zmarnowałem! A prawda jest taka, że to jest tylko nasze postrzeganie. Nasze i wielu innych osób, bo to są tacy sami ludzie jak my. Autentycznie, tacy sami ludzie jak my. I oni też na takich imprezach paradoksalnie mogą się czuć bardzo niepewnie z dwóch powodów. Pierwszy to jest taki, że mogą się czuć trochę tacy osaczeni – trochę jak osoby trędowate można by powiedzieć. Wszyscy na nich patrzą i gdzieś tam wzrok się na nich skupia, a nikt do nich nie podchodzi, czyli traktuje się je trochę jak takie, nie wiem, dzikie zwierzęta, które wiemy, że są groźne i nie podchodzimy do nich.

Albo odwrotny scenariusz. Można być taką osobą, która jest takim celebrytą, taką osobą, która jest dosyć otwarta i z kolei bardzo dużo osób lgnie do tych osób, a one najchętniej by chciały po prostu zamknąć się i uciec, bo to ich jakoś tam przytłacza. Nie warto się ograniczać, ale też warto spróbować pomyśleć jak takie osoby się czują na takich imprezach i za chwilę przejdę do tego co warto zrobić po każdej konferencji, żeby te kontakty umocnić. Jeżeli już do takiej osoby podejdziemy, jeżeli uda nam się z nią porozmawiać, np. być może wcześniej do niej napisaliśmy, skontaktowaliśmy się i zrobiliśmy sobie grunt pod takie spotkanie. Podchodzimy, witamy się, rozmawiamy – jest fajnie. Wygląda na to, że mamy kontakt z taką osobą, ale jak wiadomo, takie osoby spotykają bardzo, bardzo dużo osób na konferencjach. Odchodzimy i czy my rzeczywiście ten kontakt potrafimy utrzymać?

I tu przechodzę do ostatniego punktu. Jeżeli konferencja się kończy, to też warto wykonać tzw. follow up, czyli gdzieś tam skontaktować się z tymi osobami, które mieliśmy okazję poznać na konferencji. Podziękować im za to spotkanie, przypomnieć jakiś fakt, który się z nami wiąże, jakąś sytuację, w której się znaleźliśmy, tak żeby one sobie mogły skojarzyć, skleić tego maila z naszą twarzą.

I kolejna rzecz – jeżeli coś, komukolwiek obiecaliśmy, to po prostu dostarczyć to po konferencji. Nie wiem – np. zadeklarowaliśmy, że coś wyślemy. Jakąś prezentację, jakiś opis, cokolwiek, chociażby informację o tym, co my robimy, czy adres naszego bloga, bo nie było okazji, żeby go zapisać. Mówię bloga, tak już pod kątem blogerów, ale to dotyczy każdego, tego co robimy. Tu wrócę znowu – żeby to zrobić, to niestety pamięć jest ulotna i warto posiadać jakiekolwiek notatki. Ja na każdej konferencji, już kiedyś o tym mówiłem, mam taki notesik z Hello Kitty, z którego wszyscy się śmieją, ale też dobrze, stanowi taki element rozbrajający. Jak ja wyciągam ten notesik z Hello Kitty, to atmosfera się rozluźnia. Teraz mi się co prawda ten notesik kończy, kupiłem sobie inny, także na Blog Forum Gdańsk już pojadę z innym, ale robię sobie notatki, piszę. Imię i nazwisko spisuję sobie z badge’a w sposób niezauważalny i robię sobie notatki. Jeżeli już skończyliśmy rozmowę to odchodzę na bok i notuję, co obiecałem itd., żeby z gęby cholewy nie robić po prostu, czyli żeby z tych swoich zobowiązań gdzieś tam się wywiązywać.

No właśnie, i tak się zastanawiam, czy coś jeszcze mądrego mam do powiedzenia w tym temacie. Mówiłem dla jasności ze swojej własnej perspektywy, czyli to, co mówię, to są jakieś moje doświadczenia, możecie mieć inne. Być może jesteście kompletnie innymi osobami, działajcie tak, jak Wam wygodnie. Starałem się podać kilka wskazówek, które mi się sprawdzają i mi pomagają. Z mojej strony taka na koniec gorąca prośba. Jeżeli kiedykolwiek, gdziekolwiek mnie zobaczycie, to śmiało podchodźcie. Możecie powiedzieć: „Cześć, jestem Kasia, Michał, Paweł. Mówiłeś w podcaście, żeby do ciebie śmiało podejść, przybij piątkę!”. To jest wszystko, zróbcie to, nie plujcie sobie potem w brodę, że tego nie zrobiliście.

Cały czas dostaję od Was komunikaty na Facebooku i maile, że gdzieś mnie widzieliście, ale baliście się podejść. Kurde, no naprawdę. Jestem zwykłym gościem. I co więcej, ja Was uwielbiam poznawać! Na razie nie jest tak, że czuję się w jakikolwiek sposób osaczony. Jest to bardzo miłe i nie ma dla mnie znaczenia czy to będzie konferencja, czy metro warszawskie, czy jakieś spontaniczne spotkanie na mieście. Podchodźcie, przybijajcie piątki. Możecie się nauczyć takiego swojego krótkiego elevator pitcha, czyli powiedzieć kim Wy jesteście. Mówię coś takiego: „OK, Ty wiesz o mnie prawie wszystko, ja o Tobie nic. Powiedz mi kim jesteś i co robisz.”. I słucham. Kolejne pytanie, które zadaję, to pytam jak trafiliście na mojego bloga, tak najczęściej robię. A później już jakoś rozmowa się klei.

Jeżeli będziecie chcieli zobaczyć tę moją prezentację na Blog Forum Gdańsk, to przypominam o streamingu. To będzie prezentacja 26 września – będę mówił między innymi o tym, jakie czynniki zdecydowały o tym, że no... udaje mi się osiągać ten sukces, wydaje mi się dzisiaj, w tym co dzisiaj robię. Będę się bardzo starał, żeby to było dla wszystkich osób, które myślą o jakiejkolwiek działalności w sieci, żeby to było wartościowe po prostu i chcę od razu zapowiedzieć też gościa, który będzie występował w podcaście za 2 tygodnie. I to też jest bombowy news!

Już się na Twitterze chwaliłem, że to będzie super gość. I teraz pierwszy raz zdradzę kto to będzie! Oczywiście, o ile wszystko pójdzie po mojej myśli, będę jechał do Krakowa nagrywać ten odcinek. Moim gościem będzie Rafał Brzoska – założyciel i szef firmy InPost, tej od Paczkomatów, którą znacie. Firmy, która co by nie mówić, z powodzeniem konkuruje po pierwsze, z monopolem poczty polskiej, a po drugie – w skali światowej nieźle idzie do przodu podbijając cały świat. Będziemy rozmawiali w cyklu Elementarz Inwestora, ale dlaczego ta zapowiedź tutaj i teraz? Dlatego, że mój kontakt z Rafałem jest świetnym przykładem na to, że tacy ludzie, których my gdzieś tam traktujemy jako niedostępnych, wielkich szefów wielkich firm, że oni są czasami na wyciągnięcie ręki. Ja po prostu odezwałem się któregoś razu do Rafała na Facebooku, proponując rozmowę. I zrobiłem to absolutnie z pominięciem wszystkich działów prasowych, struktur firmowych, asystentek jego. I tego samego dnia, w zasadzie można powiedzieć dosłownie natychmiast, po prostu się zgodził. Co mnie, absolutnie niesamowicie cieszy.

Nam się czasami wydaje, że tacy ludzie jak on to są ludzie z kompletnie innej bajki. I pewnie oni nawet są z innej bajki, ale to wcale nie znaczy, że my nie możemy być częścią tej bajki i czasem po prostu wystarczy podejść, powiedzieć: „Hej, jestem Michał, robię to i to. Czy zgodziłbyś się?”. No i się udaje. Mam nadzieję, że wszystko pójdzie sprawnie. Cóż, myślę, że tym optymistycznym akcentem będę już dzisiaj jednak kończył ten odcinek!

Przypomnę tylko, że wszystkie notatki do tego odcinka znajdziecie pod adresem jakoszczedzacpieniadze.pl/035, jak 35 odcinek podcastu. Tam też będą wszystkie linki do tych artykułów, które wymieniałem, no a teraz już dziękuję za wspólnie spędzony czas.

Życzę Ci powodzenia w zwalczaniu tych własnych obaw i demonów, w pokonywaniu takich przeszkód, które sami sobie stawiamy! I skutecznego przenoszenia Twoich celów finansowych na wyższy poziom. Do usłyszenia!

Strony, osoby i tematy wymienione w tym odcinku:

- Konferencja Blog Forum Gdańsk – na tej stronie będziecie mogli zobaczyć transmisję z mojej prezentacji (na żywo 26 października około 15:10).

- Artykuł „Misja blogera i #najlepsiczytelnicy, czyli wszyscy jesteśmy blogerami” – opisujący moje wrażenia po udziale w zeszłorocznej edycji Blog Forum Gdańsk.

- Rafał Brzoska – założyciel i prezes firmy InPost, która stworzyła sieć paczkomatów i skutecznie konkuruje z Pocztą Polską.

- Cykl artykułów Elementarz Inwestora

036: Jak przygotować się do prowadzenia prezentacji i przekraczać oczekiwania słuchaczy?

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/036

Umiejętność przygotowywania prezentacji i zwięzłego przekazywania myśli jest bardzo cenna. Może Wam pomóc zaistnieć w świadomości innych jako ekspert, a nawet znaleźć lepszą pracę.

Najpierw wskazówka dla tych, którzy zastanawiają się co przygotowywanie się do wystąpień publicznych ma wspólnego z oszczędzaniem. W firmie, w której pracowałem przed rozpoczęciem blogowania, mieliśmy taki zwyczaj: kandydat do pracy, którzy przeszedł pierwszą rozmowę kwalifikacyjną, otrzymywał najczęściej zadanie przygotowania i wygłoszenia prezentacji na konkretny temat związany ze stanowiskiem, na które był rekrutowany. Zarówno sposób przygotowania tej prezentacji, jak i to jak radził sobie ze stresem w trakcie pokazywania jej przyszłemu pracodawcy, dawało mi bardzo wiele cennych wskazówek pomagających w podjęciu decyzji o zatrudnieniu tej osoby. A zatrudnienie bezpośrednio przekładało się na to, ile pieniędzy taka osoba miała w portfelu.

W dzisiejszym odcinku podcastu przedstawiam mój proces przygotowywania się do prowadzenia prezentacji, szczególnie tak ważnych jak ta na Blog Forum Gdańsk.

Dodatkowe materiały do podcastu

Poniżej zamieszczam kilka dodatkowych materiałów, o których przeczytacie w tym odcinku:

Nagroda „Społecznie Odpowiedzialny Bloger”, którą otrzymałem podczas Blog Forum Gdańsk 2014.

Tak wygląda planowanie prezentacji. Zielone karteczki układam po kolei (w poziomie) grupując poszczególne myśli w bloki (pionowo).

W aplikacji Scrivener spisuję to co chcę powiedzieć na poszczególnych slajdach.

Tweety opublikowane w trakcie mojej prezentacji

Z tego odcinka dowiesz się:

- Kilka słów o Blog Forum Gdańsk i panelu, który tam prowadziłem.

- W jaki sposób zabieram się za tworzenie interesującej prezentacji?

- Ile czasu zajmuje mi budowanie ogólnej koncepcji prezentacji?

- W jaki sposób tworzę notatki przed prezentacją? W jaki sposób je porządkuję i jakie aplikacje wykorzystuję w tym celu?

- Na co zwracam uwagę przy wyborze zdjęć do slajdów?

- Na co zwracam uwagę tworząc szablon graficzny prezentacji?

- O dwóch szkołach tworzenia slajdów do prezentacji.

- W jaki sposób ćwiczę swoje wystąpienie “na sucho” oraz “na żywo”?

- Jak wyglądają moje notatki do prezentacji oraz podcastu?

- Jakich narzędzi używam do pokazania prezentacji, przygotowywania notatek oraz dobierania zdjęć i czcionek?

- Jak Twitter pomógł mi angażować widzów w trakcie mojej prezentacji?

- Co robię tuż przed występem? Jak próbuję zredukować tremę?

- Drobnostki, które mogą zepsuć nam cały występ – na co uważać i co sprawdzić?

- Dlaczego warto dbać o każdy szczegół?

- 3 zasady dobrej prezentacji.

To jest podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy” odcinek 36.

Cześć i dzień dobry! Witam Cię w 36 odcinku podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne i sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności. Opowiadam jak rozsądnie wydawać pieniądze i jak odważnie realizować swoje pasje i marzenia. Jeśli tylko szukasz odrobiny stabilizacji finansowej i emocjonalnej w swoim życiu, to ten podcast jest dla Ciebie!

Dzień dobry, dzień dobry! Dwa tygodnie temu opowiadałem o tym, jak przełamywać „pierwsze lody” z nowopoznanymi osobami, a dzisiaj chcę Wam opowiedzieć o tym co zajmowało mnie przez kilka ostatnich tygodni. O moich przygotowaniach do poprowadzenia ważnej dla mnie prezentacji. Opowiem o tym jak to robiłem, układałem sobie scenariusz tego wystąpienia, z jakich narzędzi korzystałem. O wszystkim tym, co spowodowało, że ta prezentacja była dosyć efektowna i interesująca dla tych osób, które mnie oglądały.

Prezentację przeprowadzałem na konferencji Blog Forum Gdańsk 2014, która odbyła się w ubiegły weekend. Na tej konferencji wydarzyła się rzecz jeszcze fajniejsza i taka bardzo wynagradzająca dla mnie, bo otrzymałem nagrodę Społecznie Odpowiedzialny Bloger, która w pewnym sensie potwierdza, że to co robię ma jakieś znaczenie w Waszym życiu, w życiu moich Słuchaczy, moich Czytelników. Ma także znaczenie dla blogerów, którzy tę nagrodę mi przyznali, bo było to głosowanie blogerów.

I na tej konferencji prowadziłem taką prezentację, która zatytułowana była „Zarabiający blog od kuchni, czyli jak budować wiarygodność i nie zawieść zaufania Czytelników”. Temat, który wydaje mi się bardzo, bardzo bliski temu, co robię. I po tej prezentacji, która trwała pół godziny prowadziłem również panel dyskusyjny z firmami takimi jak Orange, Intel, PZU, Sommersby, Ikea, których to przedstawiciele opowiadali o tym, w jaki sposób blogerzy mogą współpracować z firmami, jak ta współpraca może się układać, jak może wyglądać, w jaki sposób może być inicjowana. Jeżeli byście chcieli, to zarówno tę moją prezentację jak i panel dyskusyjny można obejrzeć na Youtube. Oczywiście w notatkach do tego odcinka podcastu zamieszczę linki do obydwu tych wystąpień.

Ale ta moja prezentacja była również szczególna z dwóch powodów. Oprócz samego mojego wystąpienia równolegle w trakcie trwania prezentacji wysyłałem tweety na Twitterze, do wszystkich osób, które chciały równolegle obserwować to, co robię na scenie i w mediach społecznościowych. Za chwilę opowiem jak to robiłem.

I na koniec tej prezentacji udostępniłem również link do takiej specjalnej, dodatkowej strony, którą stworzyłem, do takiego poradnika, który stworzyłem „Jak zarabiać na blogu”. Link do tego poradnika także znajdziecie w notatkach pod tym podcastem.

No właśnie, i teraz pytanie: Jak stworzyć taką prezentację, która będzie interesująca - z jednej strony. Z drugiej strony - jak się do niej przygotować? W jaki sposób przeprowadzić? Jak zadbać o to, żeby ci, którzy nas oglądają byli zadowoleni z tego co widzą, z całego tego show, który oglądają?

Dla mnie prace nad taką prezentacją zaczynają się zwykle od pomysłu, od koncepcji. I to jest pierwszy element, czyli zadaję sobie pytanie, tak jak mówiłem na mojej prezentacji, w kontekście Czytelników bloga, zadaję sobie pytanie: „Przez jaką transformację chciałbym przeprowadzić tego mojego uczestnika prezentacji?”, „Co chciałbym opowiedzieć, w jaki sposób chciałbym spowodować, żeby on w pewnym sensie pod wpływem moich słów wykonał coś, być może zmienił coś w swoim życiu?”. W pewnym sensie porwać go do działania.

Zaczyna się od koncepcji i zazwyczaj wygląda to tak, że kilka tygodni przez takim zaplanowanym wystąpieniem... mniej więcej tydzień daję sobie na to, żeby pomyśleć, zastanowić się nad tym, co chcę przekazać, a dopiero później dobrać do tego odpowiedni sposób przekazu. Czyli spisuję różne pomysły, spisuję je na kartkach, w notesach, przygotowując się do tej prezentacji. Na Blog Forum Gdańsk zapisałem – myślę jakieś 30 stron – i dopiero później z tych pomysłów próbuję ułożyć sekwencję luźnych pomysłów, kompletnie nie związanych ze sobą. Dopiero później staram się ułożyć pewną sekwencję, czyli ciąg, który układa się w jedną spójną, logiczną całość, jakiś przewód.

Czyli najpierw koncepcja, a później w pewnym sensie obrabianie tej koncepcji i już na tym etapie jest tak, że muszę zdecydować, czy gdzieś mi czegoś brakuje, czy nie ma jakiś luk w moim przewodzie myślowym. W jaki sposób mogę je wypełnić, uzupełnić? W jaki sposób poszczególne elementy, o których chcę powiedzieć mogę ułożyć w jakąś całość? I to jest bardzo trudny proces, przynajmniej dla mnie.

Ja tutaj zachowuję się w taki sposób, że po prostu te moje luźne myśli z notatek przepisuję na te takie małe kartki samoprzylepne kwadratowe (post-it) i przepisuję poszczególne myśli, oddzielnie na każdą karteczkę. Później te karteczki, w zależności od tego ile ich jest, układam sobie po kolei. Przestawiam ich kolejność, próbuję dopasować w taki sposób, żeby się to w jedną całość układało. Czasami przyklejam na biurku, czasami na podłodze. Jeżeli coś mi się „nie klei”, to staram się nie męczyć tym, czyli zostawiam to tak jak jest. Wracam do tego kilka godzin później, albo następnego dnia, jak mi się to gdzieś tam w trakcie snu w głowie ułoży i zmieniam tę sekwencję.

U mnie dobrze działa takie szukanie ciągu myślowego pod prysznicem. Jak wstaję rano i idę się wykąpać, to najlepsze koncepcje przychodzą mi pod prysznicem i czasami autentycznie żałuję, że nie mam takiego notatnika wodoodpornego, który pozwoliłby mi to notować, bo wpadam na fajne pomysły, a później wychodzę i nie wszystkie pamiętam, ale staram się od razu po wyjściu wszystkie zanotować.

I teraz: jak już obrobię tę koncepcję, to dopiero jest ten moment, kiedy próbuję cokolwiek przepisać do komputera, czyli wszystko mam na papierowych karteczkach w odpowiedniej sekwencji i dopiero siadam do tworzenia na komputerze. To mogą być slajdy, ale niekoniecznie, to mogą być również te same notatki, tylko przepisane już po kolei. Znowu – przepisując je widzę gdzie są luki, gdzie są dziury i staram się stworzyć taką historię, która ma jeden ciąg. Tu wykorzystuję jedno z dwóch narzędzi. Albo posługuję się Evernotem, takim notesem, aplikacją do notowania, albo korzystam z takiego pakietu, który się nazywa Scrivener. To jest taki pakiet na Maca, który służy w gruncie rzeczy do pisania książek, ale przydaje mi się w nim taki podział na oddzielne notatki, rozdziały. Wtedy każdy slajd w prezentacji, który planuję jest dla mnie taką oddzielną notatką.

Myślę, że w notatkach do tego odcinka podcastu dorzucę również screen z tej aplikacji, żebyście mogli zobaczyć o co mi dokładnie chodzi. Co jest fajne w tym Scrivenerze, to jest to, że mogę sobie później dowolnie notatkami żonglować i zmieniać ich kolejność. Jeżeli chciałbym coś przestawić. W Evernote musiałbym wycinać, kopiować, wklejać... to tutaj po prostu przeciągam w górę, w dół, na liście wszystkich notatek i jest to o tyle łatwiejsze.

I gdy mam już całą strukturę takiej prezentacji, to dopiero siadam do slajdów, czyli muszę wybrać narzędzie, którym się będę posługiwał do prowadzenia prezentacji.

To też nie jest tak, że jestem skazany na PowerPointa, absolutnie nie. Stosuję 3 różne rozwiązania, najczęściej tworzę prezentację w Microsoft PowerPoint, bo jestem do tej aplikacji najbardziej przyzwyczajony. I pomimo tego, że już ponad rok temu przesiadłem się na Maca, to nadal używam PowerPointa na Macu.

Drugim rozwiązaniem, z którego korzystam jest Prezi. Prezi to jest takie narzędzie, które pozwala tworzyć nieliniowe w pewnym sensie prezentacje, bo o ile w PowerPoincie mamy sekwencję slajdów, po których można się przemieszczać do przodu i do tyłu, to Prezi pozwala stworzyć taką prezentację, która pozwala się nam wielokrotnie zagnieżdżać, gdzieś tam zagłębiać. Nie mam przykładu takiej prezentacji, którą mógłbym Wam szybko udostępnić. Dawno już nie korzystałem z Prezi, ale czasami mi się przydaje.

I trzecie rozwiązanie, z którego niestety nie korzystam zbyt często to jest Keynote. Keynote, to jest odpowiednik PowerPointa na Maca, ale niestety nie nauczyłem się go jeszcze obsługiwać w takim stopniu, żeby tworzenie prezentacji szło mi łatwo, prosto i przyjemnie.

Teraz w przypadku tworzenia prezentacji, chcę jeszcze powiedzieć o dwóch elementach, które są istotne. Pierwszy element to są zdjęcia, z których korzystam. Mówi się, że obraz jest warty 1000 słów. Zdjęcia wykorzystuję po to, żeby gdzieś tam zobrazować moje myśli, które chcę przekazać. Tutaj korzystam z dwóch rozwiązań jeśli chodzi o takie banki zdjęć. Jedno to jest Fotolia, a drugi to jest taki serwis, który się nazywa Depositphotos. Obydwa są płatne, ale można w nich kupować zdjęcia dosyć tanio. To jest tak, że nawet nie wiem po ile te zdjęcia kupuję, ponieważ kupuję abonament, który jest warty kilkadziesiąt dolarów i w ramach tego mogę mieć dostęp do... w Depositphotos chyba nawet ponad 100 zdjęć. Ostatnio kupowałem chyba za 60 dolarów 100 zdjęć, także koszt wynosi poniżej dolara za zdjęcie.

Są to zdjęcia w wysokiej rozdzielczości, można jest wykorzystywać w prezentacjach, które mają dużą rozdzielczość, pokazujemy je na projektorach, które obsługują 1920 pikseli na 1080, więc slajdy w proporcjach 16/9 - takie najczęściej przygotowuję. I te serwisy pozwalają nam tematycznie przeszukiwać zdjęcia, tak jak korzystamy z wyszukiwarki Google. Tak - tam można również wyszukiwać zdjęcia. Ta wyszukiwarka nie jest zbytnio zaawansowana, ale wpisując hasła można sobie dopasować takie, jakie pasują nam do prezentacji.

Czyli zdjęcia to jest jeden aspekt, ale drugim ważnym aspektem jeżeli chodzi o slajdy to jest oczywiście design, czyli w jaki sposób my szablon tej prezentacji przygotujemy. I ja mam tutaj kilka wskazówek.

Staram się przede wszystkim dobierać kolorystykę w taki sposób, żeby ona była zbieżna z kolorystyką mojego bloga. Kolory z jednej strony, z drugiej strony czcionka. Ja korzystam z czcionki, która się nazywa Open Sans. Na blogu jej odpowiednik to PT Sans. Takie czcionki są dostępne bezpłatnie, niekoniecznie trzeba korzystać z czcionek standardowych, które są w systemie operacyjnym. Do przeglądania i ściąganie ciekawych czcionek korzystam z takiego serwisu który się nazywa Font Squirrel. Link też znajdzie się w notatkach do tego odcinka.

I wskazówka przy samym tworzeniu slajdów jest taka: jeżeli macie duży monitor do komputera, dwadzieścia kilka cali, to warto zrobić sobie tak, że puścicie sobie slajdy które tworzycie na cały ekran, odejdziecie na 3-4 metry i dobrze by było, żeby wszystko było czytelne z takiej odległości. Czyli żeby wielkość czcionek w prezentacji była taka, żeby dała się odczytać.

Dlaczego to jest takie ważne? Bo jeżeli pokazujecie taką prezentację na kilkumetrowej przekątnej ekranu, to osoby które nie siedzą blisko (siedzą gdzieś z tyłu na dużej sali), nie będą po prostu widziały co tam napisaliście. Lepiej żeby czcionki były dobrze widoczne, żeby były na kontrastowym tle. Warto o to zadbać na pewno. Ja staram się stosować prostą i nieprzeładowaną formę moich slajdów.

I tu kolejny aspekt chciałbym poruszyć, bo są różne szkoły jeżeli mówimy o zawartości slajdów. Jedni powiedzą Wam, że slajdy są tylko tłem dla mówcy, dla prelegenta, który występuje, czyli po pierwsze – nie może być zbyt wiele w prezentacji, a po drugie – te slajdy w zasadzie nie powinny się dać oglądać bez głosu, który im towarzyszy. Ja się z tym nie do końca zgadzam. Ja nie potrafię mówić dzisiaj przez kilka minut do jednego slajdu. Staram się, żeby slajdy zmieniały się mniej więcej co minutę, co dwie minuty maksymalnie, a jednocześnie staram się, żeby slajdy niosły dodatkową informację. Czasami jest wręcz tak, że nawet jeżeli mam listę punktów na slajdzie, to oczywiście nie powinienem ich czytać. Ta lista punktów w pewnym sensie podsumowuje pewną myśl czy zestaw myśli, a ja innymi słowami skupiam się np. tylko na jednym aspekcie, który na slajdzie jest opisany. To pozwala z jednej strony tym osobom, którą są takie łatwo nudzące się na sali gdzieś podążać za tą dynamiką, którą to przełączenie slajdów narzuca, a z drugiej strony jednocześnie ja nie zanudzam ich tym, co mówię. Ta formuła mi się fajnie sprawdza.

Czasami, żeby zdynamizować prezentację, stosuję slajdy przejściowe, czyli jeżeli mam różne sekcje w mojej prezentacji to pojawiają się slajdy z atrakcyjnym zdjęciem, z jednym hasłem, jednowyrazowym, dwuwyrazowym i to jest taki slajd, który widać przez 10-15 sekund, tylko po to, żeby zaakcentować drobną zmianę tematu, czy optyki w mojej prezentacji. I pomimo, że tak jak powiedziałem, staram się, żeby mój przekaz był uzupełniający w stosunku do slajdu, to dbam o to, żeby slajdy dało się czytać również bez mojego głosu w tle. Czyli dało się przejrzeć prezentację i zrozumieć z grubsza o co w niej chodziło, wynieść jakąś wartość z tej prezentacji.

Teraz gdy slajdy mam już przygotowane, to rozpoczynam ćwiczenia, czyli ćwiczę prezentację „na sucho”. Puszczam sobie te slajdy, puszczam w takim trybie, w jakim będę później prowadził prezentację. Czyli podłączam do komputera prezenter, czyli takie urządzenie które pozwala mi bezprzewodowo poruszać się do przodu, do tyłu, zatrzymać prezentację. Ja korzystam z takiego prezentera, który się nazywa Logitech Presenter, z tego co pamiętam. Też zamieszczę link do konkretnego modelu w notatkach. I podczas takich ćwiczeń zwracam uwagę na 3 elementy, można powiedzieć:

Pierwszy element – o tym zapomniałem powiedzieć – kopiuję notatki, które miałem w Evernote albo w Srivenerze. Kopiuję je pod slajdy, czyli już pod konkretnym slajdem znajduje się to, co chcę na tym slajdzie powiedzieć. Staram się, żeby notatki nie były słowo w słowo. Raczej takie punkty, hasła, które potrafię opowiedzieć. Tak samo zresztą przygotowuję się do nagrywania podcastów, teraz mówię z listy, na której jest łącznie 17 punktów. A teraz jestem właśnie na punkcie 11 - czyli notatki.

Drugi element, to jest czas. Sprawdzam, czy mieszczę się w czasie, czyli puszczam sobie stoper. Jeżeli korzystacie z PowerPointa, to jest taki fajny tryb, który się nazywa Presenter View, po którego włączeniu na ekranie będziecie widzieli nie tylko same slajdy, ale będzie ekran podzielony na kilka części, będziecie widzieli zarówno miniaturę slajdu, jak również notatki, jak również następny slajd, który po kliknięciu myszą się pojawi. Także to jest taki tryb, który pozwala się przygotować dobrze do prowadzenia prezentacji i jednocześnie cały czas prezentuje nam ściągawkę na ekranie. Od momentu rozpoczęcia prezentacji pojawia nam się czas i widzimy ile czasu zabierają nam poszczególne slajdy i cała prezentacja. I podczas takich ćwiczeń sprawdzam, czy mieszczę się w czasie, czy na którymś slajdzie nie gadam za długo, czy za krótko. To jest bardzo pomocne i bardzo ważne.

Kolejnym elementem, który sprawdzam to jest tzw. flow, czyli czy mi ta prezentacja „płynie”, czy się „klei”, czy nie ma właśnie jakichś przeskoków tematycznych, czy gdzieś się nie gubię w moim wywodzie. To jest też coś, co ćwiczę na sucho i jeżeli na sucho poćwiczę kilka razy, zawsze ćwiczę stojąc, czyli już przygotowuję również gestykulację do tego właściwego występu. Nastrajam się. To jest coś, co mi bardzo pomaga później uwierzyć, że wszystko pójdzie dobrze.

Jeżeli mam tylko szansę, to po testach na sucho, po wszystkich poprawkach, które wprowadziłem na sucho staram się pokazać taką ważną dla mnie prezentację prawdziwym widzom. Rzadko sobie na to pozwalam, rzadko mogę rzeczywiście taką grupę znaleźć, ale akurat w przypadku tej prezentacji, którą przygotowywałem na Blog Forum Gdańsk tak się świetnie złożyło, że tydzień wcześniej byłem umówiony na występ przed pracownikami firmy Analizy Online. Nagrywałem podcast z Michałem Duńcem i w ramach podziękowania, że zgodził się wystąpić w moim podcaście zadeklarowałem, że poprowadzę prezentację dla pracowników jego firmy. Także udało mi się tydzień wcześniej poprowadzić prezentację, którą miałem przygotowaną na Blog Forum Gdańsk, dla ok. 30 osób. Przy okazji serdecznie pozdrawiam wszystkich pracowników tej firmy i dziękuję za miłe przyjęcie!

Byli oni dla mnie takimi „królikami doświadczalnymi”, ale to właśnie dzięki nim mogłem wyłapać to wszystko, co w mojej prezentacji mi się nie podobało. Przede wszystkim okazało się, że prezentację, którą miałem przygotowaną na pół godziny prowadziłem blisko godzinę – 50 minut. Także już wiedziałem, że jest przegadana, pewne slajdy są niepotrzebne. Wiedziałem, gdzie pojawiają się te momenty, w których moi słuchacze nieszczególnie za mną nadążają - nie były one dla nich interesujące. No i po piątku usiadłem do poprawek. I te poprawki w mojej prezentacji zabrały mi kolejne 3 dni. A więc to też nie jest tak, że jak zrobicie występ przed prawdziwymi widzami, to zawsze przekonacie się, że wszystko jest OK. Tych poprawek może być całkiem dużo. Wymieniłem też część zdjęć na slajdach, no i oczywiście kolejny raz próbowałem to przećwiczyć na sucho.

No i oczywiście im bardziej zbliżamy się do tego finalnego ważnego dla nas występu, tym bardziej zżera nas stres. Przynajmniej ja tak mam. Myślę, że każdy się denerwuje, każdy się boi, zwłaszcza, gdy to jest coś, co jest dla niego ważne. I ja wiedziałem, że występuję przed bardzo wymagającym gronem – przed blogerami, moimi znajomymi w większości, albo w sporej części. Osobami, które oczekiwały, że zrobię bardzo dobry show, opowiem o tym jak zarabiać na blogu jednocześnie nie tracąc twarzy. No właśnie - a ja tak naprawdę chciałem mówić o czymś innym.

Miałem pół godziny czasu i chciałem mówić o fundamentach blogowania. I teraz zastanawiałem się, w jaki sposób mogę spełnić oczekiwania tej grupy, nawet jeżeli się okaże, że niestety w te oczekiwania nie trafiłem. To jest też taki ważny punkt, że przygotowując się do jakiegokolwiek ważnego wystąpienia dobrze być świadomym tego, czego oczekuje od nas słuchacz z jednej strony, a z drugiej strony zadbać o to, żeby w jakiś sposób przekraczać te oczekiwania. Ja wiedziałem, że nie mam wystarczająco dużo czasu, żeby wykazać się moją ekspertyzą w temacie blogowania. W związku z tym postanowiłem się skupić na bardzo podstawowych aspektach, fundamentach, tym, co uważam, za najważniejsze, a wszelkie szczegóły, czy taktyki dotyczące tego, jak zarabiać na blogu, zdecydowałem się przenieść poza tę prezentację.

Przygotowałem specjalny poradnik jak zarabiać na blogu. Są w nim szablony moich cenników, ofert, umów. Różne wskazówki dotyczące współpracy blogera z firmami. I ten poradnik opublikowałem u mnie na blogu w formie takiej specjalnej strony. Traktowałem go też trochę jako takie zabezpieczenie: jeżeli moja prezentacja przypadkiem z jakiegoś powodu pójdzie mi słabo, pójdzie mi do kitu, np. „spalę się” na scenie, zatnę się, nie będę potrafił wyrzucić z siebie tego, co zaplanowałem, to dzięki temu, że zaoferuję taki bonus – wyjdę z twarzą. Bonus był wcześniej przygotowany na spokojnie, bez stresu. Przyłożyłem się do niego i wiem, że to jest dobry zestaw informacji, to jeżeli to udostępnię, to gdzieś tam mi się upiecze, w jakiś sposób się zrehabilituję, nawet jeżeli prezentacja będzie słaba.

Jeszcze jeden aspekt – chciałem zaskoczyć też w jakiś sposób moich słuchaczy. Chciałem znaleźć coś takiego, co będzie czymś specjalnym, będzie taką „wisienką na torcie”. Wiedziałem, że mam bardzo mało czasu na tę prezentację, że nie wszystko mi się uda powiedzieć, bo na pewno o czymś zapomnę i zdecydowałem się przygotować te najważniejsze myśli, najważniejsze frazy, w formie tweetów. Czyli na Twitterze je opublikowałem i zrobiłem to w taki sprytny sposób, żeby te tweety wyszły w trakcie prezentacji, czyli żeby na bieżąco, jak pokazuję poszczególne slajdy, dochodzę do danego tematu, to żeby ta informacja równolegle na Twitterze „poleciała” do wszystkich osób, które mnie śledzą na Twitterze.

Miałem gigantyczną ilość notatek do tej prezentacji. To było 12 stron A4 zapisanych od góry do dołu i wydrukowanych, więc wybrałem z nich 10 najważniejszych myśli i skorzystałem z takiego specjalnego narzędzia, który się nazywa Buffer, BufferApp.com - też będzie w notatkach. I Buffer to jest taka aplikacja, która nam pozwala ustawić w różnych social mediach: na Facebooku, na Twitterze, na LinkedInie – pozwala nam ustawić komunikaty na konkretną godzinę, czyli żeby one wyszły o konkretnej godzinie. I zrobiłem to w taki sposób, że wiedziałem, że moja prezentacja rozpoczyna się o godz. 15:10, więc poprosiłem Radka Kotarskiego, który prowadził BFG żebyśmy zaczęli punktualnie. I 2 dni wcześniej, w zasadzie dzień wcześniej – w nocy przed prezentacją ustawiłem tweety na konkretne godziny i minuty.

Pierwszy tweet o godz. 15:10, drugi o godz. 15:20, zrobiłem to w taki sposób, żeby z grubsza tweety wychodziły mniej więcej 2 minuty po tym, jak skończę mówić dany slajd.

Skąd wiedziałem ile będzie trwał dany slajd? Znowu wracamy do początku tego planowania – moja prezentacja miała pół godziny, miała 29 slajdów i po prostu zakładałem, że na każdy slajd poświęcę około minuty. Ten bufor dwuminutowy to był taki „bezpiecznik”, że gdybym jednak przesunął się gdzieś tam w tej prezentacji i gdzieś tam przeciągnął tę prezentację, to mniej więcej te tweety powinny trafiać w to, co mówiłem. I z tego, co słyszałem od publiki, to rzeczywiście tak było.

Chciałem również zadbać o to, żeby nie denerwować się przed samą prezentacją, a jednocześnie przypomnieć wszystkim osobom, które nie były na Blog Forum o tym, że ta prezentacja jest, że jest streaming internetowy, że można prezentację zobaczyć na żywo z dowolnego miejsca na świecie, więc przygotowałem też 2 przypomnienia. Jedno poszło o godz. 9:30, a drugie o 14:10, czyli na godzinę przed prezentacją i trzecie wyszło jeszcze o 15:10 i w tym trzecim było napisane: „Zaczynamy? Zobaczymy czy moje wystąpienie na Blog Forum Gdańsk nadąży za moim Twitterem”. I część z Was już się wtedy zorientowała, że chyba będę robił coś „automagicznego” – przynajmniej takie odpowiedzi zaczęły spływać i oczywiście ja ich w trakcie mojej prezentacji już nie widziałem. Dopiero później mogłem je przeczytać.

I teraz ta „wisienka na torcie” okazała się być czymś naprawdę spektakularnym, bo nie spodziewałem się aż tak dużej reakcji tych osób, które na Twitterze śledziły co robiłem. Okazało się, że w ciągu jednej godziny mojej prezentacji – prezentacji i panelu później – stałem się tzw. trendem w Polsce, czyli byłem jednym z dziesięciu najczęściej cytowanych na Twitterze źródeł - osób, w tę niedzielę 26 października. Dzięki temu mój zasięg na Twitterze i zasięg mojej prezentacji był dużo, dużo większy niż 250 osób, które siedziały na sali w Teatrze Szekspirowskim w Gdańsku.

Także można powiedzieć, że plan wypalił.

Jeszcze Wam powiem o samym takim przygotowaniu do prezentacji tuż przed. To jest tak, że im częściej powtarzam cały przebieg prezentacji, tym gorzej się z tym czuję i tym słabiej się czuję. Czasami wolałbym pójść na taką pełną spontaniczność. W zasadzie te moje prezentacje są spontanicznym wystąpieniem, bo ja nigdy nie czytam od początku do końca notatek, które przygotowałem, ale dzięki temu, że je przygotowuję, to też wiem, co chcę powiedzieć. Często skupiam się na tym, żeby powiedzieć te najważniejsze zdania, które sobie wynotowałem, które uważam za absolutnie kluczowe i które w jakiś sposób wpływają na transformację moich słuchaczy.

Im większy jest ten stres, tym bardziej pomaga mi uświadomienie sobie jednej rzeczy, bo – to mówiłem również podczas prezentacji w Gdańsku – mamy tendencję do wyolbrzymiania wszelkich problemów, czy fantomów, które gdzieś tam w głowie siedzą. Ja zawsze głos rozsądku próbuję przywołać i mówię sobie tak: „Słuchaj Michał. Tak naprawdę to tylko ty jeden wiesz, co chcesz powiedzieć. Nikt tego nie wie, poza mną. Czyli tak: nawet jeżeli powiem tylko połowę z tych informacji, które sobie przygotowałem, to i tak nikt nie będzie wiedział, że to jest połowa. A jeżeli jestem dobrze przygotowany, to powinni być słuchacze zadowoleni, czyli połowa będzie wartościowa.” I dopiero jak sobie to wmawiam i uświadamiam, to gdzieś tam się wewnętrznie troszeczkę się uspokajam.

Prawda jest taka, że podczas wystąpienia w Gdańsku powiedziałem mniej więcej ¾ tego, co planowałem powiedzieć, ¼ mi gdzieś umknęła. Albo świadomie ją pomijałem, dlatego że czasu mi brakowało, więc pod koniec prezentacji próbowałem podgonić. Był też stres, na początku się spaliłem, denerwowałem się też, że nie działa mi pilot do przełączenia slajdów, co też pokazuje, że nigdy, ale przenigdy nie można wierzyć organizatorom i zawsze trzeba stawiać na swoim. Być przygotowanym również ze swoim sprzętem.

I jeszcze o przygotowaniu – z jednej strony ten aspekt mentalny, radzenie sobie ze stresem. Ja nie stosuję żadnych technik uspokajających – nie słucham muzyki itd. dla mnie najlepszym „uspokajaczem” jest to, że czuję się przygotowany. Jeżeli jestem przygotowany, potrafię dobrze zacząć prezentację, pamiętam od czego chcę zacząć, to później jakoś to idzie.

Przygotowuje się w ten sposób, że notatki sobie drukuję w dwóch egzemplarzach. Jeszcze przed wyjazdem w Warszawie wydrukowałem i zabrałem. Dwa egzemplarze, bo jeden zszywam sobie zszywką, a drugi mam na luźnych kartkach. Dlaczego to jest takie ważne? Bo z tych kartek zszytych zszywką się przygotowuję, gdzieś sobie kreślę i notuję, a później na tym czystym egzemplarzu przepisuję sobie luźne myśli, które przyszły mi do głowy w ostatniej chwili.

Jeżeli jest mównica na scenie, to staram się notatki zabrać ze sobą. Oczywiście zawsze mam dobre rozpoznanie terenu, czyli wiem, czy mównica jest, czy nie ma. Wiem, w jakich proporcjach będą slajdy, też żeby je odpowiednio przygotować. To wszystko jest ważne, żeby to wszystko wcześniej sprawdzić.

Kolejny element – zawsze staram się występować ze stoperem. I w tej chwili stosuję już stoper, który mam w telefonie – w iPhone. Robię to w ten sposób, że dbam o to, żeby telefon był naładowany, czyli mam ze sobą zawsze jakiś „power bank”, z którego ładuję moją komórkę. Nawet jeżeli się rozładowuje w trakcie konferencji, to zawsze przed wystąpieniem ją podładuję. I druga rzecz, która jest istotna – ustawiam telefon w taki sposób, żeby on się automatycznie nie wyłączał, czyli wyłączam tryb wyłączania telefonu np. po 2 minutach. Telefon mi cały czas działa, cały czas wyświetlacz świeci przez te pół godziny, godzinę, czy 2 godziny mojej prezentacji. Dzięki temu jeden rzut oka na stoper i dokładnie wiem, w którym miejscu jestem. Zresztą jak obejrzycie tę prezentację z Gdańska, to tam dokładnie pod koniec prezentacji słychać, że cytuję ile mi jeszcze czasu zostało.

Kolejny aspekt – zawsze mam zapasowe baterie do pilota do prezentacji. Zawsze mieć ze sobą pamięć flash po to, żeby chociażby przerzucić prezentację na inny komputer, jeżeli okazałoby się, że jakiś problem jest z jakimś komputerem. Ja na flasha prezentację zgrywam jeszcze w domu, czyli zabieram komputer, nawet jakby komputer mi ktoś ukradł, to mam prezentację przy sobie. Mam ją również na Dropboxie, czyli na sieciowym dysku, a więc od biedy jestem w stanie się do tej prezentacji dostać. Mi się akurat ten flash w Gdańsku bardzo przydał, ponieważ musiałem przegrać prezentację na komputer prezentacyjny.

To kolejna rzecz, która sprzyja przygotowanym – szczęście sprzyja przygotowanym – tak jak mówiłem. To jest dogadanie się z ekipą, która jest na miejscu, upewnienie się, czy można puścić prezentację ze swojego komputera, czy koniecznie trzeba puścić z ich komputera, bo np. jest podłączony do sprzętu nagrywającego.

I kolejna jeszcze rzecz w moim przypadku bardzo istotna: w moich prezentacjach korzystam z nietypowych fontów, których standardowo w Windowsach nie ma. Również na tym flashu miałem nagrane moje fonty – czcionkę Open Sans w taki sposób, żeby - jeżeli wgram prezentację w Power Poincie z Windows - to wgrywam również czcionki, instaluję tam te czcionki. Po to, żeby prezentacja mi się nie „posypała”. Czyli po wgraniu prezentacji na cudzy komputer, sprawdzam również czy na pewno na wszystkich slajdach poprawnie się wszystko wyświetla. Wolałbym nie być tym wszystkim zaskakiwany w trakcie prezentacji.

No i dwa ostatnie elementy sobie wynotowałem: pierwsza rzecz – warto przygotować sobie wodę do picia. Zawsze butelka wody gdzieś tam w okolicy mównicy powinna stać – stała w Gdańsku. Jak się przyjrzycie na nagraniach, to po mojej prawej stronie, po Waszej lewej stronie od mównicy – stała butelka wody. Nie potrzebowałem jej na szczęście, nie zaschło mi w gardle.

I kolejna rzecz – rozciągnięcie. Rozciągnięcie zarówno ciała... ja tam zawsze trochę przysiadów, wymachów rąk robię itd. żeby być bardziej rozluźnionym, a jednocześnie pewniejszym siebie. A druga rzecz – trochę ćwiczę sobie dykcję, twarz sobie porozciągam i dziwne dźwięki wydaję przed samą prezentacją, po to żeby nie seplenić za bardzo. No wiadomo o co chodzi... Tak, żeby to dobrze brzmiało w miarę.

I ostatni aspekt, na który chcę zwrócić uwagę to jest to, żeby dbać o detale. Dbać o detale w każdym aspekcie, bo jeżeli jesteśmy dobrze przygotowani na wszystkich frontach i wszystko nam zagra, to będziemy mieli świetną prezentację, świetne show, które zostanie super odebrane przez uczestników. A z drugiej strony, jeżeli gdzieś na którymś froncie polegniemy, to pozostałe elementy mogą nas uratować. Ja mówię tak – zawsze chcę mieć boskie slajdy, bo jeżeli będę miał boskie slajdy, to być może wybaczą mi to, że mówię słabiej.

Chcę też świetnie mówić, chcę dawać jakieś dodatkowe gratisy, tak jak tutaj w tej prezentacji w Gdańsku był ten poradnik, który zaoferowałem na blogu. A z tymi tweetami, to powiem szczerze w ostatniej chwili mi to przyszło do głowy. Wcześniej sobie myślałem o tym, ale nie byłem przekonany, czy to w ogóle chwyci. Okazało się, że to był strzał w dziesiątkę.

I teraz ostatni, już naprawdę ostatni element. I na początku, i w trakcie, i na końcu przygotowań trzeba pamiętać, że to my jesteśmy tam dla publiki. My jesteśmy po to, żeby coś przekazać. To nie jest tak, że prezentacja ma się nam podobać, ona ma się podobać tym, którzy w niej uczestniczą.

Ja nigdy nie jestem do końca zadowolony z moich występów. Autentycznie nigdy. Zawsze wiem, że mogłem coś zrobić lepiej i dopiero taki moment na koniec, kiedy osoby, które uczestniczyły w mojej prezentacji podchodzą, cieszą się, klepią mnie po plecach dają mi taki dowód tego, że im się podobało widzę, że to jest prawdziwe i autentyczne. A nie jakieś wazeliniarstwo. To dopiero wtedy czuję się spełniony i zadowolony.

Nigdy mi się nie zdarzyło niestety, żebym był zadowolony z prezentacji, którą przygotowałem, zanim ją zaprezentowałem. Absolutnie nie, to dopiero przychodzi gdzieś tam na końcu. I myślę, że też to jest coś, co wyróżnia te osoby, które chcą robić dobre prezentacje, dobre wystąpienia...

Ja jeszcze taką jedną zasadę mam – teraz mi się przypomniała, nie mam tego w notatkach. Chyba Dale Carnegie kiedyś powiedział coś takiego, a może ktoś inny, nie mam pojęcia – powiedział coś takiego: „Jeżeli chcesz zrobić dobre wystąpienie publiczne, to musisz stosować się do trzech zasad. Zasada numer 1 – na początku powiedz wszystkim zebranym, o czym za chwilę od ciebie usłyszą. W trakcie prezentacji powiedz im to, co im zapowiedziałeś, a na koniec prezentacji podsumuj, o czym im właśnie opowiedziałeś”. I myślę, że to jest esencja dobrego show. Czyli wiemy co chcemy powiedzieć, skutecznie to mówimy i na koniec powtarzamy jeszcze, żeby się dobrze utrwaliło.

Przy okazji chcę tutaj podziękować tym wszystkim z Was, którzy oglądali mnie w Gdańsku na żywo, a także tym, którzy siedzieli przed ekranami komputerów i oglądali ten streaming. Byliście naprawdę niesamowici, byliście dla mnie niesamowitym wsparciem, niesamowicie świetnie mi się tę prezentację prowadziło, jak widziałem przed sobą te osoby zasłuchane.

Jestem niesamowicie wdzięczny organizatorom Blog Forum Gdańsk – Idzie, która ogarnęła to wszystko, Marcie, która jej bardzo mocno pomagała – za to, że miałem okazję tak fajne wystąpienie dla tak fajnego audytorium poprowadzić. I dzisiaj jestem naprawdę bardzo zadowolony, że to się tak fajnie spięło oraz, że jeszcze na koniec nagrodę otrzymałem.

Strasznie przedłużam chyba dzisiaj, 40 minut na zegarku, będę już kończył.

Zachęcam oczywiście do obejrzenia nagrań z mojej prezentacji. Link do notatek do tego odcinka podcastu znajdziecie oczywiście pod adresem jakoszczedzacpieniadze.pl/036, tak jak 36 odcinek podcastu. Tam też będą wszystkie linki do narzędzi, które wymieniałem w tym odcinku.

Niestety przesunął się podcast z Rafałem Brzoską – założycielem i szefem firmy InPost. Miał wystąpić właśnie teraz, ale będzie za 2 tygodnie. Jutro właśnie... ja ten podcast dzisiaj nagrywam – w środę. Który dziś mamy? Tak, 29 października, środa, wieczór, a jutro z samego rana, gdzieś tam koło szóstej rano wsiądę w samochód i pojadę do Krakowa, po to właśnie, żeby porozmawiać z Rafałem. A teraz chyba pora się żegnać!

Dziękuję za wspólnie spędzony czas. Życzę Ci nieustająco powodzenia w przygotowywaniu się do wszelkich prezentacji, które możesz gdzieś tam kiedyś prowadzić oraz skutecznego przenoszenia Twoich celów finansowych na wyższy poziom.

Gdzież bym był, gdybym tego nie powiedział? Trzymajcie się, do usłyszenia!

Strony, osoby i tematy wymienione w tym odcinku:

- Nagranie mojego wystąpienia na Blog Forum Gdańsk 2014.

- Nagranie panelu dyskusyjnego z przedstawicielami firm IKEA, Carlsberg, Intel, PZU oraz Orange.

- Poradnik: Jak zarabiać na blogu

- Evernote – aplikacja do prowadzenia notatek i ich synchronizowania pomiędzy komputerem a telefonem komórkowym.

- Scrivener – aplikacja wspierająca proces pisania książek. Dostępna w wersji na Mac i Windows. Korzystam z niej także do opracowywania scenariuszy rozbudowanych prezentacji oraz czasami do pisania wpisów na bloga.

- Prezi – program do tworzenia “nieliniowych” prezentacji.

- Microsoft PowerPoint – najpopularniejsza aplikacja do przygotowywania prezentacji. Moja podstawowa.

- Microsoft PowerPoint w wersji onLine

- Keynote – odpowiednik PowerPoint opracowany przez Apple dla komputerów Mac oraz iPadów / iPhone.

- Fotolia – serwis ze zdjęciami, w którym wybieram ilustracje i zdjęcia do moich wpisów na blogu oraz do prezentacji.

- Depositphotos – inny serwis ze zdjęciami, z którego korzystam. Wymiennie z Fotolia.

- Font Squirrel – biblioteka czcionek, których nie znajdziecie w systemie operacyjnym swojego komputera. Większość za darmo.

- Logitech Wireless Presenter – pilot do bezprzewodowego przełączania slajdów w prezentacji. Mój model jest dosyć stary (pilot ma już co najmniej 6 lat) – R-RB5. Jego odpowiednikiem obecnie jest model R400.

- Buffer – serwis, który umożliwia zautomatyzowanie publikacji wpisów w serwisach społecznościowych (np. Facebook, Twitter, LinkedIn). Wykorzystywałem go do ustawienia publikacji tweetów na konkretne godziny.

037: Od roznoszenia ulotek do globalnej sieci Paczkomatów – Rafał Brzoska o blaskach i cieniach budowy biznesu

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/037

O paczkomatach InPost słyszał już chyba każdy Polak. Tutaj przeczytacie o doświadczeniach ich twórcy, któremu konkurencja nie dawała większych szans.

Kilka lat temu konkurencja śmiała się z pomysłu Rafała Brzoski – twórcy InPost, który zamierzał budować sieć samoobsługowych paczkomatów. Dzisiaj w Polsce działa już ponad 1100 takich maszyn a InPost realizuje strategię podboju całego świata paczkomatami z polską flagą.

Rozmawiam z Rafałem Brzoską m.in. o tym, co napędza założyciela i głównego akcjonariusza firmy wartej 1,6 mld złotych, czy uważa, że jest pracoholikiem, ile razy dziennie chce rzucić swoją pracę i dlaczego tego nie robi. Wsłuchuję się w także w porady, których może udzielić młodym osobom dopiero rozpoczynającym swoje życie zawodowe.

Jak skontaktowałem się z Rafałem?

Pod koniec tego odcinka opowiadałem, w jaki sposób udało mi się umówić z Rafałem na rozmowę. Nie znałem go wcześniej, nie miałem żadnego „dojścia” – po prostu spróbowałem skontaktować się z nim w najprostszy możliwy dla mnie sposób – przez Facebooka.

Wiedziałem, że mam „jeden strzał” – jedną szansę na to, by dać Rafałowi wystarczająco dobry powód, by „nie skreślił mnie na dzień dobry”. Udało się. Moja prośba okazała się być na tyle dobrze umotywowana a Rafał na tyle otwarty, że udało się umówić z pominięciem działów PR i marketingu, i wszelkich innych przeszkód, które mogłyby uniemożliwić taką rozmowę.

Pomimo, że Rafał Brzoska znajduje się wysoko na liście najbogatszych Polaków (z majątkiem szacowanym na 700 milionów złotych), to znalazł czas by podzielić się z Wami i ze mną swoimi doświadczeniami.

Poniżej w załączniku znajdziecie treść wiadomości, która doprowadziła do mojego wyjazdu do Krakowa i nagrania tej rozmowy. Być może jej konstrukcja przyda się Wam, jeśli kiedykolwiek będziecie musieli kogoś nieznajomego przekonać do poświęcenia Wam czasu.

Dzień dobry Rafale,

Nazywam się Michał Szafrański, jestem autorem bloga http://jakoszczedzacpieniadze.pl oraz podcastu "Więcej niż oszczędzanie pieniędzy", w którym m.in. staram się rozmawiać z inspirującymi osobami.

Mój blog czyta 180 tys. osób co miesiąc a on sam zdobył w tym roku 3 nagrody w konkursie "Blog Roku" Onetu - m.in. dla "Najbardziej inspirującego bloga 2013 roku" Zająłem także II miejsce w konkursie na "Ekonomiczny Blog roku 2014" Money.pl i kilka pomniejszych wyróżnień <--- to piszę tylko po to, by się uwiarygodnić. Mnie samego możesz zobaczyć chociażby tutaj - na wystąpieniu na Auli Artura Kurasińskiego - https://www.youtube.com/watch?v=ws9xuV6R1Gg

Do sedna: jesteś przykładem osoby, która "znikąd" i w organiczny sposób osiągnęła ciężką pracą bardzo wiele. Z powodzeniem konkurujesz z największymi graczami, skutecznie pivotujesz swoją organizację - pomimo, że mali nie jesteście.

Ja staram się pokazywać przykłady takich osób, rozmawiać z nimi i próbować w ten sposób ich słowami pokazywać młodym ludziom różne drogi działania. Gościłem już w moim podcaście Marcina Beme z Audioteki oraz Michała Śliwińskiego z Nozbe. Był też amerykański bloger Pat Flynn, byli również inwestorzy. Byli także inni ludzie po prostu z pasją - a niekoniecznie z sukcesami.

Staram się robić "pracę u podstaw" m.in. prowadząc cykl "Elementarz Inwestora" - http://jakoszczedzacpieniadze.pl/elementarz-inwestora - systematycznie od ubiegłego roku omawiamy różne formy inwestowania, w tym inwestowanie we własny biznes.

Jesteś osobą, która niesamowicie wkomponowuje się w temat "inwestowania w wartość". Budowania wartości własnej firmy.

Chciałbym Cię bardzo serdecznie zaprosić do mojego podcastu i mam bardzo dużą nadzieję, że przyjmiesz moje zaproszenie. Z Twojej strony wymaga to poświęcenia 1,5 godziny czasu. Ja stawię się z całym sprzętem nagraniowym w uzgodnionym dniu i godzinie tam, gdzie będzie Ci wygodnie. Całość wyślę do przesłuchania przed publikacją - pełna współpraca.

Jak wygląda taki podcast? Wszystkie odcinki znajdziesz tutaj:

https://itunes.apple.com/pl/podcast/wiecej-niz-oszczedzanie-pieniedzy/id629003560

a w szczególności polecam Ci posłuchanie (o ile znajdziesz czas i będziesz miał ochotę) tego z Marcinem Beme:

http://jakoszczedzacpieniadze.pl/jak-buduje-sie-globalny-biznes-audioteka

Ja jeszcze przed rozmową wysłałbym Ci zestaw pytań i zagadnień, ale jak sam zobaczysz rozmowa ma bardzo naturalny przebieg i jestem otwarty na kształtowanie jej przez mojego rozmówcę.

Bardzo proszę Cię przynajmniej o informację, czy ta wiadomość do Ciebie dotarła.

I nieśmiało zapytam: czy uczynisz mi ten honor i radość, i przyjmiesz moje zaproszenie?

Chętnie odpowiem na wszystkie Twoje pytania i ew. wątpliwości.

Pozdrawiam,
Michał Szafrański
http://jakoszczedzacpieniadze.pl

Tą samą treść możecie pobrać w formie PDF:

- Wiadomość do Rafała z prośbą o nagranie podcastu (PDF)

Zauważcie, że wcale nie jest to krótki komunikat. Jest na tyle obszerny, by jego adresat w miarę dokładnie rozumiał czego od niego oczekuję, dlaczego warto wystąpić w moim podcaście (zasięg, idea dla której to robię), a także ile czasu musiałby na to poświęcić i czy może liczyć na moją elastyczność.

Autoryzacja – czyli akceptacja finalnej treści rozmowy (możliwość jej przesłuchania przed publikacją) – to coś co daje poczucie bezpieczeństwa, że w takiej rozmowie nie przemknie się nic czego mój rozmówca nie chciałby powiedzieć publicznie. Dla jasności: Rafał po wysłuchaniu nagrania po prostu powiedział: „Jest OK”.

Nie tylko sukcesy

I jeszcze słowo komentarza: czasami może się Wam wydawać, że mam niesamowitą rękę do doboru gości. Zapraszam fajne osoby, one chętnie dzielą się swoimi doświadczeniami. Nie chcę jednak byście odnieśli mylne wrażenie, że to przychodzi samo z siebie.

Pamiętajcie, że widzicie tylko finalny efekt – tylko to co mi się udało. Nie widzicie moich porażek, bo o tym nie mówię i nie piszę. Ileś osób nie odpowiada na moje próby kontaktu. Inne uczciwie odmawiają (bardzo za to dziękuję). To nie jest tak, że wszystko mi się udaje. W przypadku, gdy coś nie dochodzi do skutku, to nie ma o czym mówić. Nie zżymam się. Idę dalej. Jest to stały element mojego działania: im więcej prób podejmę, tym więcej doświadczeń zbiorę i tym większe daję sobie szanse na powodzenie (więcej prób, więc coś wypali). Samo się przecież nie zrobi.

Ale zdarzają mi się też takie sytuacje, które potrafią niesamowicie we mnie uderzyć emocjonalnie. Niedawno przytrafiło mi się coś niespodziewanego i nieplanowanego, co mną wstrząsnęło i po raz kolejny uświadomiło, jak niewielką mam kontrolę nad zdarzeniami.

Byłem z kimś umówiony na nagranie podcastu. Z kimś kto miał coś ważnego do powiedzenia. Wspólnie cieszyliśmy się, że to nastąpi. Niestety osoba ta zmarła zanim usiedliśmy do mikrofonów… Nie sposób być przygotowanym na taką ewentualność.

Dlaczego o tym piszę? Może trochę żeby się z Wami tym podzielić i uchylić rąbka podcastowej tajemnicy, która mnie męczy. Może też trochę żeby przekonać Was, że warto mimo wszystko „robić swoje”.

Na naszej drodze pojawiają się przeróżne przeszkody. Każdy ma swoje mniejsze czy większe problemy, obiektywne trudności lub wewnętrzne ograniczenia. Podstawa to się nimi nie zrażać. Nie rzucać tego co robimy, pomimo, że czasami bardzo się chce.

Takie dylematy i problemy mam ja, macie je też pewnie Wy i ma też je Rafał Brzoska, który także o tym mówi w tym odcinku podcastu.

Z tego odcinka dowiesz się:

- Kim jest Rafał Brzoska?

- Od jakiego biznesu i kiedy zaczynał Rafał?

- W jakich krajach działa już InPost?

- Jakie doświadczenia na giełdzie zebrał przez lata Rafał Brzoska? Ile lat zajęło mu odrabianie strat?

- Jak wyglądały początki biznesu w usługach pocztowych?

- Jakie cechy charakteru pozwalają skutecznie rozwijać biznes?

- Jak Rafał radzi sobie z porażkami?

- Dokąd zmierza Rafał Brzoska i dlaczego tak bardzo zależy mu na rozwinięciu paczkomatów?

- Co Rafał podpowiada obecnym studentom?

- Czy dyplom studiów MBA jest niezbędny?

- Na co Rafał zwraca uwagę rekrutując współpracowników?

- Ile kosztuje budowa sieci paczkomatów InPost?

- W jaki sposób zaaranżowałem rozmowę z Rafałem nie mając z nim wcześniej żadnej relacji?

To jest podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy” odcinek 37, w którym Rafał Brzoska opowie, w jaki sposób buduje globalną firmę i sieć Paczkomatów.

Cześć i dzień dobry. Witam Cię w 37-ym odcinku podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne i sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności, opowiadam jak rozsądnie wydawać pieniądze i jak odważnie realizować swoje pasje i marzenia. Jeśli tylko szukasz odrobiny stabilizacji finansowej i emocjonalnej w swoim życiu, to ten podcast jest dla Ciebie!

Dzień dobry! Dzisiejszy odcinek podcastu jest fragmentem cyklu Elementarz Inwestora – tego, w którym wspólnie ze Zbyszkiem z bloga App Funds staramy się Was przeprowadzać przez różne formy inwestowania. W październiku poruszyliśmy temat inwestowania w wartość, czyli mówiąc krótko analizowania fundamentalnej sytuacji firm po to, żeby podjąć racjonalną decyzję dotyczącą tego, czy inwestujemy w akcje danej firmy. Jeżeli nastawiamy się na długoterminowe inwestowanie, no to to ma sens szczególnie wtedy, kiedy to jest spółka, która wypłaca nam co roku dywidendę.

I dzisiaj moim gościem będzie Rafał Brzoska – założyciel i szef grupy Integer – takiej firmy, która pod marką InPost jest być może Wam bardziej znana, a w szczególności powinniście znać ich produkt, czyli Paczkomaty. I to jest taka firma, która, jeżeli spojrzymy na jej historię, to w zasadzie nie miała większych szans na rynku w zderzeniu z bardzo dużą konkurencją. Przynajmniej takich szans jej nie dawano. Z jednej strony Poczta Polska, z drugiej strony duże firmy kurierskie. I pewnie pamiętacie takie listy, do których były dorzucane blaszki po to, żeby je dociążyć, żeby firma InPost mogła przesyłać listy, które zgodnie z ustawą listami nie były. Tego typu innowacyjne pomysły, one się gdzieś tam pojawiały. Rodziły się w głowie szefa tej firmy, pracowników tej firmy. I chociaż mój dzisiejszy gość nie lubi, kiedy mu się przypina taką metkę człowieka sukcesu (za chwilę to usłyszycie w rozmowie), to nie można mu odmówić tego, że człowiekiem sukcesu ewidentnie jest.

Dzisiaj majątek Rafała Brzoski jest wyceniany na ok. 700 milionów złotych, z tego co pamiętam, a zobaczycie, że z drugiej strony on nadal jest po prostu... Rafałem. Takim Rafałem, z którym przy odrobinie samozaparcia można się umówić na rozmowę. Mi się to udało. Udało mi się to po prostu przy wykorzystaniu Facebooka. Pod koniec trochę więcej o tym powiem. No i dzięki temu macie szansę dzisiaj posłuchać tej rozmowy. Posłuchać przemyśleń i porad ze strony osoby, która zbudowała globalną firmę, wycenianą dzisiaj na ponad 1,5 miliarda złotych.

I tu muszę też dodać, że sponsorem tego odcinka podcastu jest Dom Maklerski Banku Ochrony Środowiska. Nasz partner w akcji Elementarz Inwestora, a jednocześnie jeden z najdłużej działających w Polsce domów maklerskich. Obecny na rynku już od 19 lat.

DM BOŚ jest liderem na rynku kontraktów terminowych, umożliwia też inwestowanie zarówno na giełdzie polskiej, jak i na giełdach zagranicznych. Pozwala także inwestować w funduszach inwestycyjnych poprzez platformę BOSSAFund.pl jak również na rynkach walutowych poprzez BOSSAFx.pl. I ma też w swojej ofercie – i to jest istotne – rachunki maklerskie z takim „parasolem ochronnym” w formie IKE i IKZE, czyli coś, co pozwala nam inwestować z tarczą podatkową.

Ja w ubiegłym tygodniu napisałem artykuł dotyczący właśnie takiej formy oszczędzania i inwestowania w formie rachunków IKE, IKZE. W tym artykule zastanawiałem się, czy te rachunki są rzeczywiście opłacalne, ile tak naprawdę pozwalają zaoszczędzić, czy warto to robić. I link do tego artykułu znajdziecie w notatkach do tego odcinka podcastu pod adresem jakoszczedzacpieniadze.pl/037.

Warto, naprawdę warto zajrzeć, bo korzyści można osiągnąć tu i teraz. I od razu też przypomnę, że wspólnie ze Zbyszkiem oraz właśnie Domem Maklerskim BOŚ stworzyliśmy dla Was specjalny produkt. Taki produkt, który umownie sobie nazwaliśmy Blogerskim Rachunkiem Maklerskim. Jego podstawową zaletą jest to, że wszystkie osoby, które podpiszą z biurem maklerskim umowę na prowadzenie rachunków za pośrednictwem linków na naszych blogach, otrzymają zwrot prowizji za zakup i sprzedaż instrumentów finansowych.

Ten zwrot obowiązuje do kwoty 100 zł łącznie lub do końca przyszłego roku. Także w praktyce, przy tych kwotach, którymi my dzisiaj obracamy w Elementarzu Inwestora, możecie inwestować na giełdzie bez żadnych dodatkowych kosztów aż do końca przyszłego roku. Oczywiście możecie połączyć to inwestowanie również z rachunkami IKE / IKZE, które DM BOŚ prowadzi, co pozwala dodatkowo zwiększyć skalę tych optymalizacji podatkowych. No ale oczywiście zachęcam do dokładnego przemyślenia swojej strategii inwestycyjnej. To jest podstawa, dopiero później jakiekolwiek kroki.

Jeszcze jedno zastrzeżenie mam zanim rozpocznę rozmowę z Rafałem. Pamiętajcie proszę, że ani ja, ani Rafał nie jesteśmy doradcami inwestycyjnymi. Wszystko, co będziemy mówili w naszej rozmowie stanowi wyraz naszych osobistych poglądów i nie jest rekomendacją. Za chwilę usłyszycie konkretne informacje dotyczące grupy Integer, ale także pamiętajcie, że wszystkie decyzje inwestycyjne podejmujecie samodzielnie i na własną odpowiedzialność. Do niczego absolutnie Was nie zachęcamy.

No i teraz już zapraszam serdecznie do wysłuchania rozmowy z Rafałem.

Michał Szafrański: Dzień dobry, Rafale!

Rafał Brzoska: Dzień dobry, cześć!

Michał: Przedstaw się proszę Słuchaczom. Powiedz kim jesteś, co robisz... jak bardzo urosła Twoja firma dzisiaj…

Rafał: Rafał Brzoska, dzień dobry raz jeszcze. Jestem założycielem, prezesem i głównym akcjonariuszem grupy Integer – spółki publicznej, która jest raczej znana z tego, że stworzyła InPost i Paczkomaty. Myślę, że to są dwa produkty, które najbardziej mogą się kojarzyć polskim Słuchaczom. Firma powstała w 1999 roku, ja będąc na 3 roku studiów wtedy zaczynałem, zaczynaliśmy od bardzo prostego produktu, jakim było roznoszenie ulotek supermarketów. W ciągu 3 lat zdobyliśmy pozycję dominującą na rynku polskim, prawie 45% rynku, półtora miliarda ulotek średnio rocznie doręczanych, czyli te wszystkie śmieci, które dostawaliście przez ileś tam lat, to w dużej części od nas.

Michał: W skrzynkach lądowały…

Rafał: Tak. Sprzedaliśmy ten biznes poczcie austriackiej w 2012 roku za 15 milionów euro i wyszliśmy z niego. Ale ten biznes był podwaliną stworzenia w 2006 roku czegoś bardziej ambitnego, mianowicie konkurencji dla Poczty Polskiej, czyli InPostu.

InPost bardzo szybko, w ciągu 6 lat tak naprawdę, zdobył pozycję niekwestionowanego lidera jeśli chodzi o prywatne poczty w Polsce. Natomiast również jeżeli patrzymy na konkurencję zagraniczną, to nie było na świecie case’u, w którym na rynku zmonopolizowanym, a na takim zaczynaliśmy, powstałaby prywatna konkurencja, która tak szybko by zdobyła tak wiele na rynku. Co więcej – rośniemy cały czas. InPost przygotowujemy do wejścia na giełdę z końcem pierwszego kwartału przyszłego roku. Cały czas widzimy perspektywy wzrostu w tym biznesie i nie zamierzamy z niego - jako grupa Integer - wychodzić.

W 2009 roku postanowiliśmy poszerzyć rynek obsługi o rynek paczkowy zdominowany przez duże podmioty zagraniczne na rynku polskim. Bardzo trudny rynek. Polski rynek jest najtrudniejszym rynkiem w tej chwili w Europie, jeżeli mówimy o cenach, o konkurencji. Mimo wszystko podjęliśmy to wyzwanie – stworzyliśmy Paczkomaty od zera. Projektowane przez nas, programowane przez naszych informatyków. Na początek było 150 maszyn w Polsce – tej chwili w całej Polsce ponad 1000 maszyn, a na całym świecie już ponad 5,5 tysiąca. Zaczęliśmy własny projekt, własną sieć budować w wielu krajach europejskich i w tej chwili jesteśmy oprócz Polski w Rosji, na Ukrainie, w Czechach, na Słowacji, na Węgrzech, we Francji, we Włoszech, w Wielkiej Brytanii, a już za niedługo w kolejnych kilku krajach na świecie.

Michał: Ameryka Południowa?

Rafał: Tak, Brazylia jest! W tej chwili już nasze maszyny stoją w Chile i w Kolumbii. To są dwa kraje, w których sprzedaliśmy technologię, natomiast własną sieć zamierzamy budować w Brazylii.

Michał: Super! Zanim przejdę do tych bieżących przemyśleń i doświadczeń związanych z Twoją firmą, to chciałbym wrócić do samego początku. Ty chyba zaczynałeś na studiach, tak jak powiedziałeś, po pierwsze firmę, ale wiem, że masz też jakieś doświadczenia giełdowe. Gdzieś wyczytałem, że początkowo startowałeś ze swoimi inwestycjami na giełdzie również, obracając pieniędzmi pożyczonymi od rodziców. Czy to prawda?

Rafał: Tak, ja zaczynałem bardzo wcześnie, bo w 1993 roku, zaczynałem od obrotu pieniędzmi moich rodziców rzeczywiście, czy akcjami moich rodziców, które otrzymali w ramach przydziału akcji pracowniczych i tak zaczęła się moja przygoda z giełdą. Niestety zaczęła się dwa tygodnie przed największym krachem na warszawskiej giełdzie, więc bardzo szybko ten kapitał został prawie wyzerowany, bo do 10 procent spadł. Zajęło mi 7 lat dokładnie odbudowanie tego – zwrot kasy rodzicom. Nabyłem dzięki temu duże doświadczenie. Do teraz jestem aktywnym graczem giełdowym. Kupuję, sprzedaję, zarówno akcje jak i futures na warszawskiej giełdzie i w Nowym Jorku.

Michał: Super! Czyli na bieżąco „obracasz” tak naprawdę.

Rafał: Tak.

Michał: Tak jak powiedziałeś – biznes zakładałeś jeszcze na studiach. Gdybyś dzisiaj miał się cofnąć pamięcią do tamtych czasów to powiedz, co tak naprawdę zdecydowało o Waszym sukcesie? Bo pieniędzy nie mieliście na start, zaczynaliście, można powiedzieć, na takim mocno konkurencyjnym rynku, jeśli chodzi o roznoszenie ulotek. Szanse nie były teoretycznie duże.

Rafał: Tak, tzn. trzeba też jasno powiedzieć, że nie mieliśmy ambicji bycia firmą ogólnopolską na starcie naszej działalności. To jest taki generalny morał, że trzeba brać siły na zamiary. Natomiast te zamiary muszą być jednak ambitne, bo to ambicja i trwałe dążenie do osiągnięcia danego celu, który się wyznaczyło, jest kluczem do zwycięstwa. Nie kapitał, ale pomysł i realizacja tego pomysłu. I w naszym przypadku było dokładnie tak. Zaczynaliśmy od tego, że sami roznosiliśmy ulotki w strugach deszczu, a później zdobywaliśmy coraz to nowych klientów, dzięki którym rozbudowaliśmy swoją sieć, swoje zasoby, budowaliśmy oddziały. Najpierw kilka, później kilkanaście, skończyliśmy na całym kraju i kilkudziesięciu oddziałach i prawie 5 tysiącach osób, które dla nas tę usługę prostą wykonywało. Najczęściej jako pracę dodatkową, a nie jako podstawową.

I tak samo teraz. Jak obserwuję bardzo wielu młodych ludzi zaczyna swoje biznesy. Najczęściej są to biznesy elektroniczne, bo to jest w tej chwili, że tak powiem, najłatwiejsze. I muszę przyznać, że znacznie łatwiej w tej chwili zaczynać biznes niż jeszcze w latach dziewięćdziesiątych, gdzie tak naprawdę była tylko realna gospodarka, a nie elektroniczna.

Michał: Dokładnie, trudno było dotrzeć do klienta chociażby.

Rafał: Dokładnie tak, a w tej chwili można otworzyć biznes globalny nie ruszając się z 20-metrowego biura w Krakowie, jeżeli tylko ma się dobry pomysł i żelazną konsekwencję i jest się pracowitym. Także to nie jest barierą.

Michał: Czyli pracowitość – to podstawa…

Rafał: … Ambicja, konsekwencja i przede wszystkim pomysł na biznes, który często ewoluuje, jest modyfikowany i powinien żyć. Powinien się zmieniać, a my nie powinniśmy się zniechęcać pierwszymi porażkami. To jest klucz.

Michał: Od razu mi do głowy takie pytanie przyszło: czy miałeś taki moment kiedy firma dosyć dynamicznie rosła w tamtych czasach, że bałeś się tego wzrostu, gdzieś tam obawiałeś się, że to za szybko się rozwija, gdy doszedłeś do 5 tysięcy pracowników w Polsce?

Rafał: Nigdy nie miałem wrażenia, że coś idzie za szybko. Zawsze miałem wrażenie, że idzie za wolno i tak jest nadal, tzn. wiem, że jesteśmy znacznie wolniejsi niż powinniśmy i to jest coś, co spędza mi sen z powiek, bo rynek nie znosi próżni i konkurencja też nie czeka aż my będziemy duzi, tylko chce zaczynać równolegle i nas przegonić.

Michał: Jasne. Powiedz, jesteś pracoholikiem, czy nie jesteś? Ile godzin pracujesz dzisiaj dziennie?

Rafał: Tak naprawdę to jest pytanie co jest pracoholizmem i dla kogo, ponieważ definicje są różne i jeżeli popatrzymy na to od strony takiej praktycznej – nie chodzę do biura w soboty i w niedziele, więc jeżeli wyznacznikiem jest praca w biurze 7 dni w tygodniu, to nie jestem pracoholikiem. Jeżeli popatrzymy na to przez liczbę godzin na dobę, w których zajmuję się bezpośrednio lub pośrednio pracą, to w moim przypadku jest to 15-16 godzin na dobę i to jest bliskie pracoholizmowi, nie?

Michał: I da się nie zwariować tyle pracując?

Rafał: Wiesz co? To jest trudne oczywiście, natomiast to nie sama praca w sobie jest męcząca. Męczące są podróże, męczące są np. mgły w Krakowie, które od pięciu dni uniemożliwiają starty i lądowania, bo ktoś od kilku lat nie potrafi zainwestować w drugim największym porcie lotniczym w ILS trzeciej kategorii, który by znacząco obniżył to ryzyko. To są rzeczy, które frustrują, bo one nie pomagają w biznesie. W Stanach Zjednoczonych takich ograniczeń właściwie nie ma, z którymi my się musimy tutaj mierzyć w Polsce.

Michał: Ale wrócę do tego, co Cię tak naprawdę napędza, bo rzeczywiście trzeba być tytanem pracy z jednej strony, po drugie kochać to, co się robi, żeby tak dużo energii wkładać w rozwijanie własnego biznesu. Pytanie jest takie, bo wiele osób może się zastanawiać gdzie jest ten sufit, do którego momentu Ty będziesz chciał pędzić: Czy nie jest tak, że w zasadzie można powiedzieć – masz zapewniony byt, Twoja rodzina ma zapewniony świetny byt, bo tak rozwinąłeś ten biznes, że w zasadzie mógłbyś się z niego „wylogować”. I pytanie teraz: co Cię napędza?

Rafał: Wylogować się jest trudno, tym bardziej, że gdzieś tam jestem na różnych śmiesznych listach umieszczany, ale to są wirtualne pieniądze i nie przywiązuje do nich większej wagi. Często powtarzam sentencję mojej matki, która mówiła zawsze i mówi nadal: „Masz tyle, ile masz w kieszeni, czy w portfelu, a nie tyle ile wirtualnie na koncie dzisiaj lub jutro, bo zmienia się rynek z minuty na minutę.”

A po drugie ja faktycznie nie pracuję dla pieniędzy, tylko pracuję generalnie dla osiągania celów, które dają mi satysfakcję. Tym celem jest stworzenie pierwszego prawdziwego produktu „made in Polska”. Takiego, na którym biało-czerwona flaga będzie na każdym Paczkomacie, niezależnie czy są to Stany Zjednoczone, Kanada, Malezja, Australia, czy Brazylia. Bo myślę, że brakuje w Polsce determinacji do tego, aby takie produkty tworzyć. Pojawia się coraz więcej jaskółek, coraz więcej firm mocno wychodzi za granicę, ale niestety często ten sukces jest przyćmiony albo tym, że bardzo szybko te koncepty są kupowane przez koncerny zagraniczne, więc ta flaga znika, albo są to jednak półprodukty, stanowiące kawałek czegoś większego.

I to też jest świetne, że jesteśmy półproduktem łazika marsjańskiego na przykład – fantastyczna rzecz, czy produkujemy elementy do dronów produkowanych w Izraelu. Natomiast myślę, że stać nas już na to, by produkować drony w Polsce i sprzedawać je na rynkach światowych. Mamy ku temu podstawy, kadrę, fabryki i... tego typu elementy, czyli bardziej złożone produkty, nawet nie tylko produkty na sprzedaż, ale produkty takie, jak nasza sieć – Paczkomat. My tworzymy sieć. My zatrudniamy Francuzów, Brytyjczyków, Hiszpanów, Włochów, czy Brazylijczyków. Oni dla nas pracują, dla nas sprzedają produkt, sprzedają całą usługę opartą w 100% na produkcie, który został opracowany i wyprodukowany tutaj w Polsce. Mało jest takich produktów.

Chciałbym i życzę sobie i swoim kolegom w biznesie, żeby mieli odwagę i ambicję tworzyć właśnie takie rozwiązania.

Michał: Wszyscy sobie tego życzymy. Co jest największym Twoim sukcesem Rafale? Paczkomaty?

Rafał: Nie, tzn. staram się nie myśleć w kategoriach sukcesu. Wręcz trochę mnie to nawet irytuje, bo ten slogan „sukces” jest tak przytłaczający. Oczekiwania rosną coraz bardziej w stosunku do mojej osoby, do firmy, widzę to z rozmów z analitykami, z ludźmi, którzy zajmują się naszą spółką od strony giełdowej. Jesteśmy gdzieś, bym powiedział w 17% osiągnięcia celu, który będzie sukcesem, więc jak będzie te 100%, to wtedy się wypowiem.

Michał: OK, dobrze, nie pytam w takim razie. Może inaczej, z drugiej strony uderzymy: czy warto dzisiaj inwestować w te usługi pocztowe, skoro można powiedzieć rynek listów na pewno się kurczy? Rynek przesyłek być może będzie rósł. Tutaj Ty wiesz najlepiej, ja mogę tylko spekulować, a niestety w Polsce Poczta Polska nawet cieszy się poparciem cichym władz…

Rafał: Oczywiście, warto rozwijać usług rynek pocztowych. To robimy, dlatego wchodzimy na giełdę, widzimy olbrzymie perspektywy jeszcze i cały czas rośniemy. Znikają jedne kategorie listów, pojawiają się inne. Znikają listy, pojawiają się paczki. Pojawiają się zapotrzebowania na olbrzymią liczbę usług dodanych, wartości dodanych związanych z e-commercem: logistyka, fulfillment, warehousing – to wszystko zaczyna być core-businessem poczt, bo poczty mają ku temu zasoby, doświadczenie, ale przede wszystkim ludzi i znajomość klienta.

I to jest profil, w kierunku którego my będziemy podążać – wierzymy w usługi pocztowe. One oczywiście będą ewaluowały, będą modyfikowane, a to, że Poczta Polska cieszy się wsparciem władz – wydaje mi się to jednak naturalne. Właścicielem jest Skarb Państwa. Tak długo, jak to poparcie będzie zgodne z obowiązującymi na rynku prawami i regułami, nie będzie to nieuzasadniona pomoc państwa, czy też ograniczanie konkurencji - ja naprawdę nie mam nic przeciwko temu, w granicach oczywiście rozsądku i obowiązującego porządku prawnego.

Michał: Znacie zasady i gracie według zasad po prostu.

Rafał: Dokładnie tak.

Michał: Zmienię trochę perspektywę – patrzy się na takie osoby... nie lubisz słowa „sukces” i spróbuję go nie używać, ale – często patrzy się na osoby, które gdzieś tam coś robią, coś osiągają, można powiedzieć idzie za nimi fama, że czego się nie dotkną w złoto się zamienia. Można tak troszkę o Tobie powiedzieć. Ja wiem, że to nie jest do końca prawda, że każdy z nas mierzy się gdzieś tam ze swoimi ograniczeniami, gdzieś tam ma słabsze dni, albo projekty, które po prostu nie wypalają. Pewnie Ty też masz jakieś niepowodzenia na swoim koncie. Pytanie tak po ludzku: jak sobie z tym radzisz? Jak się z tych ewentualnych problemów podnosisz? W biznesie to jest absolutnie kluczowe, żeby potrafić z tą porażką się pogodzić i pójść dalej.

Rafał: Każdy na swojej drodze biznesowej miewał, ma i będzie miał porażki. To dotyka również mnie. Ja mogę wręcz powiedzieć, że co najmniej dwa razy w ciągu dnia rezygnuję ze swojej pracy i dwa razy w ciągu dnia muszę się z tej rezygnacji podnieść, bo nie mam innego wyjścia.

I porażki są zarówno inwestycyjne – miałem w swoim życiu wiele inwestycji, które po prostu nie wypaliły, zarówno kapitałowych jak i niekapitałowych, wiele pomysłów biznesowych. Nawet w grupie Integer też projekty zamykaliśmy.

Sztuką jest przyznawanie się do błędu i wycofanie w momencie, w którym należy się wycofać i postawienie tak naprawdę takiego „fokusa” na rzeczy i biznesy, które są najbardziej perspektywiczne, a dla mnie takim biznesem w skali globalnej niewątpliwie są Paczkomaty. To jest ten element, na który warto stawiać. Równocześnie nie rezygnując też z podejmowania nowych inicjatyw i nowych ryzyk. Ale to nie może być tak, że to, że się raz nie udało, to nie będę podejmował już żadnych inwestycji.

Michał: Tak… osiądę na laurach i będę robił tylko to, co mi się udaje…

Rafał: Dokładnie, to jest najgorsza strategia.

Michał: No dobrze, ale gdzieś jest coś takiego. Wy jesteście firmą dosyć innowacyjną, żeby nie powiedzieć, że bardzo innowacyjną. Ja się zastanawiam ile w tym, co robisz jest intuicji rzeczywiście, wyczucia rynku i takiego można powiedzieć pójścia gdzieś za jakąś ideą, która niekoniecznie na rynku musi być zweryfikowana, bo robicie rzeczy nowe (Paczkomaty były czymś kompletnie nowym), a na ile jest tak, że rzeczywiście weryfikujecie biznes? Wiadomo, że w miarę upływu czasu weryfikujecie. No ale są pomysły, których nie da się wcześnie zweryfikować biznesowo, gdzieś tam trzeba sobie zaufać. Czy możesz powiedzieć jak to wyglądało np. w przypadku Paczkomatów?

Rafał: Ryzyko jest wpisane w naturę naszego biznesu i ryzyko jest wpisane w naturę biznesów innowacyjnych. Nie ma innowacji bez podejmowania ryzyka. Pamiętam jak rozstawiliśmy pierwsze 150 maszyn w Polsce. Szef jednej z największych obecnie firm kurierskich w Polsce powiedział, że to produkt dla niszowego odbiorcy i InPost musiałby mieć setki takich maszyn, żeby osiągnąć sukces. Mamy 1100 póki co i zabieramy najwięcej kurierom, a patrząc na to, w jaki sposób jest oceniana nasza usługa, w jaki sposób oceniana jest usługa tejże firmy, której prezes tak się wypowiedział, to myślę, że moje jest na wierzchu.

Michał: Wyszło Twoje na wierzch.

Rafał: Tak. I myślę, że to jest kwestia uporu, ambicji, połączona z konsekwentną pracą, nauką na błędach i poprawie ciągłej właściwie, ciągłym doskonaleniu tego, co już jest. Właśnie nie-siadaniu na laurach.

Michał: Jeszcze takie pytanie trochę zabawowe, bym powiedział. Wy jesteście taką firmą, która się daje lubić. Jak patrzę na to, co wprowadzacie w Paczkomatach, te gry, formy grywalizacji dla klientów itd. to widać, że gdzieś tam po drugiej stronie jest człowiek, który to wymyślił. Zastanawiam się, jak Ty dzisiaj wspierasz to, żeby w Twojej firmie taki duch innowacyjności na każdym etapie nie uciekł, nie rozmył się?

Rafał: Ja powiem szczerze jestem adwokatem diabła, bo marketing i kreacja uwielbia wprowadzać innowacje tego typu. Natomiast biznes, IT, operacje są im przeciwne twierdząc, że one nie budują bezpośredniej wartości, natomiast angażują bardzo wiele działań innych, pobocznych, czy też kapitałowych w ich wdrożenie. Ja staram się godzić oczekiwania jednych i drugich, ponieważ zdaję sobie sprawę, że biznes to nie tylko twarde, suche liczby, ale też ta warstwa miękka, o której mówisz.

Michał: … budująca lojalność i przywiązanie…

Rafał: Dokładnie. I to jest taki long term run, jeżeli chodzi o budowanie przewag konkurencyjnych, stąd ja jestem rozjemcą najczęściej w komitecie inwestycyjnym. Jestem tą osobą, która musi rozstrzygnąć na prawo, albo na lewo, także ubijam jeden projekt, ale popycham drugi.

Michał: Jasne, jasne. No, na razie bardzo dobrze Ci to idzie, co tu dużo mówić. Firma się świetnie rozwija. Wrócę do takich wskazówek dla osób, które są gdzieś tam na początku swojej kariery zawodowej. Studiują, kończą studia. Ja staram się w tych podcastach również podsyłać im wskazówki z ust osób, które już troszeczkę doświadczenia zawodowego na koncie mają, budując je w bardzo różny sposób, czasami pracując na etatach, czasami prowadząc własne firmy, ponosząc porażki, podnosząc się po tych porażkach.

Gdybyś Ty mógł spotkać samego siebie kończącego studia, rozpoczynającego ten swój pierwszy biznes, to co byś temu chłopakowi wtedy powiedział? Jakieś najcenniejsze wskazówki byś mu mógł dać?

Rafał: Uważam, że przede wszystkim trzeba jak najszybciej zacząć pracować. Trzeci rok studiów, to jest ostatni rok... na pierwszym roku się uczymy, na drugim balujemy, od trzeciego - pracujemy. I patrząc przez pryzmat swoich koleżanek i kolegów ze studiów – Ci, którzy szli tą drogą zaczynając na 3-4 roku pracować, chodzić na staże, praktyki, są znacznie dalej niż Ci, którzy czekali do odbioru dyplomu.

I myślę, że to się nie zmieniło, jak też patrzę na młodych ludzi, którzy przychodzą do mnie z różnymi pomysłami start-upowymi, czy już działającymi małymi nawet biznesami, ale działającymi. Większość z nich zaczynała na studiach i myślę, że statystycznie gdybyśmy zrobili takie badanie, to pewnie 80% osób, które zaczęło wcześniej jest znacznie dalej niż cała reszta.

Michał: Zdecydowanie rzadko kiedy pracujemy w zawodzie, którego się uczyliśmy, to też jest tak…

Rafał: Oczywiście, ale zbieranie doświadczenia zawodowego nie tylko polega na tym, że po prostu pracujemy i zarabiamy pieniądze, ale też gromadzimy wiedzę życiową…

Michał: … Nabijamy sobie guzy.

Rafał: Tak, wiedzę, która pomaga nam unikać błędów w przyszłości w znacznie większej skali.

Michał: Co myślisz o studiach MBA? Ty kończyłeś w ogóle studia MBA?

Rafał: Nie, ja nie kończyłem. Starałem się nie krytykować systemu, czy to szkolnictwa, czy w ogóle nauczania w Polsce. Jeżeli ktoś ma potrzebę, by na takie studia pójść, to proszę bardzo, tzn. dla mnie wartość przy ocenie managera, który jest po studiach MBA lub nie jest, jest żadna. Tzn. ja oceniam ludzi po tym, co dokonali realnie w poprzednich miejscach pracy, w poprzednich firmach, co osiągnęli, jakie cyfry „dowozili”, a nie to ile uczelni i kursów skończyli. Wielokrotnie przekonałem się o tym, że osoby z doskonałym CV, nazwijmy go od strony wykształcenia, szkoleń, odbytych różnego rodzaju kursów, miały się nijak w stosunku do efektywności w realnym życiu, w codziennym biznesie. Więc z mojego punktu widzenia – ja tego nie zrobię, bo nie mam na to czasu, ani nie czuję takiej potrzeby.

Michał: Jasne. Doskonale radzisz sobie biznesowo i bez tego. Podobno lubisz czytać książki związane z finansami – to jest prawda?

Rafał: Po pierwsze to mam bardzo mało czasu. Przerzuciłem się na Kindle’a, bo dzięki temu jestem w stanie wykorzystać chwile w trakcie lotów przede wszystkim, czy w oczekiwaniu na lot, żeby kolejne kilka stron przeczytać. Staram się czytać przede wszystkim taką literaturę, która jest w stanie poszerzyć mi horyzonty albo mnie zrelaksować, więc absolutnie się nie wstydzę tego, że np. czytam Clancy’ego na wakacjach. Ale również muszę przyznać, że jeżeli sięgam po literaturę, która jest trudna, to taką, która pozwala mi zrozumieć procesy, których nie rozumiem. Czyli przykładowo, jeżeli jestem aktywnym graczem giełdowym i niedawno jeszcze dopiero zaczynałem swoją przygodę z futuresami, to żeby je dobrze zrozumieć zacząłem na ten temat czytać.

Michał: Po co sięgnąłeś?

Rafał: Oj, nie pamiętam w tej chwili konkretnych tytułów, bo to była literatura angielskojęzyczna, natomiast to były konkretne case’y związane z analizą techniczną rynku zarówno akcji jak i futuresów, różnic w interpretacji konkretnych formacji technicznych. Bardzo dużo jest pozycji na ten temat – one są stosunkowo rzadkie, rzadko się po nie sięga, specjalistyczna literatura. Dlatego, tak jak mówię, nie mam żadnego problemu, żeby czytać też coś, co jest lekkie i przyjemne.

Michał: Jasne. No to już skoro poruszyłeś kwestię inwestowania na giełdzie, to zahaczmy może o kwestie związane z notowaniami Twojej spółki. Można powiedzieć, że do 2013 notowania dosyć dynamicznie rosły, gdzieś tam w tym roku to się popsuło, akcje tanieją. Jak sądzisz, co może odwrócić ten trend? Czy macie jakieś inne plany?

Rafał: Ja jestem graczem, więc patrząc od strony zarówno technicznej – spółka była przewartościowana, bo rosła nieprzerwanie od 6 lat, bez głębokiej korekty – to jest pierwsza głęboka korekta na spółce. Nic nie rośnie wiecznie i nic nie spada wiecznie, więc biorąc pod uwagę obecną wycenę spółki, to jest na tyle atrakcyjna, że ja akcje kupuję. I jest to informacja publicznie dostępna, bo ją raportuję i uważam, że ten poziom jest atrakcyjny do zajmowania pozycji. Ja to robię. Nie jest to rekomendacja w rozumieniu Giełdy Papierów Wartościowych.

Michał: Absolutnie, nie dajemy żadnych rekomendacji.

Rafał: Natomiast myślę, że po prostu rynek oczekuje konkretów związanych już z efektem ekspansji, którą prowadzimy, czyli my w tej chwili jesteśmy w fazie rozwoju sieci. Ta sieć jest rozwijana, ponosimy gigantyczne koszty. Wydaliśmy już ponad 200 milionów euro na rozwój sieci. Kolejne 130 milionów chcemy pozyskać w kolejnych rundach finansowania i patrząc przez ten pryzmat, sieć może być odpalona wtedy, gdy jest odpowiednio gęsta, jest odpowiednia liczba maszyn.

Pokazaliśmy w Polsce, że dojrzała sieć może doskonale performować na najtrudniejszym rynku w Europie. Rynki, na które wchodzimy są również trudne, natomiast zdecydowanie bardziej marżowe niż rynek polski, bo ceny są wyższe, więc z tego poziomu premia za to ryzyko i za tę ekspansję będzie wyższa niż premia w Polsce.

To jest kwestia cierpliwości. Akcje są w wolnym obrocie. Jedni sprzedają, inni kupują. Ja tego nie komentuję, bo nie mam na to kompletnie żadnego wpływu. Natomiast jestem przekonany, że spółka jako jedna z nielicznych w Europie, jest wyeksponowana na wzrost globalnego e-commercu, a ten e-commerce rośnie 17% rok do roku. Niewiele jest firm i niewiele jest branż, w których można wchodzić z produktem na tak szybko rosnący, tak gigantyczny rynek będąc liderem tego rynku i właściwie będąc takim kreatorem dopiero tego rynku.

Michał: Dokładnie, dokładnie. No właśnie, porozmawiajmy chwilę o tej ekspansji. Powiedziałeś o tym, że wydaliście już kolosalne pieniądze na budowę sieci w innych krajach. Powiedz, czy środki finansowe są dla Ciebie jakąkolwiek przeszkodą, czy dzisiaj nie macie raczej problemu z pozyskiwaniem kapitału na tego typu przedsięwzięcia?

Rafał: Kapitał jest zawsze potrzebny i wcale nie jest trudno go zdobyć. Zwłaszcza na inwestycje tego typu. Paradoksalnie łatwiej jest pozyskać kapitał na rozwój aplikacji mobilnej, w której większość cashu idzie na spalenie…

Michał: … Marketing…

Rafał: … Tak, na marketing, aniżeli na inwestycję, która tworzy realne assety. My tworzymy realną, fizyczną sieć. Tak naprawdę 90% tych pieniędzy, które wydaliśmy, zamieniło się w fizyczną sieć. To nie jest cash, który został spalony. I zawsze trzeba z pokorą podchodzić do inwestycji kapitałowych, ale też do pozyskania kapitału i to, że teraz jest łatwiej nie znaczy, że jutro nie będzie trudniej. Zawsze z tyłu głowy trzeba mieć wszystkie ryzyka za tym idące.

Michał: I tym optymistycznym akcentem... myślę, że zakończymy, Rafale. Dziękuję Ci bardzo za tę rozmowę.

Rafał: Dziękuję serdecznie również.

Michał: Dziękuję, do usłyszenia, do zobaczenia!

Rafał: Powodzenia. Dzięki!

Rozmowa krótka, ale bardzo, bardzo konkretna. Jestem bardzo wdzięczny Rafałowi za to, że zdecydował się poświęcić swój czas dla Słuchaczy podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Ja w trakcie tej rozmowy wyłapałem kilka takich bardzo ciekawych dla mnie informacji, między innymi to, że Rafał po wejściu na giełdę w złym momencie musiał odrabiać straty inwestycyjne, które poniósł na samym początku przez kilka lat, po to żeby wyjść na zero. I to w ogóle pokazuje, że jest osobą nietuzinkową, bo pewnie większość z nas już by się poddała w takiej sytuacji, uznałaby, że te straty po prostu należy zainkasować i „do widzenia” - nie przejmujemy się nimi. Ale z drugiej strony pokazuje to także, jak kolosalne znaczenie ma to, co pokazujemy stale ze Zbyszkiem, czyli ograniczanie ryzyka we wszystkich inwestycjach na rynkach kapitałowych.

I teraz zestawcie sobie to inwestowanie na giełdzie Rafała z tym, co udało mu się osiągnąć w jego własnym biznesie. W ciągu kilka lat grupa Integer urosła absolutnie gigantycznie. I z takiego małego - można powiedzieć - pretendenta na tym konkurencyjnym rynku, stała się bardzo poważnym graczem rynkowym, który dzisiaj z odwagą wchodzi na rynki całego świata.

I tak, jak mówiłem na początku, jednocześnie Rafał Brzoska jest osobą, z którą po prostu można się umówić przez Facebooka. I nie wiem, czy mi w to uwierzycie, czy nie, ja absolutnie nie miałem żadnego dojścia do Rafała. Wystarczyła po prostu dobrze umotywowana, dobrze uzasadniona prośba o to, żeby ze mną porozmawiał. Ja ją wysłałem przez Facebooka, przez komunikator facebookowy, z pominięciem wszystkich działów public relations i marketingu oraz asystentek po drodze. Nawet można powiedzieć, że pominąłem wszystkich po drodze. Nawet się z Rafałem z tego śmialiśmy, jak spotkaliśmy się w Krakowie.

I możecie się zastanawiać dlaczego o tym mówię, ale chcę to wykorzystać również jako pozytywny przykład. Czasami, albo może w zasadzie często, jest tak, że sami sobie stawiamy bariery i wydaje się nam, że one są barierami nie do przeskoczenia, nie do pokonania. Tak bardzo czasami boimy się porażki, czy odrzucenia, że nawet nie próbujemy wyjść z taką propozycją. To nie dotyczy tylko spotkań, dotyczy też wszelkich innych sytuacji życiowych.

Zobaczcie, w tej konkretnej sytuacji wydawać by się mogło, że Rafał jest bardzo ode mnie odległą osobą, a okazało się, że jest na wyciągnięcie ręki. Wystarczyło dać mu tylko dobry pretekst do tego, by pozytywnie odniósł się do mojej prośby o nagranie podcastu i żeby Was nie pozostawiać w niepewności – chcę Wam pokazać jak wyglądała taka prośba.

Oczywiście ja miałem jeden strzał, czyli musiałem tak przygotować ten komunikat dla Rafała, żeby On na podstawie jednego komunikatu podjął decyzję, czy daje mi szansę i rozwija rozmowę... czy może po prostu mnie skreśla. Cały ten komunikat, który wysłałem załączam w notatkach do tego odcinka podcastu. Możecie go sobie zobaczyć. Być może pomoże Wam on docierać do tych osób, w przypadku których może się Wam wydawać, że są poza Waszym zasięgiem. Notatki, przypominam, znajdą się pod adresem jakoszczedzacpieniadze.pl/037.

No i na koniec właśnie tego Ci życzę, żebyś umiała, bądź umiał pokonywać te bariery, które sama, bądź sam sobie stawiasz. Dziękuję Ci już za ten wspólnie spędzony czas i życzę skutecznego przenoszenia Twoich celów finansowych – ale nie tylko finansowych – na wyższy poziom!

Trzymaj się, do usłyszenia!

Strony, osoby i tematy wymienione w tym odcinku:

- Cykl Elementarz Inwestora

- Wpis na blogu dotyczący IKE i IKZE: Optymalizacja podatkowa dzięki kontom IKE i IKZE – ile można zaoszczędzić?

- „Blogerski rachunek maklerski”

- Rafał Brzoska – założyciel i prezes Grupy Integer, InPost i paczkomatów

- Grupa Integer.pl

- Paczkomaty

038: Jak pokierować swoimi finansami i życiem, gdy jestem 20-latkiem

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/038

Jako 20-latkowie kładziemy fundament pod nasze przyszłe życie. Lepiej tego nie spartolić.

Podobno pierwsze 10 lat naszej kariery zawodowej determinuje to, jak będziemy sytuowani już do końca życia. Ja wiem z całą pewnością, że sukcesy za młodu pozwalają zbudować bardzo solidny fundament pod kolejne dziesięciolecia życia i pomagają w nabraniu takiego zdrowego poczucia własnej wartości.

Także od strony finansowej nasze młodzieńcze decyzje mają kolosalny wpływ na naszą przyszłość – czy to w zakresie obsługi długu, którego nieopatrznie się nabawiliśmy, czy to w zakresie korzystania z przyjemności życia, o ile odpowiednio wcześnie rozpoczniemy inwestowanie nadwyżek finansowych.

W dzisiejszym odcinku podcastu starałem się odpowiedzieć na pytania 20-letniego Przemka, który poprosił mnie o najważniejsze wskazówki, jakie mogę dać młodemu chłopakowi, który mieszka jeszcze z mamą, już pracuje dorywczo, planuje wyprowadzić się od rodziców i zastanawia się jak pokierować życiem.

I jeszcze jedno zastrzeżenie: ja nie jestem i nie próbuję być żadnym autorytetem. Pytany dzielę się po prostu moimi przemyśleniami. Mi się ta wiedza już do niczego nie przyda (czasu nie cofnę), ale jeśli komukolwiek z Was może pomóc – to super. Bierzcie jednak poprawkę na to, że mówię na podstawie moich doświadczeń i obserwacji, które mogą być obarczone dużym błędem poznawczym.

21 wskazówek dla 20-latków

Jeśli nie lubisz słuchać, to poniżej zamieszczam wszystkie punkty, które rozwinąłem w tym odcinku podcastu. Na początek wskazówki natury finansowej:

1. Nie spiesz się z zakupem mieszkania.

2. Wyprowadź się od rodziców i poznaj koszty życia.

3. Stosuj zasadę “Zero długów”.

4. Zdobądź szacunek do pieniędzy.

5. Naucz się kontrolować koszty.

6. Oszczędzaj co najmniej 10%–30% swoich zarobków netto.

7. Nie daj sobie wmówić, że lokaty są złe.

8. Inwestuj wyłącznie nadwyżki, których nie będziesz potrzebować.

9. Nie korzystaj z karty kredytowej.

10. Nigdy nie decyduj pochopnie w kwestiach finansowych.

Poza powyższym dekalogiem staram się także dać kilka wskazówek ogólnożyciowych:

1. Nie opóźniaj dorosłości.

2. Zacznij pracować jak najwcześniej.

3. Zmieniaj często pracę – dyskusyjne, ale posłuchaj.

4. Ucz się pracy zespołowej.

5. Rób bardzo dużo i zdobywaj doświadczenie.

6. Kwestionuj swoją nieomylność i nie spoczywaj na laurach.

7. Nie słuchaj fałszywych doradców i nie wierz, że te lata to czas zabawy.

8. Otaczaj się ludźmi, którzy Cię rozwijają.

9. Nie szukaj na siłę przyjaciół – sami się znajdą.

10. Postaraj się wcześniej o założenie własnej rodziny.

11. Słuchaj intuicji.

Z tego odcinka dowiesz się:

- Jakich podstawowych porad 40-letni Michał Szafrański może udzielić 20-latkom w kwestii finansów i nie tylko?

- Co skłoniło mnie do nagrania podcastu na taki temat?

- Jak wygląda sytuacja finansowa 20-latka, który mnie przepytywał?

- Kupić mieszkanie czy wynajmować – często powracający temat. Jakie są za i przeciw każdego z rozwiązań?

- Podstawowe zasady dysponowania własnymi pieniędzmi, gdy dopiero zaczynamy je mieć.

- Czy warto oszczędzać pieniądze na lokatach bankowych?

- Jak radzić sobie z telemarketerami?

- W jakim wieku powinniśmy zacząć odpowiedzialnie planować życie?

- Kiedy i jak zacząć zbierać doświadczenie w pracy?

- Jak uczyć się pracy zespołowej?

- Jakich osób warto posłuchać?

- W jaki sposób pomóc sobie w znalezieniu pracy?

- W jaki sposób moje doświadczenia jako 20-latka pomogły mi być tu gdzie jestem?

- Co dało mi wczesne założenie rodziny?

To jest podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”, odcinek trzydziesty ósmy. Dzisiaj będzie trochę porad dla 20-latków.

Cześć i dzień dobry. Witam Cię w trzydziestym ósmym odcinku podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne i sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności, opowiadam jak rozsądnie wydawać pieniądze i jak odważnie realizować swoje pasje i marzenia. Jeśli tylko szukasz odrobiny stabilizacji finansowej i emocjonalnej w swoim życiu, to ten podcast jest dla Ciebie!

Dzień dobry! Dzisiaj będzie audycja o tym, jakich porad ja, jako Michał, który ma już trochę na karku, mogę udzielić osobom, które mają 20 lat i pytają mnie o to, jak pokierować swoim życiem. Przede wszystkim tym finansowym, jakimi zasadami się kierować z jednej strony, a z drugiej strony również na co postawić, co jest ważne, gdy mamy 20 lat i zastanawiamy się, jak za kolejne 20 lat znaleźć się w miejscu, z którego będziemy zadowoleni.

Chociaż ja za żaden autorytet absolutnie w tej dziedzinie się nie uważam, to jednak takie pytania się przewijają. Dostaję je coraz częściej. I dostaję je od bardzo różnych osób, na bardzo różnych etapach. Zarówno od osób, które mają 20 lat, jak i osób, które skończyły już studia, gdzieś są w pierwszej swojej pracy, zastanawiają się, jak swoją karierą zawodową pokierować. Ale również od osób, które np. weszły już w związek małżeński i pojawia się pierwsze dziecko. Zastanawiają się jak sobie i dziecku lub dzieciom zapewnić lepszą przyszłość.

Dzisiaj się skupię na tym pierwszym przypadku. Jest ku temu odpowiedni powód – w piątek w ubiegłym tygodniu uczestniczyłem w takiej imprezie blogowej, która się nazywa Blogotok Kielce i po tej imprezie odbyła się krótka impreza integracyjna. Byłem tam dosłownie dwie godzinki. Podszedł do mnie młody chłopak - Przemek. Przemek ma 20 lat, zgodził się na ujawnienie swojego prawdziwego imienia (pozdrawiam Cię serdecznie Przemku). Przemek opowiedział mi, gdzie w tej chwili się znajduje i zadał mi kilka podstawowych pytań.

Przede wszystkim zapytał co mógłbym mu doradzić od strony finansowej, czy on powinien inwestować i czy powinien oszczędzać. I zadał mi także takie pytanie, którym w zasadzie mnie „kupił”, bo to jest takie pytanie, które ja często zadaję moim rozmówcom. Zapytał mnie jakich porad ja mógłbym udzielić sobie samemu w wieku 20 lat. No i zmusił mnie tym do myślenia!

Więc najpierw Wam przedstawię sytuację Przemka, a później Wam opowiem co jemu w jego konkretnej sytuacji odpowiedziałem i rozwinę to w taką dłuższą listę punktów, bo oczywiście jak skończyłem z Przemkiem rozmawiać, wracałem do domu do Warszawy, to po drodze sobie uświadomiłem, że kilka dodatkowych punktów mogłem dodać. Mam nadzieję, że ten odcinek podcastu będzie dobrą pomocą i dla Przemka i dla wszystkich osób we wczesnych swoich latach 20-stych, które zastanawiają się jak swoim życiem pokierować.

Przemek ma dokładnie 20 lat. Jest osobą, która studiuje, ale jest także freelancerem, czyli taką osobą, która realizuje różne zlecenia. Pracuje na umowę o dzieło od czasu do czasu, realizuje zlecenia graficzne, myśli również o własnym biznesie. I dzisiaj Przemek zdobywa swoich klientów w zasadzie głównie przez polecenia. Nadal mieszka z mamą, zarabia z tego co mi powiedział, około średnio tysiąc złotych miesięcznie. Zebrał już ok. 2000 zł oszczędności – to są jego jedyne oszczędności. I poza tymi zleceniami dorabia sobie również czasami u znajomego, a czasami pracuje dorywczo w innym miejscu.

No i oczywiście, jak każdemu młodemu człowiekowi, chodzi mu po głowie usamodzielnienie się. Wyprowadzka z domu, rozpoczęcie życia na własny rachunek, a niekoniecznie razem z mamą.

Ja zanim zacznę, to od razu chcę powiedzieć: Przemku, przede wszystkim bardzo mocno Ci gratuluję, że już pracujesz. Pomimo tak młodego wieku, realizujesz scenariusz zarabiania pieniędzy. Wiesz tak naprawdę już w tej chwili, z jak dużym wysiłkiem to zdobycie pieniędzy się wiąże. Nie wszystkie osoby w Twoim wieku, są w takiej sytuacji.

Ja pamiętam, że jak miałem 20 lat (bo też kiedyś miałem 20 lat) to też już zarabiałem – nawet dosyć konkretnie – aczkolwiek traktowałem to wyłącznie dorywczo. Czyli nie było w tym jeszcze takiej systematyczności. Co prawda będę się starał nie opowiadać mojej historii w tym odcinku podcastu, tylko raczej takie generalne wskazówki, jakie mógłbym mieć, ale słuchając weźcie proszę poprawkę na to, że mówię w oparciu o moje własne doświadczenie. I tak jak zawsze zastrzegam – niekoniecznie te doświadczenia muszą mieć coś wspólnego z Waszą rzeczywistością.

Te wskazówki i porady podzieliłem dzisiaj na dwie grupy. Z jednej strony są to wskazówki finansowe, a z drugiej strony takie ogólne, życiowe, związane z psychologią i z tym, co się dzieje w naszych głowach, gdy jesteśmy bardzo młodzi.

Zacznę od tych finansowych, bo o to właśnie pytał mnie Przemek. Pierwsza rzecz, jaką Przemek mi zasygnalizował, jest to, że będzie się chciał wyprowadzić i zastanawia się nad tym, czy kupić mieszkanie. Pytanie nie było sformułowane: „Czy wynajmować?”, tylko „Czy kupić mieszkanie?”. No właśnie…

Pierwszy punkt, który ja bardzo mocno podkreślę: uważam dzisiaj, że z zakupem własnego mieszkania nie należy się absolutnie spieszyć. To jest tak, że nasze własne mieszkanie jest oczywiście bardzo fajne, bo ono jest nasze, ale też zazwyczaj nie kupujemy go za gotówkę, tylko kupujemy za kredyt. W tym sensie jesteśmy uwiązani do konkretnego miejsca. Oczywiście, można spróbować sprzedać mieszkanie obciążone kredytem, ale to nie jest tak łatwe, jak sprzedaż mieszkania nieobciążonego kredytem.

I jeżeli już mamy kredyt, bierzemy go na siebie i wchodzimy w dorosłe życie rozpoczynając je od zadłużenia się, to dużo trudniej nam będzie prawdopodobnie podejmować kluczowe, z perspektywy naszej przyszłości, decyzje. Np. takie decyzje jak przeprowadzka do innego miasta za poszukiwaniem lepszej pracy, czy chociażby zmiana pracy. Jeżeli trudno nam jest wiązać koniec z końcem, to ta rata kredytu, którą będziemy płacić, będzie jak kajdanki na rękach. Spowoduje, że będziemy kierować się czym innym niż szeroko pojętym naszym interesem.

Albo mówiąc inaczej – gotowi będziemy poświęcić naszą przyszłość na rzecz zarabiania tu i teraz, co nie zawsze jest właściwe. Ja będę starał się to za chwileczkę rozwinąć. Czyli to, że się pośpieszymy z zakupem mieszkania, owszem daje nam nasze mieszkanie... nasze gniazdko, które po trzydziestu latach powiedzmy, czy po iluś tam – zależy na jak długi okres bierzemy kredyt – będzie nasze. Ale to dramatycznie również wpływa na obniżenie naszej elastyczności. I cokolwiek by nie mówić o kredytach hipotecznych, o tym, że one są tanie, to też istotny punkt jest taki, że trzeba psychicznie się do nich przygotować.

Nigdy nie wiemy tak naprawdę, jak zareagujemy. To jest tak, że może się okazać, że rata kredytu nie jest obciążeniem dla nas w najbliższym roku, dwóch, trzech, czterech najbliższych latach, ale później, kiedy nasze koszty wzrosną, a zarobki niekoniecznie muszą wzrosnąć, to się okaże, że ten kredyt nas naprawdę mocno dobija. Tego nie ma w przypadku, kiedy wynajmujemy mieszkanie.

Punkt drugi – wyprowadź się od rodziców i poznaj koszty życia. Między innymi takim elementem poznawania kosztów życia jest wynajęcie mieszkanie od kogoś. Płacić, być może nawet przepłacać, ale przynajmniej spróbować ile tak naprawdę to życie nas kosztuje. Bo mieszkając z rodzicami nie mamy na ten temat zielonego pojęcia. Jedzenie najczęściej mamy podane. Być może nawet jeśli się dokładamy do czynszu, czy do innych kosztów, to tych prawdziwych kosztów naszego życia nie widzimy. A ten finansowy aspekt życia poznaje się dopiero wtedy, kiedy te koszty musimy ponosić każdego dnia. I wtedy dopiero przekonujemy się, jak trudno czasami jest spiąć koniec z końcem.

I tutaj kolejny punkt, który wydaje mi się szczególnie istotny, to jest, żeby stosować na samym początku swojego życia zawodowego taką zasadę: „Zero długów”. Czyli żyjemy za to, co zarobimy. Żyjemy za to, co mamy. Nie dajemy sobie absolutnie wmówić, że konsumpcjonizm jest dobry, że musimy posiadać to, co jest pokazywane na reklamach. Odradzam naprawdę. Jeżeli nas na coś nie stać, to warto, żebyśmy zdawali sobie z tego sprawę i podejmowali świadomie decyzję, że jeżeli chcemy sobie kupić coś konkretnego, to najpierw musimy na to zaoszczędzić.

Rzeczy, które kupujemy za gotówkę, są dużo, dużo tańsze niż te, które kupujemy posiłkując się kredytami konsumpcyjnymi. Albo nie daj Boże drogimi pożyczkami lub długiem na karcie kredytowej. Tu moje zalecenie jest takie, żeby najpierw zarobić pieniądze, po to, żeby przekonać się, jak trudno jest je zarobić.

To jest kolejny punkt – zdobądź szacunek do pieniędzy. Zobacz jak bardzo trudno jest zarobić tysiąc złotych, czy 3000 złotych, które zamierzasz właśnie wydać na najnowszy model telefonu. Dopiero wtedy, jeżeli zobaczymy jak trudno jest zdobyć pieniądze, to łatwiej nam będzie podjąć decyzję, czy przypadkiem nie chcemy z danego zakupu zrezygnować.

Oczywiście – banki i instytucje finansowe robią wszystko, żeby pieniądze były dla nas łatwo dostępne. Ale to do nas należy decyzja i my musimy się wykazać mądrością w zakresie dysponowania tymi pieniędzmi.

Punkt piąty – naucz się kontrolować koszty. Jeżeli już się wyprowadzisz – zacznij prowadzić własny budżet domowy. I to, można powiedzieć, służy takiemu jednemu nadrzędnemu celowi – żeby poznać kwotę wydatków nieregularnych i ich wpływ na to, jak gospodarujemy pieniędzmi dzisiaj. Podam przykład: jeżeli jako młody człowiek przewidujemy, że kiedyś w przyszłości weźmiemy ślub i wyprawimy huczne weselicho, to też warto sobie ten cel finansowy zaplanować i zacząć odkładać na niego pieniądze.

Jeżeli na wesele planujemy zaprosić – strzelam – stu gości i obecność każdego z nich, tak dla uproszczenia, będzie kosztowała 100 złotych, to jest to 10 000 złotych, które będziemy musieli wydać. Przemnóżmy to razy dwa, tak, żeby pokryć na pewno wszystkie koszty, które się pojawią i załóżmy, że nasze wesele będzie kosztowało 20 000 złotych. Niektórzy się mogą śmiać. Mogą powiedzieć, że to jest kwota zbyt mała w porównaniu z rzeczywistymi kosztami wesela, ale tego się trzymajmy.

Załóżmy, że za 10 lat od dzisiaj, w wieku trzydziestu lat, weźmiesz ślub Przemku. Będziesz miał do wydania na wesele 20 000 złotych. To też warto sobie uświadomić, że jeżeli podzielisz to na 10 lat i 12 miesięcy, to każdego miesiąca, poczynając już od dzisiaj, będziesz musiał oszczędzać 166 złotych po to, żeby za te 10 lat, te 20 000 złotych mieć. Ja nie liczę tutaj odsetek, inflacji itp. Na razie jest to prosta kalkulacja po to, żeby pokazać, jak duże to są koszty.

I znowu – jeżeli już prowadzimy nasz budżet domowy, to uświadomimy sobie, że takich wydatków nieregularnych możemy mieć bardzo dużo. One mogą być raz do roku, raz na kilka lat, ale warto wiedzieć i uświadamiać sobie skąd pieniądze na te wydatki weźmiemy. Żeby się nie zadłużać, tylko płacić swoją własną gotówką.

I punkt kolejny – skoro już będziemy wiedzieli ile nas to życie w przyszłości może kosztować, ile nas kosztuje na bieżąco w tej chwili i planujemy, np. zakup mieszkania, to dobrze by było przyzwyczajać się do tego, że tej jednej trzeciej naszych dochodów nie mamy, bo np. taka będzie wysokość raty, którą będziemy płacili spłacając kredyt hipoteczny.

Oczywiście, jeżeli wynajmujemy mieszkanie, to może się okazać, że dzisiaj już wydajemy te pieniądze. Ale jeżeli nadal mieszkamy z rodzicami, a chcielibyśmy już zdobyć takie doświadczenie finansowe, to warto próbować odkładać jedną trzecią naszych zarobków netto na konto oszczędnościowe po prostu. I zobaczyć, w jaki sposób to zmienia naszą politykę wydawania pieniędzy na co dzień. Jak mało tych pieniędzy nam zostaje.

I kilka takich porad, które jeszcze dałem Przemkowi związanych stricte z używaniem produktów finansowych bądź takimi mitami, które gdzieś tam narosły. Albo rodzina nam wmawia, np. nie warto oszczędzać itd. itd.

Pierwszy taki mit, z którym się bardzo często spotykam, to jest to, że lokaty bankowe to jest coś złego, bo tracimy w ten sposób pieniądze (bo one tracą na wartości). Tak naprawdę w oszczędzaniu liczy się to, żeby gromadzić kapitał, a nie to, żeby na nim jakoś dramatycznie zarabiać. To w inwestowaniu chcemy zarabiać pieniądze.

Jeżeli jeszcze oszczędności nie mam, to kluczowe jest uzbieranie kapitału. I teraz pytanie – gdzie ten kapitał przechowywać? Najlepiej na kontach oszczędnościowych, bądź na lokatach. Dlatego, że tam tego kapitału raczej nie stracimy. No, musiałoby się coś strasznego wydarzyć z systemem bankowym w Polsce. Czyli tak: najpierw zbieramy, najpierw budujemy tę naszą poduszkę finansową, a dopiero później możemy myśleć o pomnażaniu tych pieniędzy. A jeżeli budujemy poduszkę finansową, to kluczowe jest to, żebyśmy mieli nie mniej pieniędzy niż wpłaciliśmy. To jest absolutnie kluczowe.

Można oczywiście zacząć myśleć o inwestowaniu. Jako młody człowiek stoimy przed wieloletnią perspektywą, więc jest wysokie prawdopodobieństwo, że uśredniony zysk przez te np. 30 lat inwestowania będzie dosyć spory. Jednocześnie te wypracowane w międzyczasie zyski będą pracowały na naszą korzyść, będą powiększały ten efekt kuli śniegowej, jeżeli chodzi o pomnażanie kapitału, którym dysponujemy.

Ale tu też chcę zwrócić na jedną rzecz uwagę. Moim zdaniem najpierw warto uzbierać ekwiwalent co najmniej 6-, bądź 12-miesięcznych naszych kosztów. Jeżeli co miesiąc wydajemy 2000 złotych, to warto na kontach oszczędnościowych bądź lokatach uzbierać te 24 tysiące złotych. Po to, żeby mieć taki komfort, ze na życie nam nie brakuje, np. jeżeli będziemy mieli mniej zleceń – tak jak Przemek. Jeżeli będziemy chcieli założyć swoją własną firmę i nieco zainwestować, to nie będziemy musieli pożyczać pieniędzy. Będziemy mogli skorzystać z tych pieniędzy, które zaoszczędziliśmy.

A dopiero nadwyżki inwestować. To jest też to, co powtarzamy ze Zbyszkiem już od samego początku „Elementarza Inwestora”. Inwestujemy wyłącznie nadwyżki. Takie pieniądze, których racjonalnie myśląc, nie będziemy potrzebowali w perspektywie pięciu, czy dziesięciu lat w ogóle dotykać. I jeżeli chodzi o inwestowanie, to zdecydowanie zachęcam do śledzenia cyklu „Elementarz Inwestora”, bo to jest oddzielny temat.

Kolejny punkt, dziewiąty – karta kredytowa. Cokolwiek o niej mówić nie jest do niczego potrzebna. Kiedyś mówiło się, że kartą kredytową możemy płacić w Internecie a innymi kartami nie można. W tej chwili ta zasada już nie obowiązuje, normalnymi kartami debetowymi, wypukłymi bądź niewypukłymi w Internecie płacić można, w sklepach też można płacić. Więc ta karta kredytowa, to jest tylko takie narzędzie, które powoduje, że łatwiej możemy sięgać po te pieniądze, których nie mamy.

Na początku, jeżeli jeszcze nie panujemy nad tym, jak wydajemy pieniądze, to nie ma sensu sobie takiego ryzyka na głowę brać. Oczywiście – można się posługiwać kartą kredytową, ale tu zalecenie mam zawsze takie, żeby spłacać całe zadłużenie w okresie bezodsetkowym, to po pierwsze. I druga rzecz- najlepiej ustawić limit na karcie, limit miesięczny na taką wysokość, jaką kwotę planujemy miesięcznie tą kartą wydawać. Czyli jeżeli zakładamy, że nie wydamy kartą kredytową więcej niż 800 złotych, dokładnie taki limit sobie ustawmy. Po to właśnie, żeby w sposób niekontrolowany go nie przekraczać.

I ostatnia porada finansowa, taka generalna, żeby nigdy nie decydować pochopnie w kwestiach finansowych. Jakkolwiek naiwne się wydaje to stwierdzenie, to niestety mamy tendencję do tego, żeby być zbyt dużymi optymistami, jeśli chodzi o rentowność naszych inwestycji (wierzymy, że wszystko pójdzie po naszej myśli). Jak również dosyć szybko decydujemy się na różne produkty finansowe bez szczegółowego czytania umów/regulaminów i ich rozumienia.

To nawet się przewija w komentarzach na blogu. Ostatnio widziałem komentarze ponownie pytające o parametry lokaty w Meritum, pomimo tego, że wszystko było bardzo dokładnie opisane i w artykule, i oczywiście regulamin nie był szczególnie złożony. Warto dokumenty czytać. Jeżeli ktoś do nas dzwoni z jakiegoś banku – odebrać, wysłuchać, ale absolutnie na nic się nie zgadzać na podstawie rozmowy telefonicznej, tylko poprosić o przesłanie dodatkowych informacji. Wszystkie decyzje finansowe, które ja w swoim życiu podejmowałem szybko i w nieprzemyślany sposób, bez głębszego zastanowienia to były decyzje finansowe, których prędzej, czy później żałowałem. Niestety.

Oczywiście, zdarzało mi się też podejmować bardzo dobre decyzje, ale tylko w takich relacjach, w których ja już dokładnie wiedziałem, jaki produkt druga strona chce mi zaoferować. No, i to w zasadzie tyle porad finansowych. Teraz przejdę do tych poważniejszych - życiowych.

Pierwszy punkt, który sobie zanotowałem na swojej liście, to jest – nie opóźniaj dorosłości. To jest tak, że świat zewnętrzny dzisiaj próbuje nam wmawiać, że między dwudziestką, a trzydziestką, to jest taki idealny okres na zabawę. Na rozerwanie się, na niekoniecznie jeszcze planowanie rodziny itd. Mówi się, że na te poważniejsze rzeczy będzie jeszcze czas później. Za tym również idzie taki model promowania tego, że najpierw zabawa, a co do pracy, to niekoniecznie musisz jeszcze oczekiwać, że ta praca będzie świetna, bo dopiero zdobywasz doświadczenie. I teraz pojawia się pytanie: kiedy my się mamy złapać za rękę, zatrzymać i zastanowić, tak naprawdę, od którego momentu w życiu zaczyna się ten poważniejszy etap. Czy to jest dopiero trzydziestka? Trzydziestka piątka? A może to jest wcześniej.

W mojej opinii im wcześniej rozpoczniemy bycie dorosłymi tym lepiej. Im wcześniej weźmiemy na siebie zobowiązania - tym lepiej. Im wcześniej zaczniemy eksperymentować – chociażby z tym, co nam się w życiu podoba, a co nie – tym lepiej. I te lata między dwudziestką, a trzydziestką, to są z mojej perspektywy lata najważniejsze. One w pewnym sensie determinują naszą przyszłość. Pozwalają nam też zdobyć doświadczenia, które gdzieś tam wewnętrznie budują nasze poczucie własnej wartości.

Takie punkty odniesienia, do których, mając lat trzydzieści kilka, czy czterdzieści kilka będziemy wracać, mówić: „OK, to jest coś, co mi się udało osiągnąć względnie wcześnie. Dzięki temu jestem tu, gdzie jestem”. To jest coś, co pozwala budować mocny fundament pod lepszą przyszłość. I teraz, jeżeli ten czas sobie przebimbamy, to się okaże, że później bardzo trudno jest uczestniczyć w tym wyścigu z samym sobą. Niekoniecznie z innymi, tylko z samym sobą.

Po trzydziestce już jest inaczej, już nam się nie do końca tak chce. A po czterdziestce, to już „pozamiatane”. Mówię zupełnie poważnie, jako człowiek, który ma już ponad 40 lat. I to jest też tak, jak patrzę na swoje życie, że większość świetnych rzeczy w życiu, autentycznie zrobiłem przed trzydziestką. Obecnie jest mi bardzo trudno zmotywować się do pracy. Oczywiście dzisiaj robię to, co naprawdę mi się podoba. To jest inny wątek – za chwilę do tego dojdę, ale tak naprawdę jak sobie przypominam jak ta moja wydajność wyglądała w wieku dwudziestu kilku lat, to po prostu nie ma w tej chwili porównania.

I tu kolejna rzecz – praca i doświadczenie zawodowe. Czyli drugi punkt. Wszyscy to powtarzają, wszyscy rozmówcy w podcastach, którzy coś osiągnęli powtarzają, ja też powtórzę, że pracę warto rozpocząć jak najwcześniej. Jak najwcześniej zdobywać doświadczenie. Jeszcze lepiej – pracować w kilku miejscach na raz. Czyli podejmować się różnych zadań – niekoniecznie na pełny etat. Dlaczego? Dlatego, że to daje szerszą perspektywę. Taką możliwość porównywania, jak rzeczywistość wygląda z różnych punktów widzenia w różnych firmach, i wyciągania wniosków.

Bo może się okazać, że np. trafimy w jakieś miejsce, które nie przedstawia wiele... np. nasze relacje z szefem niekoniecznie odzwierciedlają to, jak to rzeczywiście wygląda w innych firmach. I mając taką możliwość odnalezienia się w kilku rolach w różnych miejscach, dużo łatwiej będzie nam wypracować prawidłowe postrzeganie świata. I prawidłowe postrzeganie również własnej osoby w tym świecie. Także zdecydowanie zalecam zaczynać pracę jak najwcześniej.

Najlepiej jeżeli ktoś studiuje, to pracę rozpoczynać jeszcze na studiach. Ja pracowałem będąc nawet na studiach dziennych – moje studia dzienne trwały 3 lata, po czym zdecydowałem, że kierunek, który studiuję, czyli elektronika, w ogóle mnie nie interesuje i nie widzę w tym siebie. Nie widzę dla siebie przyszłości po tym kierunku, więc kompletnie zmieniłem studia i to też jest coś takiego, co warto robić. Jeżeli czujemy, że to, co robimy nie do końca odzwierciedla to, kim jesteśmy, no to nie tkwijmy w tym. To jest bez sensu.

Ktoś kiedyś powiedział, nie wiem, nie mam pamięci od nazwisk... Ale ktoś powiedział, że tylko głupiec oczekuje innych efektów robiąc to samo. Ja już to chyba kiedyś w podcastach mówiłem zresztą. Warto pracować w różnych miejscach. Warto pracować już na studiach – ja poszedłem w końcu po trzech latach studiów dziennych na studia zaoczne – bo to pozwoliło mi pracować na pełny etat. I teraz – kolejny wątek, który chcę poruszyć związany z pracą, to jest odpowiedź na pytanie: „Czy warto często zmieniać pracę, czy nie?”

Czasami pojawia się coś takiego, że pracodawcy zwracają uwagę na to, czy nie jest przypadkiem tak, że „skaczemy z kwiatka na kwiatek”. Co rok nowa firma, co dwa lata nowa firma. Czy długo miejsca u nich zagrzejemy? A wiadomo, że każdemu pracodawcy zależy na tym, że jak już sobie wychowa pracownika – wartościowego – to żeby on został z nim jak najdłużej. Prawda jest taka, że dobrzy pracodawcy, to są tacy, którzy doskonale rozumieją, że pracowników przytrzymać się nie da. Bo pieniędzmi się ich zmotywować nie da, trzeba ich zmotywować w inny sposób. Czyli trzeba stworzyć im możliwości, żeby w tej pracy się rozwijali.

I ja, jak się nad tym zastanawiam, to cały czas mam mieszane uczucia, ale wydaje mi się jednak, że warto zmieniać pracę dosyć często. Pomimo, że ja tego nie robiłem. Pracowałem w jednym miejscu pracy 7 lat, a w drugim pracowałem 10 lat. I uważam, że w obydwu tych miejscach pracowałem za długo. Dlatego, że o ile w pierwszym miejscu jeszcze zdobywałem nowe doświadczenia zmieniając swoje miejsce w firmie. Wykonywałem, można powiedzieć, różne zawody. Zajmowałem się dziennikarstwem, byłem szefem działu IT, robiłem nowe projekty, czyli cały czas zdobywałem jakieś nowe doświadczenie. A w kolejnej firmie, można powiedzieć, że nastąpił taki „zjazd”. Pytałem sam siebie, czy w zasadzie ja mam energię na realizowanie nowych rzeczy, czy mi się chce. Poniekąd spocząłem na laurach. I miałem też oczywiście obiektywne przeszkody, też o tym mówiłem, przeszedłem przez wypadek, który dosyć mocno zachwiał moim poczuciem pewności siebie. Gdzieś tam doprowadził do takiego wewnętrznego rozdarcia i zastanawiałem się nad moim sensem życia w tym świecie.

I jednak się odważyłem na ten krok, że przeszedłem na swoje, robię to, co lubię. I tak jak mówiłem na Blog Forum Gdańsk w tym roku, że w zasadzie ostatnie 20 lat poświęciłem na to, żeby z powrotem wrócić do tego, co robiłem, czyli dzielenia się swoją wiedzą w taki sposób, który może być przydatny dla innych osób. I no właśnie, to jest też myślę oddzielny temat na oddzielny odcinek podcastu, którego ja bardzo bym nie chciał za szybko nagrywać. Ale taki podcast na temat tego, czy my żyjemy swoim własnym życiem? Czy może żyjemy życiem dyktowanym nam przez inne osoby według scenariusza, którego my nie piszemy?

Wrócę znowu do głównego wątku: moim zdaniem warto zmieniać pracę, ale w taki sposób, żeby móc pokazać naszym pracodawcom przyszłym, że ta zmiana miała sens. Że my realizujemy pewien swój plan, że my idziemy do przodu po to, żeby się rozwijać, żeby zdobywać dodatkowe umiejętności. I dzięki temu właśnie jesteśmy dla kolejnych pracodawców coraz lepszym „towarem” na rynku pracy.

No właśnie, ale żeby realizować ten plan, trzeba zacząć wcześnie. I tu Przemek zdecydowanie jest w świetnej pozycji, bo jeśli w wieku dwudziestu lat Przemku zaczynasz pracę, już wykonujesz te zlecenia, to już zaczynasz rozumieć klientów. Kto to jest klient? To jest osoba, która płaci. Ja świetlaną przyszłość przed Tobą widzę. Na pewno dużo lepszą, niż mają te osoby, które do 25-ego roku życia studiują i dopiero potem zastanawiają się: „No dobrze, to gdzie teraz znajdzie się dla mnie praca?”

I w kontekście pracy jeszcze czwarty, kolejny aspekt chciałbym poruszyć – to jest praca zespołowa. To jest coś, czego w tym kraju nas w zasadzie nie uczą. Przynajmniej mnie nie uczono. Raczej było takie nastawienie, że jestem sam, uczę się sam, lekcję odrabiam sam, projekty przygotowuję sam, na „laborkach” pracujemy sami, albo w zespołach dwuosobowych, z których jeden bimba, a drugi pracuje na przykład.

Mało jest takiego uczenia w kierunku współpracy, podejmowania wspólnych projektów, poznawania innych osób, ich preferencji. Również nabywania takiej umiejętności podziału obowiązków, uczciwego podziału zadań, jak również motywowania innych i siebie, jako lider jakiegoś zespołu na przykład. I to jest coś, czego warto się uczyć. Jak tego można się uczyć będąc młodym człowiekiem? Po prostu angażować się w jakieś inicjatywy, które są inicjatywami przerastającymi nas jako pojedynczą osobę.

Nie wiem – może organizacja jakiś wydarzeń na studiach. Gdzieś, gdzie trzeba się rzeczywiście rolami podzielić. Czy jakieś inne projekty, w których my będziemy powiedzmy trybikiem, albo kimś kto pociąga za sznurki. Ale jednocześnie będziemy musieli polegać na pracy innych. Im wcześniej się tego nauczymy - tym lepiej. Także praca zespołowa – bardzo, bardzo ważna umiejętność, której niestety uważam, że się u nas nie uczy. Musimy się jej sami nauczyć.

I kolejny punkt napisałem – dużo robić. Bo jak dużo robimy, to mamy z jednej strony dużo porażek, ale mamy też szansę na sukcesy. Jeżeli nic nie robimy – lenimy się, siedzimy na tyłku i patrzymy w telewizor – to nie będziemy mieli ani porażek, ani sukcesów. A te sukcesy są bardzo ważne, bo one nas motywują. I to też tak jest, jak z pasją trochę. Że pasji trzeba aktywnie w sobie poszukiwać. To nie jest tak, że ta pasja jest i my nic nie robiąc będziemy świetnie z niej żyli. Trzeba jej poszukiwać, trzeba ją podsycać, trzeba tę ambicję robienia wielu różnych rzeczy w sobie podsycać.

Dla mnie, tak tylko powiem historycznie, to było wiele bardzo różnych doświadczeń. To nie musi być tylko praca, to może być to, że gdzieś angażujemy się w jakieś inicjatywy. Że mamy co w tym „naszym życiowym CV” wpisać. Nie w takim CV dla pracodawcy, ale w takim życiowym. Ja pamiętam i będę do końca życia pamiętał jak zdobyłem mistrzostwo Warszawy w Breakdance – pamiętam wiele innych zdarzeń. Pamiętam jak jako 23-latek wydałem książkę, pomimo, że teoretycznie wydawało się to niemożliwe. To są rzeczy, które w jakiś sposób mnie zdefiniowały. One pozwoliły mi wierzyć w to, że jeżeli za coś się biorę, to OK, może w pięciu przypadkach na dziesięć się nie uda, ale w pięciu przypadkach się uda. A w dwóch przypadkach na te dziesięć to będzie niesamowity sukces. I to jest coś, co daje mi również chęć do pracy, nawet wtedy, kiedy czuję, że coś może pójść nie tak. Mówię sobie: „OK, to przynajmniej się czegoś na tym nauczę. Będzie to jakieś nowe dla mnie doświadczenie. Ono pozwoli mi być może uniknąć jakiś problemów w przyszłości, albo pozwoli mi lepiej zorganizować coś podobnego w przyszłości, bo już będę miał to doświadczenie, będę wiedział gdzie są te dziury, w które w tej chwili wpadam”.

I kolejny element, który jest też z tym związany – z tymi porażkami, sukcesami, to żeby nauczyć się kwestionować swoją nieomylność. To jest dosyć trudna rzecz, bo gdy jesteśmy młodzi, nawet gdy jesteśmy starsi... w różnym wieku to uważamy, że jesteśmy nieomylni. To, co robimy i sposób, w jaki to robimy, to jest najlepszy sposób na świecie. Tak wcale nie musi być. Wokół nas są osoby, których na pewno warto słuchać… ale też od razu przejdę do kolejnego punktu, uważam, że nie warto słuchać fałszywych doradców.

Jak to odróżnić? Niestety trzeba głowy używać. Czyli jeżeli ktoś nam np. mówi jak mamy żyć, to raczej powinniśmy mieć do tego dystans. Bo albo to jest bardzo bliska nam osoba, która rzeczywiście się o nas troszczy, która rzeczywiście ma wiedzę o tym, kim jesteśmy. Albo to jest osoba, która nawet nie zadaje sobie wysiłku, żeby nas bliżej poznać, ale ma dla nas gotową receptę. Trzeba na to uważać.

Warto natomiast wsłuchiwać się w opinię starszych osób dotyczących ich różnych preferencji bądź sposobu, w jaki oni działają. Sposobów, które pozwoliły im coś w życiu osiągnąć. Bo to jest wiedza, która jest nie do przecenienia. I z kolei za każdym razem odcinanie się od takich porad, które gdzieś tam z boku słyszymy, powoduje, że stajemy się mimo wszystko ubożsi i wszystkiego musimy uczyć się na własnych błędach i na własnej skórze.

Ja na pewno byłbym bardzo ostrożny w słuchaniu osób, które mówią, że mają sposób na to jak gdzieś szybko dojść, jak zarobić szybko pieniądze itp., bo ja w takie skróty nie wierzę. Życie mnie nauczyło, że takie skróty, nawet jeżeli są i rzeczywiście uda się osiągnąć szybki efekt w krótkim czasie, to jednak gdzieś to się później mści. I to, że poszliśmy skrótem powoduje, że nie poznaliśmy tych wszystkich pięknych rzeczy, które się dzieją gdzieś po drodze.

Nie poznaliśmy siebie w konfrontacji z trudnościami, które gdzieś po drodze się przytrafiają, nie poznaliśmy naszych reakcji i prędzej czy później będziemy musieli je poznać. A więc dróg na skróty moim zdaniem nie ma. Albo inaczej – nawet jeżeli są, to nieszczególnie warto nimi chodzić.

I tu w kontekście tych fałszywych doradców kolejny punkt przychodzi mi do głowy, czyli otaczanie się ludźmi, którzy nas rozwijają. I to na pewno słyszeliście już wiele razy. Ja to przedstawię w takim kontekście, który dotyczy pracy. Z jednej strony mówi się, że dzisiaj bez znajomości bardzo trudno jest zdobyć pracę, że trzeba mieć te znajomości i próbuje się z tego robić coś złego. Oczywiście są patologie, ale z drugiej strony to jest tak, że to działa tak od wieków. To znajomi nam mówili: „Słuchaj, mam pracę tu i tu”, albo „Mam znajomego, który szuka kogoś takiego i takiego, czy możesz kogoś polecić?”. Tak to działało i tak to nadal działa.

I wrócę do otaczania się odpowiednimi ludźmi. Zastanówcie się, czy otaczacie się ludźmi, którzy Was rozwijają. Którzy np. mają takie możliwości, żeby Wam pomóc w zdobyciu pracy, albo mogą Was gdzieś polecić. Ja uważam, że w zdrowych relacjach nie ma absolutnie nic złego. Zdecydowanie warto poznawać nowych ludzi. Dać się tym ludziom poznawać z dobrej strony. Daleki jestem od tego, żeby powiedzieć, że szukamy przyjaciół takich na śmierć i życie. Nie, to nie o to chodzi. Chodzi o to, żeby wystawiać się na nowe doświadczenia, na nowe punkty widzenia, które pomogą nam również poszerzać nasz punkt widzenia. W jakimś stopniu się rozwijać. To właśnie mam na myśli.

A co do przyjaciół – to jest kolejny punkt, z najlepszymi przyjaciółmi w życiu jest też tak, że mamy tendencję do częstego mieszania przyjaźni, znajomości itd. Mi się w życiu sprawdza coś takiego, że moimi najlepszymi przyjaciółmi są takie osoby, z którymi nigdy w życiu o przyjaźni nie rozmawiałem. W przypadku których słowo „przyjaźń” nigdy nie padło w naszych rozmowach. Nie było takiego pojęcia w stylu „Zostańmy przyjaciółmi”, czy „Jesteśmy przyjaciółmi”. To się dzieje absolutnie bez słów.

Ja się staram tego nie nadużywać, mam bardzo dużo znajomych, a prawdziwych przyjaciół tylu, „co kot napłakał”. Ale nie boleję nad tym, nie chodzi o to, żeby nad tym się zżymać i na siłę próbować się zaprzyjaźniać.

I jeszcze jeden aspekt, który myślę jest bardzo istotny i nie mam tutaj definitywnej odpowiedzi, mam tylko mój punkt widzenia. Zresztą wszystko co tutaj mówię, to jest mój punkt widzenia, dystansujcie się proszę do tego. To jest rodzina. To jest moment, w którym chcemy założyć rodzinę naszą, własną, najbliższą. Mieć żonę, mieć męża, mieć dzieci również. I ja mówię z perspektywy gościa, który dzisiaj ma 41 lat... ostatnio w radiu powiedziałem, że mam 42 lata, ale się okazało, że się przeliczyłem. 41 lat. I powiem Wam tak – ja się ożeniłem z Gabi, gdy miałem 23 lata – 18 lat temu. I dzisiaj, z perspektywy czasu, mogę powiedzieć, że to była najlepsza rzecz, jaka mi się w życiu przytrafiła.

Dlaczego? Bo Gabi jest dla mnie bardzo dużym oparciem. I to też wymusiło na mnie bardzo szybko to, żebym ja stał się bardzo odpowiedzialnym gościem. Myślę, że gdybyśmy ślub wzięli np. w okolicy trzydziestu lat, to prawdopodobnie byłbym zupełnie innym człowiekiem. Własna rodzina to jest coś, co bardzo stabilizuje. To jest też taki element odpowiedzialności, zaufania, coś, co pozwoliło mi osobiście znaleźć jakiś sens i cel w tym, co robię.

Oczywiście, ta droga, to poszukiwanie bardzo długo trwało. No ale na tym to polega, żeby wzajemnie się docierać i gdzieś tam dobrze w tym odnajdywać. Bardzo się też cieszę, że dzieci mieliśmy na tyle wcześnie, żeby w tej chwili one były w dwucyfrowym wieku już – każde z nich. A ja nadal się czuję jak młodzieniaszek przy nich. Także to też jest takie odwrócenie trochę kolejności w stosunku do tego, co jest w tej chwili propagowane. Im wcześniej, że tak powiem odchowamy dzieci – przynajmniej tak to u nas wygląda – tym wcześniej będziemy też mieli czas na to, żeby się życiem cieszyć.

I jak ja dzisiaj patrzę na kobiety, znajome, które są w wieku trzydziestu paru lat, czy czterdziestu i one na siłę próbują zrealizować to wielkie marzenie, jakim jest posiadanie pierwszego dziecka. To jest coś, co mnie czasami smutkiem napawa. Bo widzę, z jaką determinacją to robią i czasem im się to wcale nie udaje. Też jak pomyślę w jakim one wieku będą w momencie, kiedy ich dziecko będzie np. wychodziło za mąż, czy żeniło się, to może się okazać, że nawet na weselu dziecka nie będą w stanie zatańczyć.

Dlatego uważam, że im wcześniej rodzinę się założy i odchowa, tym też prawdopodobnie więcej czasu zostanie na cieszenie się życiem w takim wieku, w którym będziemy potrafili się naprawdę cieszyć. A nie tylko łuskać chwilowe radości. Ale cieszyć się bardziej dogłębnie, bardziej dojrzale.

I ostatni aspekt, który sobie na liście zanotowałem, to jest słuchanie siebie i słuchanie swojej własnej intuicji. Bo to jest tak, że każdy z nas jest inny, ale ten nasz wewnętrzny kompas – jak to pięknie mówi Konrad Kruczkowski z bloga Halo Ziemia – ten nasz kompas nam bardzo dobrze podpowiada co jest dobre dla nas, co jest wartościowe i warto za tym kompasem chcieć podążać. W szczególności w życiu warto na pewno kierować się taką zasadą, że jeżeli coś nam nie odpowiada, coś nas irytuje, to warto to zmieniać. Nie brnąć dalej. To dotyczy tak samo pracy, jak i życia ogólnie.

Na pewno łatwiej nam będzie jeżeli trudną decyzję podejmiemy szybko i „utniemy straty”, jak to się mówi w inwestowaniu. Utniemy straty szybciej, niż jak będziemy się męczyli, toksyczni dla siebie, toksyczni dla innych przez najbliższe 5, czy 10 lat. Czas bardzo szybko płynie i uważam, że 20-latkowie, którzy dzisiaj świadomie pytają o to jak swoim życiem pokierować, to są osoby, które naprawdę w życiu mogą bardzo wiele osiągnąć. Ponieważ świadomie podchodzą do swojego życia.

Ja dzisiaj przed nagraniem tego odcinka zapowiedziałem go na Facebooku i zapytałem Was co Wy byście sobie poradzili, albo innym takim dwudziestolatkom, gdyby rzeczywiście zapytali Was, czym się w życiu kierować i co można robić. Monika wrzuciła w odpowiedzi taki link do wystąpienia pani psycholog na TED – pani Meg Jay, która naprawdę dała kilka świetnych wskazówek. One się częściowo pokrywają z tym, co mówiłem. Ale to na pewno jest osoba dużo bardziej wiarygodna w tych psychologicznych kontekstach niż ja. Ja się z tą panią stuprocentowo zgadzam, z tym co ona mówi.

http://www.ted.com/talks/meg_jay_why_30_is_not_the_new_20?language=pl

Okres między dwudziestym, a trzydziestym rokiem życia, to jest najważniejszy okres moim zdaniem w naszym życiu. Ja autentycznie najwięcej sukcesów, dokonań, czy po prostu doświadczeń życiowych, które ciepło i nie-ciepło wspominam, mam z tamtego okresu. I warto, naprawdę warto nie marnować czasu, tylko zarządzać w świadomy sposób swoim życiem. Bo to jest fundament, tak jak mówiłem już wcześniej, fundament pod przyszłość, pod kolejne dziesięciolecia w Waszym życiu.

Link do tego filmu z Teda znajdziecie w notatkach do tego odcinka podcastu, które będą pod adresem http://jakoszczedzacpieniadze.pl/038. Ja mam taką serdeczną prośbę, że jeżeli ten odcinek Wam się podobał, to bardzo Was proszę o skomentowanie, czy ocenienie go w serwisie iTunes.

No i bez względu na to, w jakim wieku jesteście w tej chwili, to bardzo Wam dziękuję za ten wspólnie spędzony czas. Życzę Wam oczywiście niezmiennie skutecznego przenoszenia Waszych celów finansowych i nie tylko finansowych na wyższy poziom! Oby Wam się dobrze żyło. Trzymajcie się. Do usłyszenia!

Strony, osoby i tematy wymienione w tym odcinku:

- Cykl Elementarz Inwestora

- Dlaczego trzydziestka nie jest nową dwudziestką? – wykład psycholog Meg Jay na TED

- WNOP 024: Jak buduje się globalny biznes? – rozmowa z Marcinem Beme z Audioteka.pl – Marcin dał sporo dobrych wskazówek dla młodych ludzi w szczególności dotyczących pracy zespołowej oraz pracy w trakcie studiów.

039: Jak wyglądają realia współpracy dużych firm z blogerami – opowiada Tomasz Sulewski z Orange

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/039

Jak duże firmy dobierają blogerów do kampanii? Jak się wyceniać? Na co się zgadzać? Czy bloger to celebryta? – o tym wszystkim usłyszysz w podcaście.

Ale nie tylko. Tomasz Sulewski z Orange szczegółowo przedstawia także specyfikę procesów w dużej korporacji i tłumaczy, dlaczego bliżej im do słonia niż zwinnego leoparda. Pokazuje z jakimi realiami musi się zetknąć każda firma, która zainteresowana jest bliską współpracą z korporacją – czy to w obszarze marketingowym, czy dowolnym innym.

Ten odcinek przeznaczony jest przede wszystkim dla tzw. influencerów, czyli blogerów, vlogerów i tych osób, które mają posłuch wśród innych. Powinni go także wysłuchać pracownicy firm, które zastanawiają się nad nawiązaniem współpracy z blogerami.

Mój gość, Tomasz, jest osobą z gigantycznym doświadczeniem w zakresie współpracy z blogerami i umiejętnego wkomponowywania jej w strategię komunikacyjną dużej marki, jaką jest Orange. Wspólnie przeprowadzamy dzisiaj przez proces selekcji blogerów do kampanii, niuanse związane z wycenianiem usług blogerów, negocjowaniem stawek, podpisywaniem umowy, rozliczaniem a także mówimy o szeroko pojętej “higienie” dobrej współpracy oraz plusach i minusach współpracy z agencjami interaktywnymi.

Przedpremierowo dzielę się także niektórymi danymi z raportu “Kreatywność i partnerstwo – współpraca z markami oczami influencerów” przygotowywanego przez HASH|FM.

Podcast jest wyjątkowo długi – ponad 1,5 godziny, ale warto go wysłuchać (lub przeczytać zapis). Solidna porcja wiedzy.

Z tego odcinka dowiesz się:

- W jaki sposób duże marki dowiadują się o istnieniu nowych blogów i vlogów?

- W jaki sposób Tomek dobiera blogerów do kampanii?

- Co to jest brief i business case?

- Kto to jest influencer?

- Dlaczego współpraca z influencerami jest interesująca dla dużych marek?

- Czy lepiej współpracować z dużymi i znanymi blogami, czy raczej z małymi i niszowymi?

- W jaki sposób bloger może zostać zauważony przez dużą markę? Jak może wpaść jej na “radar”?

- Na ile firmy w Polsce dojrzały już do współpracy z blogosferą?

- Jak bloger może wyceniać swoje usługi?

- Co może zrobić duża marka jeśli dostanie absurdalną wycenę usług blogera?

- Czy bloger to celebryta? Czy może wyceniać się jak celebryta?

- Jak wyglądają procesy zakupowe w korporacjach?

- Dlaczego korporacji łatwiej jest zrealizować współpracę z blogerem poprzez agencję niż bezpośrednio?

- Na co muszą być firmy chcące współpracować z korporacjami bezpośrednio?

- Dlaczego korporacje wydłużają terminy płatności? Jak wygląda polityka finansowa takich firm oraz wewnętrzne procedury?

- Na co nie warto się godzić jako bloger w relacji z dużą firmą?

- Czy dużą firmę można “nastraszyć”?

- Jakie są plusy i minusy współpracy dużej marki z blogerem z pośrednictwem agencji interaktywnej?

- Na co zwrócić uwagę i czego wymagać, aby współpraca przebiegła jak najlepiej?

- Na czym na pewno będzie zależało takiej dużej marce jak Orange we współpracy z blogerem?

- Jakie są modele współpracy z dużą marką?

- Czym różni się sponsoring od współpracy biznesowej?

- Jakie jest miejsce blogów i vlogów w arsenale narzędzi komunikacyjnych stosowanych przez duże korporacje?

- Jaka część budżetów marketingowych dużych marek trafia do influencerów?

- Co powinno się znaleźć w propozycji współpracy wysyłanej przez blogera do firmy (o ile to on ją chce zainicjować)?

- Jak obszerna powinna być taka propozycja?

- Jakie są przykłady udanych współprac, w których to bloger przyszedł z własnym pomysłem do dużej firmy?

- Czy prawdą jest, że budżety marketingowe firm szerokim strumieniem płyną na YouTube, a odpływają z blogosfery?

- Jakie wymagania w stosunku do firm i agencji wysuwają influencerzy (wnioski z ankiety HASH|FM)?

- Co Tomek myśli o tych wymaganiach?

- Co mogą zrobić blogerzy, by pomóc Tomkowi w jego pracy?

To jest trzydziesty dziewiąty odcinek podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”! Dzisiaj opowiem Wam o realiach współpracy z dużymi firmami.

Cześć i dzień dobry, witam Cię w trzydziestym dziewiątym odcinku podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne i sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności. Opowiadam, jak rozsądnie wydawać pieniądze i jak odważnie realizować swoje pasje i marzenia. Jeśli tylko szukasz odrobiny stabilizacji finansowej i emocjonalnej w swoim życiu, to ten podcast jest dla Ciebie! Przynajmniej taką mam nadzieję!

Hmm, ciekawe czy ta melodyjka kiedyś Wam się znudzi. No więc, dzień dobry! Dzień dobry, dzień dobry, dzień dobry. Dzisiejszy odcinek będzie bardzo, bardzo długi. Ma ponad półtorej godziny. I w tym odcinku podcastu rozmawiam z Tomaszem Sulewskim. Osobą, która ma taki mądry tytuł: head of social media strategy and coordination w firmie Orange. Pracuje u operatora telekomunikacyjnego. To jest osoba, która odpowiada za wszystkie aktywności tej firmy na styku z blogerami, vlogerami – osobami, które określa się teraz mianem influencerów. Szukamy dobrego polskiego odpowiednika... osobami, które są w pewnym sensie wpływowe. Mają szansę docierać do wielu osób, które skłonne są ich słuchać.

No właśnie, ja takim influencerem także jestem, z czego jestem niesamowicie zadowolony i dumny. I dzisiaj, już nie przedłużając, bo rozmowa jest bardzo, bardzo długa – serdecznie Was zapraszam do rozmowy z Tomkiem! Dodam tylko, że będziemy rozmawiali przede wszystkim o realiach współpracy blogerów i vlogerów z dużymi firmami, ale Tomek odkrywa bardzo dużo detali i niuansów związanych ze współpracą marketingową po prostu z dużymi markami. Także realiów związanych z rozliczeniami, z płatnościami, z pewnymi ograniczeniami, z którymi korporacje duże muszą się mierzyć.

Ta wiedza może być wiedzą uniwersalną, przydatną każdemu, kto w jakiś sposób jest zainteresowany współpracą z dużą firmą. W tej rozmowie z Tomkiem przechodzę też przez wszystkie etapy współpracy blogera z dużą firmą. Czyli próbujemy od kuchni pokazać, jakimi kryteriami duże firmy kierują się przy selekcji blogerów, których wybierają do kampanii. Jak wygląda proces podpisywania umowy? Jak wygląda kwestia rozliczeń? I z czego to wynika, że wygląda tak a nie inaczej?

I mówimy też sporo o takiej higienie pracy na styku pomiędzy blogerem a firmą. Także w takim trójkącie, w którym występuje agencja interaktywna gdzieś tam po drodze. Serdecznie zapraszam do wysłuchania!

Michał Szafrański: Cześć, Tomek!

Tomasz Sulewski: Dzień dobry, cześć!

Michał: Przedstaw się proszę Słuchaczom, powiedz, co robisz.

Tomasz: Jestem Tomek z Orange, jak to kiedyś w jednym z filmów znanego youtubera było. Tomek Sulewski, na co dzień rzeczywiście pracuję w Orange, gdzie się zajmuję wszystkim, co się wiąże z social mediami. Wszystkim, co jest w internecie poza stroną internetową.

Michał: Social media, czyli te Facebooki...

Tomasz: Tak, wszystkie portale, serwisy społecznościowe, ale w tym także relacjami, jak to ładnie się mówi w korporacyjnym świecie, relacjami z influencerami, czyli z blogerami, z youtuberami, nie wchodząc w szczegóły wszystkie definicyjne, ale z całym światem ludzi, którzy właśnie coś tworzą w internecie. No i staramy się tworzyć coś wspólnie czasami, żeby to była wartość dodana.

Michał: A kto to jest influencer w ogóle?

Tomasz: Moja Mama jest influencerem i moja Żona – to na pewno.

Michał: Ktoś, kto ma jakiś wpływ.

Tomasz: Ktoś, kto ma wpływ na to, co robię i na to, co myślę – może nawet bardziej niż na to, co robię. Dopiero z tego wynika jakaś aktywność. Ale tak, ktoś, kto pomaga mi stworzyć swój obraz świata.

Na dobrą sprawę, dla kogoś influencerem może być chłopak z programu telewizyjnego, który szuka żony, a dla kogoś innego może to być uniwersytecki profesor, a dla jeszcze kogoś innego może to być bloger, który pisze na jakiś temat. O finansach pisze na przykład, można go słuchać, a on „influencuje” nas. Nie no, to jest brzydkie słowo...

Michał: Strasznie brzydkie słowo.

Tomasz: Ale nikt nie wymyślił lepszego słowa po polsku, dlatego tak kiepsko brzmi. No, ale co? Wpływacz?

Michał: Tak, bo ludzie wpływowi to już inaczej się kojarzy, nie?

Tomasz: Sugeruje raczej, że to są szychy, prawda? Z dużymi brzuchami w garniturach jeżdżą ciemnymi samochodami.

Michał: Tak. I robią nieczyste interesy.

Tomasz: Prawdopodobnie tak. Natomiast nie mamy lepszych słów po polsku, dlatego używamy takiego. Może jak kiedyś się rozwinie temat, to definicje nadążą.

Michał: Jeżeli ktoś z Was wymyśli lepsze słowo, to jesteśmy otwarci na propozycje, zdecydowanie.

Tomasz: Tak, pozdrawiamy wszystkich, którzy mają otwarte umysły.

Michał: No właśnie, posługujemy się tymi naleciałościami. Ja Ciebie zaprosiłem dzisiaj i przyjąłeś zaproszenie, dziękuję bardzo...

Tomasz: Dziękuję.

Michał: ... żeby porozmawiać na temat, który już poruszaliśmy podczas naszego panelu na Blog Forum Gdańsk. Tylko tak informacyjnie dla Słuchaczy powiem, że ten panel można sobie obejrzeć w internecie. To była dyskusja dotycząca tego, jak blogerzy i youtuberzy mogą współpracować z firmami, jakie są niuanse tej współpracy, jakie były najciekawsze projekty w blogosferze. I tam parę wątków dotyczących niuansów tej współpracy rozwinęliśmy.

I dzisiaj chcę je dodatkowo rozwinąć. Czyli chciałbym, żebyśmy porozmawiali na takie 4 tematy, można powiedzieć. Pierwszy to jest selekcja blogerów do kampanii, które Wy jako marki duże współpracujące prowadzicie. Drugi temat to jest jak technicznie taka współpraca wygląda, jak wygląda podpisywanie umów, co w tych umowach powinno się znaleźć. I też taki trzeci temat ściśle wiążący się z tym drugim, czyli cały proces rozliczania takiej współpracy. Z jednej strony jak wyceniać, a z drugiej strony jakie są realia z płatnościami czy z terminami płatności. Co jest największym problemem najczęściej dla osób, które z dużymi markami współpracują? Czy te terminy płatności mogą być długie?

I na koniec zostawiłbym dyskusję na temat tego, jak układać tę współpracę na linii bloger–firma, żeby ona się toczyła po prostu jak najlepiej.

Może zacznę od samego początku: jak Wy – duże marki − wybieracie blogerów do współpracy? Blogerów, vlogerów - ja będę mówił już blogerów do końca...

Tomasz: … ale rozumiemy pod tym wszystkich. Ja może zacznę od przypisu prawnego. Bo ja będę mówił „my, my”, to oczywiście chciałbym, żebyście Wy wszyscy, którzy tego słuchacie, dobrze mnie zrozumieli. Ja będę mówił o swoich doświadczeniach. To są doświadczenia firmy, w której pracuję. One się mogą różnić od innych firm, dlatego że jednak każda firma swoje procesy reguluje samodzielnie i one czasem się różnią, aczkolwiek różnice nie są na tyle mocne, żeby to były jakieś gwałtowne odmienności.

Bo to jest trochę tak jak z rodzinami. Nie ma dwóch takich samych rodzin, ale pewne działania w ramach rodzin są podobne. Tutaj tylko bierzcie na to poprawkę, że być może szczegóły będą odmienne w innych relacjach.

Pytasz jak wybieramy? To jest strasznie skomplikowany problem tak naprawdę, chociaż wydaje się, że to jest bardzo proste. Siedzi sobie jakiś korpopracownik w skórzanym fotelu wysokim jak... z wysokobudżetowych produkcji amerykańskich, na nieosiągalnym piętrze wieżowca. I takim palcem mocy jedzie przez listę tysiąca nazwisk i mówi: „No, to Malinowski, proszę bardzo”.

A tak naprawdę to, co mówiłem na Blog Forum i co jest chyba najważniejszą, a może pierwszą ważną rzeczą do zrozumienia. Z naszej perspektywy, z perspektywy marketerów, czyli osób, które są zatrudnione przez firmę po to, żeby mówić odbiorcom tej firmy o firmie, o produktach, o usługach. Czyli przekazywać komunikaty. Dla nas najważniejsze jest to, że przestrzeń współpracy z influencerami, z blogerami to jest przestrzeń tak naprawdę działalności komunikacyjnej. Tak że my traktujemy tę przestrzeń jako kolejny kanał kontaktu, kanał mediowy. I trochę, czy się to komuś podoba, czy nie, pod tym kątem tę współpracę musimy oceniać. To znaczy, na ile ona będzie efektywna w tym, co dokładnie chcemy osiągnąć.

Michał: Przez jakie kanały się komunikujecie dzisiaj?

Tomasz: No wiecie, to jest to, co widzicie. Prasa, ATL, czyli jakieś billboardy, plakaty, telewizja, radio – te najpopularniejsze kanały. Czasem też działania ambientowe różnego typu: eventy, sklepy – jeżeli firma posiada swoją sieć sprzedaży – to też jest przecież działanie marketingowe. Też jest działanie komunikacyjne.

Wszędzie tam, gdzie ktoś się próbuje do Was zwrócić z jakąś reklamą albo z jakąś informacją na temat firmy, także PR przecież. Wszędzie tam, gdzie firma próbuje dotrzeć, to są działania komunikacyjne właśnie. Odkąd internet zaistniał, stał się naturalną przestrzenią do komunikacji, bo wszystkie reklamy, banery wyskakujące, pop-upy... to się cały czas zmienia.

Michał: Technologia i sposoby komunikacji też się zmieniają.

Tomasz: Tak, ludzie nie lubią pop-upów i raczej one nie niosą ze sobą pozytywnego skojarzenia, czyli firma, która je wykorzystuje, raczej negatywnie może zadziałać. I to też się zmienia. Podobnie jest z blogosferą czy z przestrzenią influencerską właśnie. W pewnym momencie firmy zdały sobie sprawę, że właśnie nie ma już pryszczatych dziewczynek z warkoczykami, które piszą blogi o koniku…

Michał: … Tak, pamiętniki…

Tomasz: … Tak, tylko że w tej przestrzeni zaszły ogromne zmiany i pojawili się ludzie, bardzo poważni, bardzo mądrzy ludzie, którzy piszą rzeczy, których inni chcą słuchać. Ludzie, którzy mają własne zdanie, potrafią to zdanie wyrażać.

W ogóle żyjemy w przestrzeni czasowej takiej, że marki muszą się uczyć, że ludzie są w stanie swoje zdanie wyrażać i marki się tego powolutku uczą. Jedni szybciej, drudzy wolniej. Ale w zasadzie każdy klient może coś napisać. A niektórzy z tych klientów, albo potencjalnych klientów, to są ludzie, którzy mają swoje audytorium – ludzi, którzy ich słuchają. Więc są bardziej ważni.

W naturalny sposób w głowie każdego marketera powinno się pojawić: „OK, czy my jesteśmy w stanie ten kanał wykorzystać do przekazywania naszych informacji?”. I czasem się okaże: „Nie, nie jesteśmy”, bo to będzie nieuczciwe, bo ten ktoś nie będzie się chciał na to zgodzić. Może się pojawić odpowiedź: „Tak, jesteśmy pod pewnymi warunkami”. No, i tak się wydarzyło w tej przestrzeni influencerskiej właśnie. Tu po spełnieniu pewnych warunków, pewnie o tym będziemy jeszcze rozmawiać, współpracować się da. I może wrócę do Twojego pytania, bo się rozwinąłem...

Michał: Jak, jak…?

Tomasz: My musimy ocenić kilka rzeczy. Nie oszukujmy się, to będzie zawsze bardzo ważne: zasięg. To znaczy do kogo i jak szeroko jesteśmy dotrzeć z komunikacją. I to jest parametr, który się ocenia zawsze przy działaniu marketingowym. Jeśli mamy mówić w pustym pokoju, to po co mamy mówić? Ale, tu od razu stawiam przypis: my nie zawsze ten zasięg musimy oceniać przez pryzmat wielkości.

Dlatego, że to wcale nie jest kluczowe. To jest bardzo ważne, ale równie dobrze może się okazać, że lepiej jest mieć zasięg mały, ale bardzo wyspecyfikowany... znowu przenosząc to na przykład z innej kategorii. Mogę sobie wykupić reklamę w wielkonakładowym dzienniku, to jest jeden sposób, to jest prasa. Ale mogę równie dobrze wykupić reklamę w czasopiśmie dla koneserów zegarków bardzo drogich.

Michał: ... bo właśnie wprowadzacie jakiś model telefonu w zegarku...

Tomasz: ... na przykład. Bo mamy taki produkt, który naszym zdaniem będzie interesował grupę, która ma wysokie przychody po prostu. Jest zasadniczo produktem drogim, ale ma takie zalety, które mogą trafić do tej grupy. I wtedy – proszę bardzo. Są czasopisma, które mają nakład 3000 i to jest interesujące nadal. Podobnie jest, bo pewne schematy przenosi się jeden do jednego, z zasięgiem. To znaczy nie tylko wielkość, ale też jakość. I o tym trzeba cały czas pamiętać. Bo w takim myśleniu, że im większe, tym lepsze, to nieprawda. Pierwszy parametr to jest zasięg, drugi to grupa docelowa, a trzeci parametr to jest osobowość tego influencera. I to jest najtrudniejsze...

Michał: ... do zwymiarowania w jakiś sposób...

Tomasz: Tak, bo tutaj wchodzi w grę pewna intuicja czy doświadczenie. Ja poznaję człowieka na podstawie lektury albo także w pewnym momencie na podstawie prywatnej znajomości. Ale przecież w kraju, w którym jest 300 000 blogów nie sposób znać wszystkich. Tak że my się musimy opierać na lekturze czy na relacjach ze spotkań. Ale ja wiem, że ten człowiek ma pewien charakter, że on jest w stanie w pewien sposób mówić.

Dla mnie to jest ważne, bo każda marka, Orange tu nie jest wyjątkiem, ma jakąś swoją tożsamość. Znaczy chce się prezentować jako „jakaś”. To jest taka tożsamość marki. I my musimy zadbać o to, żeby ten ktoś, kto nas komunikuje, miał ten kanał komunikacji i był także do tego dopasowany.

Bo jeśli jestem np. producentem skarpet ciepłych i teraz chciałbym, żeby mówił o mnie ktoś, kto mieszka w kraju, w którym skarpet się zasadniczo nie nosi, bo tam jest 40 stopni (nieważne czy w dzień, czy w noc), to brzmi to trochę niewiarygodnie, tak? Chyba że będę z tego robił śmiechawę, ale to jest zupełnie inny koncept.

Więc jeżeli jestem marką, która jest marką pozytywną, a ma o mnie mówić ktoś, o kim wszyscy wiedzą, że jest strasznym smutasem, to wiadomo, że tam coś będzie zgrzytało. Więc ta osobowość jest istotna. Także istotne jest to, na ile ta osoba jest w stanie myśleć kreatywnie. Bo o ile to marketer myśli o treściach, które się pojawią w wizji, w radiu czy prasie − mówię o takim standardowym sposobie komunikowania się − o tyle w tej przestrzeni nie ma takiej możliwości.

Wszystkie próby, od tego się zaczynało, wszystkie próby narzucenia influencerom treści, które mają być publikowane, od razu były odrzucane. Albo nawet jeśli nie od razu były odrzucane, to dzisiaj już wiemy, tendencja jest taka, że nie należy wysuwać gotowych treści, bo się ludzie obrażają po prostu. I mają rację skądinąd.

Michał: Oni kreują ten swój komunikat.

Tomasz: Dokładnie. I teraz, jeżeli ja widzę, że jest człowiek, który będzie w stanie ze mną zatańczyć – mówiąc krótko, to znaczy ja go zaproszę do tańca albo on mnie zaprosi, ale potem się jakoś dogadamy, my powiemy: „OK, mi zależy na tym i na tym, jakie są Twoje warunki?”. Ten ktoś powie: „Moje warunki są takie, z tego nie zrezygnuję, bo to jest dla mnie istota mojej tożsamości. Tutaj się mogę trochę posunąć, tutaj się gdzieś porozumiemy”. I wtedy jest OK, ja mam poczucie, że współpraca ma sens. Nie ma współpraca sensu w momencie, w którym...

Michał: ... depczecie się cały czas po nogach.

Tomasz: ... depczemy się, tak, albo jest przykro, albo jest przez cały czas poczucie tarcia, prawda? No nie. Tu się spotykają ludzie.

Michał: No dobra, fajnie. Czyli pierwsza rzecz – zasięg oczywiście. Druga rzecz – skuteczność, czyli przełożenie tego zasięgu na jakieś efekty. Trzecia rzecz – osobowość. I czwarta rzecz?

Tomasz: Kreatywność.

Michał: Kreatywność, OK. Ale tak technicznie jak byśmy mieli do tej współpracy podejść? Dostajesz zadanie albo sam sobie je przygotowujesz, jakiś konkretny projekt i musisz dobrać blogerów do kampanii. Jakie Ty działania wykonujesz, żeby do tych blogerów dotrzeć po prostu?

Tomasz: Najpierw zastanawiam się, co ja mam na tacy. Co ja muszę zakomunikować i do kogo? Bo to mi pozwala przygotować coś takiego, coś co się nazywa u nas wewnętrznie brief. Przepraszam, ja będę używał trochę takiego slangu marketingowego. Ale może warto, żeby Słuchacze usłyszeli, bo słowa mogą się gdzieś pojawiać w rozmowach i żeby było już wiadomo, co to jest. Brief to jest krótkie streszczenie tego, o co nam chodzi. Jaki jest przekaz, do kogo chcemy z tym trafić, jakie mają być efekty. Bo to jest materiał, na którym ja potem pracuję w ten sposób, że zestawiam go sobie z rzeczywistością. I teraz – my tę rzeczywistość musimy znać. I czasami ludzie mnie pytają, czy posiadamy jakieś listy…

Michał: … Bazy blogerów, z którymi współpracujecie…

Tomasz: Tak. Prawda jest taka – posiadamy. To znaczy nie jest tak, że posiadamy bazy blogerów, z którymi współpracujemy, tylko posiadamy bazę jakąś blogerów, którą sobie my akurat w Orange własnym sumptem prowadzimy. Aczkolwiek tu są różne modele, bo można korzystać z wiedzy, która jest na rynku, która jest w agencjach. Korzystać z narzędzi, które są.

Aczkolwiek prawda jest taka, że nie ma czegoś takiego jak baza raz stworzona. Bo to nie jest ta przestrzeń, tu się zbyt dużo dzieje. Rzeczywistość może się zmieniać z tygodnia na tydzień czasami nawet. Ktoś nowy się pojawia i zaczyna błyszczeć od razu. A z kolei są tacy, którzy wygasają. Zmieniają po prostu koncepcję na siebie, mają inny pomysł, zaczynają robić różne rzeczy. I jeśli mielibyśmy bazować tylko na tym, co zostało stworzone 3 lata temu, to umówmy się – miałoby to tę samą wartość jak kroniki spod Grunwaldu mniej więcej.

Michał: [śmiech]

Tomasz: Więc naszym zadaniem, także i to robią ludzie u mnie w zespole, jest bieżące śledzenie tego, co się dzieje. Na pewno, muszę się tutaj uderzyć w pierś trochę, nie jest tak, że dzieje się to bez luk. Są na pewno takie osoby, które gdzieś tam przegapiamy, a które są ciekawe. Ale umówmy się – jeżeli przez cały rok są osoby, których zadaniem jest między innymi „czesanie” internetu i wyszukiwanie nowych nazwisk, nowych trendów, to się to daje robić. Oni się pojawiają na Facebooku, na Twitterze, ktoś o nich wspomina, gdzieś są jakieś spotkania, jakieś relacje, są konkursy różnego typu. Od Blogu Roku począwszy, po ranking Kominka, który też wyciąga na wierzch interesujące osoby.

My to wszystko śledzimy, bo tam jest zawarta wiedza na temat ludzi po prostu i na temat wiedzy, którą ze sobą niosą. I my na podstawie tej wiedzy musimy się zastanowić, czy w tej konkretnej akcji chcemy mieć jednego partnera na przykład. Bo akcja jest na tyle mała, że nie ma sensu robić więcej. Albo ten partner jest na tyle istotny czy bardzo specyficzny. Nie wiem, wymyślam teraz. Na przykład chcielibyśmy stworzyć ofertę dla kierowców Harleyów na przykład, bo taki mamy pomysł, że to jest grupa, w której będzie się dobrze sprzedawała nasza usługa.

Teraz możemy sobie znaleźć jednego ważnego influencera w tym środowisku i zaproponować mu współpracę. A może się okazać, że nie. Może jest lepiej w takim razie, tak jak w akcji, którą zrobiliśmy w pierwszej połowie tego roku: Dwunastu Konwergentnych, gdzie wybraliśmy osoby z różnych obszarów z bardzo różnymi zasięgami i bardzo różnymi statystykami, jeżeli chodzi o zaangażowanie i tak na dobrą sprawę jeśli ktoś by z boku podszedł i popatrzył na jakiej zasadzie my to zebraliśmy, to, nie znając naszego toku myślenia, pomyślałby, że to jest jak granat rzucony.

Michał: Przypadkowe.

Tomasz: Tak. Szli ulicą i pierwsze 12 osób, które spotkali, wybrali. A tam jest głęboka myśl w tym wszystkim. Te osoby są dobrane rzeczywiście bardzo szeroko pod kątem tego, jaki to jest produkt, czyli oferta wiązana, łączona, gdzie różne są zalety dla różnych grup. I bardzo nam zależało na tym, żeby pokazać nam bardzo szerokie spektrum, na podstawie bardzo różnych doświadczeń bardzo różnych osób.

Michał: Wiele kontekstów, różnych punktów widzenia.

Tomasz: Tak, i znowu ktoś mógłby zapytać: „OK, a nie lepiej było mieć jednego człowieka o olbrzymim zasięgu, który by te wszystkie zasięgi zeżarł?”. Pewnie jeżeli komuś zależało na tym, żeby dotrzeć jak najszerzej, pewnie byłoby lepiej. Tylko nam nie na tym zależało. I tu wracamy do kwestii briefa.

Bo brief jest tym, co nam odpowiada na pytanie, co chcemy osiągnąć. Ja wychodzę z założenia, że w momencie, w którym proponujemy komuś współpracę, zawsze przychodzimy z takim zdaniem: „Nam zależy na tym. Czy Twoim zdaniem jesteśmy w stanie to wspólnie osiągnąć?”. Jeżeli ktoś powie: „Nie, wiecie, moim zdaniem nie. Nie czuję tego, nie spełniam się w tym, moi fani tego nie zrozumieją”.

Michał: „Nie jest to zbieżne z moimi celami”.

Tomasz: Dokładnie, my się nie obrażamy. Ja to traktuję na tej zasadzie − idziemy po górach, jest szlak. Być może jakiś szlak przejdziemy sobie wspólnie, będzie miło po drodze, a potem dojdziemy do rozwidlenia szlaków i tam się rozejdziemy. Z jednymi się nam będzie wędrowało miło, inni powiedzą, że nie chcą iść, bo chcą iść gdzie indziej. Proszę bardzo! Jest wolność, nikt nie jest zobowiązany do niczego. Jeżeli jesteśmy w stanie zestawić sobie taką listę osób, mniejszą, większą – to proponujemy im współpracę.

To jest pierwszy etap weryfikacji, może się okazać, że z dziesięciu nazwisk, które sobie wymyśliliśmy, dziewięć powie: „Nie chcę”, „Nie lubię Was”, „Jestem zajęty”, „Wyjeżdżam”, „Nie podoba mi się ta akcja”, „Fajne, ale akurat oglądam serial w telewizji i będę to robić przez najbliższe 3 miesiące”. No i wtedy jeżeli tak się okaże − rzadko, ale się zdarza – to trzeba jeszcze raz się przyjrzeć temu wszystkiemu. Zastanowić się, czy w innej konfiguracji to nadal ma sens? Jeżeli tak, to jak tę konfigurację stworzyć?

I znowu – z perspektywy marketera jest to normalne działanie, bo tak się postępuje ze wszystkimi mediami. W momencie, kiedy mamy jakąś kampanię do wypuszczenia, to my zawsze, i każda firma tak robi, tworzymy media plan. Tzn. tworzymy sobie taki dokument, który mówi, że w ramach tej kampanii komunikacja będzie prowadzona w takich i takich mediach. W telewizji tyle reklam, w gazetach tyle wykupionego miejsca, w radiu być może, a może w tej kampanii nie będziemy używać. W internecie displaye takie, inne. I do tego dochodzi cała przestrzeń influencerska. Coraz częściej dochodzi i myślę, że z każdym rokiem będzie to coraz istotniejsza przestrzeń.

Michał: Wrócę i doprecyzuję jedną rzecz. Mówiłeś o tym, że gdzieś tych blogerów znajdujecie, bo na tym Wasza praca polega. A jakbyś mógł podpowiedzieć blogerom, co zrobić, żeby Wam łatwiej na ten radar wpaść. Jak się zachowywać? Jak zwiększać swoją widoczność? Jeżeli jestem nowym blogerem, bądź rzeczywiście zmieniam profil bloga i w jakiś sposób chcę zakomunikować, żebyście w miarę szybko te swoje bazy zaktualizowali, to co robić?

Tomasz: Pierwsze, co chyba można zrobić, to są wszystkiego typu grupy na portalach społecznościowych. Bo tam jest tego najwięcej. Są grupy na Facebooku, ja jestem w takich kilkunastu grupach w tej chwili, różnego typu. „Blogerzy się spotykają”, „Blogerzy rozmawiają”.

Michał: „Blogerzy brainstormują” tak.

Tomasz: „Przestrzeń dla blogerów”, „Blogerzy kulinarni”, „Blogerzy książkowi” itd. itd. Tak że tam warto się pojawić, warto się tam „ogłosić”. Zresztą warto nie tylko z powodu współpracy, tylko dlatego, że tam jest bardzo miły networking. Można zawsze wykorzystywać wspólną wiedzę społeczności, dla własnego rozwoju. Te marki to jest efekt uboczny. Powiedzmy sobie szczerze, że to nie jest cel grup na Facebooku, żeby nikt tego nie traktował jako słupa ogłoszeniowego. Natomiast jak już się tam jest, to warto zadbać o to, żeby mieć profil uzupełniony. Żebyśmy wiedzieli, bo jeżeli wchodzi np. Ala Kowalska i pisze, że jest blogerką, tylko na jej profilu nie ma żadnego linka do bloga. To przecież my tego nie sprawdzimy inaczej. To jest jedna droga. Drugą drogą są narzędzia, które w tej chwili powstają. Mamy Hash.

Michał: Hash.fm.

Tomasz: Tam można się samemu zarejestrować, to jest znowu – z mojej perspektywy jako marketera – to jest wygoda, bo mam te dane w jednym miejscu. Myślę, że im więcej osób odkryje wartość bycia w tym narzędziu, tym będzie dla mnie prościej. Będę miał większe pokrycie.

Michał: Będzie Ci łatwiej dotrzeć do blogerów.

Tomasz: Tak, no i już jeśli kogoś stać, może sobie wykupywać różne formy autopromocji. Natomiast to wymaga głębszego zaangażowania. Pewnie warto, znaczy gdybym był blogerem, pewnie starałbym się także ze względów merytorycznych po prostu swoje treści propagować.

Michał: Ale o czym mówisz, o reklamach na Facebooku?

Tomasz: Tak, nawet tak. Nawet tak, bo w dużej bazie, która jest, w olbrzymiej liczbie komunikatów, którą dostają użytkownicy, warto się jakoś wyróżnić. Tu już wchodzimy w temat, jak promować swoje narzędzie, bloga czy kanał na YouTubie, szeroko. Ale to wystarczy.

Michał: Tak, jesteście czujni.

Tomasz: Tak, nas wspiera agencja dodatkowo, która też ma potrzebę zbierania sobie tych baz. Robimy to sami, obserwujemy wydarzenia. Jeżeli można, to trzeba bywać na spotkaniach blogerskich. Nie tylko Blog Forum Gdańsk, które oczywiście jest bardzo ważnym miejscem.

Michał: Trudno się na Blog Forum podobno dostać.

Tomasz: Ale dokładnie o to chodzi. Jeśli tam się dostanie kilkanaście, kilkadziesiąt, kilkaset osób...

Michał: Dwustu blogerów, powiedzmy.

Tomasz: Są mniejsze spotkania, lokalne, regionalne, miejskie. Tam wszędzie warto być, wszędzie warto jakąś relację nawiązywać, bo to procentuje tym, że krąży informacja o takiej osobie czy o takim blogu. I trochę musicie nam ufać, że mamy uszy jak radary i w pewnym momencie to wyłapiemy.

Michał: Tomek, to jesteście Wy. Tzn. Orange i duże marki, które rzeczywiście już są dosyć aktywne w blogosferze. Ale o taki generalny komentarz Cię zapytam. Na ile Ty uważasz, że firmy są dzisiaj przygotowane do współpracy z blogerami?

Mnie się tak wydaje, z zewnątrz patrząc, że niektóre firmy z jednej strony chciałyby, a z drugiej strony starają się ten problem współpracy z blogerami spychać na agencje, które powinny być w tym specjalizowane. Jak to wygląda z Twojej perspektywy jako osoby, która jest w środku i na pewno ma dużo lepszy ogląd, jak to wygląda od strony firmy niż ja.

Tomasz: Tu trzeba przede wszystkim zrozumieć, jak działa duża firma. Bo każda duża firma ma swoją specyfikę działania i to nie jest działanie wbrew temu, co się często wydaje, szybkie i gwałtowne. Duże firmy szczególnie, małe firmy też, mają częściej mentalność słonia, a nie mentalność geparda. I wszelkie zmiany w myśleniu w firmach następują powolutku, to nie jest tak, że zmiany są z dnia na dzień... chyba że prezes przyjdzie, to wtedy zmiany są szybciutkie.

Michał: [śmiech]

Tomasz: Natomiast jeżeli ktoś nie jest prezesem i powie: „Wymyśliłem coś nowego”. Wiesz, to jest taka zwykła psychologiczna nieufność, zawsze jest tak, że wiemy, że coś działa, mamy już ułożone pewne procesy, jest sprawdzone. Po co coś nowego robić?

Michał: „Wiemy, co działa w telewizji, co działa w radiu”.

Tomasz: „Może nie róbmy tego? Pewnie nie zadziała”. Jest dużym trudem dla ludzi, którzy pracują w korporacjach, żeby zachęcać i zapalać innych ludzi do czegoś nowego. No to się udaje! Ale w jednej firmie zajmie to miesiąc, w innej pół roku, a w jeszcze innej zajmie to rok, zanim się ludzi przekona. Pokaże efekty i skłoni ich do zmiany myślenia. Czy firmy są dzisiaj gotowe? Myślę, że jest różnie.

Firmy się uczą na pewno. Dzisiaj już odkryły, że istnieje taka przestrzeń. W kilku, kilkunastu firmach pracują ludzie, którzy to odkryli bardzo szybko i starają się te zmiany wprowadzać. Inne firmy patrzą na liderów rynku i widzą, że skoro to robią i chyba im się to opłaca, to może byłoby warto. Ale tutaj jeszcze przez przynajmniej rok, 2 lata, może dłużej, potrzeba będzie dużo edukacji po prostu.

To jest trochę na tej zasadzie... byłem ostatnio na Sycylii na przykład i tam widziałem jakieś danie na talerzu obok. Jakby mi ktoś postawił ten talerz przed nosem, to ja bym nie wiedział, jak to zjeść po prostu. Palcami to trzeba czy łyżką, czy jakoś inaczej? Ludzie, jak wyjeżdżają na wakacje, to często w takiej sytuacji biorą schabowego i frytki, bo wiadomo, jak się je schabowego i frytki. Nie będzie problemu, nikt się nie będzie śmiał, nie wywrócimy się itd.

Skalując to na dużą firmę jest podobnie. Firmy, które umieją korzystać z telewizji, radia, bo już się nauczyły, bo miały dużo czasu, żeby się nauczyć, agencje także. Miały dużo czasu, żeby się tego nauczyć i umieją to obsługiwać. I teraz i firmy, i agencje są postawione w sytuacji zupełnie nowej przestrzeni. Część już zdążyła jakąś wiedzę zdobyć i już jest w stanie tę wiedzę wykorzystywać. Może się tą wiedzą też dzielić, to jest ważne.

Ale „długi ogon” ciągle patrzy z boku na to i myśli, jak to zrobić? Są też błędy, tak? Wszystkie propozycje współpracy, które są w najlepszym razie śmieszne, a w najgorszym uwłaczające czasami. Z drugiej strony też te wszystkie błędy, które popełniają blogerzy z kolei we współpracy z firmami. Brak zrozumienia pewnego, raczej należy to traktować jak rodzic, który patrzy na dzieci.

Michał: Wszyscy się uczymy po prostu.

Tomasz: Dlatego nie bójmy się powiedzieć sobie: „Ja nie wiem”. Firmy mają problem w powiedzeniu „Ja nie wiem”, to nie wypada, żeby firma nie wiedziała. Jest dużym systemem, powinna wiedzieć wszystko. Ale pamiętać trzeba, że w firmie pracują ludzie, normalni ludzie z krwi i kości tacy jak ja czy Ty. I ci ludzie też czasem nie wiedzą, boją się, więc skoro się boją, to na wszelki wypadek tego nie zrobią, bo może dostaną po głowie za to. Może zróbmy coś, co wyjdzie, bo tamto nie wyjdzie. Nie wchodźmy w przestrzenie nieznane...

Michał: ... potencjalnie ryzykowne.

Tomasz: Tak. Ale to się będzie zmieniało. Bo widać, że współpraca z influencerami przynosi efekty. To widać powolutku, bo stosunkowo mało podmiotów wystarczająco silnych jest zaangażowanych, żeby to udowadniać. Natomiast z każdą kolejną akcją, która będzie pokazywała, że to ma sens, będzie się jakaś kolejna grupa przekonywała. Zacznie robić eksperymenty i myślę, że za kilka, kilkanaście lat ta przestrzeń będzie przestrzenią zupełnie normalną.

Zresztą powiem szczerze, ja, mając na co dzień kontakt ze swoimi partnerami w grupie z całego świata (Orange jest globalną marką, która jest i w Europie, i w Afryce, i w Azji nawet) spotykamy się przynajmniej raz do roku na spotkaniach social mediowców, żeby się wymienić doświadczeniami. I Polska w aspekcie relacji z influencerami jest absolutnie w topie. Właściwie cała reszta grupy może się od nas uczyć, bo oni jeszcze nie zdążyli zauważyć u siebie na rynkach tego, że ta przestrzeń jest bardzo ciekawa. Wiem, że na podstawie tych naszych rozmów robią sobie jakieś próby.

Tamtejsze blogosfery też być może nie są jeszcze, jako pewne społeczności, przygotowane. Ale ewidentnie to idzie w tym kierunku. Dlaczego? Dlatego, że ludzie dzisiaj nie lubią reklam. Takich tradycyjnych reklam. Jak jest reklama w telewizji, to jest najlepsza okazja, żeby pójść zrobić herbatę albo sprawdzić, co jest na innych kanałach. Jak jest reklama w prasie...

Michał: ... to się kartkuje.

Tomasz: Jak jest display w internecie – wszyscy już cierpimy na ślepotę displayową. Więc nawet z takiej perspektywy marketera, takich wskaźników czysto marketingowych, ta widzialność reklam jest coraz mniejsza po prostu. I oczywiście ja nie chcę przez to powiedzieć, że wszystko poza internetem i influencerami jest do śmieci. Bo jeszcze długo nie.

Michał: Zasięgi nadal się liczą, to jest podstawowy miernik.

Tomasz: Oczywiście, nikt nie wyłączy telewizji w tym momencie. Nawet siłą tego zasięgu swojego, nawet jeżeli to jest procent zdecydowanie mniejszy w liczbach względnych, to w liczbach bezwzględnych i tak przekroczy zasięgi jakiejkolwiek akcji z influencerami. Dzisiaj. Ale musimy patrzeć na trendy i na kilka lat do przodu. Zastanawiać się, co z tego będzie.

Więc moim zdaniem osobiście lepiej jest uciekać w przód i szukać nowych rozwiązań już teraz. Żeby być przygotowanym za kilka lat, kiedy się okaże, że prasa będzie tylko wspomnieniem. Bo ostaną się tylko branżowe, ściśle wyspecjalizowane periodyki. Wszystko będzie w necie poza tym.

Michał: Plus internetu jest na pewno taki, że dużo łatwiej jest te działania pomierzyć niż w przypadku prasy czy nawet telewizji. Zgodzisz się czy nie bardzo?

Tomasz: To jest łatwiejsze w kwestiach displayu czy wykorzystaniu sieci społecznościowych. Problem z influencerami to jest też kwestia, dosyć istotna, która polega na tym, że firmy najczęściej prowadzące działalność z influencerami uważają ją za działalność poboczną w stosunku do głównej treści media planu. To jest coś na pograniczu jakiejś ekstrawagancji, eksperymentu, rozpoznawania bojem.

Nie znam dzisiaj przykładów, żeby którakolwiek firma zdecydowała się, że 99% media planu to będzie współpraca z influencerami. Zresztą prawdopodobnie byłby to potężny błąd. Bo kampania oparta tylko na tym nie da rady dotrzeć do wystarczająco dużej grupy, żeby się obronić.

Michał: Jakie to są procenty dzisiaj?

Tomasz: Trudno jest mi powiedzieć za wszystkie firmy. To też mocno zależy od branży, są branże, które są bardziej podatne i mniej. Jeżeli jest firma zajmująca się kosmetykami, to na dzień dobry ma łatwiej, bo ma od razu zbudowaną przestrzeń w ramach blogosfery poświęconej kosmetykom. Branże modowe czy nawet parentingowe, które wykorzystują gdzieś kanał dotarcia do rodziców.

Myślę, że dzisiaj to są jednocyfrowe procenty. Co i tak, w całościowych budżetach, jest to coraz więcej. I jest to bardzo dużo. Myślę, że standardowy marketer chciałby mieć przede wszystkim telewizję. Pierwsze skojarzenie, no właśnie, ale nie da się być w telewizji ze wszystkim. To jest strasznie drogie. Ale telewizja na pewno nadal zajmuje olbrzymie części wszędzie, no ale OK, niech internet rośnie.

Michał: No ale mówimy o tych dużych firmach. Bo jeżeli mówimy o tych mniejszych podmiotach, to one ani nie były w telewizji, ani prawdopodobnie nie będą, więc szukają tańszych sposobów dotarcia, a z drugiej oczywiście skutecznych. Tam to pole do współpracy jak najbardziej jest.

Tomasz: Myślę, że cały czas to jest kwestia wyceny efektywności. Każdy marketer powinien patrzyć pod tym kątem, po to jest zatrudniony. Czy ten kanał jest kanałem, który pozwoli nam osiągnąć cele, które sobie założyliśmy? Czy to będą cele wizerunkowe czy sprzedażowe?

Michał: No ale to jest zderzenie tych dwóch światów, tak? Z jednej strony marketerzy patrzą na zasięgi, to jest ich podstawowa metryka, z drugiej strony mówisz o efektywności, żeby osiągać cele. Może się okazać, tak bywa faktycznie w internecie, że mały zasięg nie oznacza małej efektywności. Wręcz przeciwnie, tak jak wspomniałeś, przy niszowych blogerach może być tak, że mały zasięg przekłada się na dużą efektywność, bo jest dobrze wycelowany.

Tomasz: Dokładnie, dlatego powiedziałem o tej grupie, bo ja muszę też wiedzieć, czy ta grupa ufa temu człowiekowi i czy go słucha rzeczywiście. Są tacy ludzie, których się czyta dosyć pobieżnie po prostu. Ba! Tak jak w telewizji. Można wykupić prime time – jak wiemy, jest dużo w ogólnopolskiej telewizji programów informacyjnych wieczorem, bardzo drogie to jest. Ale za to mamy olbrzymie dotarcie.

Trzeba zapytać: „Będziemy w sporym bloku reklamowym, w którym będzie duże nagromadzenie innych informacji. Czy się wybijemy z naszą informacją?”, „Czy te pieniądze opłaca się inwestować?”, „Czy może lepiej wykupić reklamę w zdecydowanie mniejszej telewizji regionalnej?”. Wiemy, że ludzie i tak oglądają telewizję regionalną, ludzie oglądają telewizję regionalną w tym kraju. Będzie dużo taniej i może w innym czasie, telewizję regionalną ogląda się np. o godzinie szesnastej, bo wieczorem się ogląda te ogólnopolskie i to będzie lepsze.

I to jest typowe myślenie marketera, który musi znaleźć rozsądne ułożenie pieniędzy na media planie. I to się również przekłada na strefy współpracy z influencerami. Można sobie wziąć do współpracy kogoś, kto jest olbrzymią, znaną postacią. I ma to swoje zalety. Albo możemy wziąć osoby, które są małe i ma to swoje zalety. Zależy wszystko od tego, jakie cele chcemy osiągnąć i co jesteśmy wspólnie w stanie stworzyć. Podkreślam słowo wspólnie, już to powiedziałem i pewnie wielokrotnie będziemy dzisiaj to powtarzać. Nie ma działania jednostronnego, nie wysyłam kasety i nie mówię: „Proszę mi to wyemitować”. Musimy znaleźć wspólny model działania, który pozwoli marce zaistnieć, a blogerowi pozwoli poczuć, że to, co zrobił, miało sens. I że nie został zgwałcony z kolei.

Michał: Dokładnie. „Wspólnie” to jest dobre słowo. Przez chwilę się skoncentruję na tym. Odwróćmy te relacje. Mówiliśmy o sytuacji, w której Wy szukacie i dopasowujecie blogerów do swojej akcji. A jak to wygląda w przypadku, w którym bloger ma jakiś pomysł na realizację przedsięwzięcia i kontaktuje się z Waszą marką. Na ile Wy jesteście otwarci na takie pomysły?

Też mówiliśmy o tym na Blog Forum Gdańsk, że w zasadzie marki, wszystkie jak tam siedziały, na panelu, który prowadziłem, wspomniały, że czekają na inicjatywę ze strony blogerów. Możesz podać przykłady działań, jeżeli mieliście takie działania, jak to wyglądało? Krok po kroku.

Tomasz: W tej chwili mamy program na YouTubie, który robimy we współpracy z Krzyśkiem Gonciarzem i z Łukaszem Konatowiczem. To jest program, który się nazywa „BojTok”. Być może starsi jeszcze będą pamiętać co to był „Pegaz”. Takie programy kulturalne w telewizji poświęcone właśnie literaturze, muzyce, poezji być może nawet, grom – tu bardziej nowocześnie właśnie. I o tym jest „BojTok”. „BojTok” to jest taki program, który wymyślił sobie Krzysiek razem z Łukaszem.

Chcieliby coś takiego zrobić. W ramach być może trochę zmiany wizerunku, a być może po prostu realizacji swoich własnych pasji – poopowiadać odbiorcom, co się ciekawego dzieje w świecie kultury. Krzysiek przyszedł do nas i zapytał, czy nie widzimy przestrzeni do jakiejś współpracy, bo to jest program, który wymaga zaangażowania, poświęcenia czasu, robienia tego tak sobie, po prostu dla czystej przyjemności.

Michał: No, można to robić, ale jeżeli jest szansa...

Tomasz: To jest trudne. I jeżeli ktoś jest w stanie wesprzeć to pieniędzmi, które pójdą na stronę realizacyjną po prostu, to dla wszystkich będzie lepiej. Bo program będzie lepszy. I my powiedzieliśmy: „Jasne, usiądźmy sobie przy stole, Krzysiek.”. Nie wykluczamy tego na dzień dobry, tylko my nie jesteśmy instytucją charytatywną. I to jest ważne. Poza wyjątkowymi sytuacjami w trakcie świąt, kiedy firma decyduje się na przekazanie jakichś środków gdzieś, to żadna firma w tym kraju nie da pieniędzy nikomu tak po prostu.

Taką mam tutaj nadwyżkę na przychodach w tym miesiącu, to może sobie komuś rozdam. No nie. Albo je wyda w ramach sponsoringu, ale sponsoring to jest działanie, które też ma swoje cele wizerunkowe, albo je wyda w ramach współpracy, która ma przynosić efekty biznesowe. I to są tak naprawdę dwa modele możliwej współpracy, kiedy ktoś do nas przychodzi.

Michał: Tomek, to powiedz, jak taka propozycja współpracy dla Was powinna wyglądać? Co ona powinna zawierać, żebyś jej nie odrzucił na dzień dobry?

Tomasz: Po pierwsze powinna być konkretna. Czyli tam muszą być zapisane konkretne rzeczy, które ta osoba sobie wyobraża, które chciałaby zrobić. To nie musi być rozpisana prezentacja na 1200 slajdów, nawet nie powinna być.

Michał: Im krócej, tym lepiej?

Tomasz: Im racjonalniej, tym lepiej. Bo to też nie jest tak, że w trzech zdaniach ktoś mi coś rozpisze, bo ja wtedy tego nie zrozumiem prawdopodobnie i będę musiał pytać: „Co masz dokładnie na myśli, pisząc te 3 zdania?”. Chodzi o to, żeby [zrozumiała to] osoba, która nie zna naszego pomysłu, czy nie wie, z czym to się je. Na czym miałaby polegać akcja? Cykl jakiś działań? Event? To są tego typu rzeczy. To po pierwsze.

Po drugie, powinno być jasno opisane, czego Wy oczekujecie we współpracy z marką, jakie Wy macie cele? Sytuacja jest taka, że kiedy marka przychodzi do blogera, mówi: „Mój cel jest taki” i my chcemy od Was tego samego.

Michał: Czyli brief, tylko w drugą stronę.

Tomasz: Żebyśmy się dobrze zrozumieli, bo firmy mają to do siebie, że są zachłanne. My też jesteśmy zachłanni. Chętnie weźmiemy każdą współpracę i wszystko przyciągniemy, jeżeli tylko znajdziemy tam jakąś dla siebie korzyść.

Czasami trzeba stawiać marce pewne granice. Powiedzieć: „Nie, nie, moim celem nie jest po prostu współpraca z marką, tylko zrealizowanie pewnego projektu. A realizuję go po to, żeby dokonać jakiejś zmiany w rzeczywistości. Więc zrozumcie dobrze moją potrzebę, żebyśmy się gdzieś nie minęli”. Pozwólcie nam tę potrzebę zrozumieć!

Po trzecie, i to też jest bardzo istotne, co możecie zaoferować Wy marce. Właśnie w dwóch modelach. I my w Orange’u takie dwa modele stosujemy. Albo to jest model sponsoringowy, kiedy mówi się: „OK, to jest działanie, w którym Wy występujecie po prostu jako sponsor”, macie możliwość komunikacji swojego brandu jako brandu zaangażowanego w jakieś działanie społeczne czy w jakieś działanie naukowe, nawet imprezowe − powiedzmy, że dla niektórych brandów to może mieć znaczenie. A w zamian za to dajecie nam możliwość czy dajecie środki finansowe, czy swój know-how, czy zaangażowanie swoich ludzi w ten projekt. I wspólnie go dzięki temu realizujemy. Ale występujecie jako partner tego projektu. To jest jedna opcja.

Druga opcja jest taka, można powiedzieć mu na dzień dobry: „Tak, chcemy pracować na zasadach biznesowych”. Widzimy taką możliwość, prowadzenie działań placementowych. Przykładem jest tu „BojTok”, wrócę do tego...

Michał: ... trzymajmy się przykładu...

Tomasz: ... gdzie to, co my wykorzystujemy, to nie jest sponsoring. My tam mamy placementy, bardzo jasne placementy usług naszych, które są związane z kulturą.

Michał: Czyli pokazane są Wasze produkty, pokazane są Wasze usługi.

Tomasz: Wszystkie nasze tzw. VAS-y, czyli usługi dodane: telewizja, film – w sensie kino, muzyka, „Tu i Tam” – wszystkie takie rzeczy. My tam możemy pokazywać w bardzo jasnym kontekście. Ponieważ program jest o kulturze, my pokazujemy rzeczy, które naszym użytkownikom, naszym klientom pomagają w tej kulturze uczestniczyć.

Pokazujemy je dlatego, bo uważamy, że są dobre. To nie wpływa na treść odcinka, nie jest tak, że Krzysiek z Łukaszem robią odcinki o usługach Orange’a, bo nie na tym polega współpraca. Oni robią je o tym, o czym chcą tak naprawdę, a my to wykorzystujemy... jakby to przenieść na telewizję, to jest jak bloki reklamowe. Ale ponieważ one wyglądają trochę inaczej niż w telewizji, to mają trochę inne przełożenie na rzeczywistość. I program jest obrandowany, chociaż bardzo delikatnie, to też trzeba przyznać uczciwie. I już. I nam to wypełnia nasze potrzeby. Ponieważ my sobie to przeanalizowaliśmy, przeliczyliśmy sobie to pod kątem biznesowym.

Znowu brzydkie będą słowa – business case, czyli stworzyliśmy sobie taki model, który nam pozwala ocenić, na ile nam się zwrócą środki, które w to angażujemy, czyli na ile nam się zwrócą w różnych wartościach. W sensie w zwiększeniu sprzedaży tych konkretnych usług czy też świadomości ich istnienia. I jesteśmy z tej współpracy zadowoleni. Zadowolone są wszystkie strony, bo my mamy swoje efekty nieinwazyjne. Nie chodzi dwóch panów i nie mówi: „Kupcie Orange’a” – bo nie mówi. Ale my mamy tam swoje działania marketingowe. Chłopaki robią tam bardzo fajny program, którego pewnie brakowało na YouTubie do tej pory, a widzowie ten program po prostu oglądają i cieszą się z tego, że ktoś im dostarcza bieżących informacji o muzyce, grach czy wystawach w galerii.

Michał: Przeszliśmy miękko do business case’u, czyli do tej strony również kosztowej dla Was. I takie pytanie, które się bardzo często przewija, na które ja poniekąd muszę odpowiadać, bo gdzieś tam próbuję innym blogerom od czasu do czasu pomagać, to jest: „No dobrze, ale jak wyceniać swoje usługi?”. Jak bloger może podejść do takiej wyceny? Jak nie narazić się na to, żeby ta wycena nie była śmiesznie niska albo śmiesznie wysoka?

Czyli narażę się, ktoś uzna mnie za osobę niepoważną, która ma za wysokie oczekiwania. Co jako osoba, która jest po drugiej stronie, możesz doradzić blogerom w kontekście wyceniania usług? Szczególnie przy własnych projektach.

Tomasz: W takiej sytuacji mogę doradzać dwuznacznie. [śmiech] Ja najchętniej doradziłbym: „Róbcie je za darmo i wpisujcie do portfolio”.

Michał: To wiemy. [śmiech]

Tomasz: To jest taka śmieszna sytuacja trochę jak przy rozmowie o pracę.

Michał: Tak, tak.

Tomasz: Jak idziesz na rozmowę o pracę, nigdy nie wiesz, ile powiedzieć, żeby nie przestrzelić w żadną ze stron. Moje doświadczenie jest takie, jeżeli ktoś powie za nisko, to ja przyjmę tę wycenę po prostu, bo to jest decyzja biznesowa tego człowieka. Trochę też dlatego, że ja nie mam narzędzi do oceny tego, na ile ktoś się wycenia.

Dlaczego? Dlatego, że influencer to nie jest tylko statystyka, ale to jest też ten jego wpływ, wpływ celebrycki. Tak naprawdę coraz bliżej jest, jeżeli chodzi o rozumienie ze strony marketingowców wobec blogerów, do takiego traktowania ich trochę jako celebrytów właśnie.

Michał: Chcesz powiedzieć, że w przypadku celebrytów racjonalna wycena do końca nie ma racji bytu. To chcesz powiedzieć czy coś innego?

Tomasz: Tak, to znaczy ona jest zależna tylko i wyłącznie od dwóch rzeczy. Od tego, na ile wycenia się dana osoba (uważa, że jest tyle warta), i na ile rynek to potwierdza.

Michał: Tak.

Tomasz: Bo jeżeli ja byłbym wielką gwiazdą filmową i powiedziałbym: „Wystąpię w Waszej reklamie za milion złotych”, to ja mam prawo tak powiedzieć. Mogę powiedzieć: „Za 5 milionów wystąpię” i kto mi zabroni?

Michał: Pytanie tylko, co z tym zrobi rynek.

Tomasz: Właśnie, jeżeli pójdę do banku albo do jakiejś innej instytucji, która ma przynajmniej teoretycznie dużo pieniędzy na wykorzystanie mnie. Np. właśnie do operatora telekomunikacyjnego i powiem: „Mogę z Wami współpracować za milion”. To co zrobią marketingowcy? Usiądą sobie ze swoim budżetem na dany rok i zastanowią się, czy mają takie pieniądze. Tak lub nie. Jeżeli tak, to czy te pieniądze zainwestowane w tę współpracę nam się zwrócą, no i nie mając żadnych narzędzi do oceny tego, bo nie robili tego typu rzeczy, załóżmy, będą musieli założyć, że tak albo że nie. Jeśli uznają, że warto, to w tym momencie dokonali wyceny rynkowej tej osoby po prostu.

Michał: To ustawia benchmark pod kątem następnej współpracy.

Tomasz: Wszyscy kolejni będą musieli płacić podobnie albo wszyscy kolejni będą mówić „Nie”, czyli marka przepłaciła po prostu. Ale znowu, to zależy od efektów. To jest rzeczywistość, która jest płynna, tego nie da się określić raz na zawsze. Jedyne, co ja mogę powiedzieć, nie mam narzędzi, żeby ocenić tego, w jaki sposób się bloger wycenia.

Ja sobie robię założenie na dzień dobry. Muszę sobie stworzyć jakiś budżet danego projektu, który musi mi się zmieścić w budżecie rocznym.

Michał: Masz duży bagaż doświadczeń przede wszystkim, bo jesteś firmą, która już współpracowała z blogerami.

Tomasz: Tak, ale załóżmy, że jestem firmą, która dopiero zaczyna. Zakładam sobie, że taka osoba może chcieć pieniędzy „n”. Moi pracownicy tyle zarabiają, tak mi się wydaje racjonalnie. I mam to założone. Pytam: „Dobrze, ile chcesz za ten projekt?”. Jeżeli osoba powie „n minus”, to dobrze! Zmieściła się, fajnie, nawet będę miał trochę oszczędności.

Michał: Zmieściła się w Twoich założeniach.

Tomasz: Rzadko to się chyba zdarza, żeby ktoś powiedział: „Słuchaj, może bym Ci zapłacił trochę więcej?”.

Michał: [śmiech]

Tomasz: Nam się przy jednym projekcie zdarzyło, ale tylko i wyłącznie dlatego, że mieliśmy poczucie, że osoba dała tak niską stawkę, że to byłoby nieetyczne po prostu.

Michał: Krzywdzące.

Tomasz: Tak, byłoby to wykorzystywaniem tej osoby, więc powiedzieliśmy, żebyśmy może jednak trochę podnieśli. Ale znowu – w normalnej każdej sytuacji, każda marka ucieszy się z tego, że ktoś chce mniej.

Jeżeli ktoś powie więcej, niż ja mam w budżecie, to teraz naturalne w biznesie są negocjacje. I do tego trzeba się przygotować po prostu, tak? Bo jeżeli ktoś mi powie „Chcę 2n”, to co ja zrobię? Znowu to przeliczę, czy mnie stać na coś takiego. Jeżeli mnie stać, uznaję nadal, że to jest warte – zapłacę – powiedzmy sobie szczerze. Jeżeli uznam, że mnie nie stać, to jest niewarte – nie mam takich pieniędzy po prostu, bo tak też może być. Mam skończony budżet na projekty, to nie jest tak, że mogę sobie pójść zaczerpnąć wiadrem ze studni z pieniędzmi i sobie dorzucić. Mam konkretną kasę i w niej się muszę zmieścić. To ja powiem: „Nie, słuchaj, może jednak ponegocjujmy tę stawkę”. I tutaj są już normalne negocjacje i jest kwestia tego, jak się kto wycenia. Są tacy, którzy powiedzą: „Za mniej niż tyle nie pozwolę, bo uważam, że za cenę błyszczyka do ust nie chcę poświęcać swojego wizerunku”. Trzeba o tym pamiętać.

Michał: To nie jest tylko kwestia tego, ile pieniędzy wpłynie, ale też to, że jakieś straty wizerunkowe bądź zyski z każdą współpracą się wiążą.

Tomasz: Tak, no. Bądź zyski. Podkreślmy, że to nie są tylko straty, tylko czasami można po prostu zyskać na tym, wypromować się.

Michał: Oczywiście. Tomek, a powiedz mi w takim razie, kto negocjuje z blogerami – negocjujecie Wy czy agencja?

Tomasz: Prawda jest taka, smutna korporacyjna rzeczywistość, że agencja... znaczy nie jest ona smutna. Nie wiem, dlaczego powiedziałem, że smutna w sumie. [śmiech]

Michał: [śmiech] Rzeczywistość, po prostu.

Tomasz: Rzeczywistość jest taka, że agencja jest podmiotem, którego bardzo trudno jest wyciąć z tej układanki. Więc najczęściej negocjacje prowadzi agencja, w innych firmach jest tak samo. Aczkolwiek ja zawsze wiem, jaki jest stan tych negocjacji, nie ma tak, że agencja wymyśla sobie stawkę z sufitu sama i to rzuca. Tylko to jest coś, co idzie od nas.

I z drugiej strony nigdy nie ma tak, że nie znam stanu tych negocjacji. Za miesiąc dowiaduję się, że jesteśmy w bagnie i nie można się dogadać. Ja zawsze preferuję taki model współpracy w trójkącie: jest agencja, bloger i my jako klient. Ale wszyscy są na równych zasadach, zasady są częściowo równe co prawda. Miłym przywilejem klienta jest to, że zawsze na koniec ma ostateczny głos. Ale staram się zapewnić takie poczucie równości i te negocjacje finansowe, czy jakiekolwiek merytoryczne też, żeby zawsze prowadzić. Ale tej agencji uniknąć się nie da i to idzie przez agencję zawsze. Też z powodów organizacyjnych.

Michał: No właśnie, to jeszcze w kontekście agencji, jakbyś miał wskazać takie plusy i minusy współpracy z agencją, to co by to było?

Tomasz: Pierwszym plusem wiesz, jest to, że się w ogóle da. Powiedziałem o tych kwestiach organizacyjnych. Tak naprawdę bez agencji wielu akcji po prostu by nie było. Dlatego, że u mnie w firmie proces podpisywania umowy, jeżeli to jest dostawca zewnętrzny, którego nigdzie nie ma w systemach i nie jest znany, a tak najczęściej jest, może trwać nawet do pół roku. Wyobrażasz sobie akcję, którą się planuje rok wcześniej, żeby ją zrealizować? Mało możliwe. Dlaczego tak jest? Rzeczywistość korporacyjna bywa czasami brutalna i można się na to obrażać, a można po prostu to przyjąć. Ja preferuję to drugie.

Michał: Dostosowywać się do reguł.

Tomasz: To znaczy, to jest coś za coś po prostu. Korporacja jest na pewno dobrym partnerem do współpracy, no ale ma swoje wymagania. I teraz, dlaczego mówię, że jest brutalna? W świecie korporacji transakcji jest mnóstwo. Moja firma miesięcznie różnego rodzaju kontraktów, przypływów finansowych ma dziesiątki tysięcy. Ta konkretna współpraca, jakkolwiek byśmy się nie lubili z danym blogerem i jak bardzo ten influencer by nie uważał, że jest istotny i by nie był nawet z perspektywy mojej firmy, czyli osób, które realizują płatności, które odpowiadają za przypływ finansowy, za kondycję finansową, jest tylko jednym z bardzo wielu.

Michał: Ziarenkiem piasku.

Tomasz: Tak, tak. No i umówmy się, przy obrotach rocznych firmy, ta konkretna kwota na umowie, nawet jeżeli wydaje się, że jest olbrzymia, nie jest olbrzymia. Bo to są jakieś kontrakty, które są kroplami w wielkości całego oceanu. No i po prostu nikt nie będzie robił specjalnych przywilejów... tzn. to się bardzo rzadko zdarza! To już jest kwestia bardzo wyjątkowa, żeby jakaś umowa była przeprocesowana w trybie niestandardowym. Duże kontrakty będą zawsze miały pierwszeństwo przed małymi, dlatego że są ważniejsze w działaniu firmy. Czyli nie ma takiej możliwości, że ja pójdę gdzieś i powiem: „Słuchajcie, Szafrański do mnie przyszedł, bardzo bym chciał z nim popracować i chciałbym umowę od ręki”.

Michał: „Przyśpieszmy”.

Tomasz: Ludzie na mnie popatrzą i powiedzą: „Ustaw się w kolejce, tak jak wszyscy”. Są inne, ważniejsze rzeczy. I tego się raczej nie da przeskoczyć i trzeba to akceptować i brać na to poprawkę. W tym momencie, kiedy do gry wchodzi agencja, czyli podmiot, który jest na stałe już przypisany do firmy, firma go zna. Agencje pracują bardzo często nawet na stałych umowach, na stałych kontraktach po prostu, realizują bardzo dużo różnego rodzaju zleceń. Są partnerem, który jest wiarygodny, który istnieje.

I co najważniejsze, z perspektywy firmy są partnerem, który po prostu wykona pracę. Czy on ją wykona sam, czy ją komuś podzleci, jakiemuś blogerowi, to z perspektywy firmy to jest wszystko jedno. Co więcej – agencja pozwala też uniknąć przetargu. Bo to jest też coś, o czym nie powiedziałem, a o czym warto wspomnieć, że w normalnym trybie zanim do podpisania umowy dojdzie, trzeba najpierw wybrać tego, kto dostarczy.

Michał: Tak, dostawcę.

Tomasz: No właśnie i w jaki sposób się to robi? No, trzeba zobaczyć, kto na rynku jest najtańszy i najlepszy i go wybrać, prawda? Czyli zrobić porównanie ofert. Są firmy, w których 2-3 tysiące złotych to jest kwota, przy której trzeba już robić porównanie rynku. To nie jest tak, że sobie wydajesz po prostu pieniądze, tylko musisz zobaczyć, kto najlepiej Ci te pieniądze pozwoli spożytkować. To teraz wyobraź sobie, mam akcję, którą chcę zrobić, tak? I co, robię porównanie blogerów? Pod jakim kątem?

Michał: No nie da się, absolutnie się nie da.

Tomasz: Mogę robić statystyki, ale powiedzieliśmy na samym początku, nie chodzi tylko o statystyki.

Michał: To nie wszystko.

Tomasz: No, właśnie. Co gorsza, jeśli wiem, że chcę konkretną akcję zrobić z konkretnym człowiekiem, bo na nim mi akurat zależy w tej akcji, to jak ja go porównam z kimś innym? Miałem kiedyś taką akcję w firmie, że dostałem informację: „Proszę o porównanie ofert”.

Jak mam porównać np. Andrzeja Tucholskiego? Andrzej Tucholski jest konkretnym człowiekiem. Ma konkretne rzeczy do zrobienia.

Michał: Z nim chciałeś tę akcję zrobić?

Tomasz: Z nim powiedzmy chciałem tę akcję zrobić. A czy są jacyś inni Andrzeje Tucholscy na rynku? Nie, nie ma. „A my chcielibyśmy zobaczyć innych, dla porównania, żeby zobaczyć, czy na pewno ich nie ma”. To jest absurd. Ale tak by to działało w sytuacji, gdybyśmy chcieli podpisywać umowę bezpośrednio.

Oczywiście to się da przeskoczyć, nie mówię, że się nie da. Da się udowadniać, że to jest jedyny dostawca na rynku itd., ale kupa roboty, która przy tym jest, czasami jest po prostu nieopłacalna.

Michał: Uzasadnianie, że się nie jest „jeleniem” de facto.

Tomasz: No tak, tak. Ale to jest poświęcanie czasu i energii. A więc ja wprowadzam sytuację, gdzie możesz zlecić konkretnej osobie. Byleby został „dowieziony” wynik, czyli żeby została zrealizowana akcja, na którą się umawiamy. I controling sprawdza – jest zlecenie, jest ktoś, kto to dostarczył przy pomocy jakichś tam osób, proszę bardzo. To już jest kwestia rozliczeń merytorycznych pomiędzy jednostką merytoryczną a agencją. Wszystko się zgadza. A więc, sam fakt istnienia agencji pod tym kątem jest olbrzymim plusem.

Drugim plusem jest też to, że agencja wnosi know-how. Taki know-how, którego mi czasami brakuje, no bo umówmy się – agencje w większości są podmiotami, które pracują dla bardzo różnych klientów i mają doświadczenia z bardzo wielu różnych stron. Ja takiego doświadczenia nie mam, bo jestem firmą konkretną, która się zajmuje telekomunikacją.

I może mi się wydawać, że coś wyjdzie. Ale agencja, która np. prowadziła podobną akcję dla firmy FMCG, powie: „Nie, nie wyjdzie, bo już to przetestowaliśmy”. Albo powie odwrotnie: „Owszem, wydaje nam się, że trzeba poprawić pewne rzeczy i będzie lepiej”. I wtedy jest lepiej. Więc to jest dodatkowe poszerzenie spectrum.

I trzecia sprawa to jest to, że agencja jest... pracownicy agencji mają czasami bardzo trudne role do odegrania. To są takie role typu „Przynieś, podaj, pozamiataj”. Wykonują całą masę drobnych rzeczy, których nawet się czasami nie pamięta, że trzeba je zrobić. W zeszłym roku organizowaliśmy Orange Travel, misję Orange Travel, czyli wyjazd piątki blogerów. To był Tomek Tomczyk, Matylda Kozakiewicz, Eliza Wydrych, Krzysiek Gonciarz i Remigiusz Maciaszek, czyli Rock. Cała piątka wyjechała sobie na kilkanaście dni do pięciu stolic europejskich, żeby wypromować czy pokazać właściwie, w jaki sposób można korzystać z taryfy roamingowej Orange Travel w praktyce.

Banery to banery, tu chcieliśmy pokazać: Proszę bardzo, można jeździć, gadać. Można było z nimi gadać i korzystać z internetu, robić fajne rzeczy. To wszystko były koszty, które na końcu podsumowaliśmy... tak jak Ty to robisz czasem.

Michał: Aha. [śmiech]

Tomasz: Pokazaliśmy czarno na białym, a raczej pomarańczowo na czarnym – realnych ludzi, którzy pojechali. Natomiast wiesz, zorganizowanie takiej akcji to jest multum roboty. To są rezerwacje samolotów, które muszą w danym okresie, w danym dniu przelecieć stąd tu, ludzi trzeba odebrać, jakieś hotele zarezerwować...

Michał: Obsłużyć ich, czas im zorganizować.

Tomasz: Cała logistyka tak naprawdę. Kto ma to robić, blogerzy sami mają to robić? No, można by. Tylko oni tak dobrze tego sami nie zrobią.

Michał: Nie zsynchronizują się.

Tomasz: Ja tego od nich nie oczekuję. Ja nie po to ich wynajmuję nawet powiedzmy sobie szczerze do współpracy, żeby oni robili takie rzeczy. Oni przychodzą i robią konkretne sprawy. Resztę my musimy im dostarczyć – normalna rzecz. Ja mam sam to robić? No, mógłbym. Tylko wolę to zlecić agencji, gdzie mam ludzi, którzy po prostu będą w stanie się tym zająć, gdzie tych ludzi może być więcej niż jedna osoba. Będą mogli sobie popracować na zmianach.

I właściwie przy każdym projekcie jest dużo takich rzeczy. Przy dużych projektach więcej, przy małych projektach może być mniej. No, ale nawet głupie zaprojektowanie strony internetowej, landing page’a, który jest potrzebny do akcji. Kto to ma robić, bloger? Bloger nie ma mieć umiejętności programistycznych. Sam ma komuś zlecać na zewnątrz? Może, ale to mi podniesie koszty. A agencję mam na firmę, mogę to zrobić przez agencję w takim razie, szczególnie jeśli tej agencji ufam. To są takie zalety bardzo techniczne i bardzo operacyjne tak naprawdę, bo one na koniec dnia wpływają na to, jak ten projekt wygląda i jak go realizujemy, czy jest miło w trakcie.

Michał: Czy w ogóle się go da zrobić tak naprawdę.

Tomasz: No właśnie, czy mi go nikt nie zablokuje na etapie wymyślania go.

Michał: Aha, a minusy, Tomku, pracy z agencjami?

Tomasz: Jest sporym minusem, chociaż wszystko jest do przeskoczenia, ale chyba takim najbardziej odczuwalnym jest to, że po pierwsze – czas myślenia. Jeżeli myśli więcej osób, to myśli dłużej. Czasem te koncepcje się ścierają, to jest druga kwestia taka od razu, że z czasem są może ambicjonalne, a może tylko merytoryczne spory. Np. bloger wie, że chce coś zrobić w jakiś sposób, bo zawsze mu się to sprawdzało. Agencja, która ma doświadczenie skądinąd, mówi: „Nie, to się nie sprawdza. Chcemy to zrobić jeszcze inaczej, bo sobie wymyśliliśmy jeszcze inaczej”, a bloger mówi: „Nie, ja tego nie zaakceptuję”.

Michał: A bloger jest przywiązany do swojej koncepcji, tak?

Tomasz: Tak, powiedzmy sobie szczerze, czasami się zdarza, że jedna strona chce na siłę udowodnić drugiej, że tamta nie ma racji. I wtedy zaczynają się takie nieprzyjemności. Ale to jest akurat do przejścia, bo w każdym zespole projektowym się zdarza, że ktoś chce pociągnąć w swoją stronę, a trzeba się dogadać. Po to ten trójkąt jest też, żeby nie było niejasności. Ja wolę grać otwarcie, wszyscy wiedzą o wszystkim. Nie ma jakichś dodatkowych klauzul, że dogadujemy się na boku przeciwko temu trzeciemu, prawda?

No i kolejnym minusem są płatności. Cały proces jest tak zorganizowany, płatności i terminy niestety.

Michał: No niestety. Jaki jest standardowy termin płatności w Orange’u w tej chwili, 90 dni?

Tomasz: 90 dni.

Michał: No, całkiem długo. Kwartał oczekiwania na pieniądze. No, ale cóż, korporacja.

Tomasz: No tak. I do tego duża korporacja, która ma prawo narzucać, znowu – można tego prywatnie nie lubić i uważać, że jest niedobrze, ale silny może więcej.

Michał: Niestety, tak to bywa. Ale cóż – albo współpracujemy, albo nie współpracujemy.

Tomasz: Tylko też weźmy pod uwagę, że to jest 90 dni naszej płatności do dostawcy, co w sytuacji pracy przez agencję...

Michał: ... jeszcze dodatkowo wydłuża...

Tomasz: ... jest płatnością do agencji. A trzeba doliczyć jeszcze czas, który agencja ma w umowie z blogerem.

Michał: No, zależy jak to sformułowała w umowie z blogerem.

Tomasz: Oczywiście, ale zawsze te parę dni przynajmniej. 7 dni to jest jakiś tam minimalny termin na umowie na płatność. A może być tak, że w umowie jest wpisanych 30 dni w płatności agencji dla blogera, to już jest kwestia wyjaśniania sobie. Natomiast umówmy się, negocjacji finansowych na poziomie bloger-korporacja o skrócenie czasu płatności… no, można próbować, natomiast ja uważam, że szanse są mikroskopijne.

Także i dlatego, że to nie jest przypadek, że jest 90 dni, korporacja ma swoją politykę finansową. I to, co powiedzieliśmy wcześniej – jeśli ta jedna kropla w oceanie zacznie się szamotać, może się poszamotać, ale mówię szczerze, bardzo rzadko się zdarza, żeby była jakaś możliwość zmiany w tym temacie.

Michał: Niewiele dobrego z tego wyniknie. Czyli w ogóle nie ma takiego scenariusza, w którym macie jakieś przedpłaty czy po prostu agencja może wziąć od czasu do czasu na siebie coś takiego, jeśli jest otwarta. Jak to w praktyce wygląda?

Tomasz: Może być i tak, i tak. To drugie jest oczywiście zawsze łatwiejsze, a to jest kwestia też agencji.

Michał: Uzgodnień tak naprawdę. I kosztów…

Tomasz: … I możliwości po prostu, agencja musi założyć po prostu pewne pieniądze. Jeśli chodzi o przedpłaty robione przez nas, po prostu bezpośrednio przez firmę, to się zdarza. Bardzo rzadko i w bardzo wyjątkowych sytuacjach, wymaga dużo uzasadnień i przekonywania controlingu, że to ma sens.

Korporacje z zasady nie lubią płacić przed. Wolą płacić po, jak już mają odebrane wszystko, wiadomo, że wszystko się wydarzyło itd. Korporacje trochę się tego boją, bo trzeba patrzeć na to w ten sposób: niejedna osoba próbowała wyprowadzać pieniądze z niejednej firmy w ten sposób. Robiła przedpłatę, a potem zapominała zrealizować usługę, a pieniądze już poszły. Więc tam jest sporo zabezpieczeń.

Bardzo rzadko się da, ale raczej odradzałbym chodzenie tą drogą. Jeżeli już, to być może przez agencję, ale tak jak już powiedziałeś – to jest kwestia uzgodnień pomiędzy klientem a agencją, na ile...

Michał: ... agencja jest elastyczna...

Tomasz: ... te obroty są na tyle duże, że są w stanie to pokryć i na ile agencja swoje z kolei obroty ma takie, że może wygospodarować jakiś tam fragment budżetu, żeby go zapłacić w przód. To się zdarza, takie rzeczy się zdarzają.

My akurat kilka razy tak robiliśmy, ale ja osobiście wolę jednak uczciwie sobie powiedzieć: „OK, płacimy po, dokładnie w takich terminach”. Tak jest najprościej. To daje pewność, że to zadziała. Wszystkie odstępstwa od tego są już narażone na jakieś błędy. A to z kolei może rodzić nieporozumienia.

Michał: Dokładnie. Tak a propos tych nieporozumień znowu płynnie przechodzimy do następnego tematu. Powiem Ci tak – jakkolwiek dobrze byśmy nie mówili o tej współpracy w tym trójkącie, czyli klient, agencja, bloger, to tarcia się zdarzają i czasami blogerzy – to słyszę też od kolegów moich – mają takie wrażenie „głuchego telefonu”. Komunikacyjnie gdzieś to szwankuje, właśnie przez to, że pojawia się dodatkowe ogniwo po drodze. Nigdy nie wiadomo, czy gdzieś tam zawiniła agencja, zawinił klient, pewnie gdzieś czasami zawinił bloger.

Pytanie jest takie: w takich sytuacjach, które są konfliktowe potencjalnie i gdzie sytuacja się zaogniła, jakie formy ewentualnie nacisku czy wywierania presji... skupmy się na blogerze – co on może zrobić w takich sytuacjach? Żeby skutecznie przekonać do swoich racji z jednej strony, a z drugiej strony nie doprowadzić do jakiejś nadmiernej eskalacji tej sytuacji.

Tomasz: Po pierwsze zawsze moim zdaniem powinno się wymagać jednak tej pracy w trójkącie. Tak jak powiedzieliśmy, agencje są często wprowadzane w ten temat dlatego, że tak jest prościej i szybciej, także merytorycznie lepiej.

Natomiast to nie jest tak, że usługę zamawia agencja. Ponieważ tutaj ta usługa jest z reguły, a ta reguła to jest jakieś 90% przypadków, niestandardowa. Bo to nie jest standardowy wykup banerów w tych samych miejscach, co zawsze, prawda?

Michał: Tak.

Tomasz: Tylko za każdym razem tam jest jakaś kreatywna myśl wprowadzana. Ja naprawdę jestem zwolennikiem pracy w takim trójkącie, w takim zespole, bo to też pozwala unikać przedłużeń. Zdarzają się różne agencje. To nie jest tak, że wszystkie agencje są świetne, nie wszyscy klienci są świetni i też nie wszyscy blogerzy – powiedzmy sobie szczerze.

Michał: Dokładnie, dokładnie. Wszyscy jesteśmy ludźmi.

Tomasz: Ale może się zdarzyć tak, że klient ma przekonanie głębokie, że wszystko idzie świetnie, a tymczasem agencja zawala. Może być też tak z kolei, że bloger oskarża agencję, agencja nie ma ruchu, bo nie ma akceptacji od klienta. I też tak się zdarza. Może być też tak, że klient ma przekonanie, że wszystko jest dobrze, bloger coś zawala, a agencja chroni blogera. Tak też się zdarzało w historii tego świata.

Michał: [śmiech]

Tomasz: Możliwości tutaj jest wystarczająco sporo, żeby sobie powiedzieć: „OK, jest wartością praca przy wspólnym stole”.

Michał: W tym trójkącie.

Tomasz: Tak, bo wtedy widzimy po prostu i wszyscy mają poczucie, że są uczciwie traktowani. Nikt nie jest oszukiwany, to raz. Dwa...

Michał: ... czyli wymagać. Przede wszystkim wymagać, żeby ta współpraca rzeczywiście była trójstronna, a nie tylko na linii agencja-bloger.

Tomasz: Nie wymagać wyłącznie bezpośredniego kontaktu, ale także bezpośredniego kontaktu. Po drugie, wymagać profesjonalizmu. To nie jest tak, że... chociaż trochę przeczę samemu sobie. Wcześniej mówiłem, że dużemu wolno więcej. Jest tak, że dużemu wolno więcej, ale też nie jest tak, że dużemu wolno wszystko. Jeżeli firma przychodzi do influencera, to przychodzi jednak do niego, nie chcę powiedzieć „po prośbie”, bo to jest złe słowo...

Michał: ... ale chce współpracować z konkretną osobą.

Tomasz: Tak, i to jest oferta. I teraz w oparciu o tę ofertę należy budować relację. Mówię to zupełnie otwarcie, bo ja jestem po prostu zwolennikiem uczciwego traktowania tych spraw. Natomiast to nam jako marce zależy. Oczywiście, nam zazwyczaj nie zależy za wszelką cenę.

Michał: Nie zależy Wam na tym, żeby spełnić każdą zachciankę.

Tomasz: Tak, bo my nie jesteśmy od obsługi blogerów, prawda?

Michał: Dokładnie.

Tomasz: Tutaj trzeba mieć świadomość drugiej strony, nie jest też tak, że my z zupełnie twardą głową podchodzimy do sprawy i powiemy, że na tych zasadach albo wcale. Są pewnie tacy, ale jeżeli tacy są, to ja bym radził raczej nie współpracować po prostu, bo trzeba wychowywać rynek, mówiąc krótko.

Michał: Tak.

Tomasz: Trzeba też uczyć, że ten status celebrycki mimo wszystko do pewnego stopnia obowiązuje. Celebryta, taki duży celebryta... tak się mówi, prawda? Duży celebryta z telewizji, nie wiem – znany aktor − postawi swoje warunki i firma albo te warunki przyjmie, albo ich nie przyjmie.

Michał: W pewnych obszarach pozwoli je negocjować, ale w innych powie: „Wara! To są moje warunki i koniec”.

Tomasz: Ale właśnie kwestia jest taka, że on je postawi. Ja wolę pracować z partnerami, którzy są w stanie postawić swoje warunki, bo to też mi pozwala się do tych warunków odnieść.

Michał: Grasz we widne, po prostu.

Tomasz: Jeżeli ktoś w trakcie współpracy zaczyna działać inaczej, niż się umawialiśmy, to taką współpracę można zerwać. Oczywiście trzeba zrobić krok wstecz i zwracać na to uwagę przy podpisywaniu umowy, żeby sobie zapewnić możliwość rozwiązania tej umowy bez obciążeń.

Michał: Z jednej strony bez obciążeń, a z drugiej strony w konkretny sposób też. Czyli przewidzieć te najgorsze scenariusze: worst case.

Tomasz: Znowu, na różne strony to może być. Może być tak, że się umówiliśmy na jakieś działania blogera i bloger ich nie wykonuje. Co ja mogę zrobić jako firma w takiej sytuacji? Ja muszę rozwiązać umowę, bo jeżeli ja nie dowiozę tego, na co się umówiliśmy, to przecież ja defrauduję pieniądze w tym momencie.

Michał: Tak.

Tomasz: Ja ze zwykłej ludzkiej uczciwości, to raz, a dwa − z uczciwości korporacyjnej muszę taką umowę rozwiązać. Nie zdarzyło mi się do tej pory, co dobrze świadczy o wszystkich ludziach, z którymi współpracowałem, ale taka opcja istnieje zawsze. Ona zawsze jest wpisana w umowie i każda duża firma wpisze sobie w umowę taką opcję. To jest obvious. Jeżeli tego nie wpisze, to znaczy, że powinna zwolnić prawników.

Michał: Po polsku: to jest oczywiste.

Tomasz: Tak, przepraszam. To jest oczywiste. Trzeba się czyścić z tych naleciałości językowych niestety. No ale właśnie, kary umowne, dokładne daty rozwiązań, wszystkie klauzule związane z poufnością. To działa na dwie strony.

Michał: No ale musi działać na dwie strony, to też jest istotne. Bo często to, co widzę, wiesz, w umowach, to tam się pojawia taka jednostronność. Z jednej strony pojawia się bardzo dużo wymogów i bardzo dużo gwarancji. Wykonawca zobowiązuje się do ABCDEF, a zleceniodawca tak naprawdę te obowiązki, zwłaszcza jeżeli jest dosyć dużym podmiotem, potrafi sobie skutecznie limitować i ograniczać.

Tomasz: No ale to jest to, co powiedzieliśmy wcześniej. To jest naturalne, każdy z nas chciałby tak działać. Mieć zapewnione dużo, a samemu nie musieć robić.

Michał: Tak, tak.

Tomasz: To jest naturalne. Każda duża firma będzie dążyła do tego, żeby takie rzeczy wpisać, bo tak jest bezpieczniej. Jeżeli chociaż jedna jota się zmieni, wtedy 10 000 kary – bach! Niech wie, że pracuje z dużą firmą i nie pozwolimy sobie. Ale jeżeli my wydłużymy termin płatności, np. znienacka o 30 dni, no to sobie wydłużymy. A co nam zrobi? To tak działa. Ja namawiam do tego, żeby się temu nie poddawać w sposób automatyczny.

Michał: Właśnie to chciałem, Tomek, od Ciebie usłyszeć, dziękuję Ci ślicznie.

Tomasz: No bo wiecie − pamiętajcie, że nawet osoba, z którą Wy pracujecie w korporacji, bardzo często nie ma wpływu na procesy w korporacji. To nie jest zła wola nasza. My sami podlegamy różnym obciążeniom. Różnym siłom, które wewnątrz firmy działają. Być może nam się nie uda. Być może się okaże, że nie da się pewnych rzeczy zrobić.

Michał: Ale musicie mieć pretekst do tego, żeby działać. Jeżeli jest taki wymóg, to macie przynajmniej jakiś pretekst.

Tomasz: No i też miejmy świadomość. Powalczyliśmy razem, nie udało się – no OK. W takim razie albo w ogóle nie robimy takiej akcji, albo zmieniamy nastawienie.

Michał: To jeszcze raz zapytam Cię o higienę pracy na styku z blogerem. Załóżmy, że już ten projekt realizujemy, załóżmy, że do tego już doszło. Bloger, vloger. Na czym Wam, szczególnie jako marce, zależy podczas takiej współpracy.

Tomasz: Bardzo dużo oczywiście zależy od konkretnej akcji, nie?

Michał: Oczywiście, ale takie generalne wytyczne.

Tomasz: To, na co marka, podejrzewam, nie zgodzi się nigdy, to jest rezygnacja z brandingu. To, w jaki sposób ten branding ma być realizowany, to już jest kwestia do dyskusji, bo może być bardzo różnie. Natomiast nawet, tak jak powiedziałem wcześniej, w tych współpracach sponsorskich, branding jest istotny, bo marka musi wiedzieć, że coś z tego współdziałania dla marki jest. Z drugiej strony zdarzają się czasem sytuacje, w których marki namawiają do tego, żeby nie informować...

Michał: ... nie oznaczać produktu.

Tomasz: Tego nie róbcie. To jest nieuczciwe po prostu i nie wypada. Lepiej jest mówić o tym wprost. To nie jest nic wstydliwego. To nie jest nic złego. Nie musi to być wielkimi literami, na dzień dobry wywalone, ale warto, żeby było gdzieś, no bo ja np. nie robiłem i nie będę robił akcji, które nie zawierają lokowania. Informacji o lokowaniu. Jeżeli to lokowanie się tam pojawia w sposób nieoznaczony. A w ogóle to lubię oznaczać po prostu, wolę robić akcje w stylu Polimatów dla Orange. Gdzie to jest jasno napisane, to są Polimaty dla Orange.

Michał: Wszystko jest jasne, klarowne, jednoznaczne.

Tomasz: Umówiliśmy się na współpracę, ta współpraca miała taki charakter. Jej szczegóły są naszą tajemnicą, natomiast nie robimy z tego jakiegoś udawania, że tego nie było. I myślę, że z tego marka nie zrezygnuje nigdy żadna – żeby pokazać tam siebie.

Natomiast potem już kwestie tego, w jaki sposób działania mają być robione, to trochę już zależy od ludzi. Ja bardzo lubię słuchać blogerów czy youtuberów, co oni sądzą na dany temat. Aczkolwiek zdarzało mi się również przy różnego typu współpracach wiedzieć lepiej. W tym sensie, że uprzeć się, że chcę jakoś lepiej to zrobić.

Michał: Zrobić po swojemu.

Tomasz: Tak. I cóż, w większości przypadków, powiem nieskromnie, miałem rację. W kilku bardzo mocno nie miałem.

Michał: Tomek, Tomek, ale Ty masz gigantyczne doświadczenie już w tej chwili. Więc wiadomo, że masz wyczucie już.

Tomasz: Może tak, ale mówię – w kilku momentach przestrzeliłem z kolei ja. Wydawało mi się, że coś fajnie zagra, okazywało się, że rację miała ta osoba, która mówiła: „Nie, to nie zagra”. No właśnie, na tej zasadzie też się doświadczenie zbiera.

Michał: Od razu spytam, wspomniałeś o youtuberach, tak mi się przypomniało − czy to prawda, że pieniądze płyną teraz szerokim strumieniem do youtuberów, a dla blogerów ten strumień wysycha?

Tomasz: Tak, gruby hajs, pieniądze, pieniądze. [śmiech]

Michał: Pięknie, pięknie. [śmiech]

Tomasz: Nie, to nie jest prawda. Być może to będzie prawda za chwilę, dlatego że YouTube jest narzędziem atrakcyjnym pod kilkoma względami. Zasięgi youtube’owe są po prostu duże, dużo większe niż zasięgi blogerów na blogach.

Michał: Co najmniej jedno zero więcej.

Tomasz: Tak, bo po prostu też jest inne narzędzie. Po prostu każdy bloger buduje sobie swoje własne medium, a youtuber korzysta z gotowego narzędzia, jakim jest YouTube.

Michał: Duży blog to jest kilkadziesiąt tysięcy, prawdopodobnie, unikalnych użytkowników miesięcznie.

Tomasz: Największe to Kwestia Smaku ma chyba w tej chwili, tak? To jest 300 000, tak?

Michał: Tak?

Tomasz: Tak mi się wydaje.

Michał: To ja mam 210 już.

Tomasz: No to gonisz.

Michał: Niesamowite!

Tomasz: Może się mylę, wiesz? Może czegoś nie wiem.

Michał: Może większe.

Tomasz: Anyway... przepraszam – tak czy owak.

Michał: [śmiech]

Tomasz: To wiesz, 300 000 obejrzeń na YouTubie takiego wielkiego wrażenia jeszcze nie robi. Nawet subskrybenci nie robią już w tej chwili takiego wrażenia, po tym, jak część kanałów przeskoczyła milion. Na poziomie zasięgu to jest rzeczywiście medium dużo bardziej efektywne. Po drugie niesie też pewną możliwość korzystania z doświadczeń telewizyjnych. To jest ważne.

Michał: To jest istotne.

Tomasz: Dlatego, że firmy działają czasami kalkami, znaczy jeżeli coś umiemy, to to zróbmy. To, że zrobimy to w innym miejscu, to pół biedy. I właśnie stąd te kwestie lokowania. No bo to się bardzo łatwo przekłada. Doświadczenie z lokowania w serialu na lokowanie w jakimś tam kanale youtube’owym.

I to na pewno są zalety. Natomiast czy to oznacza, że pieniądze będą tylko dla YouTube’a, a nie będzie współpracy z blogerami? Można popatrzeć na to, co my zrobiliśmy w ostatnim roku. I owszem. U nas ewidentnie widać, że w torcie zwiększył się udział YouTube’a i współprac związanych z youtuberami. Ale to nie jest tak, że my nie współpracowaliśmy z blogerami w tym roku. Ba! My nawet połączyliśmy to częściowo, bo Dwunastu Konwergentnych to była przecież akcja, w której wzięli udział blogerzy, ale z tego nakręciliśmy filmy, które poszły na YouTube’a. I to też jest jakiś sposób wyjścia z sytuacji.

Natomiast w moim głębokim przekonaniu będzie tak, że YouTube ma olbrzymie zasięgi, ale ma te zasięgi tak naprawdę najczęściej na kanałach takich LOL-contentowych.

Michał: Czyli śmieszne filmiki.

Tomasz: Śmieszne filmiki, zabawne jakieś sytuacje, jakieś gadanie itd.

Michał: Wygłupy, ogólnie.

Tomasz: To daje dużą perspektywę, jeśli ktoś to mądrze robi, do placementów. Natomiast już niespecjalnie do jakiejś merytorycznej rozmowy. Da się oczywiście, też udowadnialiśmy to na kilku przykładach, ale tu wcale YouTube nie jest bardziej wdzięczny niż współpraca z blogerami. Więc myślę, że przewagą blogerów jest to, że blogerzy z reguły są od razu bardziej merytorycznie sprofilowani. Dlatego, że bloga, który jest o niczym – nikt nie będzie czytał.

Michał: Tak, on nie istnieje.

Tomasz: Filmiki o niczym – można oglądać. Bo to się siada i się sobie ogląda.

Michał: Jest inny sposób konsumowania tych treści.

Tomasz: Tak, dlatego tak jak mamy w tej chwili, to są takie wieszczenia, że telewizja zabije radio. A radio zabije prasę, a internet w ogóle zabije wszystko razem. No i rzeczywistość pokazała, że nic tu niczego nie zabija, tylko co najwyżej się przekładają wielkości.

Michał: Modyfikują się trochę proporcje, ale generalnie wszystkie media istnieją, współistnieją.

Tomasz: No i wiadomo. Na prasę się teraz wydaje mniej niż się wydawało 20 lat temu, bo się wydaje na internet. Ale to wcale nie znaczy, że się w ogóle nie wydaje na prasę.

I myślę, że tutaj też będzie podobnie, że w miksie marketingowym pomieszczą się blogerzy i youtuberzy, a wszystko będzie zależało od konkretnej akcji i od konkretnego briefu do wypełnienia i tego, jak duże po prostu będą budżety marketingowe.

Bo też jest kwestia tego typu. Że w sytuacji kryzysu, kiedy firma ścina marketing jako taki, to ścina na różnych poziomach. Ale znowu – być może firmy będą dochodziły do wniosku, że trzeba obciąć radio, a przenieść więcej na influencerów.

Michał: Tu jest też jeszcze pewnie kwestia skuteczności. Czyli znowu – zasięg jedno, ale przełożenie tego na rzeczywisty efekt. Jeżeli firmy nauczą się mierzyć to, ja mam głęboką wiarę, że prędzej czy później się nauczą mierzyć, to może się okazać, że... nie wiadomo, jak będzie, ale może się okazać, że pomimo wielkiego zasięgu na YouTubie, ta konwersja – nazwijmy to – nie jest tak skuteczna jak na blogach. Przy pewnych rodzajach działań.

I tutaj znowu – wracamy do tego, co mówiłeś. Czyli dobieranie odpowiednich działań do odpowiednich osób też, odpowiednich influencerów do konkretnych celów, które macie gdzieś tam w briefach sformułowane.

Tomasz: Wiesz, ja jestem z wykształcenia historykiem, no więc ja patrzę na rzeczywistość w takiej perspektywie długiego trwania. I to jest chyba dobra perspektywa też, w tym sensie, że my przez cały czas w ogóle w tych mediach społecznościowych, jakkolwiek je sobie definiować, my przez cały czas mamy otwarte serce i na nim operujemy. Tu nie ma żadnych prawd na razie. Po prostu to trwa zbyt krótko. Telewizja ma już lat kilkadziesiąt i możemy się mądrzyć, internet ma kilkadziesiąt powiedzmy, tak?

Michał: No, ale taki komercyjny, nazwijmy to... 20 lat?

Tomasz: Komercyjny to jest kilka lat ostatnich. Facebook w Polsce ile ma – 7 czy 8 lat w tej chwili, tak?

Michał: Tak.

Tomasz: I to jest jeszcze rzeczywistość, której my się cały czas uczymy, są już pewne prawdy i da się już wyciągnąć pewne wnioski. W kwestiach relacji... tak naprawdę wiesz, bardziej konkretne współpracy ruszyły – my zaczęliśmy w 2011 roku. Kiedy to było? 3 lata temu. To jakie my wnioski możemy wyciągać po 3 latach? Tu się za bardzo nawet roku do roku nie da odnieść.

Michał: Dwa lata się uczyliście, a teraz zastanawiacie się, jak te dane skorelować pewnie.

Tomasz: Mamy tę świadomość, my naprawdę jesteśmy szpicą na rynku w tym momencie. To jest miło, ale to też z kolei jest trudne. Ale nie bardzo masz nawet...

Michał: ... od kogo się uczyć.

Tomasz: Jest kilka firm. Rzeczywiście siedziało kilka osób bardzo fajnych przecież, mądrych i znanych, razem ze mną w tym panelu na Blog Forum…

Michał: Pionierzy, no nie oszukujmy się, jesteście pionierami.

Tomasz: To ile nas jest, takich osób, na całą Polskę? To jest kilka, kilkanaście osób, które są w stanie porozmawiać merytorycznie, wymienić się doświadczeniami. I fajnie, nie? Ale firm w całej Polsce są dziesiątki tysięcy czy setki tysięcy, takich, które będą chciały współpracować z influencerami niech będą tysiące.

No, nadal jest to skala niewielka. Dla porównania. Więc spokojnie, spokojnie, nie wybiegajmy za bardzo do przodu. Procesy zajmują czas. To nie da się tak, że wczoraj wstaliśmy z łóżka, jako nowo narodzone dzieci, a jutro już będziemy świetnymi...

Michał: ... sportowcami.

Tomasz: Tak, i w ogóle będziemy osiągać rekordy świata.

Michał: Super wyniki, nie?

Tomasz: Biznesu też się trzeba uczyć, tego, w jaki sposób współpracować, też się trzeba uczyć. Spokojnie.

Michał: OK, Tomek, powiem Ci tak – mówimy o tych influencerach cały czas, dostałem tutaj dane, bardzo fajne, z Hash.fm, którymi się chętnie z Tobą podzielę, bo to są dane z raportu, który się wkrótce ukaże. Raport będzie się nazywał „Kreatywność i partnerstwo – współpraca z markami oczami influencerów”. Hash.fm przeprowadził w listopadzie takie badanie na blogerach, ankietowe. Z tego, co wiem, ponad 500 odpowiedzi się tam pojawiło na jedno z otwartych pytań, dotyczących tego, co najbardziej doskwiera blogerom we współpracy z agencjami i z markami. I powiem tak, kilka takich sformułowań przeczytam, bo one są dosyć charakterystyczne według Hasha − to są takie sformułowania, które najczęściej się tam powtarzały. I po każdym Cię poproszę bardzo o takie jednozdaniowe podsumowanie i komentarz. Na część z nich odpowiedziałeś, ale myślę, że to może być wartościowe.

Tak, raportu jeszcze nie ma, więc dane są w zasadzie premierowe, raport będzie wkrótce.

I pierwsze sformułowanie, które tu mam na liście, to jest zalecenie dla agencji i dla marek: Nie traktuj blogera jak naiwnego człowieka, którego można zadowolić kremikiem i który nie wie, co robi w internecie.

Tomasz: Nie traktuj. Traktuj jak partnera, który dobrze wie, co robi i którego know-how i praca też jest czymś, co ma swoją wartość. Chyba że masz blogera, który da know-how i pracę za kremik, to wtedy tak.

Michał: [śmiech] Tacy również się zdarzają. Kolejne: influencer najlepiej zna preferencje swojej publiczności, dlatego to do niego powinno należeć stworzenie treści reklamowej. Nie musi to kolidować z filozofią marki.

Tomasz: Nie, tzn. treści reklamowe marki są często rzeczywistością bardzo złożoną. I influencer jest z reguły tym, który odbiera już komunikaty. Więc odbiera je już w pewien sposób przeselekcjonowane i dostosowane.

Michał: Otrzymuje syntezę.

Tomasz: Tak, bardzo często się ludzie dziwią w rozmowach, jak sobie mówimy, że coś np. nie jest orange’owe. Nie da się komuś wytłumaczyć, że to nie jest orange’owe, jeśli ten ktoś nie jest zanurzony w świecie marki. No bo to trzeba czuć po prostu. A czuje się to dlatego, że się tam pracuje.

To raz, a dwa, już to powiedziałem wcześniej w trakcie rozmowy, zdarza się po prostu, że z naszych doświadczeń czy z naszej intuicji wychodzi, że coś będzie lepiej. To też nie jest tak, że bloger czy influencer wie najlepiej. Lepiej usiąść i pogadać, znaleźć jakieś wspólne rozwiązanie po prostu. Ufać intuicji, znajomości środowiska, do którego ten człowiek mówi, bo to on ma rację, z nimi. Ale z drugiej strony taka pokora, myślę, samego influencera, że nie jest alfą i omegą. To też musi być.

Michał: Otwartość.

Tomasz: Traktujemy się jako zespół projektowy, który się zawiązuje do zrealizowania wspólnej akcji i już. Nie dyskutujemy.

Michał: Koresponduje z kolejnym stwierdzeniem: szanujmy swój czas i pracę, praca blogera to nie tylko efekt końcowy.

Tomasz: No tak. To trochę tak jak z nauczycielami w szkole, nie? Mówi się, że nauczyciel tylko przychodzi, te 20 godzin zrobi i tyle. A nauczyciele mówią: „No, nie, bo my się jeszcze musimy przygotować”. Nie wchodzę w ocenę teraz kwestii nauczycielskich.

Michał: Tak, ale jest to suma wiedzy, doświadczeń.

Tomasz: Tak. Jest ten dowcip, jak jechał sobie człowiek samochodem i zepsuł mu się samochód, wezwał mechanika, który przyszedł, stuknął młotkiem i powiedział, że należy się 10 dolarów. A tamten się zdziwił, że 10 za jedno stuknięcie. Tamten odpowiedział: „Dolar za jedno stuknięcie, a dziewięć za to, że wiedziałem gdzie”.

Michał: [śmiech]

Tomasz: No i czasami tak to jest po prostu.

Michał: Dokładnie. Kolejny punkt: lepiej przeprowadzać akcję na kilku blogach, o teoretycznie mniejszym zasięgu niż na jednym dużym, który jest kojarzony jako blog, na którym są same współprace.

Tomasz: Nie ma takiej zasady. Lepiej jest robić tak, żeby było dobrze. Tutaj nie ma żadnego złotego środka, tak jak nie ma wcale powiedzianego, że lepiej jest robić w telewizji niż w radiu. Albo lepiej w gazecie niż na blogu. Nie ma. Wszystko zależy od briefu i od konkretnej osoby, konkretnej potrzeby.

Czasem jest lepiej przeprowadzić na blogu, który jest świetnie kojarzony jako taki, który ma dużo współprac, a jednocześnie bardzo duży poziom zaufania.

Michał: Od razu rozwinę, jak byś skomentował ten zarzut, który się pojawia: „ciągle te same gęby”?

Tomasz: Naturalność, naturalność. Oglądam tylko te filmy, które lubię. A przepraszam, w reklamach to co? Występują nieustannie te same gwiazdy? Już nie będę tutaj szydził z naszej konkurencji i przechodzenia gwiazd pomiędzy operatorami.

Michał: Tak.

Tomasz: Po prostu, z jednej strony marketerzy znają wąską grupę i dopiero muszą się nauczyć szerszej grupy i dobrze, że istnieją takie narzędzia jak Hash czy jakieś inne, które pozwolą poszerzać tę wiedzę. Z drugiej strony, to też trzeba brać pod uwagę – ludzie znają bazy konkretne. Jeżeli moim celem jest dotarcie do jakiejś grupy i budowanie od razu swojej komunikacji na kimś, kto jest rozpoznawalny.

Michał: Już sprawdziłeś wcześniej, że to jest skuteczne w kontekście tej osoby.

Tomasz: Tak, być może lepszym rozwiązaniem dla mnie będzie wziąć kogoś, kto owszem, ma tych współprac dużo, ale to nie przeszkadza mi akurat w tym konkretnym projekcie. To jest medium. Jeżeli traktujemy współpracę z influencerami jako medium, to są normalne medialne problemy. Mówiliśmy o tym wcześniej, w kwestii tego, gdzie umieszczać reklamy. Nie ma zasad.

Michał: Kolejne zalecenie to jest, a w zasadzie dwa zalecenia: więcej współpracy długofalowej. I inwestujcie w YouTube.

Tomasz: Co do współpracy długofalowej, to jest kwestia tego, co chce się osiągnąć. Czasem jest lepiej, do czego by to porównać… jest lepiej walnąć jednym dużym fajerwerkiem po prostu niż kapiszonami co 15 minut. A czasem z kolei lepiej jest komunikat rozciągnąć na długi czas niż powiedzieć to raz i zniknie.

Michał: Zależy, jaki efekt chce się osiągnąć.

Tomasz: Dokładnie, znowu – nie ma złotej zasady. Tylko trzeba po prostu podchodzić do sprawy racjonalnie i w zależności od tego, jaki ma się cel.

Michał: No to ostatnie pytanie, Tomek, już tak na podsumowanie.

Tomasz: Szkoda.

Michał: Czego Ty byś sobie życzył po najbliższych współpracach? Jak blogerzy mogą Ci pomóc?

Tomasz: O, dobre pytanie! Zupełnie się nie zastanowiłem nad tym. Wiesz co – jest dobrze tak jak jest. Jest dobrze. Myślę, że fajnie się współpracuje. Jedyne co, to właśnie chciałbym przez cały czas utrzymać taki poziom otwartości na to, że my jako marka mamy pewne rzeczy do zakomunikowania i mi nikt nie płaci w firmie za to, żebym ja robił miłe projekty z blogerami i żeby blogerom czy influencerom było miło.

Z rzadka mi się zdarza, nawet chyba nie z osobami, z którymi pracowałem do tej pory, ale zdarzało mi się właśnie. „Nam się należy od marki”. No nie. Pracownikom się od marki należy wynagrodzenie, a moje wynagrodzenie jest określone w umowie. I na tej podstawie ja pracuję. Natomiast cała reszta – musimy się dogadać po prostu.

Będę zawsze dążył do tego, żeby marka była obecna. Z drugiej strony będę dążył do tego, żeby marka nie była kimś, kto przytłacza, dominuje i „przegrzewa”. Właśnie, znowu kamieniem młyńskim wracamy – trójkąt, przy którym wymieniamy się informacjami i tym, na czym nam zależy.

Michał: I zdrowy rozsądek.

Tomasz: Tak, i rozmowa.

Michał: Skłamałem, wiesz, to nie było ostatnie pytanie. Jeszcze jedno mi przyszło do głowy.

Tomasz: Typowy bloger.

Michał: [śmiech] Ale ważne. Wiele osób pyta mnie, w jaki sposób docierać do osób takich jak Ty w firmach. Wiesz, jak wyłuskać. Mam marzenie, żeby zawspółpracować sobie z Orange’em, czy z Toyotą. Z kimś tam jeszcze. Jak docierać do takich firm? Może nie do firm, bo to wiadomo, ale do konkretnych osób, decyzyjnych. Żeby nie stracić czasu, gdzieś tam na próbach kontaktu.

Tomasz: To pewnie nie jest łatwe, tak sobie myślę. Tak samo jak problemem jest, jak docierać do osób odpowiedzialnych za sponsoring. Jednak korporacje ciągle jeszcze w swojej masie są taflami szkła na wieżowcu. I tak człowiek idzie i się odbija.

Michał: Widzi własne odbicie.

Tomasz: Tak, ale coraz więcej firm, to jest kwestia zmiany czasów, sam fakt tego, że korporacje rozmawiają przez media społecznościowe, to już jest jakieś otwarcie. Można po prostu napisać na Fejsie, do bezpośredniej firmy z prośbą o przekierowanie. Tam niewiele i tak kontaktów trafia, tak że to nie jest tak, że mój mail krąży po świecie.

Raczej ludzie przychodzą właśnie w ten sposób, że zostali albo wewnętrznie przez konsultantów przekierowani, albo napisali na chybił trafił. To też jest zalecenie dla korporacji, żeby taka osoba w firmie była osobą znaną, bo w dużych korporacjach jest dużo ludzi. Czasem się dzieje na takiej zasadzie, że nie wiem, do kogo ten mail jest, to wyrzucam do śmieci – najkrótsza droga.

To raz, a dwa... zresztą dlaczego ja mam odpowiadać? To jest trochę kwestia takiej pomysłowości ze strony blogera, tak? Jak dotrzeć.

Michał: [śmiech]

Tomasz: Nie no, wiecie. Można po prostu zapytać innych blogerów, na jakiejś grupie czy gdzieś. Myślę, że wiele osób w firmach, już sobie powiedzmy: Ikea, Intel, PZU, kto tam jeszcze...

Michał: Somersby.

Tomasz: Somersby, no właśnie. Czyli te firmy, które uznają za istotne w swojej działalności marketingowej działania z influencerami, to tam jest akurat bardzo łatwo trafić. Wystarczy napisać do kogokolwiek, my nie jesteśmy osobami tajnymi. My jesteśmy na Fejsie i pewnie nawet maila można bezpośrednio skądś wyciągnąć. Można próbować też przez agencję.

Michał: Można. Potwierdzam, że Facebook jest bardzo dobrym sposobem komunikacji. Skraca dystans często.

Tomasz: Tak. Trzeba pytać ludzi, często. To tak jak, kurczę, w obcym mieście jesteś i nie wiesz, gdzie zjeść coś dobrego − albo pytasz na Fejsie innych ludzi po prostu, albo chodzisz po mieście i ich pytasz. Szczerze mówiąc, to pierwsze jest chyba efektywniejsze dzisiaj.

Michał: [śmiech] Na pewno łatwiej na Fejsie buzię otworzyć niż w rzeczywistości.

Tomasz: Na pewno, ale wiesz, nie ma czegoś takiego jak wstyd w takiej sytuacji. Bo jeżeli ktoś czuje taki wstyd, jeśli ktoś czuje, że on nie umie czy coś... kurczę, no nikt mi się tu nie oświadcza. Zresztą jeśli nawet by chciał, to już mam Żonę i dzieci i już jest za późno, my mówimy o biznesie...

Michał: [śmiech]

Tomasz: I tu nie ma głupich zachowań.

Michał: To jest biznes, dokładnie tak. I kto pyta, nie błądzi po prostu.

Tomasz: Ja dostaję, owszem, czasem, powiedzmy sobie szczerze ciągle jeszcze maile w stylu: „Mam bloga i chciałabym z Wami popracować. Może prześlecie mi jakieś „promki”?”. Tak? Ja mogę się uśmiechnąć w duchu, ale odpowiem komuś takiemu profesjonalnie, bo to jest osoba, która do mnie napisała. Prawdopodobnie dorosła, a może nie, ale jeśli nie, to tym bardziej trzeba jej odpisać jak dorosłej.

A dostaję też bardzo wiele maili o współpracę i zawsze staram się odpisać w miarę sprawnie, chociaż nie zawsze mi się udaje, ale dość konkretnie. Jeżeli jest gdzieś pole do współpracy, to nawet jeśli nie w tym momencie, to kontakt zostaje. Nawet jeżeli nie ma tego pola, to zawsze zostaje jakaś wiedza. I możliwość dotarcia. Tak że tu się nie ma czego bać i nie ma czegoś takiego jak głupie maile.

Michał: Zdecydowanie. Czyli polecamy wchodzenie blogerów na radar, np. w taki sposób, że uczestniczą w grupach facebookowych, które są przeznaczone dla blogerów. Znajdą się w takim LinkedIn-ie dla blogerów, jak Hash.fm. To są serwisy, które Wy monitorujecie, wiecie, patrzycie na to, co się tam dzieje.

Wierzyć również w to, że Wy jako osoby odpowiedzialne, które są blisko marek, sami z siebie również tę sieć przeczesujecie pod kątem nowych influencerów, którzy się pojawiają. No i współpracować w tym takim trójkącie, zawsze starając się, żeby ta współpraca była równomiernie rozłożona. Czytaj: współpracuje bloger z agencją, ale mając kontakt z klientem. Bezpośredni, tak że jak najmniej ściemniania i jak najwięcej konkretu i będzie dobrze.

Tomasz: No, ale to podsumowałeś ładnie.

Michał: Wiesz co, no tak, starałem się troszeczkę to sparafrazować [śmiech].

Tomasz: Tyle gadaliśmy, a można było powiedzieć jedno zdanie.

Michał: Można było, nie? I tak będą mówić, że strasznie długo gadaliśmy. Wiesz o tym?

Tomasz: Długo. Dobrze, że to nie YouTube, bo musielibyśmy się zmieścić w 2 minuty, a tak to mogliśmy pogadać trochę.

Michał: Ale powiem Ci, że wypuszczę rekordowo długi odcinek i zobaczymy, jak Słuchacze zareagują.

Tomasz: Dobra.

Michał: Pozdrawiamy wszystkich Słuchaczy! Dziękujemy, że byliście z nami przez ten długi czas. Ja dziękuję Ci, Tomek, że wpadłeś i pół dnia spędziliśmy przy mikrofonach!

Tomasz: Bardzo miło, mam nadzieję, że ktoś to przesłucha do końca. Może zadajmy jakąś zagadkę na koniec, tak żeby sprawdzić.

Michał: A masz jakiś pomysł? A dobra. To zróbmy, Tomek, tak, że osoby, które przesłuchają do końca ten podcast, to jest prośba do Was, żebyście wrzucili komentarz na bloga z hashtagiem i słowem „nerka”. #nerka. Tak jakbyśmy nerkę chcieli oddać komuś.

Tomasz: Możesz na Fejsie napisać, w statusie. Potem będzie taka głupia akcja, nagle się zaroi na Fejsie. O co chodzi?

Michał: Potraficie to zmonitorować Tomek?

Tomasz: Tak.

Michał: Piszecie na Facebooku, gdziekolwiek, w jakimkolwiek komentarzu, może być nie na temat nawet. Ale dajecie #nerka.

Tomasz: A my potem zmonitorujemy i będziemy mieli nową bazę do współpracy.

Michał: O, no właśnie. Z blogerami. [śmiech] Dobra, dzięki wielkie, Tomku, dzięki Wam wszystkim i do usłyszenia, do zobaczenia!

Tomasz: Dzięki wielkie!

O rany! Myślę, że ta rozmowa rozsadziła Wam głowę. Mi rozsadziła [śmiech]. Dzięki wielkie Tomkowi jeszcze raz za to, że aż tyle czasu mi poświęcił. Myślę, że to będzie dla Was wszystkich bardzo, bardzo wartościowe. Nawet się nad tym nie zastanawiam, po prostu sądzę, że tak będzie. To jest po prostu świetny materiał.

I on doskonale uzupełnia wszystkie dotychczasowe materiały dotyczące zarabiania na blogu, które ja już publikowałem na moim blogu. To były zarówno podcasty, przypominam, że piętnasty i szesnasty odcinek podcastu były poświęcone właśnie tematowi zarabiania na blogu i współpracy partnerskich, ale stworzyłem także po konferencji Blog Forum Gdańsk specjalny miniprzewodnik, który znajdziecie pod adresem http://jakoszczedzacpieniadze.pl/BFG2014, tak jak Blog Forum Gdańsk.

W tym miniporadniku przedstawiam wszystkie swoje dotychczasowe przemyślenia dotyczące współpracy blogera, mnie jako blogera, z firmami – także w tej relacji z agencjami interaktywnymi.

Tam są również wzory umów, wszystko, co może być dla Was przydatne, wzory cenników. Taki zestaw informacji. Niezbędnik blogera. Link do tego poradnika, jak również do wszystkich innych materiałów znajdziecie oczywiście w notatkach do tego odcinka podcastu pod adresem http://jakoszczedzacpieniadze.pl/039, tak jak trzydziesty dziewiąty odcinek podcastu.

A za dwa tygodnie ukaże się już ostatni odcinek podcastu w tym roku. Wystąpi w nim ponownie Ronald Szczepankiewicz. Mój znajomy, który jest jednocześnie doradcą kredytowym, który już raz gościł u mnie w podcaście. Wszystkie jego wskazówki dotyczące zaciągania kredytów hipotecznych mogliście usłyszeć w dziewiątym odcinku podcastu.

I w zasadzie mamy bardzo dobry pretekst do kolejnej rozmowy z Ronaldem, bo od nowego roku podwyższany jest minimalny wkład własny wymagany przy zaciąganiu kredytu hipotecznego. W tym roku wynosi on jeszcze 5% wartości nieruchomości. Ale w przyszłym roku już będzie wynosił 10%. I tak naprawdę ten odsetek ma wzrastać przez dwa kolejne lata, aż do poziomu minimalnie 20%. Czyli 20% minimalnie nabywanej nieruchomości będziecie musieli w 2017 roku wyłożyć już z własnej kieszeni, a bank będzie mógł Wam sfinansować tylko i aż 80% wartości nieruchomości.

Porozmawiamy sobie o tym, porozmawiamy o innych aspektach związanych z kredytowaniem, np. tych dotyczących programu Mieszkanie Dla Młodych. Jeżeli więc macie jakieś konkretne pytanie dotyczące tego tematu, to po prostu napiszcie mi je w mailu, ja postaram się je zadać Ronaldowi podczas naszej rozmowy.

Minęło ponad półtorej godziny. Jest to niewątpliwie najdłuższy odcinek podcastu, jaki dotychczas nagrywałem i udostępniałem, tak że myślę, że pora już kończyć.

Dziękuję Ci bardzo za ten wspólnie spędzony czas i życzę skutecznego przenoszenia Twoich celów finansowych na wyższy poziom! Do usłyszenia!

Strony, osoby i tematy wymienione w tym odcinku:

- Tomasz Sulewski – Head of Social Media Strategy & Coordination w Orange.

- Nagranie panelu o współpracy z firmami – panel z przedstawicielami firm Carlsberg, IKEA, Intel, Orange i PZU podczas Blog Forum Gdańsk 2014.

- WNOP 015: Zarabianie na blogu, czyli jak monetyzuję blog ekspercki – część 1

- WNOP 016: Zarabianie na blogu – część 2, czyli jak współpracuję z firmami

- HASH|FM – taki LinkedIn dla blogerów i vlogerów. M.in. z tego serwisu korzystają firmy, by wyszukiwać blogerów do kampanii. Każdy bloger powinien tam mieć swoją “wizytówkę”.

- Raport “Kreatywność i partnerstwo – współpraca z markami oczami influencerów” – raport przygotowywany przez HASH|FM na podstawie ankiety przeprowadzonej wśród blogerów w listopadzie 2014.

- Poradnik Jak zarabiać na blogu i współpracować z firmami – tu znajduje się podsumowanie moich dotychczasowych doświadczeń we współpracy z firmami i agencjami, prezentacji oraz nagrań wystąpień dotyczących tematyki blogowania. Także szablony cenników, ofert itp.

040: Od czego zależy i jak budować zdolność kredytową pod kredyt hipoteczny – Ronald Szczepankiewicz

Opis odcinka: http://jakoszczedzacpieniadze.pl/040

Dobra wiadomość: da się poprawić zdolność kredytową. Najpierw trzeba jednak poznać „przeciwnika”. Dzisiaj omawiamy tajniki kredytów hipotecznych.

Obecnie minimalny wkład własny przy zakupie nieruchomości finansowanej kredytem hipotecznym wynosi 5% – tyle trzeba wyłożyć z własnej kieszeni. Od 1 stycznia 2015 r. wymóg wzrasta do 10% a w 2017 roku będziemy musieli sfinansować już 20% wartości nabywanego mieszkania lub domu.

Czy aby na pewno? Czy istnieją legalne sposoby obejścia tego wymogu? Jakie inne sztuczki i “patenty” możemy stosować, aby zwiększyć naszą zdolność kredytową i tym samym zwiększyć szanse na uzyskanie potrzebnego nam kredytu? – o tym wszystkim rozmawiam z Ronaldem Szczepankiewiczem – doradcą kredytowym, który jest jednocześnie autorem książki „Tajna broń kredytobiorcy – kredyt hipoteczny od A do Z”.

W tym odcinku przeczytacie bardzo dużo konkretów dotyczących tego jak mądrze przygotować się do wzięcia kredytu hipotecznego. Nie tyle jak go brać – bo o tym rozmawiałem już z Ronaldem w 9-tym odcinku podcastu – ale o tym, jak kreatywnie budować swoją zdolność kredytową i ograniczać ryzyko, że bank dopatrzy się u nas nadmiernych kosztów.

I mam do Was prośbę: potraktujcie ten podcast jako uzupełnienie wszystkich innych dotychczas opublikowanych materiałów dotyczących finansowania zakupu nieruchomości (ich listę znajdziecie tutaj).

Zapraszam do wysłuchania. A gdy już będziecie potrzebowali kontaktu do dobrego doradcy kredytowego, to napiszcie do mnie poprzez stronę “Kontakt”.

Książka “Tajna broń kredytobiorcy”

Równolegle z premierą tego odcinka podcastu następuje także premiera książki Ronalda “Tajna broń kredytobiorcy”. Książkę tę, jako pierwszą w historii mojego bloga, objąłem moim patronatem. Dlaczego? Bo jest to bardzo merytoryczna, precyzyjna i zrozumiała publikacja dotycząca kredytów hipotecznych. Informacje podane są w taki sposób, jaki lubię: prostym językiem, bez owijania w bawełnę i w oparciu o praktyczne doświadczenia doradcy kredytowego, który “przerobił” już tysiące wniosków kredytowych i potrafi skutecznie doradzać klientom dobre rozwiązania. Szanuję Ronalda za to, że nie trzyma tej wiedzy dla siebie lecz zdecydował się udostępnić ją każdemu zainteresowanemu kredytem hipotecznym.

Takie podejście rozumiem i sam stosuję. Jeśli ktoś chce samodzielnie wziąć kredyt hipoteczny, to ta książka pomoże mu zdobyć wiele cennych informacji, które pomogą zrozumieć, jakimi zasadami udzielania tych kredytów kierują się banki. A jeśli ktoś nie ma na to czasu, to zapewne zgłosi się do dobrego doradcy kredytowego i będzie wiedział, czego od niego oczekiwać.

Na okładce książki znajdziecie taką moją opinię:

„Zakup własnego mieszkania to prawdopodobnie najważniejsza transakcja finansowa w naszym życiu. Można tu wiele stracić lub wiele zyskać. Mało kogo stać na zakup mieszkania za gotówkę i dlatego uważam, że ta książka jest absolutnie obowiązkową pozycją dla każdego kto chce mądrze wydać pieniądze.

Wiedząc na jakich zasadach banki weryfikują naszą zdolność i wiarygodność kredytową, można zaoszczędzić dziesiątki, a nawet setki tysięcy złotych. Ta książka daje wiedzę, która pomoże odpowiednio przygotować się do wzięcia kredytu hipotecznego. Na konkretnych liczbach pokazuje o co warto walczyć i za co nie warto kruszyć kopii. Polecam!”

Dodam jeszcze jedną ważną rzecz: za moją poradą Ronald zdecydował się wydać książkę samodzielnie – bez pośrednictwa żadnego wydawnictwa. Dystrybuowana jest ona za pośrednictwem jego sklepu internetowego. Jeśli więc uznacie, że praca Ronalda jest dla Was przydatna – to proszę Was o podanie informacji o tej książce dalej. To najlepsza i prawdopodobnie jedyna forma marketingu tej publikacji, z jakiej będzie korzystał jej autor.

A w ramach tego, że ja zdecydowałem się poprzeć ten projekt, Wy możecie kupić tę książkę nieco taniej (rabat 15%) o ile tylko podczas zakupu na tej stronie podacie kod rabatowy jakoszczedzac. Ja zachęcam do zakupu wszystkich tych, którzy dopiero planują wzięcie kredytu hipotecznego.

>>> Kliknij tutaj, aby zamówić książkę <<<

Zawody, którym łatwiej wziąć kredyt

Poniższy przykład pokaże Wam, jak wartościowe informacje można znaleźć w książce Ronalda.

Tak jak mówiliśmy w trakcie tego odcinka podcastu, istnieje grupa zawodów, które są w uprzywilejowanej pozycji w relacji z bankami. W przypadku tych zawodów nie trzeba przedstawiać w banku zaświadczenia o wysokości zarobków. Banki za wystarczającą podstawę do oszacowania zdolności kredytowej, uznają wyłącznie oświadczenie o wysokości zarobków złożone przez samego wnioskodawcę. Fajnie? Jeśli wykonujecie któryś z poniższych zawodów, to tabela pomoże Wam zweryfikować, jak dużą wysokość oświadczenia o zarobkach skłonne są zaakceptować banki w zależności od stażu pracy.

Z tego odcinka dowiesz się:

- Jak wygląda statystyka brania kredytów hipotecznych?

- Na co zwracać uwagę przy zakupie mieszkania, aby nie uniemożliwić sobie jego finansowania kredytem hipotecznym?

- Jak budować zdolność kredytową?

- W jaki sposób banki oceniają ile pieniędzy mogą nam pożyczyć?

- Jakie zabiegi możemy zastosować, aby podnieść naszą zdolność kredytową w oczach banków?

- W jaki sposób banki określają maksymalną wysokość raty kredytu, jaką możemy płacić?

- Jak rozdzielność majątkowa wpływa na postrzeganie nas jako kredytobiorców?

- Jak daleko banki posuną się, by nas sprawdzić i dlaczego nie wszystkim warto chwalić się na Facebooku?

- Skąd banki biorą informacje o naszej historii kredytowej?

- Jak wygląda sytuacja z kredytami hipotecznymi dla emerytów?

- Jaki jest maksymalny wiek kredytobiorcy?

- Jaka jest rola doradcy kredytowego w procesie obsługi klienta?

- Czy zawarcie związku małżeńskiego rzutuje na zmianę zdolności kredytowej?

- Czy umowa o dzieło i umowa zlecenie są złymi czy dobrymi źródłami dochodu z perspektywy kredytu hipotecznego?

- Jak regularność przychodów wpływa na ocenę naszej osoby przez bank?

- Jaka (dla banku) jest najlepsza forma zatrudnienia?

- Jaki jest wpływ generowania kosztów w działalności gospodarczej na naszą zdolność kredytową?

- Które zawody są preferowane przez banki?

- Jakie problemy mają pracujący za granicą w związku z wprowadzeniem „Rekomendacji S” i jak sobie z nimi poradzić?

- Ile równocześnie można mieć kredytów hipotecznych?

- Ciekawe przypadki kredytowania, z jakimi spotkał się Ronald.

- Co można zrobić, by zmniejszyć obciążenie finansowe przy rosnących wymogach wkładu własnego?

- Na co należy zwrócić uwagę przy korzystaniu z programu MDM – “Mieszkanie dla Młodych”?

- Z jakimi kosztami około kredytowymi musimy się liczyć?

- Które z tych kosztów możemy próbować zminimalizować?

- O czym przeczytasz w książce Ronalda?

To jest podcast „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”, odcinek czterdziesty. Dzisiaj będzie o kredytach hipotecznych i zdolności kredytowej.

Dzień dobry, dzień dobry, dzień dobry! Witam Cię w czterdziestym odcinku podcastu „Więcej niż oszczędzanie pieniędzy”. Ja nazywam się Michał Szafrański i w tej audycji przedstawiam konkretne i sprawdzone sposoby pomnażania oszczędności. Opowiadam, jak rozsądnie wydawać pieniądze i jak odważnie realizować swoje pasje i marzenia. A więc jeśli szukasz odrobiny stabilizacji finansowej i emocjonalnej w swoim życiu, to ten podcast jest dla Ciebie!

No i dzisiaj mam kolejną długą, długą rozmowę z moim gościem. Moim gościem będzie Ronald Szczepankiewicz – doradca kredytowy, którego część z Was może już znać, bo występował w dziewiątym odcinku podcastu. A także pomógł już niemałej liczbie Czytelników w uzyskaniu kredytu hipotecznego i to w bardzo różnych, i czasami trudnych, warunkach.

Zaprosiłem Ronalda z kilku powodów. Pierwszy jest taki, że Ronald właśnie publikuje swoją książkę o tym jak mądrze wziąć kredyt hipoteczny, która zawiera sporo podpowiedzi na temat tego jak to zrobić z głową i być na wygranej pozycji, a nie na przegranej w relacji z bankami. O tej książce będziemy mówili także w trakcie naszej rozmowy.

Ale drugi pretekst także jest istotny. Od nowego roku wzrasta minimalny wymagany wkład własny przy braniu kredytu hipotecznego. Czyli jeżeli będziecie kupowali mieszkania w przyszłym roku, to będziecie musieli posiadać minimum 10% wkładu własnego. Czyli 10% od wartości nabywanej nieruchomości będziecie musieli zapłacić z własnej kieszeni.

Ja oczywiście zawsze rekomenduję, żeby ta wpłata była jeszcze wyższa i wynosiła co najmniej 20%, żeby uniknąć chociażby opłat związanych z ubezpieczeniem niskiego wkładu, a także mieć tę pewność, że potrafimy już oszczędzać pieniądze. Systematycznie. Przynajmniej w taki sposób, żeby odłożyć co najmniej 20% wkładu własnego.

Z Ronaldem będę dzisiaj rozmawiał przede wszystkim o tym, jak budować swoją zdolność kredytową. Jak to robić z głową - w różnych sytuacjach. Bez względu na to, czy pracujemy na etacie, czy na umowie o dzieło, czy mamy własną firmę. W naszej rozmowie zadałem Ronaldowi najczęstsze pytania, które otrzymuję od Was. Zarówno w komentarzach na blogu, jak i w mailach, które do mnie wysyłacie. A że wiedza Ronalda, o kredytach hipotecznych konkretnie, jest olbrzymia, to myślę, że będzie to dla Was ciekawa rozmowa. Nie przedłużam, zapraszam serdecznie do wysłuchania rozmowy!

Michał Szafrański: Cześć, Ronald!

Ronald Szczepankiewicz: Cześć, Michał!

Michał: Występowałeś już u mnie w podcaście, prawda?

Ronald: Owszem, zdarzyło się.

Michał: Półtora roku temu, dziewiąty odcinek podcastu. Ronald był moim gościem, opowiadał o kredytach hipotecznych. I dzisiaj znowu będziemy rozmawiać o kredytach hipotecznych, ale zanim do nich przejdziemy, to mam do Ciebie wielką prośbę: przedstaw się proszę Słuchaczom. Powiedz kilka słów o sobie. Kim jesteś? Czym się zajmujesz? Jak długo to robisz? Zapraszam.

Ronald: Nazywam się Ronald Szczepankiewicz, jestem doradcą kredytowym oraz zarządzam zespołem doradców kredytowych. Specjalizujemy się w kredytach hipotecznych, a więc w kredytach związanych z nieruchomościami.

Michał: Pomagacie klientom indywidualnym czy firmom? Jak to wygląda?

Ronald: Przede wszystkim naszymi głównymi klientami są osoby fizyczne. Czyli po prostu osoby, które chcą zakupić nieruchomość na cele mieszkaniowe. Pomagamy również firmom uzyskać kredyty na lokale usługowe czy inne inwestycje. Natomiast głównym nurtem, głównymi klientami są właśnie osoby fizyczne.

Michał: Osoby indywidualne. I głównie mieszkania chyba czy domy też? Jak to wygląda? W ogóle jak mógłbyś powiedzieć, jak wygląda taka statystyka kredytów hipotecznych w tej chwili? Przynajmniej z tych, których Ty udzielasz.

Ronald: Myślę, że nie powiem tutaj nic odkrywczego. Otóż najwięcej kredytów hipotecznych w Polsce jest udzielanych na lokale mieszkalne. Typowo, na mieszkania. Następnym w statystyce punktem są domy oraz działki. Na to wszystko oczywiście można dostać kredyt na cele mieszkaniowe.

Michał: Dobra, to ja zrobię takie krótkie wprowadzenie dla Słuchaczy. Dzisiaj będziemy rozmawiali z Ronaldem przede wszystkim o zdolności kredytowej. Jak ją budować? Od czego ona zależy? Jak banki oceniają naszą zdolność kredytową przy udzielaniu nam kredytów? Czyli w jaki sposób określają, ile pieniędzy są nam w stanie pożyczyć. I to jest taki główny temat tego odcinka podcastu.

O temacie wiarygodności kredytowej, czyli tego, na ile jesteśmy wiarygodni, w zasadzie nie będę dużo mówił. Ten temat był już świetnie opisany na blogu, mówiłem przede wszystkim o scoringu Biura Informacji Kredytowej (BIK). Więc to sobie pominiemy. Chyba że będziemy nawiązywali w kontekście zdolności do wiarygodności, prawda?

Ronald: Myślę, że tak. Kilka słów wspomnimy o BIK-u na pewno.

Michał: I później sobie porozmawiamy na temat tego, jakie można triki, patenty, sztuczki ewentualnie stosować, żeby swoją zdolność poprawiać. Oczywiście w granicach prawa. I zastanowimy się również, jakie zmiany wchodzą od kolejnego roku, te zmiany, które będą wymagały większego wkładu własnego.

Porozmawiamy sobie również o pewnych niuansach związanych z programem „Mieszkanie dla Młodych”. I spróbujemy odpowiedzieć na pytania, które w tym czasie spłynęły ze strony Słuchaczy w mailach czy na Twitterze.

Zacznę od banalnego, początkowego pytania: czy jest coś, na co powinniśmy zwracać uwagę, kupując mieszkanie, po to, żeby nie utrudnić sobie możliwości wzięcia kredytu hipotecznego?

Ronald: Oczywiście, jest wiele aspektów, którymi powinniśmy się kierować. Natomiast z takich sztandarowych będzie chociażby prawo własności gruntu. Jeżeli nieruchomość, dajmy na to blok, stoi na działce i ta działka ma nieuregulowane prawo własności gruntu, to w takim wypadku bank nie może nam dać kredytu, ponieważ nie może się zabezpieczyć na takiej nieruchomości. Chodzi tutaj głównie o to, że nie może tam założyć księgi wieczystej.

Nieruchomości, które banki akceptują – chodzi tutaj o prawo własności gruntu – to np. właśnie użytkowanie wieczyste albo prawo własności. Wszystkie inne typy własności gruntu będą sprawiały problemy przy uzyskaniu kredytu hipotecznego.

Michał: Czyli można powiedzieć, że główną zasadą jest to, żeby nieruchomość posiadała księgę wieczystą założoną, tak?

Ronald: Nie tyle założoną, co żeby posiadała możliwość jej założenia.

Michał: Czyli albo ma założoną już w tej chwili, albo taka możliwość po prostu istnieje.

Ronald: Dokładnie tak.

Michał: A jak możemy to zweryfikować?

Ronald: Jeżeli chodzi o nieruchomości mieszkalne, wyobraźmy sobie sytuację, że znaleźliśmy nasze wymarzone mieszkanie i nie wiemy, jaki jest status prawa własności gruntu. Zatem najprostszym sposobem jest telefon do spółdzielni mieszkaniowej bądź do wspólnoty. Pytamy wprost, jak jest z prawem własności gruntu.

Michał: OK, czyli taką informację uzyskujemy. Jeśli to jest własność, albo użytkowanie wieczyste, które jest najczęstszą formą, to w zasadzie z wydzieleniem takiego mieszkania, z założeniem księgi wieczystej problemu być nie powinno?

Ronald: Owszem, nie powinno być problemu. Bank chętnie udzieli kredytu na taką nieruchomość.

Michał: Dobra, czy jeszcze są jakieś rzeczy, na które powinniśmy zwracać uwagę?

Ronald: Zdecydowanie powinniśmy sprawdzić, czy na danej nieruchomości nie ma służebności. Chodzi tutaj głównie o to, czy jakaś osoba nie ma prawa tam mieszkać np. dożywotnio. To są rzeczy, na które bank również zwróci uwagę.

Tak że, jeżeli kupujecie nieruchomość i nie wiecie do końca, czy są na niej jakieś wady prawne, czy ich nie ma, to bank już na pewno będzie wiedzieć i on sprawdzi to za Was. Co oznaczać będzie, że albo udzieli ten kredyt, albo go nie udzieli.

Michał: Czyli lepiej zweryfikować, żeby nie dowiadywać się później i nie zostać z ręką w nocniku…

Ronald: Zawsze uważam, że daną inwestycję dobrze jest zaplanować wcześniej, z wyprzedzeniem. Dzięki temu możemy zaoszczędzić bardzo dużo pieniędzy, ale przede wszystkim nerwów. Bo tutaj może ich się pojawić całkiem sporo.

Michał: No właśnie. Ale taki największy problem osób, które zastanawiają się nad wzięciem kredytu hipotecznego, to jest: czy bank udzieli go nam na taką kwotę, o jaką będziemy wnioskować. I tutaj od razu rodzi się pytanie, w jaki sposób banki decydują? W jaki sposób wyliczają zdolność kredytową? Wiem, że możesz przybliżyć zasady. Przybliż maksymalnie dużo zasad, żebyśmy dowiedzieli się, jak to funkcjonuje.

Ronald: Będę wspominać głównie, a w zasadzie tylko, o osobach fizycznych. Zdolność kredytowa jest to długi temat, można o tym spokojnie napisać książkę…

Michał: A właśnie! Przepraszam, przerwę Ci od razu, bo nie powiedziałem tego, ale Ronald jest autorem książki o tym, jak mądrze wziąć kredyt hipoteczny. Jeszcze będziemy później o tej książce mówili. Wiem, że tę książkę napisałeś, więc zdradź nam teraz jak najwięcej detali, które tam zamieściłeś.

Ronald: Książka nazywa się „Tajna broń kredytobiorcy – kredyt hipoteczny od A do Z”.

Michał: Mądra nazwa.

Ronald: Dokładnie tak. Tą tajną bronią jest wiedza o tym, jak banki liczą zdolność kredytową, jakie są zasady udzielania tych kredytów hipotecznych. Dzięki tej wiedzy możemy uzbroić się nieźle, żeby dostać ten kredyt, którego potrzebujemy.

Michał: Na takich zasadach, na których my chcemy, a nie takich, na jakich bank by nam go standardowo udzielił.

Ronald: Dokładnie tak.

Michał: No dobra, to mów. Przybliżaj nam te zasady. W jaki sposób banki podchodzą do liczenia zdolności kredytowej? Od czego to zależy?

Ronald: Zdolność kredytowa osoby fizycznej jest liczona na podstawie dochodu netto. Dochód netto to kolokwialnie mówiąc to, co zostaje nam na rękę.

Michał: Czyli to, co zarabiamy, minus nasze wszystkie koszty życiowe, rozumiem.

Ronald: Bardzo dobrze, że o tym wspominasz. Dochód netto to jedno. Ale jest jeszcze szereg innych kosztów związanych z normalnym życiem. Czyli koszty utrzymania gospodarstwa domowego, do tych kosztów warto dodać koszty kredytów, jakieś raty kredytów, które posiadamy. Czy inne zobowiązania finansowe, które mają wpływ na nasz cash flow. Czyli to, co nam zostaje po wszystkich wydatkach, jakie musimy ponieść.

Michał: Gdybyśmy tak do tego podeszli, to można by powiedzieć, że większości Polaków nic nie zostaje na koniec miesiąca.

Ronald: Z takiego punktu widzenia najczęściej niestety tak jest.

Michał: Ale rozumiem, że banki mają jakieś inne kryteria. Czy jest jakaś generalna zasada, która mówi, że np. nasz dochód netto, czyli to, co dostajemy na rękę w wyniku naszego wynagrodzenia, bo tak jest traktowany dochód netto przez banki, tak?...

Ronald: Tak jest.

Michał: ... załóżmy wynosi 4000 złotych. To ile maksymalnie dostaniemy kredytu albo ile maksymalnie może wynieść rata kredytowa?

Ronald: Bardzo dobrze, że wspominasz o tym, ile maksymalnie może wynieść rata kredytu. Otóż weszła w życie, już dawno, rekomendacja, która mówi wprost, że banki nie mogą udzielać kredytu, w którym rata kredytu przekracza 50% miesięcznych dochodów wszystkich wnioskodawców łącznie.

I tutaj jest bardzo ważny zapis, ponieważ można go interpretować na różne sposoby. Część banków rozumie to w ten sposób, że jeżeli ktoś zarabia 4000 złotych, to rata może wynieść maksymalnie 2000 złotych, nie więcej. Część banków weźmie 4000 złotych, odejmie od tego koszt utrzymania gospodarstwa domowego i to, co nam wtedy zostanie, podzieli przez 2, wtedy tę kwotę weźmie jako maksymalną ratę kredytu. Stąd bardzo duża rozbieżność w zdolnościach między bankami.

Michał: No dobra, tutaj mamy takie sformułowanie-wytrych. Bo te „koszty gospodarstwa domowego” na jakiejś podstawie banki wyliczają. Czy to jest na podstawie wyliczenia? Czy rzeczywiście ktoś weryfikuje nasze wyciągi bankowe i sprawdza, ile wydajemy pieniędzy?

Ronald: Bardzo dobrze, że o tym wspominasz. Tutaj jest jeden z tych kluczy, dzięki któremu możemy podwyższyć swoją zdolność kredytową. Otóż banki weryfikują nasze zobowiązania na różne sposoby. Najważniejszy z nich to tak naprawdę przede wszystkim nasze oświadczenie. A więc oświadczamy we wniosku o kredyt, ile kosztuje nas utrzymanie gospodarstwa domowego.

Oczywiście jest pewne minimum, które banki akceptują. Bo jeżeli ktoś powie, że potrafi utrzymać czteroosobową rodzinę za 1000 złotych miesięcznie, pomijając fakt, czy jest to możliwe, to banki tego nie zaakceptują. Można powiedzieć, że absolutnym minimum kosztów utrzymania gospodarstwa domowego na jedną osobę jest 1000 złotych. Każda kolejna osoba to jest około +200 złotych. Zatem dla trzyosobowej rodziny jest to koszt ok. 1600 złotych. Minimalny koszt utrzymania, który banki akceptują.

Michał: Powiedz mi, jeżeli to jest rodzina i mamy wspólnotę majątkową, wiadomo, że ten koszt w ten sposób liczymy. Ale czy przy rozdzielności majątkowej te zasady się zmieniają, czy nadal jest tak samo?

Ronald: Rozdzielność majątkowa z punktu widzenia zdolności kredytowej powoduje, że mamy do czynienia tak jakby z dwoma osobnymi gospodarstwami domowymi. Tak że, jeżeli koszt utrzymania jednoosobowego gospodarstwa domowego jest na poziomie tysiąca złotych, to przy rozdzielności majątkowej koszt utrzymania tego gospodarstwa domowego jest większy, wynosi 2000 złotych.

Michał: Nawet jeżeli te osoby mieszkają razem, potrafią to udowodnić, to banki w ten sposób podchodzą?

Ronald: Część banków, naprawdę można je policzyć na palcach jednej ręki, przyjmie oświadczenie, że osoby te będą mieszkać razem, będą dzielić się kosztami. Niemniej z punktu widzenia zdolności kredytowej ktoś, kto bierze rozdzielność majątkową, wie doskonale, jakie są tego plusy. Często osoby, które ze mną współpracują – mówię tutaj o klientach-inwestorach – specjalnie biorą rozdzielność majątkową po to, żeby kredyty wziąć tylko i wyłącznie na jedną osobę z małżeństwa. Na żonę bądź na męża.

Michał: Czyli policzmy: 4-osobowa rodzina, ok. 1600-1750 złotych, tak? Taki należy przyjąć koszt.

Ronald: Około, tak.

Michał: Tak hipotetycznie, ale będę próbował jednak liczyć. Czyli mając te 4000 złotych na rękę miesięcznie, bank byłby mi w stanie udzielić kredytu, którego rata by wynosiła 2000 złotych. A jeżeli trafiłbym na bank, który odliczałby jeszcze od tego dochodu netto koszty utrzymania gospodarstwa domowego, to okaże się, że w zasadzie maksymalna rata kredytu...

Ronald: ... mogłaby być na poziomie 1200 złotych [wyjaśnienie: 4000 zł – 1600 zł = 2400 zł, a rata nie może przekroczyć połowy tej kwoty, czyli 1200 zł].

Michał: Jasne, jasne. No dobrze, to już wiemy z grubsza, na czym stoimy. A teraz powiedz mi, na pewno ta nasza zdolność kredytowa jest uzależniona od wieku, w którym jesteśmy, biorąc ten kredyt hipoteczny. Jak banki to wyliczają?

Ronald: Jeszcze chciałbym cofnąć się do poprzedniego pytania…

Michał: Śmiało!

Ronald: Otóż to nie jest jedyne kryterium, na którego podstawie banki obliczają zdolność kredytową. Jest ich naprawdę bardzo, bardzo dużo. Na szczęście, na większość z nich mamy naprawdę wpływ. Wystarczy o nich wcześniej pomyśleć, wcześniej je zaplanować. W taki sposób, aby ta zdolność była.

Michał: A wymień te kryteria.

Ronald: Kryteria, które wpływają na zdolność kredytową? Chociażby wiek kredytobiorcy, jaki jest stan zaawansowania budowy nieruchomości, jeśli jest w budowie, czy jest to rynek wtórny, gdzie ona jest położona, wyciągi z rachunku bankowego - co na nich jest, jakie mamy comiesięczne wydatki. Co umieszczamy na Facebooku chociażby, jeżeli ktoś...

Michał: … Żartujesz?

Ronald: … Bywa i tak, że osoby zatajają, że posiadają np. trójkę dzieci. Mówią, że mają jedno dziecko. Analityk potrafi wejść na naszego Facebooka, gdyż ma wszystkie dane o nas. I sprawdza, czy faktycznie taki stan jest zgodny z prawdą. Bywa i tak, że osoba chwali się na Facebooku, np. wakacjami z rodziną, mówiąc o tym, że spędza wspaniałe wakacje z żoną i z dwójką dzieci. A we wniosku jest wpisane jedno dziecko. Bywało i tak.

Michał: I co w takiej sytuacji się dzieje?

Ronald: W takich sytuacjach najczęściej banki po prostu pytają: „Czy aby na pewno jest Pan pewien tego, co Pan wpisał we wniosku?”, „Czy może Pan się pomylił?”, „Skąd to drugie dziecko?”. Pytają po prostu, nie ma raczej tak, że wniosek jest odrzucony z takiego powodu.

Michał: Na pewno nas to stawia w niekorzystnym świetle.

Ronald: Dokładnie. Na pewno wszystko można, a wręcz trzeba zaplanować wcześniej.

Michał: Co jeszcze ma wpływ na zdolność kredytową?

Ronald: Nasza historia kredytowa i nasza wiarygodność kredytowa. Jeżeli wcześniej nigdy nie braliśmy kredytu, oczywiście otrzymamy nowy kredyt, no bo w takiej sytuacji nikt by nie dostawał kredytów. Niemniej, jeżeli kiedyś mieliśmy kredyt i nie spłacaliśmy go regularnie, były opóźnienia większe niż 30 dni, to wtedy nie jesteśmy w oczach banku wiarygodnym klientem. Spowoduje to, nie mniej, nie więcej, że liczba banków, które są nam w stanie udzielić kredytów hipotecznych, spada w zasadzie do kilku. Można je policzyć na palcach jednej ręki.

Michał: Skąd banki biorą informację o naszej historii? Tylko z BIK-u czy też posiłkują się jakimiś innymi źródłami?

Ronald: Przede wszystkim biorą tę informację z BIK-u. Biuro Informacji Kredytowej właśnie w tym celu powstało, żeby banki między sobą wymieniały się informacjami o tym, jaka jest historia danego klienta, jaka jest jego wiarygodność kredytowa budowana na tej historii.

Michał: Ja wrócę do tego wieku, o który pytałem. Do jakiego wieku, jeżeli mógłbyś powiedzieć – to w zasadzie pewnie wiedza ogólna, ale ugruntujmy to – można liczyć na uzyskanie kredytu hipotecznego? Na jak długi okres bank się zgodzi go nam udzielić? To jest pierwsza część pytania. Druga część pytania to czy osoby, które już są w wieku emerytalnym, w ogóle mają szansę na wzięcie kredytu hipotecznego?

Ronald: OK, odpowiadając na pierwsze pytanie, większość banków w Polsce udziela kredytu do siedemdziesiątego roku życia. Jest kilka banków, które udzielają tego kredytu do siedemdziesiątego piątego, a zaledwie garstka do osiemdziesiątego roku życia. Osobiście znam jeden przypadek, jeden z doradców ode mnie z zespołu uzyskał kredyt dla swojego klienta do dziewięćdziesiątego roku życia. Ta pani przeszła oczywiście stosowne badania, gdyż musiała mieć do kredytu ubezpieczenie na życie, niemniej było to możliwe i kredyt również został wypłacony.

Wróćmy jednak do tego, co dzieje się zazwyczaj i jak banki do tego podchodzą. Bardzo ważną kwestią jest wiek kredytobiorcy. Nie tyle, do jakiego wieku dostanie kredyt, tylko w jakim wieku jest obecnie. I bardzo ważną rzeczą jest rozdzielenie: „przed emeryturą” i „wkraczanie w wiek emerytalny”. Czyli w momencie, kiedy już jesteśmy na emeryturze.

Otóż – co może być sporym zaskoczeniem – osoba, która bierze kredyt i ten kredyt jest na taki okres kredytowania, że wkraczamy w wiek emerytalny... czyli jeszcze raz powtórzę: osoba, która bierze kredyt, gdzie wkracza w wiek emerytalny podczas jego spłacania - może mieć zdolność mniejszą niż jeżeli by wzięła ten kredyt na krótszy okres kredytowania, ale...

Michał: ... kończący się przed okresem emerytalnym.

Ronald: Dokładnie tak. Jest to spowodowane tym, że banki podchodzą do emerytury w ten sposób, że nasze dochody znacznie spadną na emeryturze. A więc dla banku ryzyko, że nie będziemy płacić rat jest większe. Stąd zdolność kredytowa często maleje.

Michał: OK, to podsumuję w moim języku. Mając 40 lat np. i zastanawiając się nad wzięciem kredytu, prawdopodobnie lepiej będzie rozważyć scenariusz, w którym biorę go na 25 lat niż 30 lat, bo rozumiem, że ten trzydziestoletni scenariusz już wchodzi w mój wiek emerytalny, w związku z czym banki mogą inaczej podejść do liczenia zdolności.

Ronald: Dokładnie tak. Może tak być, że zdolność kredytowa będzie większa, jeżeli ten kredyt byłby na krótszy okres, gdzie nie wkraczasz w ten wiek emerytalny.

Michał: Kto mi pomoże policzyć tę zdolność? Od tego jest doradca kredytowy, żeby spróbować pomóc w wyliczeniu tej zdolności, czy to należy raczej z każdym z banków indywidualnie się konsultować?

Ronald: To zależy od Ciebie. Jeżeli masz czas, ochotę i chęć chodzenia po bankach, sprawdzania zdolności kredytowej w każdym z banków osobno, to oczywiście możesz to zrobić. Wtedy będziesz mieć pewność, że ta zdolność jest dobrze policzona. Sam to sprawdzisz, będziesz mieć na to dowód.

Niemniej jest to także dobre zadanie dla doradcy kredytowego − takiego, któremu ufasz. Doradca ma takie same kalkulatory, które są w bankach. Tak że za jednym zamachem może policzyć zdolność kredytową w wielu bankach. Bardzo często jest tak, że doradca, patrząc na warunki finansowe kredytobiorcy, już wie, że w tym banku nie będzie tej zdolności, w innym będzie większa, w innym mniejsza.

Tak że tutaj bardzo duże znaczenie ma doświadczenie doradcy w liczeniu zdolności kredytowej. Co więcej, rola doradcy nie ogranicza się tylko i wyłącznie do wyliczenia zdolności kredytowej, ale do zaplanowania całego przedsięwzięcia. Czyli jeśli ktoś tej zdolności nie posiada, rolą doradcy jest to, żeby przekazać mu wskazówki, jak ta zdolność mogłaby się podnieść na przestrzeni najbliższego czasu.

Michał: W jaki sposób po prostu ją budować, tak?

Ronald: Dokładnie tak.

Michał: Jeszcze Cię zapytam przy okazji tego wieku, czy są jakieś graniczne wydarzenia w życiu, które rzutują na naszą zdolność? Już jedno takie widzę, jeżeli np. pojawia się dziecko w rodzinie, wiadomo, że będziemy musieli je uwzględnić jako kolejną osobę w gospodarstwie domowym. A czy np. samo zawarcie ślubu w jakiś istotny sposób rzutuje na naszą zdolność kredytową?

Ronald: I tak, i nie. Znowu, to wszystko może mieć znaczenie, ale nie musi mieć znaczenia. Jeżeli ktoś jest już w małżeństwie i podchodzi jako dwie osoby w małżeństwie do kredytu – to, że jest w małżeństwie, nie ma większego znaczenia. Natomiast wyobraźmy sobie sytuację, że ktoś podchodzi do kredytu i w tym czasie, w trakcie składania wniosku, wziął ślub. Wtedy to może mieć kolosalne znaczenie i prawdopodobnie cały proces kredytowy będzie trzeba zaczynać od nowa. A więc przestrzegam: jeżeli osoby będą chciały w międzyczasie wziąć ślub, powinny uważać, gdyż może to wpłynąć bardzo niekorzystnie na zdolność kredytową.

Michał: Czyli najpierw wziąć kredyt, a później zaplanować termin ślubu.

Ronald: Albo na odwrót.

Michał: Albo na odwrót.

Ronald: Nie robimy tego w tym samym czasie.

Michał: Jeszcze o jedną rzecz Cię zapytam, zanim przejdę do różnych trików i patentów na zdolność kredytową. Zapytam Cię o umowę o dzieło oraz umowę zlecenie. Pokutuje taki mit, że jeżeli ktoś jest zatrudniony na umowę o dzieło, to będzie mu dużo trudniej uzyskać kredyt hipoteczny niż w sytuacji, kiedy ma umowę o pracę na czas nieokreślony. Jak byś się do tego odniósł? Czy rzeczywiście banki nie lubią tego typu umów?

Ronald: Jest dokładnie tak, jak mówisz. Ten mit jest obecny na rynku polskim. Mowa tutaj o tym, że umowa o dzieło i umowa zlecenie jest gorzej traktowana niż umowa o pracę, chociażby na czas nieokreślony. Jest to w stu procentach bzdura!

Michał: Czyli to nie jest prawda?

Ronald: Nie, w żadnym wypadku.

Michał: No dobra, to opowiadaj, jak jest…

Ronald: Oczywiście są banki, w których zdolność na podstawie umowy o dzieło, może być mniejsza. Natomiast skupmy się na tym, że są banki, w których zdolność kredytowa na podstawie umowy o dzieło jest i może być liczona identycznie jak zdolność kredytowa na podstawie umowy o pracę. Chodzi o to, że jest to dochód jak każdy inny. Z punktu widzenia banku dochód netto to dochód netto.

Michał: Ale poczekaj, w umowie o dzieło jest tak, że dochód netto formalnie... wszyscy wiemy, jak funkcjonują umowy o dzieło. 50% wynagrodzenia to są koszty uzyskania przychodu, w związku z tym nasz dochód netto to jest połowa tego. Od tej połowy płacimy zaliczkę na podatek dochodowy. Czyli krótko mówiąc, dochód netto formalnie z punktu widzenia PIT-u jest połową przychodów, które uzyskujemy w ten sposób. Więc jak to banki traktują?

Ronald: Oczywiście jest tak, jak wspomniałeś. Z tym, że część banków akceptuje oświadczenie kredytobiorcy, w którym oświadcza, jakie są prawdziwe koszty uzyskania tego dochodu. Czyli PIT PIT-em i co innego jest na papierze, a co innego w rzeczywistości. Skupmy się na tych bankach, które akceptują oświadczenie kredytobiorcy…

Michał: No dobra, to rozwiń wątek. Co musi się wydarzyć, żeby taka umowa o dzieło rzeczywiście nam budowała tę zdolność, żeby bank nie zakwestionował, że to jest coś chwilowego?

Ronald: Zarówno umowa o dzieło, jak i umowa zlecenie może być tak samo traktowana jako umowa o pracę, jeżeli jest to dochód systematyczny, powtarzalny od kilku, kilkunastu miesięcy. I bardzo ważny jest ten okres, od kiedy mamy ten dochód. Bo jeżeli mamy go od miesiąca, dwóch, to nawet umowa o pracę może tej zdolności nam nie zbudować.

Jeżeli mówimy o umowie o dzieło, kilka banków weźmie ją do zdolności, jeżeli uzyskujemy dochód od sześciu miesięcy. Natomiast takim standardem wśród banków jest okres roku, czyli dwunastu miesięcy uzyskiwania dochodu z umowy o dzieło czy też umowy zlecenie.

Michał: Ale to musi być dochód systematyczny? Podam konkretny przykład, ten przykład zresztą znasz, bo pracowaliśmy wspólnie nad kredytem dla mnie kiedyś. Ja uzyskiwałem dochody z umowy o dzieło w sposób mocno nieregularny. Czyli dwa razy do roku miałem mniej więcej rozliczaną większą premię. Wiem, że bank, w którym składaliśmy wniosek, to zaakceptował. Zrozumiał ten sposób rozliczenia, że on nosi znamiona regularności. I teraz pytanie, czy to jest powszechna praktyka, czy raczej banki będą wymagały tego, żeby takie przelewy z tytułu umowy o dzieło czy umowy zlecenie co miesiąc na nasze konto wpływały?

Ronald: Nie jest to powszechna praktyka, większość banków nie zaakceptowała tego dochodu, jak pamiętasz. Niemniej, mówiąc językiem korzyści, były banki, które go zaakceptowały. Tak że możemy otworzyć szampana…

Wracając jeszcze do Twojego przykładu. U Ciebie był ten problem, że nie było regularności comiesięcznej, niemniej systematyczność była. Od co najmniej dwóch lat to wyglądało w ten sposób, że bank na podstawie PIT-u zobaczył, że ten dochód jest faktycznie regularny. On dwa razy w roku mniej więcej w tym samym czasie wpływa na konto. Bank go przyjął po prostu. A więc dochód tylko dwa razy, ale systematyka od dwóch lat, bank może to zaakceptować.

Michał: Jasne, tam jeszcze jeden przypadek mieliśmy. Ta umowa o dzieło się nie kończyła. Nie kończyła się na ostatniej wypłacie, tylko mieliśmy umowę o dzieło podpisaną, która uwzględniała, że w przyszłości tego typu wypłaty też się będą pojawiały.

Ronald: Co więcej, Twoja umowa o dzieło była podpisana tylko z jednym pracodawcą, tak?

Michał: Tak.

Ronald: To jest bardzo ważne. Wyobraźmy sobie, że mamy umowę zlecenie. Pracujemy dwa miesiące u jednego pracodawcy, w tym czasie jeszcze u innego. I tak naprawdę z żadnym nie współpracujemy dłużej niż 4 miesiące.

Michał: Tak, współpraca nie ma charakteru stałej współpracy.

Ronald: Dokładnie, takiego charakteru banki nie lubią. Chodzi o to, żeby przy umowie zlecenie dochód był uzyskiwany od jednego pracodawcy. Może być ich kilku, natomiast ważny jest staż pracy u każdego z nich. Jeżeli ten staż pracy przekracza ten minimalny okres czasu, wtedy każdy z nich zostaje zaakceptowany. I analogicznie: odrzucony, jeżeli ten okres nie spełnia warunków minimalnych.

Michał: A jak daleko wstecz banki sięgają do naszej historii, np. wyciągu z naszego konta, licząc naszą zdolność kredytową?

Ronald: To jest bardzo dobre pytanie. Najczęściej...

Michał: ... same dobre pytania dzisiaj zadaję! [śmiech]

Ronald: Bardzo konkretne pytania…

Michał: … Przygotowałem się, starałem się…

Ronald: … Bardzo dobrze się przygotowałeś, bardzo dobrze. [śmiech] Odpowiadając na pytanie, najczęściej patrzą na 3 miesiące wstecz. Aczkolwiek są banki, które spojrzą do sześciu miesięcy wstecz i co więcej, nie tylko na jedno nasze konto, ale na wszystkie, które posiadamy. Mogą to zrobić.

I banki, do których najwięcej wniosków się składa, faktycznie sprawdzą nasze wszystkie konta z trzech miesięcy ostatnich. Sprawdzą, co tam się dzieje, czy tam nie mamy przypadkiem jakiegoś zobowiązania, np. alimentów, o których nie wspomnieliśmy i z tamtego właśnie konta możemy robić takie przelewy.

Michał: Aha, no dobra. Jak byś miał podpowiedzieć, na co warto zwrócić uwagę albo jak kreatywnie popracować nad swoją zdolnością kredytową, żeby ją podwyższyć, to jakie podstawowe zalecenia byś dał?

Ronald: Żeby podwyższyć zdolność kredytową, uważam, że warto, z takich najprostszych i nie wymagających poniesienia żadnych kosztów czynności, warto jest robić zakupy za gotówkę. Żeby jak najmniej było w historii kredytowej.

Michał: Czyli czyścić całą historię, żeby na wyciągach z banku nie było widać, że kupujemy... no właśnie, co? Paliwo do samochodu, dużo jedzenia, gadżety itd. Czyli im mniej, tym lepiej, tak?

Ronald: Można tak to nazwać. To jest jeden ze sposobów, jeżeli bank nie będzie widzieć niektórych naszych zobowiązań, nie będzie o nie pytać, po prostu. Natomiast oczywiście nie warto jest do wszystkiego się przyznawać i o wszystkim mówić wprost. Dlaczego? Otóż, tak jak wspomniałem, chodzi o dochód netto. I tutaj bym szukał podwyższenia tej zdolności kredytowej. Skoro ten dochód netto jest takim wyznacznikiem naszej zdolności kredytowej, to najłatwiej podnieść zdolność poprzez podniesienie tego dochodu. Kolejną taką rzeczą jest...

Michał: No ale to nie jest takie proste, nie?

Ronald: To już jest indywidualna sprawa, oczywiście. Idąc dalej, jeżeli nie możesz tego zrobić z różnych względów, warto jest poszukać banku, który zaakceptuje dłuższy okres kredytowania. Na przykład w jednym banku dostaniesz kredyt do siedemdziesiątego roku życia, w innym do osiemdziesiątego, tak że to może być kolejnym ważnym aspektem. Ze względu na dłuższy okres kredytowania rata jest niższa, dzięki czemu możemy wziąć więcej kredytu.

Michał: Jasne, no bo się będziemy mieścili w tych limitach, które banki mają wyznaczone bądź same sobie wyznaczają. A jeszcze jakieś pomysły, jeśli chodzi o poprawianie zdolności kredytowej?

Ronald: Pomysłów jest całe mnóstwo. Tak jak wspomniałem, napisałem na ten temat książkę, poruszam również ten konkretny temat, zapraszam do zapoznania się z nią. Rozpisuję na czynniki pierwsze każde źródło dochodu - jak banki podchodzą do niego. Tak że wszystko tam jest.

Michał: OK, Ronald zareklamował swoją książkę, bardzo dobrze. Też ją będę reklamował jeszcze pod koniec. Ale wiesz co, mimo wszystko jeszcze pociągnę Cię za język. Powiedziałeś, że nasza zdolność zależy od tego, w jakiej formie jesteśmy zatrudnieni. Z Twojej perspektywy jaka jest najlepsza forma zatrudnienia, jeśli chodzi o łatwość wzięcia kredytu hipotecznego?

Ronald: Zdecydowanie największa liczba banków akceptuje dochód z umowy o pracę.

Michał: Zwykły etat.

Ronald: Tak, część banków weźmie umowę o dzieło, natomiast każdy bank weźmie dochód z umowy o pracę, to jest najbardziej lubiane źródło dochodu. I patrząc z punktu widzenia okresu, w jakim musi być ten dochód uzyskiwany, już dochód trzech miesięcy pozwoli nam mieć dostęp do kilku banków, które wezmą go do zdolności kredytowej.

Staż pracy minimum 6 miesięcy już otwiera nam możliwości złożenia wniosku do każdego banku i uzyskania tego kredytu. Bardzo ważny temat: czy jest to umowa na czas określony czy nieokreślony? Jeżeli mamy umowę na czas określony, ten dochód musi być uzyskiwany przez minimum 6 miesięcy i absolutne minimum – 6 miesięcy w przód. Jeżeli ktoś ma umowę o pracę określoną na rok, to tak naprawdę ma duży problem, w związku z tym jest tylko jeden miesiąc albo dzień w roku, w którym ma od 6 miesięcy i na 6 miesięcy do przodu.

W tym wypadku banki będą wymagały nie promesy pracodawcy o przedłużeniu tej umowy, a najczęściej aneksu do umowy o pracę, który zmienia go na czas nieokreślony albo przedłuża okres.

Michał: Taka promesa to jest rozumiem zapewnienie ze strony pracodawcy, że będzie chciał kontynuować umowę. Ale to w jakiś konkretny sposób powinno być zawarte czy wystarczy zwykłe zaświadczenie?

Ronald: Tak jak wspominałem, promesa – nieważne, w jakiej byłaby formie − jest praktycznie nieakceptowana przez banki.

Michał: OK, czyli tylko i wyłącznie aneks do umowy o pracę na czas określony.

Ronald: Dokładnie tak.

Michał: Dobra, wszystko jasne. A ja od innej strony zapytam. Wiesz, ja jestem takim gościem dzisiaj, który nie pracuje w ogóle na etat. I bardzo wiele osób dzisiaj unika etatu również z tego względu, że pracują dla wielu kontrahentów, prowadząc własną działalność gospodarczą. Jak tutaj wygląda szansa na kredyt hipoteczny dla osób, które prowadzą własną działalność gospodarczą? Na ile uzyskanie kredytu jest trudne?

Ronald: Działalność gospodarcza jest czymś, co banki lubią i akceptują. Tutaj bym rozdzielił jeszcze działalność gospodarczą na formy rozliczania się z Urzędem Skarbowym. Najlepszym możliwym źródłem dochodu przy liczeniu zdolności kredytowej z działalności gospodarczej jest księga przychodów i rozchodów. Cały czas mówimy o osobie fizycznej.

Banki wezmą cały dochód netto, jaki posiadamy, do zdolności kredytowej przy księdze przychodów i rozchodów. Inaczej sytuacja się ma przy ryczałcie. Jeżeli bank zaakceptuje 50% wykazanego dochodu netto, to już możemy świętować. Większość banków niestety akceptuje 40% i mniej. Także dochody z ryczałtu są akceptowane, ale nie generują takiej zdolności kredytowej jak np. księga przychodów i rozchodów.

Michał: Poczekaj, poczekaj. Czyli tak, bank bierze dochód, ale rozumiem bierze dochód za ostatnie 6 miesięcy, 12 miesięcy. Jak długi okres ma tutaj znaczenie?

Ronald: Banki opierają się przede wszystkim na ostatnim PIT-cie oraz na bieżących miesiącach aktualnego roku rachunkowego. I tutaj zatrzymam się na moment. Wyobraźmy sobie sytuację, że ktoś otwiera działalność gospodarczą w grudniu. W grudniu tego roku. Mija 12 miesięcy, bo to jest minimalny okres, w jakim działalność musi istnieć, i jest grudzień 2015. On podchodzi do kredytu, banki niestety mogą wziąć pod uwagę ten dochód z PIT-u za 2014 rok i porównają go z aktualnym dochodem za 2015 i z tych dwóch okresów wezmą ten gorszy.

Michał: OK, czyli biorą ten gorszy. A ten z PIT-a rozumiem, że liczą w ten sposób, że dzielą go na 12 miesięcy i wyliczają średnią po prostu.

Ronald: Dokładnie. Zatem jeżeli chce się zbudować zdolność kredytową z działalności gospodarczej, najlepszym możliwym momentem na jej otwarcie jest styczeń. Bo wiadomo, im bliżej końca roku, tym mniejszy dochód. Mniej czasu mamy na uzyskanie tego dochodu, a ten zawsze będzie dzielony przez 12 miesięcy.

Michał: Jasne! Widzisz, to są takie rzeczy, które warto wiedzieć, bo nie znając tych mechanizmów, trudno nawet dociec, w jaki sposób ta zdolność jest w ogóle liczona. No dobra, ale przy działalności gospodarczej jest tak, że raczej staramy się nie wykazywać zbyt dużego dochodu, żeby obniżać podatki, które płacimy. Czyli tak naprawdę generujemy koszty. I pytanie, czy to ma duży wpływ na zdolność kredytową?

Ronald: Dokładnie tak. Po to otwieramy działalności gospodarcze, żeby móc chociażby generować koszty uzyskania przychodu. Dzięki temu płacimy mniejsze podatki dochodowe. Niemniej pamiętajcie, że dochód netto jest to coś, na czym banki opierają zdolność kredytową. Co za tym idzie? Jeżeli w działalności gospodarczej mamy koszty, które ten dochód pomniejszają, automatycznie to pomniejsza także naszą zdolność kredytową. Zatem jeżeli będziemy chcieli w działalności gospodarczej mieć dużo kosztów, to czy wpłynie to na zdolność kredytową? Oczywiście, że tak.

Jest na to pewien sposób, żeby mieć i duże koszty, a więc płacić za ten mniejszy podatek dochodowy, mieć przez to mniejszy dochód netto. A zarazem zdolność kredytową mieć na odpowiednim poziomie. Opisuję to również w swojej książce.

Michał: [śmiech] Nieźle odsyłamy. Dobrze, to zapytam Cię jeszcze o jeden wątek. Są osoby, które wiem, że są preferowane przez banki. Są pewne zawody, które są preferowane przez banki. Czy możesz tutaj wymienić te zawody, podpowiedzieć?

Ronald: Tak, dokładnie tak. Są zawody, które są szczególnie lubiane przez banki. Są to chociażby ludzie, którzy prowadzą aptekę, architekci, stomatolodzy, lekarze, radcy prawni, notariusze. Pełna lista jest dostępna pod naszym podcastem. Natomiast te konkretne zawody mają tę przewagę, że bank przy liczeniu zdolności kredytowej oprze się na oświadczeniu, jakie składają wnioskodawcy.

Czyli wnioskodawca oświadcza, że zarabia tak naprawdę tyle i tyle. Bank to zaakceptuje, oczywiście są tutaj pewne widełki „od-do”, ile bank jest w stanie zaakceptować. Niemniej, osoba, która dajmy na to jest radcą prawnym, może tylko na podstawie oświadczenia o tym, jakie uzyskuje dochody, kupić np. dom pod Warszawą dzięki takiej zdolności kredytowej.

Michał: Podsumuję to. Czyli osoby wykonujące taki zawód zaufania publicznego… w pewnym sensie, bo rozumiem, że to są takie zawody przede wszystkim?

Ronald: Również.

Michał: ... są w stanie na podstawie oświadczenia o wysokości swoich zarobków uzyskać kredyt hipoteczny, a nie muszą się podpierać konkretnymi PIT-ami czy dokumentami, które potwierdzają, że rzeczywiście tyle zarabiają.

Ronald: Dokładnie tak jest. Jeszcze jeden przykład podam. Jeżeli ktoś jest na stażu, zarabia na pewno mniej niż gdyby pracował już w swoim zawodzie. Składamy oświadczenie i bank akceptuje nasz dochód z oświadczenia, a więc ten dochód, który byśmy dostawali, pracując w zawodzie, a nie ze stażu. Jest to bardzo ważne, w ten sposób można zbudować pożądaną zdolność kredytową i to wykorzystać.

Michał: OK, no to faktycznie w przypadku lekarzy to ma uzasadnienie. Nie wiem, jak jest z innymi zawodami, ale zakładam, że rzeczywiście tak jest. Powiedz, Ronald, wiem, że w swojej książce masz taką fajną tabelkę, w której pokazujesz, jak wysoki dochód poszczególne grupy zawodowe mogą wykazać. Czy zgodziłbyś się, żebyśmy ją również udostępnili Czytelnikom? To będzie najlepszy skrót tego o czym mówimy.

Ronald: Tak, dokładnie tak, myślę, że to będzie najlepszy skrót tego, o czym mówimy, o zawodach, które banki lubią i o dochodzie z oświadczenia, więc jak najbardziej udostępnimy to.

Michał: Super! Tę tabelkę będzie można odnaleźć w notatkach do tego odcinka podcastu, którą jak zwykle znajdziecie pod adresem http://jakoszczedzacpieniadze.pl/040, czterdziesty odcinek podcastu właśnie nagrywamy. Super! Taka tabelka tam się znajdzie, mam ją właśnie przed oczami, wygląda naprawdę imponująco. Sam się zastanawiam, dlaczego wykonuję taki zawód a nie inny, bo zdecydowanie łatwiej byłoby uzyskać kredyt hipoteczny.

Jeszcze o jedną rzecz Cię zapytam, to jest temat bardzo gorący, co najmniej kilku Czytelników mnie o to pytało. W zasadzie nie ma miesiąca, żeby te pytania nie spływały. Rekomendacja S, nakazała bankom udzielanie kredytów hipotecznych w walucie, w której kredytobiorca zarabia. Polacy zarabiający w Polsce uzyskują kredyty w złotówkach, nie we frankach, nie w euro. To jest rekomendacja, która weszła w życie pod koniec lipca tego roku i ona ma taki efekt uboczny, że niestety osoby, które wyjechały za granicę, pracują za granicą i zarabiają tam, np. w funtach w Wielkiej Brytanii, mają wielki problem z uzyskaniem kredytu w Polsce w złotówkach. Czyli w pewnym sensie utrudniony jest zakup nieruchomości przez nie w Polsce. I teraz pytanie, czy tutaj jest jakieś rozwiązanie? Czy możesz coś zaproponować takim osobom?

Ronald: Rozwinę to, co powiedziałeś. 1 lipca 2014 roku weszła w życie rekomendacja, tak jak powiedziałeś, mówiąca o tym, że dostajesz kredyt w walucie, w jakiej zarabiasz. A więc ten, kto zarabia w euro, dostanie go w euro, jeżeli ktoś zarabia we frankach, kredytu nie dostanie w Polsce, ponieważ żaden bank w Polsce osobom fizycznym nie udostępnia takich kredytów. Tu się pojawia ten problem tak naprawdę. Ze względu na to, że są takie waluty, w których kredyt można dostać i są takie, w których ludzie zarabiają, ale tego kredytu nie dostaną.

Michał: Są kredyty w funtach? Nie ma.

Ronald: W Polsce nie dostaniemy kredytu. Inaczej, jest jeden bank, który udziela kredytu w funtach, natomiast na takich ciężkich warunkach, że nie znam osobiście żadnej osoby, która w ciągu trzech, czterech ostatnich lat dostałaby taki kredyt.

Michał: Jasne, to co osoby np. zarabiające w funtach mogą zrobić?

Ronald: Z punktu widzenia tej rekomendacji dostaniemy kredyt w walucie, w jakiej zarabiamy, bądź w walucie, jaka jest dominującą walutą w całym gospodarstwie domowym. A więc dochód zza granicy może spowodować, że dostaniemy kredyt w złotówkach, pod warunkiem, że jest to dochód wspomagający zdolność, a nie dominujący.

Wyobraźmy sobie sytuację, że ktoś za granicą po przeliczeniu na złotówki zarabia 5000 złotych i chce kupić nieruchomość w Polsce. Dodatkowy wnioskodawca zarabia w złotówkach, dajmy na to 8000 złotych. Czyli dochodem dominującym są złotówki, dochodem wspomagającym są funty i wtedy można taki kredyt dostać w złotówkach.

Michał: Ale wtedy trzeba przystąpić do kredytu z osobą, która zarabia w złotówkach. I do tego zarabia więcej niż my.

Ronald: Tak jest. Z osobą bądź z osobami. Łączny dochód wszystkich gospodarstw domowych, wszystkich wnioskodawców, jeżeli jest dominujący, są duże szanse, że dostaniemy kredyt w złotówkach.

Michał: No właśnie. To jeszcze wrócę do tego wątku, o który pytałem, ale nie pamiętam, jaką odpowiedź uzyskałem. Czy emeryt może wziąć kredyt hipoteczny? Ktoś, kto jest już na emeryturze.

Ronald: Nie odpowiedziałem na to pytanie. Gdzieś nam uciekł ten wątek. Oczywiście tak - może otrzymać kredyt hipoteczny. Warunkiem jest tutaj znowu wiek kredytobiorcy. Wyobraźmy sobie sytuację, że ktoś ma 70 lat i stara się o kredyt, to maksymalny okres kredytowania to 5-10 lat.

Natomiast często się zdarza, że policjanci w wieku czterdziestu, czterdziestu kilku lat są już na emeryturze. Wtedy dla nich jest to idealna sytuacja. Ponieważ mogą wziąć kredyt na 30 lat i z punktu widzenia zdolności kredytowej, skoro oni już są na emeryturze, uzyskują taki, a nie inny dochód na emeryturze, to nie ogranicza ich próg wieku emerytalnego. Oni już są na emeryturze.

Michał: Pytałem o tych emerytów pod kątem przystępowania dodatkowych osób do kredytu. Czyli np. kredyt brany z rodzicami, z dziadkami, szczególnie dla tych osób, które są za granicą i szukają w rodzinie osób, z którymi mogłyby wziąć dochód.

Pomijam, czy to jest roztropne, czy nie. Analizuję to tylko od strony tego, czy to z perspektywy banków jest w ogóle dopuszczalne. Potwierdzasz, że jest dopuszczalne.

Ronald: Potwierdzam. Jeżeli szukacie osoby, która z Wami weźmie ten kredyt, pamiętajcie, że bank zdecydowanie weźmie pod uwagę wiek najstarszego kredytobiorcy.

Michał: A to też ma znaczenie, rzeczywiście…

Ronald: To ma bardzo duże znaczenie, bo możemy dajmy na to mieć trzydzieści kilka lat i szukamy osoby, która ma dochód w złotówkach, który będzie dominujący. Niech to będzie nasza mama, tata, nieistotne. Jej, jego wiek sprawi, że ten kredyt dostaniemy na dużo krótszy okres kredytowania.

Michał: Co za tym idzie − rata wzrośnie.

Ronald: Tak, pójdzie do góry, zdolność spada. Może to się okazać totalnie bez sensu.

Michał: No właśnie, tych czynników jest bardzo dużo. Jeszcze Cię zapytam o jedną rzecz, myślę, że przejdziemy do kolejnych tematów. Takie pytanie, które też się często przewija: czy można mieć w życiu tylko jeden kredyt hipoteczny? Czy można mieć równolegle więcej kredytów hipotecznych? Jaki jest racjonalny limit liczby tych kredytów w przypadku, gdybyśmy chcieli już np. kupić mieszkanie dla dzieci czy kolejne dla siebie?

Nie twierdzę, że jest dobra sytuacja na rynku mieszkaniowym, zupełnie tego nie mówię, ale załóżmy, że tak oceniamy rzeczywistość. Ile takich kredytów hipotecznych możemy równolegle wziąć, przy założeniu, że mamy bardzo dużą zdolność kredytową?

Ronald: Z takim problemem bardzo często zderzają się inwestorzy w nieruchomości, którym pomagamy uzyskać kolejne kredyty. Taki problem pojawia się w momencie, kiedy ktoś ma już 3 kredyty hipoteczne i stara się o kredyt na czwartą, piątą, szóstą nieruchomość. A więc, odpowiadając na pytanie: do trzech kredytów.

Jeżeli posiadamy zdolność, nie powinno być w zasadzie większych kłopotów. Przy czwartym kredycie kłopot już się zacznie. Zdecydowanie większa część banków nie chce udzielić tego kredytu, jeżeli ktoś już ma trzy. Piąty kredyt hipoteczny to już jest naprawdę wyczyn.

Osobiście pomagałem przy szóstym kredycie na osobę fizyczną, która była singlem. Nie ma żony ani dzieci. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, natomiast posiada 6 nieruchomości. Wszystkie kupione na cele mieszkaniowe.

Michał: W zasadzie celem przyznania kredytu hipotecznego, popraw mnie, jeśli się mylę, jest zaspokojenie własnych potrzeb mieszkaniowych.

Ronald: To jest klucz do wszystkiego. Kupując nieruchomość za kredyt mieszkaniowy, my ją oficjalnie kupujemy, żeby zaspokoić swoje potrzeby mieszkaniowe. Teraz spójrzmy na przykład. Inwestor kupuje trzy nieruchomości za kredyt, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Z punktu widzenia banku ma już trzy nieruchomości. Czy on naprawdę, przychodząc do banku po czwarty kredyt, potrzebuje tej nieruchomości na cele mieszkaniowe, czy raczej może jest to inwestycja? Tak banki właśnie to rozumieją.

Michał: Bank może nam zmienić kwalifikacje tego kredytu? Powiedzieć: „To nie jest kredyt hipoteczny, tylko kredyt inwestycyjny”?

Ronald: Zdecydowanie tak. Najczęściej wygląda to w ten sposób, że banki odrzucają taki wniosek i proponują kredyt inwestycyjny, jeśli mają go w swojej ofercie. Odwołam się do tego, że warto jest taką inwestycję wcześniej zaplanować. Bardzo duże znaczenie ma tutaj doradca, z którym współpracujecie. Ponieważ on z góry wie, w których bankach warto podejść przy trzecim, czwartym kredycie, a w których w ogóle nie ma sensu składać wniosków. Ta wiedza jest kluczowa.

Michał: Podstawą jest analiza naszej własnej sytuacji, bo sytuacja każdej osoby jest troszeczkę inna. Tak jak mówisz: zasady generalne podajemy, ale diabeł tkwi w szczegółach.

Ronald: Otóż to.

Michał: Ja już się o tym przekonałem. Wielu Czytelników pisze do mnie z problemami przy kredytach hipotecznych. Zawsze chętnie do Ronalda odsyłam.

Ronald: Potwierdzam, chętnie pomagamy. Każdej osobie, którą Michał nam podesłał, staramy się jak najlepiej pomóc. Oczywiście nie każdy problem możemy rozwiązać. Nie każdy problem da się rozwiązać za cenę, jaką chcemy zapłacić za niego.

Michał: A poczekaj, jest dobry moment, żeby przykłady trudnych przypadków przytoczyć, zanim przejdziemy do kolejnych pytań. Jak byś mógł wymienić najciekawsze przypadki kredytów, które udało się bądź których nie udało się z różnych względów przydzielić.

Ronald: OK, ten kredyt był tematem ostatnich kilku tygodni. Pani uzyskiwała dochód z Kataru, a więc...

Michał: ... nie z choroby, tylko z kraju, jak rozumiem. [śmiech]

Ronald: Tak - z kraju. Z kraju, patrząc z perspektywy Polski, egzotycznego. Problem polegał nie na źródle dochodów, tylko na kraju. Był to kraj, którego banki nie akceptują. Zbiór banków był ograniczony do bardzo małej liczby. Tutaj kluczowym aspektem była wiedza doradcy. Wiedział, gdzie takie wnioski złożyć. I to tak naprawdę zagwarantowało kredyt, który ta Pani w końcu uzyskała.

Michał: Jeszcze jakieś inne przykłady?

Ronald: Mnóstwo tego było. Najczęściej trudnymi kredytami są kredyty dla inwestorów. Kiedy ktoś już ma kilka kredytów i chce kolejny. Lub ktoś chce kupić nieruchomość, dajmy na to lokal usługowy z wynajęciem pod sklep, gdzie zdolność kredytową opieramy na przyszłym dochodzie z wynajmu. Na tzw. biznes plan. Każdy z tych przypadków jest inny, są to trudne kredyty, jednak możliwe do zrealizowania.

Michał: Jasne, ale rozumiem, że taki kredyt na zakup mieszkania w zasadzie nie jest niczym specjalnie trudnym.

Ronald: Powiem tak: może to było łatwe do zrealizowania, trzeba to wcześniej zaplanować.

Michał: Jasne. To wrócę do tematyki planowania. Mamy kolejną rekomendację, która nakłada obowiązek podwyższania wymaganego wkładu własnego przez banki. W chwili obecnej ten wymóg wynosi 5% wartości nieruchomości, od 1 stycznia 2015 roku rośnie do 10% minimalnego wkładu własnego.

Czyli dla mieszkania z warszawskiego rynku, które jest warte 400 000 złotych powiedzmy, trzeba będzie wyłożyć 40 000 złotych. A z kolei w 2017 roku to ma być już minimalnie 20%. Czyli na takie samo mieszkanie trzeba będzie wyłożyć 80 000 złotych z własnej kieszeni. I pytanie brzmi, czy jakoś daje się to obejść? Bo wiem, że są sposoby na to, żeby ten wymóg jakoś zneutralizować.

Ronald: Skupię się na jednym, najważniejszym sposobie, chociaż jest tych sposobów mnóstwo. Bardzo ważną rzeczą jest tutaj cena transakcyjna, za którą kupujemy. Wyobraźmy sobie sytuację, że nieruchomość, którą chcemy kupić w kredycie, kosztuje właśnie te wspomniane 400 000 złotych. Taka jest cena transakcyjna, a więc to, za ile kupujemy. Robimy wycenę nieruchomości przez niezależnego rzeczoznawcę majątkowego i okazuje się, że wartość rynkowa tej nieruchomości wynosi np. 450 000 złotych. Różnica, jak łatwo policzyć, wynosi 50 000 zł. Dosłownie garstka banków, ale jednak, może uznać tę różnicę jako wkład własny.

Michał: OK, OK, poczekaj. A czy to jest rzeczoznawca banku czy my go wynajmujemy do tego, żeby nam wycenę przygotował? Co doradzasz tu?

Ronald: Jeżeli zrobimy wycenę przez bank, to zazwyczaj jest w ten sposób wycena zrobiona, że wartość wyceny pokrywa się z wartością ceny transakcyjnej. W nielicznych przypadkach te wartości się różnią. Natomiast inaczej jest jeżeli weźmiemy niezależnego rzeczoznawcę majątkowego, który jest na liście akceptowanych rzeczoznawców przez banki (taką listę otrzymasz od doradcy). Jeżeli taki rzeczoznawca jest niezależny, on zrobi taką wycenę, jaka faktycznie jest. Jego nie interesuje to, co my robimy w banku. Jego interesuje to, jakie są ceny nieruchomości w okolicy, jakie są ceny transakcyjne i na tej podstawie oprze swoją wycenę.

Michał: To jest jeszcze jeden dobry powód ku temu, żeby ostro negocjować cenę. Starać się kupić tę nieruchomość jak najtaniej.

Ronald: Dokładnie tak. Jeżeli uda się wynegocjować o 20 000 zł mniejszą cenę, może się okazać, że te 20 000 zł będzie wykorzystane na poczet wkładu własnego.

Michał: OK, rzeczywiście taki optymistyczny scenariusz weźmy. Jeżeli kupiliśmy nieruchomość za 400 000 złotych, rzeczoznawca powiedział, że ta nieruchomość jest warta 450 000 zł, stworzył operat szacunkowy, z którego taka kwota wynika. Składamy ten operat w banku i wtedy, gdy wnioskujemy o kredyt na 400 000 złotych, bank uzna, że my już te 10% wartości nieruchomości pokryliśmy z własnej kieszeni. Tak?

Ronald: Tak, w ten sposób może to być zaakceptowane. Powtarzam, liczba banków, które to akceptują na ten moment, to 3. Niemniej one są. Jest to możliwe, więc w ten sposób można uzyskać wkład własny.

Michał: A powiedz, w kontekście tego wkładu własnego, czy może nam w jakiś sposób pomóc program „Mieszkanie dla młodych”? To jest ten program, gdzie część zakupu mieszkania zostaje sfinansowana przez państwo.

Ronald: Oczywiście, może. Właśnie po to powstał ten program, żeby ludziom, którzy nie mają pieniędzy na wkład własny, pomagać. Kupujemy nieruchomość, gdzie część wkładu własnego jest finansowana przez państwo polskie. I tutaj bardzo ważną kwestią jest pytanie: „Czy to się opłaca?”. Czy jest sens kupować nieruchomość właśnie w tej formie kredytu?

Michał: Kredyt z programem „Mieszkanie dla młodych” ma chyba inne parametry od takich komercyjnych kredytów hipotecznych, które są dostępne w większości banków, tak?

Ronald: Tak, kredyt w programie „Mieszkanie dla młodych” udzielany jest zazwyczaj na gorszych warunkach. Chodzi o oprocentowanie, o ratę miesięczną. Niemniej, co jest najważniejsze w programie „Mieszkanie dla młodych” to, że on z góry ma narzucone limity cen metra kwadratowego nieruchomości, jaką możemy kupić.

Rezultat tego jest taki, że dajmy na to w Warszawie, nieruchomości objęte programem „Mieszkanie dla młodych” są w dzielnicach, gdzie być może Ty, szukając swojej nieruchomości, nie będziesz chciał mieszkać. Może się okazać, że faktycznie te ileś tam procent wkładu własnego, które daje nam państwo, jest kuszące, natomiast lokalizacja i nieruchomość sama w sobie nie będzie spełniać naszych oczekiwań.

Michał: Nie będzie nam odpowiadać po prostu. No dobrze, ale Ronald, jeżeli nam odpowiada to miejsce, to czy według Twojej oceny warto z takiego programu wsparcia młodych osób korzystać, czy nie? Nawet uwzględniając to, że prawdopodobnie marża kredytu, którą przyjdzie nam płacić w każdej racie będzie wyższa niż w przypadku innych kredytów hipotecznych.

Ronald: Postaram się podsumować to: a więc jeżeli nieruchomość, która spełnia Twoje oczekiwania, nadaje się do programu „Mieszkanie dla młodych”, ponadto akceptujesz wyższe warunki kredytowe oraz nie będziesz chciał kupić w ciągu najbliższych pięciu lat kolejnej nieruchomości, uważam, że program „Mieszkanie dla młodych” jest dla Ciebie. Jak najbardziej, warto rozważyć!

Michał: Jasne, ja nie pisałem jeszcze żadnego artykułu na temat „Mieszkanie dla młodych”, ale myślę, że to jest najwyższy czas, żeby podsumować parametry tego programu i porównać, jak to wygląda od strony finansowej. Jeszcze jedno pytanie przychodzi mi do głowy. Kredyt hipoteczny to nie jest tylko kwota kredytu jako takiego, ale wiem, że tam się pojawia bardzo dużo kosztów…

Ronald: … Okołokredytowych?

Michał: … Tak, kosztów okołokredytowych. Czy mógłbyś je szybko wymienić? I jeszcze... trochę zmuszę Cię do myślenia [śmiech], ale jakbyś mógł takie proste wzory podać. Np. ile procent wartości kredytu należy zakładać na ubezpieczenie niskiego wkładu itd. Tak żeby można było to sobie szybko policzyć.

Ronald: Sporym zaskoczeniem dla osób, które chcą kupić nieruchomość za kredyt, może się okazać, że oprócz samego wkładu własnego, muszą ponieść znaczne koszty. Podzielmy te koszty na rynek nieruchomości pierwotny (a więc mieszkania nowe) oraz rynek wtórny.

Zaczynając od rynku pierwotnego, koszty, z którymi musimy się liczyć, to koszt notariusza, który wynosi około 1% od ceny transakcyjnej. Prowizja bankowa – ok. 2%.

Michał: O ile jest, bo nie musi być prowizji…

Ronald: … O ile jest. Jeżeli nie ma, często jest zamieniana na ubezpieczenia, bank i tak ją odzyska w jakiś inny sposób.

Michał: Poczekaj, przerwę Ci od razu, odróżnijmy prowizję od marży. Bo widzę czasami po komentarzach, że te pojęcia się mylą moim Czytelnikom.

Ronald: Tak, prowizja jest zazwyczaj jednorazowa. A więc, jeżeli chcemy kredyt uzyskać np. na 300 000 złotych, a prowizja od uruchomienia kredytu wynosi 2%, a więc przed wypłatą kredytu płacimy 6000 złotych prowizji. Nigdy więcej już tej prowizji nie płacimy.

Natomiast marża, jest to część składowa oprocentowania kredytu. Jeżeli marża wynosi 2%, to wpływa to na oprocentowanie kredytu po prostu. Na dziś na oprocentowanie kredytu w złotówkach składa się marża kredytowa oraz stopa procentowa. Najczęściej WIBOR trzymiesięczny tutaj wchodzi w grę. Oprocentowanie kredytów na ten moment jest w granicach 5%.

Czyli rozróżniamy marżę, która składa się na oprocentowanie kredytu i prowizję, która jest jednorazowa.

Michał: OK, czyli powiedziałeś, że 1% kredytu powinniśmy przeznaczyć na akty notarialne, 0-2% wynosi prowizja jednorazowa. Czy jeszcze jakieś dodatkowe koszty okołokredytowe się pojawiają?

Ronald: To są dwa najważniejsze koszty, z których większość osób nie zdaje sobie sprawy. Kolejnymi takimi kosztami, na pewno już mniejszymi, jest chociażby ubezpieczenie niskiego wkładu własnego, które polega na tym, że ubezpieczamy kwotę kredytu, która wynosi powyżej 80% wartości nieruchomości.

Prosty przykład: cena transakcyjna nieruchomości wynosi 100 000 złotych. Od stycznia 2015 roku będzie wymagany dziesięcioprocentowy wkład własny. A więc kredyt uzyskamy maksymalnie na 90 000 zł w tym wypadku, czyli 90%. Ubezpieczenie niskiego wkładu własnego będzie liczone od kwoty 10 000, ponieważ jest to ponad 80% wartości nieruchomości.

Michał: OK, czyli ta różnica między osiemdziesięcioma procentami a tym, na ile rzeczywiście wzięliśmy ten kredyt.

Ronald: Tak, teraz nie będę przedstawiał całego wzoru, niemniej to, co jest najważniejsze w ubezpieczeniu niskiego wkładu własnego, to jest to, że ono najczęściej nie jest jednorazowe. Może ono powodować, że choć na początku przed wypłatą kredytu zapłacimy ubezpieczenie, najczęściej jest to kilka tysięcy złotych, to za kilka lat, ponieważ to ubezpieczenie jest z góry na określony czas – 3 do 5 lat – po tym czasie znowu musimy zapłacić ubezpieczenie.

Michał: O ile w tym czasie nie dojdziemy do tego progu 80% wkładu własnego.

Ronald: Wkład własny będzie stanowił 20%, o tak.

Michał: Ale zaplątaliśmy, nie wiem, czy Słuchacze zrozumieją, ale spróbujemy. Czyli krótko mówiąc: jeżeli z kapitału kredytu spłacimy te 10 000 złotych, czyli pozostały kapitał do spłaty będzie wynosił 80 000 złotych, przy wartości nieruchomości 100 000 złotych, to już kolejny raz ubezpieczenia niskiego wkładu nie zapłacimy.

Ronald: Nie zapłacimy, niemniej jeżeli nie nadpłacamy kredytu, a okres kredytowania jest na około 30 lat, przez kilka bądź kilkanaście lat będziemy oddawać ten wkład własny. Wynika to z harmonogramu spłacania rat, przez to, że na początku spłacamy głównie odsetki. A więc ubezpieczenie niskiego wkładu własnego jest kosztem, z którym musimy się liczyć.

Kolejną rzeczą przy zakupie nieruchomości może być – mówię tutaj o rynku pierwotnym i rynku wtórnym – prowizja dla pośrednika, który nam znalazł tę nieruchomość. Bardzo często się zdarza, że nieruchomość, którą znajdujemy, jest wystawiona przez pośrednika, któremu trzeba za to również zapłacić prowizję. Od razu przejdę do rynku wtórnego. Od rynku pierwotnego różni się tym, że nieruchomość kupujemy już od kogoś. Ktoś ją kupi, ona jest używana, a jak wiadomo na rynku rzeczy używanych jest podatek PCC bądź VAT, w zależności od tego, jak się rozliczamy. Niemniej przyjmijmy wartość PCC, a więc jest to kwota 2% od ceny transakcyjnej. Czyli zobaczcie, na rynku wtórnym płacimy za notariusza ok. 1%, prowizję bankową ok. 2% i znowu podatek PCC 2%, a więc dodając do tego wkład własny, który będzie wynosił od stycznia 10%, robi nam się 15% od kwoty zakupu nieruchomości. To dużo.

Michał: Tyle trzeba posiadać w gotówce, chyba że potrafimy te koszty również skredytować w jakiś sposób. Ale to już odeślemy do książki, bo tam są te wszystkie scenariusze szczegółowo opisane. O rany, już mi czacha paruje od tej rozmowy!

Ronald: Mi również.

Michał: Słuchaj, Ronald, będziemy powolutku kończyć, ale zanim skończymy, zadam jeszcze dwa pytania od Czytelnika, od osoby o nicku Dzik padły dzisiaj te pytania na Twitterze. Dzięki wielkie za nie. Pierwsze pytanie: „Przy jakim wkładzie własnym można negocjować marżę? Tzn. czy np. jest duża różnica dla banku, czy wpłacamy 40% albo 60% wkładu własnego?”.

Ronald: To jest bardzo ciekawe pytanie, bardzo mi się podoba i chcę rozwinąć ten wątek. Mianowicie, wyobraźmy sobie sytuację, że ktoś tego wkładu własnego nie ma. Negocjacja warunków kredytowych jest zawsze. Nieważne, jak dużo tego wkładu własnego mamy, czy mamy go 90%, czy mamy tylko 10%. Negocjować warunki możemy zawsze, niemniej część banków już z automatu na starcie wymaga większego niż konkurencja wkładu własnego. Takim większym wkładem własnym można nazwać dwudziestoprocentowy wkład własny. Jeżeli go posiadasz, to z automatu masz dostęp do banków, które wcześniej, przy mniejszym wkładzie własnym, w ogóle nie wchodziły w grę. Te banki najczęściej mają dużo bardziej korzystną ofertę niż pozostałe banki. Stąd nie tyle da się negocjować, co udać się do tych konkretnych banków.

Michał: OK, czyli jeżeli wiemy, że dysponujemy wyższym wkładem własnym, powinniśmy trafić z naszymi wnioskami kredytowymi do innych banków niż gdybyśmy tego wkładu własnego nie mieli.

Ronald: Otóż to. Teraz idziemy o krok dalej. Już jesteśmy w tym banku, który ma najlepsze warunki z takim a nie innym wkładem własnym, jaki posiadamy. I co dalej? Jeżeli obniżymy oprocentowanie kredytu, bo na tym największe korzyści mogą wypływać, obniży nam się rata oraz obniży nam się ogólny koszt kredytu.

Jeżeli ktoś w ramach negocjacji z bankiem obniży marżę kredytową o 0,1%, to przy kredycie na 240 000 złotych rata kredytu obniży się o 18 złotych. Uwierzcie mi, że obniżenie marży z punktu widzenia banku jest kwestią kłopotliwą i nie chcą one tego robić. Gdzie szukać oszczędności? Mało osób wie, że najlepiej negocjuje się warunki kredytowe nie z bankiem, a ze zbywcą nieruchomości.

Michał: Czyli proponujesz, żeby negocjować i obniżać cenę nieruchomości nabywanej, bo wtedy na pewno nam pójdzie łatwiej niż gdybyśmy chcieli negocjować z bankiem.

Ronald: Otóż to. Nie wiem, czy zdajecie sobie sprawę, że 5000 złotych wynegocjowane ze zbywcą to jest tak samo, jak byśmy mieli obniżone oprocentowanie kredytu na 30 lat właśnie o te 0,1%.

Michał: Mówisz cały czas o tym przykładzie na 240 000 złotych, tak?

Ronald: Tak, dużo łatwiej negocjuje się warunki ze zbywcą niż z bankiem.

Michał: Dobrze, ale wiem, że banki mają propozycje obniżania marży np. poprzez dobieranie dodatkowych produktów, które mają w swojej ofercie. Czy to karta kredytowa, czy program systematycznego oszczędzania. Ja, o ile nie lubię tych programów, to rzeczywiście niektóre z tych produktów, typu konto z zasileniem konkretną kwotą co miesiąc, wpływ wynagrodzenia na to konto, też potrafią obniżyć marżę banku. Na jak duże obniżki według Ciebie można liczyć?

Ronald: Banki preferują negocjowanie warunków kredytowych poprzez dokupywanie przez wnioskodawcę dodatkowych rozwiązań finansowych. Tak jak wspomniałeś, mowa o koncie w banku wraz z wpływem miesięcznego wynagrodzenia. Ubezpieczenie na życie, programy regularnego oszczędzania, karty kredytowe, na ubezpieczeniach od utraty pracy skończywszy.

Żeby odpowiedzieć sobie na pytanie, czy to się opłaca, trzeba sobie to wszystko policzyć. Bardzo często bywa tak, że z pozoru niższa rata powoduje, że tak naprawdę koszt kredytu jest niemal taki sam, a nawet wyższy.

Michał: Ze względu na te dodatkowe koszty, które ponosimy.

Ronald: Bywa i tak, że ubezpieczenie od utraty pracy kompletnie nas nie chroni, gdyż wykluczenia, które są zapisane w umowie do takiego ubezpieczenia powodują, że summa summarum i tak byśmy warunków nie spełnili, czyli nie dostali pieniędzy. A więc nie chroni nas to, powoduje to, że znaczna część pieniędzy z naszej kieszeni zmienia właściciela, tak naprawdę nie dając nic w zamian.

Muszę i chcę zwrócić uwagę na bardzo ważną kwestię. Otóż zobaczcie, jeżeli zaciągacie kredyt hipoteczny, kupujecie nieruchomość do kredytu, macie szereg różnych rozwiązań finansowych, typu konto w banku, kartę kredytową itp., wiedzcie, że najczęściej przez cały okres kredytowania będziecie musieli te rozwiązania posiadać.

Wyobraźcie sobie sytuację, że macie już jakąś kartę kredytową. Korzystacie z niej i lubicie ją, kupujecie nieruchomość za kredyt, tam również jest karta kredytowa. Najczęściej przez cały okres kredytowania będziecie musieli pamiętać o tej karcie, będziecie z niej korzystać. Ja wychodzę z założenia, że lepiej jest wziąć kredyt może trochę droższy, często nieznacznie, ale bez jakichkolwiek dodatkowych rozwiązań finansowych, które obciążają naszą głowę. Musimy o nich pamiętać.

Michał: Aha, drugie pytanie Dzika, chyba już odpowiedzieliśmy częściowo na nie, ale powtórzmy to: „Jaki w tej chwili procent marży można uznać za atrakcyjny dla kredytobiorcy? Jaki jest rozrzut w rynkowych ofertach?”.

Ronald: Obecnie – a mamy grudzień 2014 roku – marżę poniżej dwóch procent możemy uznać za dobrą. Powyżej dwóch procent – mówię tutaj o przedziale od 2,0 do 2,8% − to są marże, które na co dzień banki oferują. W zależności od wkładu własnego marża będzie niższa lub wyższa, tak samo jak i poprzez chociażby program regularnego oszczędzania czy inne ubezpieczenia może być niższa lub wyższa. Natomiast odpowiadając na pytanie Dzika: marża poniżej 2% jest marżą atrakcyjną.

Michał: No i myślę, że na tym pytaniu już będziemy kończyć. Ale chciałbym, żebyś jeszcze troszeczkę zareklamował swoją książkę. Jaki ona ma tytuł dokładnie? Czy ona już jest, kiedy się ukaże? I dla kogo ona tak naprawdę jest?

Ronald: „Tajna broń kredytobiorcy – kredyt hipoteczny od A do Z” to tytuł książki. Książkę można już kupić. Sprzedaż jest realizowana wyłącznie za pośrednictwem mojego sklepu internetowego.

Michał: Ty w ogóle tę książkę wydawałeś sam, tak? Nie wydawałeś jej z żadnym wydawcą.

Ronald: Początkowo, z braku czasu i wiedzy, chciałem ją wydać przez wydawcę, natomiast wydałem ją sam.

Michał: Super, popieram taką inicjatywę. [śmiech]

Ronald: Właśnie dzięki Tobie wpadłem na taki pomysł, żeby ją zrobić, a po drugie otworzyłeś mi oczy. Jak oszczędzać pieniądze? [śmiech]

Michał: Nie będę się wymigiwał, tak było, że zachęcałem Ronalda, żeby swoją wiedzą się w jakiś sposób podzielił. Różne opcje się pojawiały, od serwisu internetowego, który jest przeznaczony dla kredytobiorców, po książkę, która była inną koncepcją. Ronald zdecydował się książkę napisać, ja mu bardzo mocno kibicuję!

Dwa lata w zasadzie współpracujemy na zasadzie takiej, że wszystkich Czytelników, którzy mnie pytają o porady kredytowe, konkretnie o porady w zakresie kredytu hipotecznego, staram się kierować zawsze do Ronalda, bo wiem, że robi po prostu dobrą robotę. Ja alfą i omegą w tym temacie oczywiście nie jestem – tylko troszeczkę wiem. Każdego Słuchacza i Czytelnika proszę o to, żeby po tym, jak już uda mu się bądź nie uda mu się kredytu uzyskać, wrócił do mnie z komentarzem zwrotnym. Czy coś w tej współpracy szwankowało? Czy wszystko było OK? Bo oczywiście moja wiarygodność jest na szali. Ja absolutnie nie chcę polecać osób, które dobrej pracy nie wykonują.

Uczciwie muszę powiedzieć, że Ronald od dwóch lat bardzo solidną pracę wykonuje także dla Czytelników bloga. Teraz siedzi i się czerwieni tutaj koło mnie. Zdecydowanie nadal go polecam i tym bardziej bardzo polecam jego książkę. Jest ona takim scyzorykiem szwajcarskim, jeżeli chodzi o kredyty hipoteczne.

Jeżeli pamiętacie mój cykl artykułów o BIK-u, w jaki sposób BIK liczy scoring, co jest istotne, a co nie, to wszystkie wskazówki, które tam dawałem, możecie sobie przełożyć na temat kredytów hipotecznych i właśnie czymś takim jest książka Ronalda. Naprawdę krok po kroku, na konkretnych przykładach rozpracowuje ten temat i mi też oczy pootwierał w niektórych zagadnieniach, w szczególności jeżeli chodzi o branie kredytów inwestycyjnych przez podmioty gospodarcze. Nie osoby indywidualne, tylko spółki z o.o., kredyty celowe itd. To już jest wiedza bardziej pod kątem inwestorów, ale jest bardzo dużo informacji dla osób, które po prostu chcą mądrze wziąć kredyt hipoteczny.

Chciałem, żeby Ronald trochę powiedział o swojej książce, a wyszło na to, że to ja gadałem. Dodaj coś jeszcze do tego, Ronald, bo może o czymś zapomniałem!

Ronald: Dodam od siebie tylko tyle, że treść książki została przedstawiona w taki sposób, aby osoba, która nigdy nie miała styczności z nieruchomościami lub też z kredytami, mogła zrozumieć całą jej zawartość. Jeżeli zatem szukałeś kompendium, w którym wszystko zostałoby w sposób prosty wytłumaczone, to jak najbardziej zapraszam. Można powiedzieć, że znalazłeś.

Michał: Jaka jest cena tej książki, Ronald?

Ronald: Planujemy sprzedaż książki w cenie 49,90 złotych, choć już wiem, że Czytelnicy bloga jakoszczedzacpieniadze.pl będą mogli liczyć na zniżkę.

Michał: Tak? A to nie wiedziałem o tym. Dziękuję ślicznie, dzięki wielkie.

No dobrze, powiem tak, my nagrywamy ten odcinek z pewnym wyprzedzeniem, Ronald powiedział, że ta książka jest już dostępna, uczciwie mówiąc dzisiaj, kiedy ten odcinek nagrywamy, jeszcze nie jest dostępna. Macie szansę trafić na premierę tej książki.

Zachęcam do jej przeczytania wszystkie osoby, które chcą wziąć kredyt. Dlatego że uważam, że kredyt hipoteczny i w ogóle zakup mieszkania to jest tak duży wydatek w naszym życiu, na którym możemy najwięcej potencjalnie zaoszczędzić. I tutaj każda wynegocjowana złotówka oznacza, że oszczędzamy prawie 2 złote z naszej kieszeni. To też kiedyś liczyłem, powyższy przykład jest w przypadku kredytu na 30 lat. Dlaczego? Ze względu na koszty kredytowe, ze względu na odsetki. Jeżeli np. uda nam się cenę mieszkania obniżyć o 25 000 złotych w drodze negocjacji, to prawie 2 razy tyle mniej będziemy musieli zapłacić bankowi, który nam takie zakupy ewentualnie skredytuje.

I też warto o tym pamiętać. Z jednej strony wziąć mądrze kredyt hipoteczny, żeby on był jak najtańszy, ale z drugiej strony – o tym akurat książka Ronalda nie traktuje chyba – negocjować zakup nieruchomości. Nie piszesz o tym, prawda?

Ronald: O tym konkretnym zagadnieniu nie piszę.

Michał: Ale o tym też warto pamiętać, że zdecydowanie takiego negocjowania warto się uczyć, bo szkoda naszych pieniędzy, mówiąc wprost! No cóż, dziękuję Ci, Ronald, za dzisiejszą rozmowę! Mam nadzieję, że była interesująca.

Ronald: Dziękuję również, mam nadzieję, że wiedza zawarta w tej rozmowie pomoże Tobie albo komuś w uzyskaniu kredytu hipotecznego.

Michał: Lepszego kredytu hipotecznego.

Ronald: Najlepszego.

Michał: Dobra, dzięki wielkie! Trzymaj się i do usłyszenia!

Ronald: Dziękuję również. Do usłyszenia!

Dzięki wielkie, Ronald, za przyjęcie kolejnego zaproszenia do mojego podcastu. Mam nadzieję, że dla Was ta rozmowa była bardzo wartościowa.

Od siebie powiem, że Ronald pomógł już dziesiątkom Czytelników w uzyskaniu kredytu hipotecznego. Tak że jeżeli słuchasz tego podcastu, jesteś taką osobą, to nie zaszkodzi, jeżeli w komentarzach pod tym odcinkiem ocenisz, na ile rzeczywiście Ronald wykonuje dobrą pracę.

Mnie zależy na poleceniu tylko tych osób, które rzeczywiście dobrą pracę wykonują. Jak na razie, nie mam się do czego przyczepić. Przypominam też, że u mnie na blogu znajdziecie masę informacji dotyczących zakupu mieszkania. Do nich najprościej będzie dotrzeć, klikając w link, który jest widoczny w prawej kolumnie bloga, ten link nazywa się „Zakup mieszkania”.

Ja też bardzo dużo pisałem o temacie, którego dzisiaj w zasadzie nie poruszaliśmy, czyli o wiarygodności kredytowej. O tym, jak sprytnie budować nasz scoring, naszą oceną w Biurze Informacji Kredytowej. Co tak naprawdę na ten scoring wpływa? Tu szczególnie polecam obejrzenie nagrania mojej prezentacji, która była zatytułowana „Jak zadbać o swoją wiarygodność i zaoszczędzić na kredycie”. To jest taka wideo prezentacja z jednej z konferencji, w której uczestniczyłem. Link także umieszczę w notatkach do tego odcinka podcastu. Tam jest masa konkretnych informacji, jak dbać o wiarygodność. A jeżeli chodzi o zdolność kredytową, czyli ten drugi element, to dzisiaj szczegółowo go z Ronaldem omówiliśmy.

Notatki do tego odcinka podcastu znajdziecie tradycyjnie pod adresem http://jakoszczedzacpieniadze.pl/040, tak jak czterdziesty odcinek podcastu.

No właśnie, a że to jest już ostatni odcinek podcastu w tym roku, to chciałbym Wam wszystkim życzyć bardzo udanych, bardzo spokojnych, bardzo radosnych, bardzo obfitujących w prezenty Świąt. Fajnie spędzonych, takich wyciszających, przygotowujących Was także dobrze do kolejnego roku. No i oczywiście superaśnej zabawy w sylwestra!

Myślę, że życzenia będę jeszcze składał bezpośrednio u mnie na blogu. Ale gdybyśmy się już mieli nie usłyszeć – a nie usłyszymy się pewnie, bo kolejny odcinek podcastu będzie na początku przyszłego roku – to jeszcze raz wszystkiego, wszystkiego najlepszego z głębi serca! Dzięki, że jesteście ze mną, że wspieracie w ten sposób. Chociażby, że słuchacie tego, co robię. To mi daje niesamowitą satysfakcję, radość, szczęście!

Cieszę się, że ten 2014 rok udaje mi się skończyć w takiej świetnej kondycji psychicznej. Bo oczywiście mogło być różnie, nie musiało być wcale tak różowo, jak jest. Ale jest naprawdę, absolutnie fenomenalnie. Dodam jeszcze taki fajny epizod, dzisiaj mamy dzień 12 grudnia. Nagrywam ten wstęp na 10 dni przed publikacją!

Wczoraj miałem okazję występować w TVN24 Biznes i Świat. Po tym występie przybiegło do mnie kilka osób z TVN-u, które powiedziały: „Widzieliśmy Cię przed chwilą w telewizji, a Ty jesteś tą osobą, której słuchamy, którą czytamy. I właśnie dzisiaj do nas przyszedłeś, więc przylecieliśmy przybić Ci piątkę!”. I to jest właśnie super! Strasznie się cieszę.

Agnieszko, która słucha moich podcastów i mówiła, że są takie fajne... bardzo serdecznie Ci dziękuję za to, że przybiegłaś, przywitaliśmy się, miałem okazję Cię poznać! Życzę Wam naprawdę wszystkiego, wszystkiego najfajniejszego, najlepszego.

Kolejny odcinek podcastu zaplanowałem sobie na piątego stycznia. Jeszcze nie mam zaplanowanego tematu, ale myślę, że spróbuję się z Wami podzielić w jakiś konstruktywny sposób podsumowaniem tego 2014 roku. Tego, co mi poszło dobrze, co mi poszło źle, gdzie popełniłem błędy. Ale także, jakie wnioski staram się z tego wyciągać.

I może podzielę się planami na rok 2015. Być może znowu podpowiem troszeczkę na temat tego, jak sam się organizuję. Chętnie Wam przypomnę, że rok temu dokładnie, na początku 2014 roku nagrywałem taki odcinek, w którym mówiłem jak skutecznie planować swoje cele. I warto w tym okresie między Świętami a Nowym Rokiem zdecydowanie do tego odcinka wrócić. Mam nadzieję, że on Wam pomoże pokonać taki słomiany zapał i jednak konkretnie podejść do celów, które przed sobą na pewno stawiacie!

Każdy z nas sobie jakieś cele stawia, zwłaszcza na początku kolejnego roku. Obiecujemy sobie wiele, a nie zawsze się udaje. O tym też będę mówił.

A dzisiaj już będę kończył, dziękując Wam za ten wspólnie spędzony czas, życzę nieustannie – trzymając za Was mocno kciuki – skutecznego przenoszenia Waszych celów finansowych na wyższy poziom! Trzymajcie się, do usłyszenia!

Strony, osoby i tematy wymienione w tym odcinku:

- WNOP 009: Kredyt hipoteczny krok po kroku – rozmowa z doradcą finansowym

- Książka “Tajna broń kredytobiorcy. Kredyt hipoteczny od A do Z” – książka Ronalda Szczepankiewicza

- Wideorelacja “Jak poprawić scoring BIK, zadbać o wiarygodność i zaoszczędzić na kredycie” – podstawowe wskazówki, kruczki i sztuczki dotyczące budowania wiarygodności kredytowej i “czyszczenia BIK”.

- Przewodnik: Zakup mieszkania krok po kroku – zestaw wszystkich artykułów i podcastów opublikowanych na blogu i dotyczących tematyki zakupu mieszkania.

http://jakoszczedzacpieniadze.pl

Copyright 2015 Michał Szafrański